Initiatiefraadsvoorstel Groeneblauwe inclusieve beweeg-wandelroutes voor Nijmegen

Initiatiefraadsvoorstel

Groeneblauwe inclusieve beweeg-wandelroutes voor Nijmegen

Indiener: April Ranshuijsen en Volkert Vintges(GroenLinks)

i.s.m. Verkeerswerkgroep GroenLinks Nijmegen en met dank aan Leen Dresen, Rob Jaspers en Zelfregiecentrum

I. Beslispunten De gemeenteraad van Nijmegen besluit het college de volgende opdrachten te geven: 1. De Groenblauwe Beweeg-wandelroutes Groene (Spoor)Corridor en de (Spiegel)Waalroute zoals hieronder beschreven, op te nemen in de volgende versie van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan als doorgaande beweegwandelzones. Waarbij de ambitie wordt uitgesproken deze potentieel iconische beweeg-wandelroutes, samen met betrokken partijen, integraal te realiseren, in te richten en te onderhouden; 2. Op plaatsen in deze 2 Beweeg-wandelzones, waar derden eigenaar of gebruiker zijn van gronden, en waar op dit moment nog geen doorgang bestaat of verbetering hiervan mogelijk is, met eigenaren en gebruikers te onderzoeken of een (verbeterde) doorgaande Beweeg-wandelroute tot stand gebracht kan worden. Daarbij is het belangrijk dat ook de bestemming wordt aangepast, zodat mogelijke barrières (in de toekomst) worden voorkomen. Recent voorbeeld hiervan is het oude tuincentrum op de Oude Groenewoudseweg. 3. De twee Beweeg-wandelzones zo veel als mogelijk ook begaanbaar te maken voor mensen met een beperking en daarbij te zorgen voor bankjes e.d. op mooie plekken zodat mensen kunnen rusten én genieten. Is dit niet mogelijk, te zorgen voor een aantrekkelijke alternatieve route. 4.

Op plaatsen in de twee beweeg-wandelzones, waar op dit moment nog geen doorgaande wandelmogelijkheid bestaat voor iedereen, noch een aantrekkelijk alternatieve route: te onderzoeken of een doorgaande groene en inclusieve beweeg-wandelroute tot stand gebracht kan worden, plus hoe dit te bekostigen. Voorbeeld hiervan is een lift of een hellingbaan vanaf de Graaf Allardsingel naar de Oosterhoutsedijk; 5. Met betrokken partijen te onderzoeken of er bijzondere elementen kunnen worden toegevoegd en/of gerenoveerd aan/binnen deze 2 hierboven genoemde beweegzones, zoals kunstwerken, gebouwen (bijv. t.b.v. horeca). Tevens te onderzoeken of er mogelijke synergie is te bereiken met de beleidskaders in het Initiatiefvoorstel “Nijmegen Speelt” gezond en sociaal! van de SP. 6. met betrokken partijen samen de promotie van deze 2 beweegroutes nader vorm te geven. 7. Op plaatsen waar bewonersgroepen en andere organisaties actief zijn langs de 2 beweegroutes met activiteiten t.b.v. groenbeheer, gebruik en bekendheid van (delen van) deze trajecten: vanuit de gemeente deze groepen en activiteiten te ondersteunen; 8. Te onderzoeken welke andere Groenblauwe Beweeg-wandelroutes kunnen worden aangewezen in de stad, die op eenzelfde manier bevorderd en tot stand gebracht zouden kunnen worden. Voor enkele voorbeelden zie hieronder in de bijlage beschreven;

9. Binnen deze beweeg-wandelzones betrokken partijen aan te moedigen mee te werken aan het tot stand brengen van deze doorgaande beweeg-wandelroutes. 10. Met betrokken partijen er voor te zorgen dat ook het onderhoud van deze zones is gegarandeerd. 11. Via bijvoorbeeld www.anwb.nl/wandelen/wandelroutes/knooppuntroutes

bekendheid te geven aan deze Nijmeegse routes. 12. Dekking: De kleinere investeringen en de inzet van een projectleider te dekken uit

de exploitatiemiddelen die in de begroting zijn gereserveerd (voor extra formatie) voor het vergroenen van de openbare ruimte en bedrijventerreinen (€250.000), evt. aangevuld met investeringsgelden voor meer groen, beweegroutes en watertappunten en bestaande en extra budgetten voor de realisatie van de inclusieagenda. T.a.v. de grotere investeringen wordt nader onderzoek gedaan (zie hierboven welke) naar mogelijkheid, prioritering en eventuele dekking en zijn hier dus niet in opgenomen.

I. Aanleiding diverse Nijmeegse documenten Onder groene beweeg-wandelroutes verstaan we routes die door een groene omgeving lopen, zoals de spoorzone en onder blauwe beweeg-wandelroutes verstaan we routes die een directe relatie hebben met water en natte gebieden zoals de Waal/Spiegelwaal en de uiterwaarden. Aanleiding voor dit initiatiefraadsvoorstel Groenblauwe inclusieve beweeg-wandelroutes door Nijmegen vormen: 1. Het Nijmeegse Ambitiedocument Mobiliteit 2019-2030 pag. 19 en 20: Lopen De voetganger is tot nu toe onderbelicht gebleven binnen ons mobiliteitsbeleid. En dit terwijl het verplaatsen te voet duurzaam, gezond en het meest ruimte-efficiënt is. Als gemeente willen we lopen op de korte afstand stimuleren. Op dit moment wandelt een kwart van de mensen op verplaatsingen tussen 0 en 7,5 kilometer. Bij gebiedsontwikkelingen en het inrichten van de openbare ruimte houden we nadrukkelijk rekening met voetgangers. Dit doen we door: a) Het in kaart brengen en verbeteren van looproutes Dit krijgt prioriteit bij gebieden waar de voetganger centraal staat zoals rondom de stations, schoolroutes, binnenstad, verzorgingstehuizen, wijkcentrums en winkelcentra. b) Knelpunten aan te pakken Prioritering maken van grootste knelpunten voor de voetganger (focus op oversteekfaciliteiten en onveiligheid).

c) Toegankelijkheid van de stad te verbeteren Om dit te bereiken hanteren we binnen projecten de normen van ons ‘Handboek Nijmegen Toegankelijk’. 2. De Nijmeegse Omgevingsvisie 2020-2040 pag. 55:

Spelen, bewegen en ontmoeten We willen een gezonde stad, waar het aantrekkelijk is om te wonen, waar ruimte is om elkaar te ontmoeten, waar je jezelf kunt zijn, waar het veilig en schoon (lucht, geluid, bodem) is en waar goede voorzieningen zijn. We willen een stad met plekken waar kinderen kunnen

spelen en waar je in beweging wilt komen. Plekken die je uitnodigen om te lopen en te fietsen: zowel in wijken, tussen wijken en naar voorzieningen en het centrum. Een stad waar dichtbij huis mogelijkheden zijn om te wandelen, te spelen en te sporten. Een stad waar iedereen kan komen en dus mee kan doen. Beweegroutes Op stedelijk en wijkniveau ontwikkelen we een netwerk van aantrekkelijke beweegroutes. De voordelen van een beweegvriendelijke stad zijn namelijk groot. Het maakt de stad gezonder, aantrekkelijker, leefbaarder en economisch vitaler. Daarom willen we bewoners en bezoekers verleiden om meer te wandelen en te fietsen. Langs de groenblauwe netwerken en cultuurhistorische lijnen in de stad. Daarvoor maken we een fijnmazig netwerk van routes en ommetjes voor wandelen, fietsen en bewegen. Deze routes verbinden alle publieke plekken, zoals winkelcentra, wijkgebouwen, sport en speelvoorzieningen en scholen. Ook kunnen bewoners en bezoekers via groene routes af en toe aan de stad ontsnappen om even dieper adem te halen en misschien zelfs hun eigen groenten te oogsten. Groene ontmoetingsplekken We streven ernaar om van een aantal speelplekken in de wijk centrale, groene ontmoetingsplekken voor jong en oud te maken. Zogeheten ‘groene sociale knooppunten’ waar gespeeld, gesport en gepraat en soms ook getuinierd kan worden.

Ook op straatniveau willen we kijken hoe we straten zo kunnen inrichten dat ontmoeten en ontspannen dichtbij mogelijk zijn. Naast groen en bewegen is ook een schoon, veilig en rustig leefmilieu van belang. Daarom zetten we ons in voor schonere lucht en een betere balans tussen rust en reuring. We versterken de groenkwaliteiten op de oevers van het Maas-Waalkanaal in samenhang met woningbouw. We verbinden het rivierengebied met het park Lingezegen door wandelroutes aan te leggen en door de ecologie te verbeteren. We versterken de bomenstructuur in Nijmegen – denk aan de statige lanen – en creëren daarmee routes voor vleermuizen en verminderen tegelijkertijd hittestress. De bestaande stadsparken willen we fysiek en recreatief verbeteren en met looproutes met elkaar verbinden. Landgoederen en kloosters waren eeuwenlang bepalend voor de identiteit van de stad. We streven ernaar om de oude landgoederen te versterken en te zorgen dat ze meer tot hun recht komen door oude structuren en betekenissen terug te brengen en aanwezige elementen te behouden en te verbeteren. 3. En het Coalitieakkoord 2022/2026 In het Coalitieakkoord 2022/2026 “Ons Nijmegen Stad van iedereen”, wordt groot belang gehecht aan groen, gezond en bewegen zoals lopen. Niet alleen voor mensen zonder beperking, maar ook voor mensen met een beperking.

Op pagina 23 (papieren versie) staat bij Openbare ruimte: …..“Ook planten we meer groen en leggen we beweegroutes en watertappunten aan. We maken de openbare ruimte toegankelijk, aangepast aan de klimaatverandering, duurzaam en sociaal en verkeersveilig. Voor deze ambitie stellen we een investeringsbudget van €1,4 miljoen beschikbaar.” En op pagina 27 staat bij Lopen: “We geven ruim baan aan de voetganger en leggen een netwerk van aantrekkelijke looproutes van, naar en in de binnenstad en rondom andere centrale bestemmingen, zoals de universiteit.” Tenslotte staat op pagina 42 onder inclusie en

antidiscriminatie: “We geven de inclusie-agenda (VN-verdrag) een boost door €300.000 per jaar ter beschikking te stellen, bovenop de inzet van bestaande budgetten. Deze middelen gebruiken we als smeermiddel om sneller merkbaar verschil te maken voor Nijmegenaren met een beperking”.

II Inspiratie Nijmegen wandelstad Deze documenten hebben ons gesterkt in de gedachte dat er voor beweegroutes en met name wandelroutes, in Nijmegen, bij voorkeur in een groen/blauwe omgeving, nog een wereld te winnen is. Deze vorm van voortbewegen is de afgelopen jaren sterk onderbelicht gebleven en verdient meer aandacht. Daarbij is Nijmegen dé wandelstad van het land en ver daarbuiten. Dit mag ook best wat meer worden uitgedragen in de plannen van de gemeente. Daarom zijn we op zoek gegaan naar groene en blauwe beweegroutes in Nijmegen, met de nadruk op wandelen. We hebben ons daarbij laten inspireren door Leen Dresen van de werkgroep Spoorkuil Bottendaal die daarbij samenwerkt met de wijkraad Willemskwartiers en de werkgroep Groene Perron, zij is tevens coordinator van het samenwerkingsverband/burgerinitiatief ‘Vrienden van de Groene Corridor langs het spoor’ waarin samenwerken: Werkgroep Hortus Civitatis, Wijkraad Willemskwartier, Werkgroep Spoorkuil Willemskwartier, Wijkraad Waterkwartier, Groene Brigade Waterkwartier, Natuurtuin Bottendaal , Werkgroep Spoorkuil Bottendaal en Bewonersorganisatie Bottendaal (BOB). Ook Rob Jaspers heeft ons geïnspireerd met zijn beelden en bijzondere kijk op Nijmegen. Met het Zelfregiecentrum hebben we de routes onder een vergrootglas gelegd t.a.v. de inclusiviteit ervan.

Zonder uitputtend te willen zijn, komen we hieronder met twee potentieel iconische routes en tevens enkele mogelijke nieuwe routes, ter aanvulling op de bestaande routes, in de bijlage.

III. Voorstellen voor 2 potentieel iconisch Groenblauwe beweegwandelroutes: kansen en knelpunten

1. De Groene Corridor langs het spoor a. Beschrijving van de route Deze route volgt de spoorlijn vanaf de spoorbrug via de westzijde van het station naar Venlo als een groene zone door de stad, van de Waalhaven tot de bossen bij Malden en Groesbeek. Op dit moment is dit traject in de stad vrijwel overal groen begroeid. Er is bij de aanleg van het spoor over de Waal en het station bewust gekozen om deze te laten aansluiten op de bovenrand van de Hoetberg, zodat hij hoog over de Waal kon lopen en het dus geen belemmering vormde voor de scheepvaart. Van oudsher lagen in deze zone rangeersporen, dienstwegen en volkstuinen van de Nederlandse Spoorwegen. In de laatste decennia kreeg deze zoom langs het spoor reeds gedeeltelijk een nieuwe bestemming als groengebied voor de aanliggende wijken. Bewoners uit deze wijken leverden daarbij actieve bijdragen aan het vormgeven van dit nieuwe groen. De delen die reeds toegankelijk zijn voor wandelaars sluiten echter nu nog niet overal op elkaar aan (zie bijvoorbeeld de eerste

routekaart uit de folder in geel: groengebied nu niet toegankelijk). Door in de komende jaren de ontbrekende verbindingen toe te voegen ontstaat een prachtig lijnvormig park met groene wandelroute dwars door de stad. De aanstaande ontwikkeling van de westzijde van het stationsgebied biedt hiervoor goede nieuwe kansen. Mogelijkheden voor een doorlopende wandelroute zijn er zeker steeds aan één kant van de spoorlijn, en vaak aan beide zijden van het spoor. Door de route waar dit kan aan beide zijde van het spoor te ontwikkelen ontstaan ook rondwandelingen voor een kleiner ommetje in de buurt. Zo kan de wandelaar onderweg kiezen: doorlopen naar de bossen in het zuiden of het rivierpark in het noorden; of met een kleiner ommetje dicht bij huis blijven. Een dergelijke luswandeling aan beide zijden van het spoor kan bijvoorbeeld nu al rond de spoorkuilgedeeltes van Bottendaal en Willemskwartier. Deze route door de spoorkuil van Nijmegen van de Waal tot aan de Hortus/Marienbosch.

De werkgroep Spoorkuil Bottendaal i.s.m. Wijkraad Willemskwartier en werkgroep het Groene Perron heeft hiervoor al veel voorwerk gedaan en hierover een folder uitgebracht. Enkele impressies van de Groene Corridor

Plattegrond van deel van de Spoorgroenroute door de Spoorkuil aan de Bottendaalzijde

Plattegrond van de plannen met de spoorzone bij het station. Uit planexploitatie Spoorzone.

b. Waarom heeft deze route iconische potenties? Met de ontwikkeling van deze groene corridor dwars door Nijmegen ligt er een unieke kans om Nijmegen een echt groene uitstraling te geven zoals Arnhem van nature al heeft, maar ook New York, of Valencia….. Deze route heeft iconische potenties door de manier waarop de paden door het landschap lopen. Je loopt er over een relatief smalle strook, maar je hebt steeds een veel wijdser uitzicht. Uitzicht over de rivier, en over het groen langs de routes; en steeds ook over een wijde hemel en wolkenlucht. De stad is vaak op enige afstand zichtbaar als een ‘skyline’, en geeft de wandeling sfeer: maar door het groen om je heen voel je je er tegelijk ook echt ‘buiten’. De route langs het spoor is ook bijzonder door de hoogteverschillen: aan de westkant van het station sta je hoog boven de huizenzee van de stad, vanaf de Graafseweg duik je omlaag de spoorkuil in, en volg je de glooiingen van de stuwwal om vervolgens weer bovenlangs naar de bossen in het zuiden te lopen. Door de hoogteverschillen in dit traject biedt de route op verschillende punten verrassende uitzichten over de stad. Bijvoorbeeld aan de westzijde van het station, waar aan de Anjelierenweg nu al een pad loopt langs de bovenrand van de spoordijk (foto 1). Waar de spoorkuil grenst aan de St.

Annastraat zijn er uitzichtpunten bij cafetaria De Harmonie en vanuit het bos aan de Bottendaalse kant (foto 2 en 3). Verder naar het zuiden wordt de route fotogeniek door het golvende landschap waar de spoorbaan doorheen snijdt, en het brede uitzicht over de spoorzone (foto 4). Bij de campus loopt de route onder andere langs het monumentale stadspark Brakkenstein. Het pad voert hier over een hoekpunt van het oude sterrenbos, waar je uitzicht hebt over prachtige oude beukenlanen [foto 5]. Behalve fotogeniek groen biedt de route onderweg ook zicht op iconische gebouwen. Sommige daarvan zijn karaktervol als spoorwegerfgoed: zoals het kasteelvormige hoofd van de spoorbrug, en het paddenstoelvormige seinhuis in de spoorkuil. Maar ook de jonge hoogbouw op diverse punten langs de route levert beelden op die fotogeniek zijn, juist in combinatie met het groene pad en de wijde wolkenluchten. Bijvoorbeeld bij het Waalfront en bij station Heyendaal (foto 5).

De High line in New York en het Turia park in Valencia.

Feestelijk aangelegde lijnparken dwars door de stad zijn een fenomeen dat ook internationaal in opkomst is: zoals bijvoorbeeld de High Line in New York (ontworpen door de beroemde Achterhoeker Piet Oudorf), het Turia park in Valencia, en in Rotterdam bij de aanstaande vernieuwing van de Rijnhaven. Hiermee vergeleken hebben de genoemde routes door Nijmegen een eigen karakter. Waar andere lijnparken vaak in één stijl worden ontworpen en planmatig zijn aangelegd, zijn in Nijmegen de reeds aanwezige gedeeltes van de Spoorgroenroute door de jaren heen ontstaan, en hebben de routeonderdelen onderweg een verschillend karakter. Op sommige plaatsen zijn de paden door de gemeente aangelegd, op andere plekken ontstonden de voetpaden ooit spontaan, of werden zij op de kaart gezet door lokaal actieve burgers. Zo gaf beeldend kunstenaar Boudewijn Corstiaensen ruim twintig jaar geleden vorm aan de eerste parkgedeeltes langs de Oude Groenewoudseweg. Met de werkgroep Hortus Cevitatis heeft hij vervolgens een Groen Vlinderlint ontwikkeld. Deze belevingsroute verbindt natuur, cultuur en Beeldende kunst met de historie van de stad. Ook in Bottendaal en Willemskwartier zijn sinds vele jaren burgers actief in het groen langs het spoor.

Deze voorgeschiedenis van actieve burgers en lokale initiatieven biedt kansen voor de gemeente om nu ook samen met deze burgergroepen, maar wellicht ook met de Yuverta VMBO Nijmegen (Groenschool), en/of bekende landschapsarchitecten en andere ter plekke betrokken partijen, de nog ontbrekende verbindingen langs de routes tot stand te brengen, waarbij de invulling steeds een op die plek goed passend karakter kan krijgen. Tevens bieden de vele groene taluds langs de route, die voor wandelaars meestal te steil zijn, ruimte voor wilde planten en dieren. De wandelaar loopt vooral over paden onderlangs of bovenlangs de hellingen. Voor planten en dieren vormt de steile hellingshoek geen bezwaar. Zij hebben hier hun eigen vrije banen dwars door de stad, waar ook zeldzame soorten dankbaar gebruik van maken. Maar ook de Spoorkuil zelf kent haar eigen flora en fauna met als toppunt de zeldzame Wilde Averuit.

c. Wat zijn de knelpunten in deze route? Bij deze route gaat het om trajecten die nu al gedeeltelijk openbaar toegankelijk en bewandelbaar zijn. Hier en daar ontbreken echter nog een paar cruciale verbindende gedeeltes. Ook het oversteken van m.n. de Graafseweg en het spoor naar den Bosch, vraagt aandacht. Wanneer die verbindingen kunnen worden toegevoegd ontstaat er een spectaculaire doorgaande wandelroute. De nog ontbrekende verbindingen kunnen deels tot stand worden gebracht door veranderingen in de inrichting van de openbare ruimte (zoals een hek weghalen, of een voetpad toevoegen). Op sommige punten in de route is medewerking nodig van derde partijen, zoals Prorail en de onderwijsinstellingen op de campus, daar waar de route voert over randen van hun terrein. Hierbij worden echter flinke vorderingen geboekt.

De hierboven genoemde eigenschap ‘smalle stroken met wijds uitzicht’ biedt echter ook voordelen voor het tot stand brengen van nu nog ontbrekende verbindingen in de genoemde trajecten. Een relatief smalle doorgang scheppen is hierdoor namelijk voldoende om het wandelpad feestelijk door te laten lopen op nu nog geblokkeerde plaatsen. Bijvoorbeeld langs de nieuwe westzijde van het station. De voorgenomen ontwikkelingen bij beide NS stations langs het traject in de komende jaren, bieden kansen voor de aanleg van een doorgaand wandelpad op deze plaatsen. Ook de aanstaande verdere vergroening van de campus vormt een goed moment voor het scheppen van nieuwe verbindingen met de stad langs dit traject. Recentelijk nog verwierf de gemeente het Bottendaalse groengebied van de Spoorkuil voor gebruik en ontwikkeling door bewonerswerkgroep Spoorkuil Bottendaal vanuit die wijk. Dit alles schept goede mogelijkheden voor verdere samenwerking tussen gemeente, burgers en ook particuliere eigenaren en gebruikers langs het traject, om in de komende jaren de nog ontbrekende verbindingen in deze wandelroute gezamenlijk tot stand te brengen. De gemeente kan hierbij de andere betrokken partijen actief ondersteunen en aanmoedigen, met inzet van verschillende middelen.

Een echt knelpunt vormt de oude locatie van tuincentrum de Vereeniging langs de Oude Groenewoudseweg waarvan de huidige eigenaar zoekt naar een koper. Een deel van zijn terrein heeft hij al verkocht aan Leap24 die hier een snellaadstation wil vestigen. Even los van het probleem wat dit oplevert voor de Groene Corridor is deze locatie voor een snellaadstation totaal ongewenst vanwege de kruising van de afslaande auto’s, busjes en vrachtwagens naar dit station met de enorm drukke fietssnelroute vanaf het station naar de campus. Vanwege het feit dat op dit stuk grond industrie gevestigd mag worden (categorie 3.1) is het nog maar de vraag of deze ongewenste ontwikkeling tegen gehouden kan worden. Om nog verdere problemen te voorkomen lijkt het zeer zinnig om op korte termijn te onderzoeken of de bestemming van het nog te verkopen stuk grond kan worden aangepast en/of de grond door de gemeente verworven kan worden. Loopt bovenstaande op niets uit dan bestaat tenslotte de mogelijkheid om achter deze percelen, mits medewerking van Prorail wordt verkregen, een smalle doorgang te creëren.

d.

Wat zijn de knelpunten om de route inclusief te maken?

Voor het gedeelte van de route die nu beloopbaar is hebben we geïnventariseerd wat de knelpunten zoal zijn:

Foto 1: een draaihek bij de ingang groen Perron bij de Groenestraat om brommers e.d. te weren, is ook niet met een rolstoel te gebruiken. Foto 2: De trap vanaf de Tollenstraat om in de Spoorkuil ((zuidwestelijk deel) te komen is onbegaanbaar voor rolstoelers. Mooier zou zijn als naast de toegangsweg van Prorail vanaf de Annastraat/Thijmstraat achter cafetaria de Harmonie een pad/hellingbaan zou kunnen worden aangelegd, waar ook rolstoelers gebruik van kunnen maken. Foto 3: Diverse zandpaden door de Spoorkuil (zuidwestelijk deel en noordoostelijk deel) zijn slecht begaanbaar voor rolstoelers. Het goede nieuws is hier dat op deze plek de paden onlangs door de gemeente zijn verhard met een nieuwe halfverharding. Dit zou wat betreft materiaal nu rolstoeltoegankelijk moeten zijn, als de uitgevoerde breedte van de paden tenminste ook past. Foto 4: Een van de twee zandpaden om in/uit de spoorkuil (zuidwestelijk deel) te komen vanuit de Tollenstraat is veel te steil (met de rolstoel dreig je zelfs om te vallen). Foto 5: Het hek om in/uit de spoorkuil (zuidwestelijk deel) te komen is moeilijk te openen voor mensen in een rolstoel. Foto 6: Op sommige plekken zit er, voor een rolstoel, moeilijk te nemen drempels.

2. De Blauwe (Spiegel)Waalroute a. Beschrijving van de route De route loopt vanaf de Waalkade direct langs de zuidkant van de oevers van de Waal en via de Oversteek door de uiterwaarden van de SpiegelWaal, via VeurLent eiland en de stadsbrug weer terug naar het Valkhofpark en de Waalkade. Bij hoog water is de alternatieve route aan de westkant van de spoorbrug over de Oosterhoutsedijk.

b. Waarom heeft deze route iconische potenties? Deze route loopt door de nieuwe uiterwaarden van de Spiegelwaal. Een nevengeul die is aangelegd om de piekbelasting van de Waal bij heel hoog water beter op te vangen. Een uniek en groot Ruimte voor de Rivier project die veel internationale belangstelling trekt. Met dit project is ook natuur in de uiterwaarden gespaard en nieuwe waternatuur gerealiseerd. De route over het uiterwaarden eiland met zowel zicht op de Waal als op de Spiegelwaal is fantastisch en uniek. De route loopt over twee bruggen over de Waal. De stadsbrug met een rijke historie die teruggaat naar de 30er jaren en de 2e Wereldoorlog en een nieuwe brug de Oversteek, een van de mooiste boogbruggen van Nederland, ook met een rijke historie vanwege de relatie met de overtocht van Canadese militairen bij de bevrijding van Nijmegen en Market Garden. Tenslotte het prachtige Valkhofpark met een zeer rijke historie terugvoerend tot de Romeinse tijd. Grote delen van deze route worden overigens al druk belopen.

c. Wat zijn de knelpunten in deze route? Deze route is al voor een flink deel beloopbaar, maar er ontbreken nog enkele trajecten zoals direct langs de zuidoever van de Waal vanaf de Spoorbrug onderlangs het Honigterrein en het Waalfront. Hiervoor zijn overigens wel al concrete plannen, zie visualisatie tekeningen hierboven. d.

Wat zijn de knelpunten om de route inclusief te maken?

De route tussen de Spoorbrug en de Jans Kloppenburgstraat moet nog worden aangelegd. Hiervoor zijn wel plannen. We gaan ervan uit dat hierbij zo veel mogelijk rekening wordt gehouden met het voorkomen van obstakels voor mensen met een beperking en als dit onomkoombaar is, dat er dan een aantrekkelijk alternatief is. Voor het gedeelte van de route die nu beloopbaar is hebben we geïnventariseerd wat de knelpunten zoal zijn:

Foto 1: Een doorsteek vanaf de Waalbrug naar de Ubbergseweg bij de Lindenberghaven. Deze is in het begin te steil en slecht berijdbaar voor rolstoelen. Omrijden kan wel, maar gaat helemaal over Kelfkensbos en Voerweg. Door dit stukje iets minder steil te maken en te verharden is dit gemakkelijk op te lossen. Foto 2: aankomend bij de Ubbergseweg moeten twee drempels genomen worden. Foto 3: rolstoelers die vanaf de Lindenberghaven naar de Waalkade gaan en gebruik willen maken van de stoep hebben hier een hele uitdaging om niet van de stoep af te rollen. Via het fietspad is het wel goed te doen.

Foto 4 en 5:Op de Waalkade staan op de stoep diverse obstakels zoals meterkasten en ook in de ijzeren ringen om de boomspiegels kun je met smalle wieltjes van de rolstoel vast komen zitten, met omslaan als mogelijk gevolg. Op de hele route ontbreekt een blindegeleidelijn. Zeker op de plekken waar je zo van de Waalkade de rivier in kan vallen is dat gevaarlijk. Foto 6: Kinderkopjes maken het voor sommige rolstoelen heel erg moeilijk. Foto 7: De loopbrug onder de spoorbrug door is redelijk steil en voldoet mogelijk niet aan de richtlijn 1 meter stijging op 10 meter, maar met enige moeite nog wel te doen voor de meeste rolstoelers.

Foto 8: bovenaan gekomen moet je echter een scherpe bocht naar rechts en vervolgens naar links maken. Voor sommige rolstoelen niet of heel moeilijk te nemen. Dit is echter vrij gemakkelijk op te lossen. Foto 9: Mocht er geen brug komen over de ingang van de Waalhaven, of deze is niet te gebruiken voor rolstoelers, dan dient er een aantrekkelijk alternatief te komen om de Waalhaven heen. Nu moet je bij restaurant Loetje echter helemaal terug richting de Hezelpoort, voordat je de Voorstadselaan op kunt. Dit kan vrij eenvoudig worden opgelost met een lichte hellingbaan over het muurtje. Foto 10: Vanaf de Jans Kloppenburgstraat kun je zo bij het net aangelegde mooie pad langs de Waal komen, maar niet voor mensen in een rolstoel! Terwijl dit een kleine moeite geweest was.

Foto 11: Vanaf het pad langs de Waal, aangekomen bij de weer gerepareerde lift (hulde) van de Oversteek, blijkt dat je met een rolstoel niet het trapje af komt. Het kan wel, maar dat moet je wel weten, je kunt nl. over de parkeerplaats de hellingbaan nemen. Jammer dat het zo is aangelegd. Verbetering is echter gemakkelijk door de trap te vervangen door een hellingbaan. Foto 12: ook de draaicirkel om de lift in te kunnen komen met veel rolstoelen is te scherp. Foto 13: Prima lift (wordt ook veel gebruikt door leerlingen met een fiets). Wens is wel om een spiegel tegen de achterkant aan te brengen, zodat rolstoelers die achteruit de lift uit moeten, kunnen zien of er tegenliggers zijn en hoe ze moeten maneuvreren om op de Oversteek te komen.

Foto 14: En dan ben je op de Oversteek en wil je op het Ossewaardpad (Stadseiland), of op de Oosterhoutsedijk bij het Monument, je weg vervolgen. Helaas moet je dan helemaal de Graaf Allardingel volgen om via het nieuwe winkelcentrum Hof van Holland weer op de dijk uit te kunnen komen. Minimaal 1 of meer kilometers om. Een lift zoals op het 20 Septemberplein zou de mooiste oplossing zijn. Wordt hier niet voor gekozen dan is een plateaulift of hellingbaan een mogelijk alternatief (met enkele vlakke rustpunten), maar nog steeds een flink eind om. Foto 15: Ben je dan weer op de Oosterhoutsedijk en wil je de Zaligebrug nemen naar het Stadseiland, dan is het volgende obstakel het veerooster waar een rolstoel met kleine wieltjes in wegzakt. De poort er naast is bijna niet te bedienen in een rolstoel. Dit speelt niet alleen hier, maar ook verderop op het Stadseiland. Is hier niet iets voor te verzinnen?

Foto 15 en 16: Op het Stadseiland wachten nog enkele obstakels als gevolg van te weinig onderhoud en/of de gekozen bestrating, plus weer een vrij steile Zaligebrug, met kans op omkieperen of door de remmen heen schieten. Foto 17: Veel kuilen en plassen maken het moeilijk voor iedereen om deze route te belopen, danwel te berijden.

Foto 18 en 19: Mocht je er voor kiezen om een kleinere route te volgen dan zou je gebruik moeten kunnen maken van de Snelbinder. Aan de Stadskant komt een opgang voor fietsers bij de Hezelpoort, maar er weer af kan pas bij het Griftpad (Lent Plaza). Een lift zou goed kunnen passen waar de Oosterhoutsedijk onder het spoor doorgaat. Foto 19: tenslotte de opgang vanaf het Stadseiland naar de Waalbrug. Deze opgang is zo steil dat het voor rolstoelen, zelfs met ondersteuning ten zeerste is af te raden. Marcel Gidding van het Zelfregiecentrum dreigde te verongelukken omdat zijn remmen het niet hielden en hij weer achterstevoren de helling af dreigde te rijden. Een alternatief is via de Lentloper, maar als rolstoeler moet je dat dan wel weten.

IV Dekking De kleinere investeringen en de inzet van een projectleider t.b.v. het bewaken van de integraliteit van de twee Beweeg-wandelroutes, welke nu bestaan uit een groot aantal kleinere projecten. Dit te dekken uit de exploitatiemiddelen die in de begroting zijn gereserveerd (voor extra formatie) voor het vergroenen van de openbare ruimte en bedrijventerreinen (€250.000), evt. aangevuld met investeringsgelden voor meer groen, beweegroutes en watertappunten en bestaande en extra budgetten voor de realisatie van de inclusieagenda. De grotere investeringen: hiernaar moet nader onderzoek gedaan worden naar de mogelijkheid, prioritering en eventuele dekking en zijn hier dus niet in opgenomen. Dit kan een belangrijke opdracht zijn voor de aan te stellen projectleider. Denk hierbij aan de voorstellen voor enkele extra liften of hellingbanen en de oude locatie van het Tuincentrum de Vereeniging aan de Oude Groenewoudseweg. Verdere ontwikkeling van beide routes wordt ook geregeld in andere dossiers, zoals ontwikkeling Spoorzone-station en Waalfront.

Bijlage. Ideeën voor nog meer groene beweeg/wandelroutes Naast bovenstaande routes bestaan er tal van wandelroutes/ommetjes door de stad en vanuit de stad naar het buitengebied. Op een rijtje: de Ommetjes Hatert-zuid, Neerboschoost, BottendaaL, st Anna, Zwaneveld, Weezenhof, Wolfskuil, Hengstdal & Kwakkenberg, Lankforst, Brakkenstein, Limos en Marienboom, Heseveld & Hees, Lindenholt-oost, Hazenkamp, Heijendaal en Grootstal, plus enkele kunstroutes, de groene Walk of the Town en de stadswandeling. Op https://www.intonijmegen.com/zien-endoen/activiteiten/routes#list kun je deze Nijmeegse ommetjes vinden.

Daaraan zouden we nog 2 ontbrekende/mooie routes/ommetjes willen toevoegen. 1. De Groene Lindenholtroute a. Beschrijving van de route Nr

Richting

1

Start bij Wijk Atelier Lindenholt (WAL), Zellersacker 10-03.

2

Met de rug naar het gebouw: schuin naar links en met de bocht naar rechts naar het Cruyff Court.

3

Vóór het Cruyff Court links af, Bert Oosterboschpad

4

Broekstraat oversteken, daarna rechtdoor fiets-/voetpad

5

Linksaf bruggetje over, daarna rechts aanhouden en pad blijven volgen langs het water (aan de rechterkant)

6

Bij paaltje ‘Losloopgebied’ rechts het smalle voetpad op

7

Aan het eind rechtsaf, lage brug over en meteen linksaf voetpad

8

Op driesprong rechtsaf

9

Aan het eind van het pad (bij fietsknooppuntenbord 50) schuin naar rechts oversteken, voetpad (Let op: slecht asfalt met hoge boomwortels van de populier)

10

Op T-splitsing rechtsaf, langs sportvelden aan linkerzijde

11

Op volgende T-splitsing opnieuw rechts, voor de huizen langs. Pad blijven volgen (niet linksaf de wijk in)

12

Aan het eind van het pad rechtsaf, langs speeltuintje, voetpad volgen ***rolstoelers andere route (zie 14)

13

Aan het eind van het voetpad door de poortjes, bocht naar links, ventweg op

14

***Rolstoelers: niet het voetpad volgen omdat de poortjes aan het eind van dit pad te krap zijn voor een rolstoel. In plaats daarvan links afslaan, langs de parkeerplaats (zie foto). Aan het eind van de weg linksaf de ventweg op

15

Ter hoogte van de 14e straat (vóór het verboden-in-te-rijden-bord) rechtsaf de Broekstraat oversteken, ook het fietspad.

16

Aan de overzijde van de Broekstraat rechtsaf voetpad langs het water (Let op: slecht asfalt met scheuren en boomwortels)

17

Vóór het einde van het pad linksaf zandpad (half verhard met stenen; hobbelig), met het water aan de linkerzijde en rechts de geluidswal langs de A-73. Dit pad volgen (enkele bochten) tot aan een soort driesprong

18

Op driesprong rechts aanhouden (vóór het bruggetje naar de wijk). Let op: dit pad is vrij smal en als het geregend heeft kan het erg modderig zijn; voor rolstoelers is dit pad dan waarschijnlijk niet te doen – en een alternatief is er eigenlijk niet

19

Aan het eind van dit pad (na ruim 1 km.) langs de slagboom linksaf, Smalle Steeg

20

Aan het eind van de weg de Weijbroekweg oversteken. Aan de overkant links of rechts een paadje langs de boomstam om rechtdoor te gaan ***rolstoelers moeten hier een kleine omweg maken (zie 21)

21

*** Rolstoelers: bij Weijbroekweg rechtsaf over het trottoir tot aan Wedesteinbroek 10e straat. Vóór de 10e straat oversteken en aan de overkant weer terug naar links (langs kinderdagverblijf ’t Grut). Tegenover de Smalle Steeg rechtsaf

22

Bij het kruispunt met Wedesteinbroek 14e straat rechtdoor, door de poortjes (waarschijnlijk wel rolstoel toegankelijk)

23

Bij ‘rotonde’ met bloemperk rechtdoor tot einde 13e straat Leuvensbroek

24

Rechtsaf Piet Moeskoppad (fiets-/voetpad)

25

Op voorrangskruising linksaf, Bert Oosterboschpad

26

Bij het Cruyff Court, na de flat linksaf naar het Wijkatelier Lindenholt

b. Waarom heeft deze route potenties? Lindenholt is een heel groene wijk met zowel aan de rand als in het midden heel veel groenstroken met ook mooi aangelegde watergangen. Daarom is het verbazend dat Lindenholt geen eigen route kent die is opgenomen in de 32 Nijmeegse ommetjes (zie hieronder). Wel is er een route beschreven rondom Lindenholt en gepubliceerd in de wijkkrant:

Groene Wandelroute Lindenholt.pdf

c. Wat zijn de knelpunten in deze route? Een deel van de route is onverhard met een smal pad. Dit deel staat bij nat weer vaak onder water. Hierdoor is deze route moeilijk begaanbaar voor rolstoelers. Ook zitten er enkele knelpunten bij het oversteken van wegen die voor mensen in een rolstoel moeilijk te nemen zijn.

2. De Groene Begraafplaatsroute a. Beschrijving van de route Route loopt langs: Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting, Begraafplaats Rustoord Nijmegen, Joodse begraafplaats en Begraafplaats Daalseweg (Nijmegen-Oost) Nr

Afstand

Richting

1

0.0 00

Start bij de Hortus aan de D’Almarasweg

2

Links af bij de D’Almarasweg

3

Rechtsaf naar het Piper Cubpad. Zie het schapenveld links

4

Eerste pad linksaf over veld richting de Panovelaan

5

Linksaf Panovelaan richting de Nijmeegse baan

6

De Nijmeegse baan oversteken en de Josuëlaan in

7

Houd rechts aan en ga het betegelde wandelpad met lantaarns op

8

Meteen op het einde linksaf de Moses en Aäronlaan op

9

Ga rechtsaf naar de Profetenlaan

10

Linksaf het bospad met bord Eigen Terrein op en loop door tot de Cenakelkerk en Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting. Mensen die slecht ter been zijn of rolstoelers, die volgen de Profetenlaan en gaan linksaf Monseigneur Suyslaan in

11

Aankomst en bezichtiging Cenakelkerk en Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting aan de Monseigneur Suyslaan: https://nl.wikipedia.org/wiki/Begraaf_en_Gedenkpark_Heilig_Land_Stichting

12

Hierna of stukje asfaltweg naar Pelgrimshuis en vervolgens linksaf steil paadje naar beneden langs hek en vervolgens rechtsaf de Joanneslaan in. Voor mensen die slecht ter been zijn en rolstoelers terug de Monseigneur Suyslaan op, richting Profetenlaan. Ga juist voor de witte boog en onderdoorgang rechtsaf het smalle tegelpad op naar de Profetenlaan. Bij de splitsing rechtsaf naar de Thaddeuslaan. Bij splitsing rechts aanhouden en ga naar de Johanneslaan

13

Bij T-splitsing rechtsaf naar de Koning Davidlaan

14

Steek bij de T-splitsing met de Sophiaweg rechtdoor over en ga het bospad op, richting Bosweg. De bomenlanen van dit landgoed Marienbosch vormen een soort ster.

15

Rechtsaf de Bosweg op

16

Sla op het einde links af de Kwakkenbergweg op en houd links aan tot begraafplaats Rustoord aan de Postweg

17

Aankomst en bezichtiging 125 jaar oude begraafplaats Rustoord: via achteringang naar binnen en via hoofdingang weer naar buiten: https://nl.wikipedia.org/wiki/Rustoord_(Nijmegen). Van bekende en onbekende mensen die op deze begraafplaats begraven liggen, is een boek uitgegeven: Wie ligt hier? 125 jaar Rustoord Nijmegen / 1897-2022 Vervolgens aan de overkant Joodse begraafplaats (allen te bezoeken bij Open Monumentendag): https://nl.wikipedia.org/wiki/Joodse_begraafplaats_(Nijmegen)

18

Hierna vanaf de Postweg oversteken naar de Dommer van Poldersveldtweg. Houd links aan en ga na ca. 100 meter links door de groene poort. Rolstoelers kunnen hier niet door, deze volgen weg tot pleintje en nemen dan links de ingang naar basisschool de Muzen Limoslaan en dan rechtsaf de Wachterslaan in langs de nieuwbouw

19

Volg het pad door het Limospark rechts aanhouden tot aan Limoslaan.

20

Vervolgens rechtsaf de Wachterslaan in en houd rechts aan.

21

Loop door tot haag waar dit pad eindigt en sla rechts het voetpad op met gemarkeerde rode paal

22

Ga vervolgens linksaf de Dunklerstraat op

23

Loop door naar de Obechtstraat tot aan de Koolemans Beynenstraat

24

Steek de Koolemans Beynenstraat over naar de Brahmstraat

25

Houd in de Brahmstraat rechts aan naar de Van Beethovenstraat

26

Zie links het Truus Mastpark in de Van Beethovenstraat

27

Ga op het einde linksaf de Daalseweg op, tot aan de Begraafplaats Daalseweg

28

Aankomst en bezichtiging van de vanaf 1885 bestaande Begraafplaats Daalseweg, tevens einde route (hier meer info over begraafplaats toevoegen): https://nl.wikipedia.org/wiki/Begraafplaats_Daalseweg Ook van deze begraafplaats met zijn 30.000 graven is een boek verschenen. O.a. over 300 slachtoffers van het Vergisbombardement in 1944.

*Deze route kan ook in omgekeerde volgorde worden gelopen. Dan is de start bij de Begraafplaats Daalseweg en het einde bij de Hortus * Deze route is aan te vullen met de Wandelroute Godin van de flora: start vanaf Museum Oriëntalis, vervolgens naar het Natuurterrein naast de sportvelden Brakkenstein, via de Botanische tuin en het stadspark Brakkenstein achter de Beta faculteit Radboud universiteit naar het N.S. station Heyendaal. b. Waarom heeft deze route potenties? Deze route loopt door de groene Heilig Landstichting (met mogelijkheden om museum Orietalis te bezoeken), het Marienbosch en groene stukken van Nijmegen-oost. De verschillende begraafplaatsen zijn allen heel mooi en twee ervan ook Rijksmonument, met interessante geschiedenis. c. Wat zijn de knelpunten in deze route? Belangrijkste knelpunten voor mensen die slecht ter been zijn, of gebruik maken van een rolstoel, zijn de hoogteverschillen, enkele smalle (modderige) zandpaden, stoepranden en een hek die alleen op een kier open kan (om fietsers te weren).