Kadernota Samen werken samen sterk - bijlagenboek

Bijlageboek Samen werken, samen sterk

1

Inhoudsopgave 1. Verslag van de onlinebijeenkomst van 20 april 2020 ‘APK sociale stad’ .....................................................................3 2. Indeling beleid volgens het model van sociale kwaliteit..............................................................................................7 3. Analyse van Stads- en wijkmonitor en GGD-gezondheidsmonitors ............................................................................8 4. Subsidies en subsidieregelingen, doelenboom en middelen ......................................................................................9 5. Voorbeeld uitwerking Preventieprogramma Jeugd ...................................................................................................12 6. Werken vanuit impact...................................................................................................................................................13

2

1. Verslag van de onlinebijeenkomst van 20 april 2020 ‘APK sociale stad’ Inleiding van Dr. Lisbeth Verharen, lector aan de HAN

Een sociale stad maakt werk van sociale kwaliteit

Wat iseensocialestad? Waarden

Condities

• • • •

 Sociaal economische zekerheid  Sociale inclusie  Sociale cohesie  Sociale empowerment

Sociale rechtvaardigheid Gelijkwaardigheid Solidariteit Menselijke waardigheid.

Dr. LisbethVerharen Lector Versterken van SocialeKwaliteit

Wiezorgenvoor desocialekwaliteit vandestad? Burgers Vrijwilligers Professionals Organisaties Overheid

Socialekwaliteit moet jeonderhouden Sociale kwaliteit is in beweging Bewegingen in tijden van Corona  Sociaal economische zekerheid  Sociale inclusie  Sociale cohesie  Sociale empowerment

Wonen, Zorg, Welzijn, Werk, Inkomen, Onderwijs, Sport, Veiligheid

Verharen, L. (2017) Being There. Samenwerken aan het versterken van sociale kwaliteit. Nijmegen: HAN

Samensocialekwaliteit onderhouden De vier condities helpen bij: - Kijken - Afwegen - Afstemmen - Verantwoorden

APK van Sociale Kwaliteit Zo blijft Nijmegen een sociale stad.

3

Inleiding van Prof. Dr. Ton van Yperen, van het NJI Jeugdzorggebruik: als een raket 450000 400000 350000 300000 250000 200000

Landelijke ontwikkelingen 20 april 2021 | Tom van Yperen

= meerjarige trendlijn

150000 100000 50000 0 20 00 20 01 20 02 20 03 20 04 20 05 20 06 20 07 20 08 20 09 20 10 20 11 20 12 20 13 20 14 20 15 20 16 20 17 20 18

Impact in de wijk

2

Oplossing voor tekort is geld uitgeven

Kernelementen Impact in de wijk

Meer geld alleen is niet de oplossing, zo leert de historie.* Vraagt goede inzet:

Het Kwaliteitskompas in het kort: • Ken lokaal de vragen/problemen, factoren. Stel daarop ambities en doelen • Versterk het aanbod (state of the art, samenhangend, ook in de tijd) o Sterke basis met beschermende factoren en preventie o Sterke eerstelijn (lokaal team, POH, ondersteuning op school, digitaal) o Intensieve jeugdzorg met duurzame effecten: brede gezinsbenadering • Bouw een lerend systeem (met o.a. info over resultaten activiteiten): o Uitvoerend werkers, managers, bestuurders van aanbieders o Kwaliteitsmedewerkers, inkopers bestuurders van gemeenten

• Sterke basis en preventie Landelijke discussie: kostenopdrijvend effect? Nee: o Pak veel voorkomende vragen/problemen aan o  maak met basis en preventie jeugdzorg minder nodig o  beperk daamee volume instroom. • Integrale aanpak complexere problemen (o.a. met hoge zorgkosten) * Zie https://www.nji.nl/nl/Wet-en-regelgeving/De-geschiedenis-van-het-jeugdstelsel

Kernelementen Impact in de wijk

Gaat Impact in de wijk naar de maan?

Het Kwaliteitskompas in het kort: • Ken lokaal de vragen/problemen, factoren. Stel daarop ambities en doelen • Versterk het aanbod (state of the art, samenhangend, ook in de tijd) o Sterke basis met beschermende factoren en preventie o Sterke eerstelijn (lokaal team,POH, ondersteuning op school, digitaal) o Intensieve jeugdzorg met duurzame effecten: brede gezinsbenadering • Bouw een lerend systeem (met o.a. info over resultaten van activiteiten): o Uitvoerend werkers. managers, bestuurders van aanbieders o Kwaliteitsmedewerkers, inkopers bestuurders van gemeenten

“We choose to go to the moon in this decade and do the other things, not because they are easy, but because they are hard, because that goal will serve to organize and measure the best of our energies and skills, because that challenge is one that we are willing to accept, one we are unwilling to postpone, and one which we intend to win.” John F. Kennedy, Houston, 12 spet. 1962

Wat zijn handige tips hierbij? • Veel ‘problemen’ zijn eigenlijk heel normaal (lastig gedrag, somberheid, prikangst). Maak daarop een collectief aanbod van voorlichting, cursussen, eenduidige aanpak in de kinderopvang, scholen en buurt. Denk niet alleen in risico’s en problemen, maar ook in termen van beschermende factoren (zie top 10). • Zorg bij de versterking van het aanbod voor voldoende aandacht voor gebruik van state of the art kennis met betrekking tot effectiviteit. • Combinatie / samenhang van activiteiten, zodat ze elkaar versterken. Effect een enkele (preventieve) interventie is meestal klein, je hebt een vermenigvuldiging nodig van effecten. • Niet alleen Taakspel maar ook een oudercursus, ruimte om te spelen en voor sport, andere vrijetijdsbesteding (jeugdwerk) voor de oudere jeugd ook stages en bijbaantjes werken als sociale binding en geven het gevoel een betekenisvolle bijdrage te leveren. • Ook samenhangend in de tijd en kijk vanuit het idee van een ontwikkelingspad. Wat kun je eerder doen, wat later voor de beste duurzame effecten voor samenhang van activiteiten die domeinen overstijgen. • Geen simpele interventie, maar deze flankeren met andere acties voor maximaal effect. • Leer hoe de aanpak op een goede manier te vertalen is naar de inkoop en de verantwoording. Neem op tijd ook de Raad en de Rekenkamer mee in de gedachtegang.

• Test al lerend ook je vooroordelen. Vaak horen we dat in wijken met lage SES de zorgen over bestaanszekerheid zoveel stress oplevert dat de ouders geen ruimte hebben voor bijvoorbeeld een opvoedcursus. In Kanaleneiland in Utrecht bleek dit helemaal niet waar. Opvoerding van de kinderen bleek ook een flinke stressbron die effectief werd verkleind via Incredible Years oudergroepscursus.

Kijk hier het tafelgesprek terug: https://vimeo.com/536751526/a96debde1e (Doorspoelen op de balk naar 28 minuten)

4

Resultaten Mentimeter

A. B. C. D. E. F. G. H. I. J. K. L.

Iedereen doet mee, vanuit eigen kracht Respect voor elkaar Rechtvaardigheid Zorgzaamheid Gelijke kansen voor iedereen Laat iedereen vrij, ruimte voor verschil Aandacht voor elkaar Gezelligheid Onderlinge steun en verbondenheid Gelijkwaardigheid Solidariteit Bestaanszekerheid voor iedereen N=82

A. B. C. D. E. F. G. H. I. J. K.

Schuldenproblematiek, geldzorgen Eenzaamheid, alleen voelen Burenruzies Overgewicht, roken, ongezond leven Elkaar kunnen ontmoeten Vandalisme, vervuiling, hondenpoep Gezond en veilig opgroeien Omgaan met verward gedrag Zinvolle dagbesteding voor iedereen Verslavingsproblematiek Discriminatie N=84

Aantekeningen extra bijeenkomst apk sociale stad – 17 mei “Niet over ons zonder ons “ - Gespreksleider Jan Bannink, gemeente Nijmegen – inwoner van de Hazenkamp – Kwiek: verbinding van de eerste lijn en welzijn. De burger en inwoner worden hierin gemist. Het gaat voortdurend over professionals. Is het niet beter om bij de vorming van zowel de Buurtteams als de sociale basis meer of beter inwoners te betrekken? Antwoord: Buurtteams zijn teams van professionals. Het is zeker de bedoeling dat deze aansluiten bij inwonersinitiatieven. – lid van oogvereniging: hoe worden mensen met een beperking als ervaringsdeskundige bij de sociale basis betrokken? Er is nog weinig ervaringsdeskundigheid binnen de gemeente. Het beleid wordt geschreven door mensen die niet ervaringsdeskundig zijn. De tip die wordt meegegeven is om het Lokaal actieplan inclusie (2021) aan te laten sluiten bij de sociale basis, met name op het gebied van toegankelijkheid en communicatie. Andere tip: zorg dat een sessie als deze ook toegankelijk is voor mensen met een visuele of gehoor beperking. – medewerker zelfregiecentrum: Er ligt steeds meer druk op vrijwilligers om alles draaiende te houden. Er moet meer ruimte zijn voor cliëntperspectief en meer cliënttevredenheidsonderzoeken. Behoefte is aan daden en geen woorden.

De presentatie Verharen is daarbij toepasselijk, zoals ook onderschreven wordt door wethouder Visser: wat wordt er nu daadwerkelijk gedaan? Belangrijk daarbij is dat mensen met een beperking meepraten, en er niet over hun wordt gepraat. Voor de inclusie agenda zijn ook ervaringsdeskundigen geraadpleegd. Let daarbij wel op dat niet iedereen met een beperking ervaringsdeskundig is. Er zijn verschillende gradaties in ervaringsdeskundigheid. - directeur zelfregiecentrum mist focus in de thema’s en wil een aantal kansen/suggesties noemen: Kijk meer naar doelgroepen, bijvoorbeeld LVB (ketenaanpak Rotterdam wordt als voorbeeld genoemd) Uitgaan van talent en mogelijkheden

5

23% 11% 2% 0 15% 12% 2% 1% 10% 4% 5% 15% 100% 20% 8% 0 11% 10% 4% 19% 7% 6% 2% 13% 100%

-

Uitgaan van eigen vaardigheden Verbinding

- lid adviescommissie JMG en actief als vrijwilliger pleit voor: Arrangeren van stedelijke thema’s (bv eenzaamheid; inclusie; armoede – bestaanszekerheid). Stimuleer de samenwerking in relatie tot deze stedelijke thema’s. Monitor de effecten van de interventies – is ingewikkeld, vraagt tijd, neem deze ook. Maar doe het wel! Verzand niet in pilots waarvan je weet dat het elders niet gewerkt heeft – doe het dan niet of fundamenteel anders. - inspreker: werkt vanaf de jaren 70 in de sector. Ook in de fysieke toegankelijkheid schort het een en ander in Nijmegen. Denk aan de kinderkopjes in de Burchtstraat en de reling van de Oversteek. De nieuwe bewoners van Hof van Holland zullen letterlijk ‘niet over de brug kunnen’. - lid van de commissie JMG: cliënt perspectief en ervaringsdeskundigheid (als ware professioneel en die van iedere mens) gebruik beide soorten, op het juiste moment. Richt een aparte klankbordgroep in op het thema inclusie – vooraf meepraten (vergelijkbaar met de commissie welstand in het fysieke domein). Dit roept de vraag op of de bestaande adviescommissies niet toereikend? Deze hebben hun eigen taakveld, het gaat echter om de integraliteit. Mogelijk dat de nieuwe commissie uit leden van de bestaande adviescommissies kan bestaan. - medewerker scoren doe je samen: werken aan een sociale basis voor de samenleving doe je samen. Oproep: preventie is moeilijk meetbaar.

Zet de visie om in kader stellende thema’s, waaraan budget/subsidie gekoppeld is voor langere tijd. Dit levert meer stabiliteit/continuïteit op: Maak een sociale kaart Wat draagt welke organisatie bij aan de sociale basis op dit moment Kan er ook een stadsvisie komen, waarin fysiek en sociaal verbonden worden? - welzijn op recept: er moet nieuw leven geblazen worden in buurthuis! Een goed draaiend buurthuis is sociale basis op wijkniveau. Daar is ook ruimte voor wederzijdse hulp voor en door bewoners. - directeur zelfregiecentrum: welzijnswerk heeft een meerwaarde. Iedere euro die geïnvesteerd wordt levert een besparing op (o.a. preventie gezondheid). Kijk bijvoorbeeld naar de Piezo methodiek waar Bindkracht10 mee bezig is. Heb het lef om dit breder te omarmen. - inspreker: voor mensen met zware problematiek is welzijnswerk geen oplossing. Voor de zware doelgroep moet er goede professionele zorg zijn. Heb daarbij ook oog voor prikkelarme omgevingen, niet iedereen kan een gesprek voeren over belangrijke zaken in een kakofonie van geluid.

6

2. Indeling beleid volgens het model van sociale kwaliteit Op basis van het model sociale kwaliteit hebben we het bestaande beleid, dat betrekking heeft op de sociale basis of daarmee raakvlakken heeft, ingedeeld. In één oogopslag is dan duidelijk, dat alle kwadranten goed gevuld zijn. Sociaal economische zekerheid

Sociale cohesie

• • • • • • •

• • • • • • • • • • •

• • • •

Samen Dichtbij (2017) Armoedeagenda 2020-2014 Woondeal Arnhem-Nijmegen (2020) Uitvoeringsagenda Wonen Nijmegen 2020 – 2025 Nota wet inburgering (2021) Omgevingsvisie 2040 “Stad in beweging” (2020) Regioaanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Gelderland Zuid 2021-2025 Brede basisteams Volwassenen in perspectief (2020) Doorontwikkeling naar brede basisteams (2019) Beleidskader opvang en onderwijs 0-12 (2016-2021) Regionaal programma voortijdig schoolverlaten 2021-2024

Sociale inclusie • Samen Dichtbij (2017) • Ruimte voor ontmoeting (2020) • Lokaal actieplan inclusie (2021) • Gezondheidsagenda 2021-2024 • Cultuurvisie Groei. (2020) • Interventieplan - fase 4 (2019) • Regenboogagenda (2021) • Samen Dichtbij (2017) • Visie op ervaringsdeskundigheid (2021) • Nota wet inburgering (2021) • Beleidsplan Sport en Bewegen (actualisatie 2021) • Omgevingsvisie 2040 “Stad in beweging” (2020) • Plan van aanpak radicalisering en extremisme (2020) • Brede basisteams Volwassenen in perspectief (2020) • Doorontwikkeling naar brede basisteams (2019) • Beleidskader opvang en onderwijs 0-12 (2016-2021) • Regionaal programma voortijdig schoolverlaten 2021-2024 • Regionaal programma laaggeletterdheid en volwasseneneducatie 2018-2022 Rijk van Nijmegen • Groei. Cultuurvisie Nijmegen (2020)

Samen Dichtbij (2017) Ruimte voor ontmoeting (2020) Lokaal actieplan inclusie (2021) Gezondheidsagenda 2021-2024 Interventieplan - fase 4 (2019) Beleidsplan Sport en Bewegen (actualisatie 2021) Plan van aanpak radicalisering en extremisme (2020) Brede basisteams Volwassenen in perspectief (2020) Doorontwikkeling naar brede basisteams (2019) Beleidskader opvang en onderwijs 0-12 (2016-2021) Groei. Cultuurvisie Nijmegen (2020)

Empowerment • Samen Dichtbij (2017) • Armoedeagenda 2020-2014 • Ruimte voor ontmoeting (2020) • Lokaal actieplan inclusie (2021) • Gezondheidsagenda 2021-2024 • Cultuurvisie Groei. (2020) • Interventieplan - fase 4 (2019) • Regenboogagenda (2021) • Visie op ervaringsdeskundigheid (2021) • Nota wet inburgering (2021) • Beleidsplan Sport en Bewegen (actualisatie 2021) • Plan van aanpak radicalisering en extremisme (2020) • Brede basisteams Volwassenen in perspectief (2020) • Doorontwikkeling naar brede basisteams (2019) • Beleidskader opvang en onderwijs 0-12 (2016-2021) • Regionaal programma laaggeletterdheid en volwasseneneducatie 2018-2022 Rijk van Nijmegen • Regionaal programma voortijdig schoolverlaten 2021-2024 • Groei. Cultuurvisie Nijmegen (2020)

7

3. Analyse van Stads- en wijkmonitor en GGD-gezondheidsmonitors Volwassenen en ouderen De Stads- & wijkmonitor van de gemeente en de gezondheidsmonitor van de GGD laten een positief beeld zien als het gaat om de beleving van gezondheid en zelfredzaamheid in Nijmegen. Hetzelfde geldt voor de inzet in allerlei vormen van vrijwilligerswerk en mantelzorg. Enkele punten zijn minder positief, zoals negatieve ontwikkelingen omtrent leefstijl. Daarbij zijn inwoners in de lagere welstandsklassen een aandachtsgroep. Zij scoren negatiever als het gaat om gezondheid, zelfredzaamheid, het hebben van voldoende contacten en (levens)geluk. Daarnaast is er een stijging van de groep mensen met ernstige eenzaamheid. Het aandeel Nijmegenaren dat te maken heeft met (zeer) ernstige eenzaamheid (emotioneel en/of sociaal) is 12% (gezondheidsmonitor GGD 2016). In 2012 was dat 8%. 35 tot 64 jarigen zijn het vaakst (zeer) ernstig eenzaam. Ook zijn er flinke verschillen per stadsdeel; in Lindenholt, Dukenburg en Nijmegen-Nieuw-West ligt het aandeel ernstig eenzame inwoners tussen de 15 en 22%. In de andere stadsdelen is dit 7 à 9%. Jeugd De Nederlandse jeugd is de gelukkigste onder de jeugdigen van de welvarende landen. Toch is de trend dat steeds meer kinderen en jongeren gebruik maken van jeugdhulp.

Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) ziet deze groei als een maatschappelijk vraagstuk en benadrukt dat jeugdhulp niet altijd de meest passende oplossing is voor jeugdigen en hun gezinnen. De afgelopen twee jaar lag het percentage minderjarigen dat gebruik maakte van de jeugdhulp in Nijmegen op 15%. De groei van de totale kosten wordt veroorzaakt door langere en intensievere trajecten. Dát een sterke sociale basis bij kan dragen aan het voorkomen van problemen én aan normale en meer collectieve oplossingen voor problemen, staat buiten kijf. Prioriteiten én het aanbod moeten dan wel meer worden gedifferentieerd en op maat van het stadsdeel (en daarbinnen wijken, buurten en vindplaatsen) worden vormgegeven. We zien bijvoorbeeld duidelijke verschillen in de percentages jeugdhulpgebruik tussen de stadsdelen: in Nijmegen-Oost lag dit in 2020 op 12% en in Lindenholt op ruim 18%. Ook is sprake van verschillen in dominante zorgprofielen: in Nijmegen-Noord zien we bijvoorbeeld opvallend veel 12-plussers gebruik maken van de Jeugd-GGZ, terwijl Dukenburg opvalt met een relatief hoog percentage jonge kinderen in de jeugdhulp en taalachterstanden.

8

4. Subsidies en subsidieregelingen, doelenboom en middelen Subsidies De onderstaande opsomming is niet uitputtend. Naast deze regelingen zetten we onder meer regulier welzijn- en gezondheidsbudget in voor (grote en kleine) incidentele en structurele subsidies. Denk aan vrijwilligers- en bewonersinitiatieven voor ontmoeting, gezondheidsinitiatieven, moestuinen, buurttuinen, avondvierdaagse ouderen met een beperking etc. 1. Sportsubsidies Subsidie voor sportactiviteiten, -stimulering, -evenementen, -begeleiding, -cursussen etc. 2. Subsidieregeling wijkactiviteiten Bewonersgroepen en -organisaties kunnen subsidie aanvragen 3. Subsidieregeling amateurkunst Voor culturele activiteiten van Nijmeegse culturele amateurverenigingen 4. Subsidieregeling culturele projecten Voor culturele organisaties die nieuwe projecten organiseren 5. Subsidie meerjarige culturele programma's Subsidie voor 2 of 4 jaar: periode 2021-2022 of 2021-2024 6. Subsidie uit Initiatievenfonds Armoede en Schulden Subsidie voor een plan waarmee u armoede en schulden wilt bestrijden 7. Subsidie voor LHBT-emancipatie Activiteiten voor mensen die lesbisch, homo/biseksueel of transgender zijn 8. Subsidie migrantenorganisaties Voor allochtone organisaties, voor activiteiten gericht op participatie 9. Subsidie vrijwilligersorganisaties Voor vrijwilligersorganisaties voor o.a.

scholing, werven vrijwilligers, participatie en inclusie 10. subsidieregeling Vrijwillig jeugdwerk Voor o.a. de tien Nijmeegse scoutinggroepen 11.

Nultarief wijkaccommodaties

12.

Subsidieregeling indicatievrije ontwikkelingsgerichte dagbesteding

13.

Subsidieregeling IPS-trajecten

9

Doelenboom Welzijn, Wijkontwikkeling en Zorg

10

Beeld middelenverdeling 1

1

Bron: deelonderzoek ‘Foto Subsidies Sterke Sociale Basis’ ikv opdracht TwijnstraGudde 2020

11

5. Voorbeeld uitwerking Preventieprogramma Jeugd Opgaven vanuit het preventieprogramma Jeugd: Gelijke kansen en talentontwikkeling • Jeugdigen en ouders ervaren steun bij het opgroeien en opvoeden • Jeugdigen worden optimaal voorbereid op zelfredzaamheid en zelfstandigheid • Jeugdigen in een armoedesituatie doen mee • Jeugdigen zitten op school, werken of hebben andere vorm van zinvolle dagbesteding • Vitaliteit en gezondheid • We werken aan een gezonde leefstijl bij jeugdigen en hun gezinnen. • We pakken gezondheidsachterstanden aan. • We werken aan gezonde en groene leef- en speelomgevingen. • Inclusie en cohesie • Ouders ontmoeten ouders • De school als gemeenschap én als onderdeel van de gemeenschap • Netwerken van kwetsbare gezinnen worden versterkt • We werken aan de acceptatie van verschillen en van diversiteit • Normalisering (van apart naar gewoon, van zwaar naar licht) • Het aanbod in de sociale basis en het preventief aanbod is gericht op de grootste sociale opgaven in een gebied, toegankelijk voor alle ouders/jeugdigen en anticipeert op trends en vraagpatronen die zichtbaar zijn in de toegang en de specialistische zorg. • Partijen in de sociale basis, de toegang en de aanvullende zorg weten elkaar makkelijk te vinden.

12

6. Werken vanuit impact Op dit moment focussen we vooral op de beleidsvorming (plan) en minder op de implementatie, uitvoering en verbetering. We stellen daarbij vooral de input centraal, bijvoorbeeld het beschikbare budget, de aanbieder of vrijwilligersorganisatie. Aan de hand daarvan bepalen we de activiteiten om uiteindelijk de gewenste impact te bereiken. Dit proces gaan we omdraaien door impact als startpunt te nemen. De figuren hieronder tonen wat dit verschil betekent. input

activiteiten

Randvoorwaarde: Beschikbaar budget, aanbieder, vrijwilligers

impact

Maatjesproject

outcome

Ambitie: Sociale cohesie

Minder eenzaamheid DRIVE

HOOP output

outcome

impact

10% voelt zich minder vaak erg eenzaam

Minder eenzaamheid

Beoogd maatschappelijk resultaat: sociale cohesie

output

activiteiten

input

Niemand voelt zich vaak erg eenzaam

Maatjesproject

Wat is nodig: Subsidie, vrijwilligers, organisatie

Figuur 3. Verschil tussen input en impact gedreven werken

Met impact gedreven werken sluiten we beter aan bij de leefwereld van inwoners en op vraagstukken die leven in de stad, stadsdelen en wijken. We formuleren samen met organisaties en inwoners uit de stad de gewenste impact, oftewel het effect dat we willen bereiken, gevolgd door de gewenste outcome. De outcome is het resultaat waarmee je aangeeft wat er in de praktijk moet gebeuren om de impact te bereiken. Vervolgens onderbouwen we welk aanbod daarbij passend is (activiteiten) en welke middelen (input) hiervoor nodig zijn. Deze manier van werken maakt een effectievere inzet van aanbod in de sociale basis mogelijk. De nieuwe werkwijze van stadsdeelprogrammering sluit goed aan bij impact gedreven werken. In alle stadsdelen van Nijmegen maken we samen met organisaties, professionals, kleinere (informele) groepen en inwoners stadsdeelprogramma’s met concrete haalbare doelen, gericht op het versterken van de sociale basis. Het is een manier om in een voortdurende leer- en verbetercyclus op een impact gedreven manier te sturen op kwalitatief hoogwaardig preventief en versterkend aanbod in een stadsdeel.

13