Jaarverslag 2021 Steenbreek aan De Bastei

Stenen eruit, GROEN erin! Jaarverslag 2021

foto: Sjon.nl

foto: Sjon.nl

Boswachter Tim, ambassadeur Operatie Steenbreek Nijmegen (foto: William Moore)

foto: Jan Willem de Venster

Operatie Steenbreek Nijmegen

Operatie Steenbreek Nijmegen Sinds 2018 We voeren de campagne Operatie Steenbreek Nijmegen vanuit De Bastei, centrum voor natuur en cultuurhistorie. Dat doen we sinds 2018, het jaar waarin Nijmegen duurzame hoofdstad van Europa was. In vier jaar tijd kwam Nijmegen uit op ruim 530.000 stenen die plaatsmaakten voor groen. Dat gebeurde met vergroeningsacties door de gemeente in de openbare ruimte, het vergroenen van schoolpleinen én het vergroenen van de tuin door particulieren. Onze ambitie – 100.000 stenen per jaar – hebben we daarmee ruimschoots gehaald.

2021: Nieuwe acties ondanks beperkingen Gelukkig waren er in 2021 niet alleen beperkingen door coronamaatregelen, maar ook volop mogelijkheden voor nieuwe acties en activiteiten. In dit jaarverslag lees je er meer over. Veel leesplezier!

foto: Sjon.nl

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

2 / 20

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

3 / 20

De Bastei

Nieuw in 2021

Nieuwbouw: Stenen?! Ga voor GROEN!

NK Tegelwippen

foto: Sjon.nl

Van 30 maart t/m 30 september deden we samen met 80 andere gemeenten mee aan het NK Tegelwippen. We waren uitgedaagd door Arnhem, het werd een derby die we met een score van 31.815 tegels bij alleen particulieren op de valreep verloren. Dat doet een beetje pijn, maar zoals de NK-organisatie stelt: ‘Wippen is belangrijker dan winnen.’ En dat klopt. Het NK Tegelwippen leverde in totaal maar liefst 1,5 miljoen tegels op en dat is pure winst voor groene, klimaatbestendige gemeenten! Daarom besloten we ook in 2022 de ‘strijd’ met Arnhem graag weer aan te gaan. foto: Jan Willem de Venster

Tuinadviesweken en tegelophaaldagen

Bouw ecoruïne van start

In april, juni, juli en september organiseerden we tuinadviesweken. Professioneel tuinontwerpers Sytske van der Kooi van ontwerpburo StaLa en Ine Voets van advies- en tuinontwerpbureau INVO gaven gratis tuinadvies aan in totaal 40 Nijmeegse huishoudens. Onder de Bomen (zie pag. 17) haalt al jaren de tuintegels op bij particulieren. Nieuw dit jaar waren de tegelophaaldagen in samenwerking met Dar. Op een aantal vastgestelde data ging Dar langs in stenige wijken om tegels op te halen. In totaal haalden we zo ruim 16 duizend tegels op.

In 2021 ging de bouw van de ecoruïne eindelijk van start op de hoek Wolfskuilseweg-Energieweg. Het plan stamt al uit 2018, het jaar waarin Operatie Steenbreek in Nijmegen begon. Het idee: met de door Onder de Bomen opghaalde tuintegels wordt een ecoruïne gebouwd. Daartussen wordt groen geplant dat tussen de tegels door kan groeien en dat schuilplaatsen biedt aan allerlei soorten beestjes. Een groep vrijwilligers heeft het hele najaar aan de ecoruïne gebouwd en gaat daarmee door in 2022. De ecoruïne is een samenwerking van werkgroep Groen Hees, gemeente Nijmegen, Dar, kunstenaar Geert Schiks, Onder de Bomen en Operatie Steenbreek.

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

4 / 20 foto: David van Haren

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

Voorkomen is beter dan genezen, dus onder het motto ‘Stenen?! Ga voor GROEN!’ voorkomen we liever dat bewoners de tuinen vol tegels leggen. Juist bij nieuwbouwwijken kunnen we toekomstige bewoners informeren over nut, noodzaak en plezier van een groene tuin. Dit jaar kregen we deze kans bij nieuwbouw in Nijmegen-Noord in samenwerking met vastgoedontwikkelaar VanWonen en woningcorporatie Talis. Bij VanWonen volgden toekomstige bewoners een tuinworkshop en kregen tuinadvies op maat voor hun in te richten tuin. Onze vaste tuinontwerpers Sytske van der Kooi en Ine Voets verzorgden de workshop en de adviezen samen met een derde tuinontwerper Karin Thonen. Huurders van Talis kregen advies bij de voorbeeldtuinen die onze tuinontwerpers speciaal voor hun nieuwe woningen hadden ontworpen. Ook was er een gezamenlijke doedag.

5 / 20 foto: David van Haren

De Bastei

Andere acties en activiteiten

Stenen er uit, GR OE N er in!

We hebben, al dan niet in samenwerking met verschillende partijen, natuurlijk nog veel meer mooie acties en activiteiten opgezet en uitgevoerd in 2021.

w w w.N K - t e g

foto: William Moore

Nieuwe ambassadeurs

9 maart

We begonnen het jaar meteen goed met onze nieuwe ambassadeur Tim Hogenbosch, oftewel Boswachter Tim. Deze Nijmegenaar van het jaar is bekend van social media, maar vooral als presentator van het tv-programma Beestenbrigade. Jonge kinderen (en hun ouders!) zijn fan van Tim en Tim is fan van Operatie Steenbreek. Hij sluit aan bij de ambassadeurs Margot Ribberink en Qader Shafiq.

We onderschreven de actie ‘Invasieve exoten: tuin er niet in!’ Deze campagne over de schadelijke effecten van verwilderde uitheemse tuinplanten is een initiatief van o.a. stichting FLORON.

e lw ip p e n .n l

30 maart 16 februari

foto: David van Haren

De nieuwe directeur van De Bastei, Hans Hooijmaijers, overhandigde het eerste exemplaar van het Steenbreek jaarverslag 2020 aan wethouder Harriët Tiemens. Zij vertrok op 1 september en ging aan de slag als directeur van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. We danken haar hartelijk voor haar support aan de Steenbreek-campagne!

Het jaarlijkse NK Tegelwippen ging van start. We gingen de strijd aan met 80 andere gemeenten, waaronder Arnhem. Om de derby met Arnhem officieel te openen, maakten we een uitdagend filmpje met wethouder Harriët Tiemens en gróót NEC-fan Hennie Linders.

20 februari Samen met Stichting NL Bloeit! schonken we een winterlinde en een grote lijsterbes aan het Wij-bos. Deze locatie is een initiatief van Steenbreek-ambassadeur Qader Shafiq en heeft als doel om een (bio)-divers bos aan te leggen. Zijn collega-ambassadeur Boswachter Tim plantte de bomen samen met leden van het Netwerk Kleurrijk Groen, hun kinderen en ons Steenbreekteam. Het diversiteitsbos ligt op de grens met Malden.

foto: Jan Willem de Venster

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021 foto: David van Haren

6 / 20

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

7 / 20

De Bastei

12 t/m 23 april Eerste tuinadviesweken (zie pag. 4). Later in het jaar waren er nog drie keer tuinadviesweken.

23 en 24 april foto: David van Haren

In samenwerking met Dar organiseerden we op proef tegelophaaldagen in vier wijken. Inwoners van Waterkwartier, Wolfskuil, Willemskwartier en Heseveld die de tegels in hun tuin vervingen door GROEN konden deze gratis laten ophalen door Dar.

21 mei De campagne ‘Help de natuur, vraag om gifvrije planten’ ging van start. Hierin riepen we samen met IVN Rijk van Nijmegen en stichting FLORON inwoners van Nijmegen en omgeving op om gifvrije tuinplanten, bloembollen, bloemen en zaad te kopen. Er is hier nog een wereld te winnen als het gaat om het versterken van de biodiversiteit.

In de zomer organiseerden we een kleurwedstrijd, waarmee kinderen het Beestenbrigade Doeboek van onze ambassadeur Boswachter Tim konden winnen. De winnaars waren maar wat blij met hun prijs!

26 mei

11 september

Opening van het vernieuwde schoolplein van brede school De Aldenhove in Nijmegen. Het afgelopen jaar is hard gewerkt aan een groenere uitstraling van het plein, waarbij de thema’s spelen, ontmoeten en ontdekken centraal staan.

Nieuw dit jaar was onze presentatie tijdens Het Grote Straatberaad. Bewoners van verschillende straten in Nijmegen gingen met elkaar in beraad over het klimaat. Ze deden dat samen met het muzikale duo Piepschuim tijdens het klimaatfestival Nimma aan Zee.

8 juni

18 september

De eerste contouren van de toekomstige ecoruïne in Park West in Nijmegen worden zichtbaar. Samen met leden van de werkgroep Groen Hees en kunstenaar Geert Schiks sloegen we de eerste piketpaaltjes in de grond (zie pag. 5).

Wethouder Bert Velthuis gaf het startschot voor de tweede serie Dar tegelophaaldagen op 18 en 25 september. Dit keer konden bewoners van ’t Acker, ’t Broek, De Kamp, Neerbosch-Oost en Hatert zich aanmelden bij Dar voor het gratis ophalen van de tuintegels die plaatsmaakten voor groen.

14 juli

foto: David van Haren

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

8 / 20

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

9 / 20

De Bastei

foto: David van Haren

25 september

4 november

Onder begeleiding van onze tuinadviseur Sytske van der Kooi en NL Bloeit! legden buurtbewoners de laatste hand aan de onsteende achtertuin van Wijkcentrum Daalsehof. Dat gebeurde tijdens Burendag. Omwonenden kregen een plantje mee voor in hun eigen tuin.

Klimaatburgemeester Floor Basten verkende tijdens de Nationale Klimaatweek het klimaatprobleem in Nijmegen en bezocht tijdens haar Steenbreek-dag onder meer het Ei in Lent. Dit stenige plein ging de volgende dag op de schop om te worden vergroend. Samen met bewoner en initiatiefnemer Stefan van Collenburg lichtte ze de eerste steen.

2 oktober

foto: Jan Willem de Venster

Dankzij Pijpenkappuh, een actie waarin we samenwerken met Lentekracht en Rainbeer, werden tientallen regenpijpen afgekoppeld. Het schone regenwater stroomt daardoor niet meer het riool in, maar verdwijnt in de regenton en de tuin.

5 november

Bekendmaking eindstand NK Tegelwippen en uitslag derby tegen Arnhem (zie pag. 4).

Ieder jaar doen we met een aantal activiteiten mee aan Groene Vrijdag. Dit is een doedag om Nijmegen groener en duurzamer te maken, georganiseerd door gemeente Nijmegen. Onze ambassadeur Boswachter Tim bezocht twee scholen die meededen. Dankzij een bewonersinitiatief waar wij bij betrokken waren, gingen er op deze groene dag bij het Ei in Lent 40 duizend stenen uit om plaats te maken voor groen en in Park West gingen bouwers en sjouwers aan de slag met de ecoruïne. Op de foto v.l.n.r. wethouder Jan Wijnia, kunstenaar Geert Schiks en Cor van der Donk van de werkgroep Groen Hees (zie pag. 5).

9 oktober

29 november

Dankzij initiatiefnemer Erik Dolman en zijn buren maakten 1100 tegels uit het pleintje aan het St. Stevenskerkhof plaats voor 100 m2 groen. Het Steenbreek-team gaf alle bewoners een plantje voor in de eigen tuin of op het terras.

Nadat hij op Groene Vrijdag het Ei in Lent bezocht toen de stenen eruit gingen, was wethouder Bert Velthuis ook aanwezig bij de feestelijke opening van het vergroende plein. Hij noemde het bewonersinitiatief een bijzonder project: “Ik zie hier hoe bewoners trots willen zijn op hun eigen buurt en dat ze graag mee willen denken over hoe ze die omgeving ingericht willen zien.”

5 oktober

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

10 / 20

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

foto: David van Haren

11 / 20

De Bastei

In het nieuws Wijkbladen Het streven naar veel publiciteit zit in ons DNA. We zijn fan van wijkbladen: dicht bij de bewoners en hun wijk of straat. Zo blijven we de Steenbreek-boodschap verspreiden en kondigen we de acties in de wijk en in de stad aan óf doen er verslag van.

w

Ook verschenen we regelmatig in lokale en regionale media. Zo zette De Brug onze deelname aan het NK Tegelwippen prominent op de voorpagina in een vrolijke lentespecial. En burgemeester Bruls besteedde in een van zijn columns in dit huis-aan-huisblad uitgebreid aandacht aan Operatie Steenbreek. Columnisten van de Gelderlander, Rob Jaspers en tot voor kort Qader Shafiq, schreven regelmatig over Steenbreek en het belang van groen. In een paginagroot artikel, dat ook in het AD verscheen, berichtte de Gelderlander over de eerste drie jaar van de campagne.

37

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

12 / 20

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

13 / 20

De Bastei

De Gelderlander besteedde ook aandacht aan de campagne ‘Help de natuur, vraag om gifvrije planten’ van IVN Rijk van Nijmegen, stichting FLORON en Operatie Steenbreek Nijmegen. De opening van het Ei in Lent kreeg een prominente plek op de fotopagina Onder Ons in deze krant.

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

Ook streekomroep RN7 en Omroep Gelderland besteedden regelmatig aandacht aan Operatie Steenbreek. Wij zijn natuurlijk blij met deze free publicity.

14 / 20

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

15 / 20

De Bastei

Tuintje in m’n hart In Vakblad Groen stond een paginagroot opiniestuk van

58

Samenwerken met Onder de Bomen De stad groener en klimaatbestendig maken, dat kunnen we niet alleen. Daarom werken we – met plezier – met vele partijen samen. Bijvoorbeeld met Onder de Bomen, dat onder meer werk en dagbesteding biedt voor mensen die graag (weer) zelfstanding willen leren wonen. Onder de Bomen haalt de tegels op bij Nijmegenaren. De stenen worden naar een terrein van Onder de Bomen gebracht bij zorgboerderij In het Westen en daarmee wordt een ecoruïne gebouwd. In 2021 haalde Onder de Bomen bij ruim 100 tuinen maar liefst 24.575 tegels op. , een nieuw record in de hele Steenbreek-campagne. Dat verdient een applaus!

wethouder Harriët Tiemens over Operatie Steenbreek. Hierin haalt ze herinneringen op aan de start van de campagne in Nijmegen en schrijft ze over Tuintje in m’n hart als soundtrack van Operatie Steenbreek.

Social media Je vindt ons regelmatig op Twitter en zijn heel blij met de likes en retweets van onze ambassadeur Boswachter Tim met ruim 36 duizend volgers. Verder zijn we actief op Facebook en Instagram. Op onze website staan de laatste nieuwtjes en algemene informatie over de campagne.

Stenen breken in meerdere gemeenten

We voeren de campagne vanuit De Bastei niet alleen voor de gemeente Nijmegen, maar sinds ruim een jaar ook voor de gemeente Lingewaard (foto rechtsonder) en sinds mei 2021 ook voor het dorp Breedeweg in de gemeente Berg en Dal (foto linksonder). We zetten onze energie ook hier graag in om zo het groene verhaal te verspreiden.

@DeBastei

@DeBasteiGroen @de_bastei_groen

www.steenbreeknijmegen.nl

foto: David van Haren

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

16 / 20

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

17 / 20

De Bastei

2022 en verder We hoeven het je niet meer te vertellen, maar toch… even de context van de campagne: de gevolgen van klimaatverandering worden steeds duidelijker met vaker hoosbuien die tot enorme wateroverlast leiden, meer tropische dagen, droogte en weer dat onvoorspelbaar(der) wordt. Daarnaast stevenen we af op een enorme biodiversiteitscrisis. In deze context neemt de aandacht voor het vergroenen van de leefomgeving toe. De campagne Operatie Steenbreek Nijmegen, Stenen eruit, GROEN erin!, is misschien wel actueler dan ooit. Bovendien is samenwerken aan een groene buurt of straat goed voor de sociale cohesie. En last but not least is een groene leefomgeving goed voor de gezondheid. Met dit in ons achterhoofd blijven we focussen op kennis, bewustwording en gedragsverandering bij bewoners. En onze uitdaging is om vernieuwend, verrassend en prikkelend te blijven. Voor 2022 en de jaren daarna gaan we ons richten op:

• Verdieping van kennis voor Nijmegenaren over

• Blijven ontzorgen (natuurlijk!) van bewoners met

klimaatadaptatie, biodiversiteit en natuurinclusief bouwen. • Organiseren van/deelnemen aan verschillende acties zoals: deelname NK Tegelwippen (en Arnhem verslaan), organiseren Wijksafari Hittestress, actie Pijpenkappuh (zie pag 10). • Vergroenen van wijkcentra. • Verbreden van het werkveld zoals betrokkenheid bij Actieplan Binnenstad. • Samenwerken in de regio in het kader van de Regionale Adaptatie Strategie (RAS). • Uitbreiden netwerk woningbouwcorporaties en vastgoedontwikkelaars.

tuinadviezen en tegeltaxi (nieuwe naam!). • Én ervoor zorgen dat alle groene acties van bewoners, de gemeente, scholen prominent onder de aandacht komen in de media. Als goede groene voorbeelden en ter inspiratie voor iedereen.

Team Operatie Steenbreek

Kortom Na vier jaar campagne voeren zijn we nog niet klaar. Er liggen nog genoeg uitdagingen. Wij zien volop kansen en mogelijkheden om bij te dragen aan een GROEN, gezond en klimaatbestendig Nijmegen. Dus met vertrouwen en goede energie stappen we het vijfde campagnejaar in.

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

18 / 20

foto: David van Haren

De Bastei

Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

Het campagneteam van Operatie Steenbreek Nijmegen zwaaide afgelopen zomer Erica Windhorst uit en bestaat sinds die tijd uit Ingrid Kerkvliet, Janke Rozemuller, Robin Kop, Gesuino Poddighe en een fijne groep vrijwilligers.

19 / 20

De Bastei

Colofon Jaarverslag 2021 Stichting De Bastei Operatie Steenbreek Nijmegen Waalkade 83 6511 XR Nijmegen www.steenbreeknijmegen.nl Redactie Janke Rozemuller en Ingrid Kerkvliet Vormgeving Communicatiebureau de Lynx

Volg ons en deel via: @DeBastei

Deelnemers aan de online netwerkavond

Operatie Steenbreek Nijmegen Jaarverslag - Operatie Steenbreek Nijmegen 2021

@DeBasteiGroen

20 / 20

@de_bastei_groen

De Bastei