Initiatiefvoorstel GroenLinks en Stadspartij - Niet meer kiezen - OUDE VERSIE

Initiatiefvoorstel, juni 2024

‘’Niet meer Kiezen’’ Een lokale oplossing voor betaalbare mondzorg

GroenLinks Nijmegen

Stadspar4j Nijmegen

Abdulahi Hussen

Ruud Sewpersad

Ini$a$efvoorstel

1. Samenva8ng Dit ini5a5efvoorstel beoogt een pilotproject te starten om de toegankelijkheid van mondzorg in Nijmegen te verbeteren, met een bijzondere focus op preven5eve zorg voor inwoners met lage inkomens of die om andere redenen mondzorg mijden. Het voorstel komt voort uit de groeiende landelijke erkenning van dit probleem en de unieke kans die Nijmegen heeB door de bereidwilligheid van lokale mondzorg organisa5es en de afdeling tandheelkunde van het RadboudUMC om samen te werken. De pilot zal zich richten op de samenwerking tussen par5jen, het wegnemen van financiële en niet-financiële barrières en warme doorverwijzing waarbij mensen persoonlijk worden begeleid naar de juiste zorgverlener. 2. Inleiding Mondzorg is een essen5eel onderdeel van de algemene gezondheid en welzijn, maar helaas is het niet voor iedereen vanzelfsprekend dat ze deze zorg kunnen veroorloven. In Nijmegen, net als in de rest van Nederland, zien we dat mensen met een lager inkomen en opleidingsniveau vaker geen toegang hebben tot betaalbare mondzorg. Dit leidt tot een vicieuze cirkel van verwaarlozing, pijn en uiteindelijk duurdere behandelingen die velen simpelweg niet kunnen betalen. Deze ongelijkheid in mondgezondheid heeB niet alleen gevolgen voor de fysieke gezondheid, maar ook voor het zelfvertrouwen, sociale leven en kansen op de arbeidsmarkt.

Met de verwach5ng dat het aantal huishoudens onder de armoedegrens toeneemt, wordt het voor steeds meer mensen las5ger om zorgkosten te betalen. Dit leidt tot zorgmijding, uit angst voor het niet kunnen betalen van bijvoorbeeld het eigen risico of een eigen bijdrage. Gelukkig zien we in Nijmegen al veel posi5eve energie om dit probleem aan te pakken. Betrokken lokale mondzorg organisa5es, de afdeling tandheelkunde van het RadboudUMC en de gemeente tonen ini5a5ef en bereidheid om hiermee aan de slag te gaan. Dit ini5a5efvoorstel wil deze posi5eve energie bundelen en een concrete pilot starten om de mondzorg in Nijmegen toegankelijker te maken. 3. Voorstel Het voorstel is om in Nijmegen via een pilot een samenwerking op te zeNen tussen lokale mondzorg organisa5es, de afdeling tandheelkunde van het RadboudUMC, lokale organisa5es en de gemeente, waarbij (financiële) drempels worden weggenomen en warme doorverwijzing wordt bevorderd, zodat iedereen toegang heeB tot goede mondzorg. We verzoeken het college om in deze pilot: 1. Een samenwerkingsverband op te zeNen tussen lokale organisa5es en tandartsen, de afdeling tandheelkunde van het RadboudUMC en de gemeente Nijmegen, waarbij de gemeente een faciliterende en aanjagende rol speelt; a. Dit samenwerkingsverband in overleg met de betrokken par5jen vorm te geven zodat ieder hun eigen kracht kan benuNen. b.

Een projectleider te organiseren, eventueel en in overleg belegd bij een externe organisa5e zoals S5ch5ng Anders. 2. In te zeNen op het wegnemen van drempels tot mondzorg die ertoe leiden dat inwoners deze zorg mijden; a. Financiële drempels wegnemen door behandelingen die niet volledig door de zorgverzekering worden vergoed, voor de pa5ënt gra5s aan te bieden. Hierdoor hoeven inwoners zich geen zorgen te maken over onverwachte kosten. De gemeente ondersteunt dit door middel van een onkostenvergoeding voor de behandelaars. b. Niet-financiële drempels, zoals schaamte of gebrek aan kennis, aanpakken door in te zeNen op warme doorverwijzing en voorlich5ng. Dit is samenwerking doen met lokale organisa5es die al contact hebben met mensen die mogelijk mondzorg mijden, zoals

1

Ini$a$efvoorstel

Bindkracht10, Vincen5us, Quiet, Huis van Compassie, de Voedselbank en Dokters van de Wereld. 3. Deze pilot te financieren vanuit het huidige programmabudget armoede; 4. Deze pilot na een periode van 12 maanden te evalueren, waarbij gekeken wordt naar de effec5viteit van de samenwerking, ervaring van de betrokken par5jen en het bereik van de aanpak. De bevindingen van deze evalua5e te rapporteren aan de gemeenteraad, zodat er een goed onderbouwd besluit kan worden genomen over de voortze_ng van het ini5a5ef. 4. Aanleiding Lokale inzet Nijmegen heeB een unieke kans om dit probleem aan te pakken door de bestaande bereidwilligheid van lokale mondzorg organisa5es en de afdeling tandheelkunde van het RadboudUMC om samen te werken en de toegankelijkheid van mondzorg te verbeteren. Landelijke urgen1e Landelijk wordt erkend dat mondzorgmijding een groeiend probleem is dat een gezamenlijke aanpak vereist.1 De gemeente Nijmegen toont al bereidheid om zich in te zeNen voor dit probleem door deel te nemen aan twee onderdelen van de Gemeentepilot Mondzorg.2 Deze pilots richten zich op het op5maliseren van de gemeentepolis en het verbeteren van informa5evoorziening over mondzorg. Echter, zoals ook landelijk wordt erkend, is deelname aan deze pilots niet voldoende. Het is essen5eel dat gemeenten ook investeren in lokale ini5a5even om de toegankelijkheid van mondzorg te verbeteren.

S1jgende kosten De dekkingen vanuit de zorgverzekeraars worden ieder jaar beperkter. De kosten lopen snel hoog op én de geboden dekkingen schieten te kort. Zo zit er in de basisverzekering alleen mondzorg voor kinderen tot 18 jaar. Volwassenen moeten zich aanvullend verzekeren, maar zelfs dan blijven veel kosten voor eigen rekening door beperkte vergoedingen en maximum bedragen. Dit leidt tot zorgmijding uit angst voor hoge rekeningen. Hoewel Nijmegen zoveel mogelijk via de CAZ (Collec5eve Aanvullende Ziektekostenverzekering) regelt, biedt ook deze verzekering geen volledige dekking voor mondzorg. Veel behandelingen worden slechts gedeeltelijk vergoed met een jaarlijks maximum, wat leidt tot hoge eigen bijdragen, vooral voor mensen met lage inkomens. Dit brengt de sociale basis steeds meer in gevaar. De groeiende vraag naar financiële ondersteuning voor mondzorgkosten suggereert dat inwoners vaker geen passende zorgverzekering hebben of langdurig zorg uitstellen tot het echt noodzakelijk is.3 5.

Beoogde impact Samenwerking Met dit voorstel beogen we een formeel samenwerkingsverband op te zeNen tussen lokale mondzorg organisa5es, de afdeling tandheelkunde van het RadboudUMC, (lokale) organisa5es (zoals Bindkracht10, S5ch5ng Anders, Vincen5us, Quiet, Huis van Compassie, JTV Mondzorg voor Kids en de Voedselbank) en de gemeente, met duidelijke afspraken en rollen voor alle betrokken par5jen. Hierbij zien wij graag dat ook Dokters van de Wereld in deze gesprekken wordt meegenomen en er rekening wordt gehouden met hun bestaande ac5viteiten.

1

BS&F, Ongewenste mijding van mondzorg om financiële redenen, Handreiking Gemeenten, december 2023. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Aftrap Gemeentepilot Mondzorg, Startsessie gemeentepilot in het kader van Vermindering mijding van mondzorg om financiële redenen, april 2024. 3 Gemeente Nijmegen, Evaluatie Armoede Agenda 2020-2024, Maart 2024, 9; Gemeente Nijmegen, Armoede Agenda 2020-2024. 2

2

Ini$a$efvoorstel

In Nijmegen is er al veel posi5eve energie om de toegankelijkheid van mondzorg te verbeteren. Lokale mondzorg organisa5es tonen ini5a5ef om mensen met een laag inkomen te helpen, en de afdeling tandheelkunde van het RadboudUMC wil graag bijdragen via haar eigen onderwijsprak5jk en is bereid het medische deel van het samenwerkingsverband te coördineren. Vanuit deze par5jen is er behoeBe aan een formele organisa5e en bestendigheid. Zo kunnen mensen met mondzorgbehoeBen worden verwezen naar de juiste zorgverleners. De gemeente speelt een belangrijke rol als facilitator en aanjager van deze unieke samenwerking. Toegankelijkheid vergroten InzeNen op het wegnemen van drempels tot mondzorg voor inwoners die mondzorg mijden. Om de drempel tot mondzorg te verlagen, moeten zowel financiële als niet-financiële drempels worden aangepakt. Financiële drempels kunnen worden weggenomen door behandelingen die niet volledig door de zorgverzekering worden vergoed, voor de pa5ënt gra5s aan te bieden. Hierdoor hoeven inwoner zich geen zorgen te maken over onverwachte kosten. Niet-financiële drempels kunnen worden aangepakt door in te zeNen op warme doorverwijzing en voorlich5ng. De aanslui5ng van meerdere zorgverleners zorgt daarnaast voor meer toegankelijkheid en een duurzaam systeem.

Verminderen van zorgmijding Door het aanpakken van mondzorgmijding en focus op preven5e pakken we zo snel mogelijk dit probleem aan en kunnen we de sociale en financiële consequen5es voor inwoners beperken. Het mijden van mondzorg verergert tandheelkundige problemen en heeB erns5ge gevolgen voor fysieke gezondheid, maar ook bijvoorbeeld zelfvertrouwen, sociale leven en kansen. Daarnaast leidt het tot een vicieuze cirkel van verwaarlozing, pijn en uiteindelijk duurdere behandelingen die velen simpelweg niet kunnen betalen. Uit ervaringen uit projecten uit Den Haag en Arnhem blijkt dat warme doorverwijzing een effec5ef middel is om zorgmijding tegen te gaan.4 Hierbij worden mensen persoonlijk begeleid naar de juiste zorgverlener. Deze aanpak helpt bij het bereiken van de meest kwetsbare groepen. Het helpt niet alleen bij het begeleiden naar mondzorg en het ondersteunen van mensen bij het nemen van deze stap, maar ook bij het vinden van een passende verzekering en het regelen van een vaste inschrijving bij een tandarts. Onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen toont aan dat warme doorverwijzing ook zeker een preven5eve waarde heeB.5 In Nijmegen kan warme doorverwijzing worden ges5muleerd door samen te werken met lokale organisa5es die al contact hebben met mensen die mogelijk mondzorg mijden, zoals Bindkracht10, Vincen5us, Quiet, Huis van Compassie en de Voedselbank.

Dit is cruciaal voor het bereiken van mensen die anders geen zorg zouden zoeken. Kostenbesparing De gemeentelijke kosten voor tandartsvergoedingen zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. Sinds 2020 met maar liefst 43%, en een toename van meer dan € 30.000 in 2023.6 Het mijden van mondzorg verergert tandheelkundige problemen en drijB de kosten verder op. Door te investeren in preven5eve mondzorg kunnen we de mondgezondheid van onze inwoners verbeteren en tegelijker5jd de kosten op de lange termijn beheersen. Deze inwoners zijn vaak alankelijk van inkomensondersteunende maatregelen zoals de bijzondere bijstand. Met dit voorstel verwachten we daarom op de lange termijn een besparing binnen de bijzondere bijstand betreffende tandartsvergoedingen. Door dit samen met de stad op te pakken, kunnen we zowel de kosten beheersbaar houden als de toegankelijkheid waarborgen en de kracht van de stad benuNen. 4

Ontsluiten mondzorg voor kinderen uit lage SES-groepen, JTV Mondzorg voor kids Arnhem en GGD Gelderland Midden, mei 2023. 5 Berkel, E., Het loont, samenwerking tussen mondzorg en consultatiebureau!, KNMT, augustus 2023. https://knmt.nl/nieuws/het-loont-samenwerking-tussen-mondzorg-en-consultatiebureau 6 Cijfers technisch uitgevraagd

3

Ini$a$efvoorstel

6. Financiën Sinds 2020 zijn de kosten voor tandartsvergoedingen voor de gemeente met maar liefst 43% gestegen, van afgerond €120.000 naar €170.000.7 Deze s5jging neemt toe. Zo was er in 2023 zelfs sprake van een toename van meer dan €30.000. Een grove scha_ng op basis van cijfers uit RoNerdam suggereert dat ongeveer 220 inwoners in Nijmegen gebruik zouden maken van een pilot. Deze scha_ng is gebaseerd op inwoners met een basisverzekering en een laag besteedbaar inkomen. De behandelkosten, wanneer de gemeente de helB van deze kosten dekt, worden geschat op maximaal €100 per behandeling. Voor 220 behandelingen komt dit neer op €22.000 per jaar, ofwel €11.000 voor een half jaar. De kosten voor coördina5e zijn alankelijk van de inzet. Ook kan worden onderzocht of de organisa5e, net als in RoNerdam, bijvoorbeeld bij S5ch5ng ANDERS kan worden belegd. Bij een inzet van 8 uur per week, worden de coördina5ekosten geschat op €11.000 per jaar en €5.500 voor een half jaar. Dit brengt de totale kosten voor een pilot op ongeveer €33.000 per jaar. Ambtelijke uitvraag leert ons dat dit bedrag te dekken is vanuit het huidige programmabudget Werk en Inkomen, waardoor geen extra middelen nodig zijn voor deze pilot. Na evalua5e van de pilot moet worden onderzocht hoe structurele financiering kan worden gerealiseerd binnen de kaders van de programma's preven5e en/of armoede.

De pilot sluit goed aan bij de nieuwe armoede agenda. Een te bespreken mogelijkheid voor structurele dekking zou zijn om de benodigde middelen te koppelen aan de nieuwe armoede agenda. 7. Conclusie Dit ini5a5efvoorstel biedt een concrete, haalbare en innova5eve aanpak om de mondzorg in Nijmegen toegankelijker te maken, met een focus op preven5e en samenwerking. Door de kracht van de stad te benuNen en te leren van de pilot, kunnen we een oplossing creëren voor een belangrijk gezondheidsprobleem. 8. Beslispunten De raad besluit het college opdracht te geven om: 1. Een samenwerkingsverband op te zeNen tussen lokale organisa5es, tandartsen, RadboudUMC en de gemeente. 2. Drempels tot mondzorg weg te nemen door: a. Niet volledig verzekerde behandelingen voor de pa5ënt gra5s aan te bieden met gemeentelijke onkostenvergoeding voor behandelaars. b. Warme doorverwijzing en voorlich5ng in te zeNen, samen met lokale organisa5es. 3. Deze pilot te financieren vanuit het huidige programmabudget Werk en Inkomen. 4. Deze pilot na 12 maanden te evalueren op effec5viteit, ervaringen en bereik, en de bevindingen te rapporteren aan de raad.

7

Cijfers technisch uitgevraagd

4