Gevraagd advies JMG Nijmeegse Woonzorgvisie

College van burgemeester en wethouders Postbus 9105 6500 HG Nijmegen

Betreft: gevraagd advies over de Nijmeegse Woonzorgvisie 2024-2030 + uitvoeringsagenda

Nijmegen, 16 september 2024

Geacht college, Er is hard gewerkt aan een gemeentelijke visie en een uitvoeringsnotitie over wonen en zorg tot 2030. Onze complimenten daarvoor. Nijmegen telt 184.000 inwoners, waarvan ongeveer 37.000 (20%) 65 jaar of ouder zijn. Landelijke statistieken tonen aan dat ongeveer 10% van de Nederlandse bevolking een matige tot ernstige beperking heeft. Vertaald naar Nijmegen betekent dit dat ongeveer 16.000 inwoners tot deze groep behoren. Door een tekort aan geschikte, beschikbare woningen, de verdubbeling van tekorten in de zorg, de afname van mantelzorg en de sterk toenemende vergrijzing (2 keer zoveel 75-plussers in 2040) komt een complex vraagstuk op ons af. Een visie hierop en een daadkrachtige uitvoering is daarbij van groot belang. Deze cijfers onderstrepen niet alleen de urgentie van de problematiek, maar laten ook zien dat het hier om meer gaat dan alleen een woon- of zorgvraagstuk. Het betreft een breed maatschappelijk vraagstuk dat speciale aandacht verdient in de woonzorgvisie van de gemeente. Het betrekken van ervaringsdeskundigen bij de uitvoering van deze visie onderschrijven wij van harte. Ook het instellen van een programmagroep wonen en zorg met een programmamanager vinden wij een positieve ontwikkeling. Een goede afstemming met de themagroepen toegankelijkheid en wonen vanuit het actieprogramma Iedereen doet mee is daarbij van belang.

Hieronder vindt u ook vanuit de adviescommissie onze adviezen en aanbevelingen na het lezen van uw visie en uitvoeringsnotitie.

1

Advies 1. VN-verdrag voor de rechten van mensen met een handicap Op 11 september jl. is het rapport verschenen over de Nederlandse inspanningen rondom de implementatie van het VN-verdrag voor de rechten van mensen met een handicap. Hierin wordt opgemerkt dat de positie van mensen met een beperking de afgelopen jaren is verslechterd. Ons eerste advies in deze brief is daarom ook: I.

Vergelijk de aanbevelingen uit het rapport met de Nijmeegse situatie.

Advies 2. Focus en beleidsterreinen Het is prijzenswaardig dat het college nu met een woonzorgvisie komt en hiermee inspeelt op de ontwikkelingen op dit gebied. De nota richt zich voornamelijk op wonen en zorg, en verwijst voor onderwerpen als mobiliteit, openbare ruimte, voorzieningen, ontmoeting en gezondheid naar andere beleidsstukken. Hoewel het verstandig is om de focus van de woonzorgvisie te beperken, blijft onduidelijk hoe de afstemming tussen de verschillende beleidsterreinen wordt gewaarborgd. I.

Ons advies hierover is: verduidelijk hoe deze samenhang wordt gerealiseerd.

Advies 3. Beleidsdoelen De visienota en uitvoeringsagenda bevatten veelal termen zoals 'stimuleren', 'versterken', 'verbeteren', en 'onderzoeken'. I.

Ons advies hierin is: zorg ervoor dat de beleidsvoornemens in zowel de visienota als de uitvoeringsagenda SMART worden geformuleerd. Dit helpt bij het concreet maken van de doelen en maakt het eenvoudiger om de voortgang en resultaten te meten.

II.

Daarnaast verdient de financiële paragraaf meer specifieke uitwerking, zodat er een beter inzicht ontstaat in de kosten en benodigde middelen om de ambities te realiseren.

Advies 4. Integrale aanpak– koppeling met welzijn We benadrukken het belang van een integrale aanpak en het versterken van de verbinding tussen het fysieke en sociale domein. Deze samenwerking roept echter belangrijke vragen op. Hoe verhoudt bijvoorbeeld het beleid van het verminderen van auto's, het terugbrengen van parkeerplaatsen en het clusteren van parkeerruimte zich tot het toegankelijk houden van woningen voor bezoekers met beperkte mobiliteit en hulpverleners die afhankelijk zijn van de auto vanwege hun tijdsdruk? I.

Wij zien in deze visie en uitvoeringsnotitie hele goede stappen om een antwoord te geven op de vraagstukken die op ons afkomen. Echter, wij denken dat er nog meer nodig is om hierop een adequaat antwoord te geven bijvoorbeeld in een relatie met het welzijnsdomein. Werk ook aan deze koppeling.

Advies 5. Integrale aanpak – koppeling met maatschappelijke opvang Met betrekking tot de maatschappelijk opvang zien we graag de koppeling gemaakt met het Nationaal Actieplan Dakloosheid. Met uitzondering van Housing First zijn er geen prestatieafspraken ten aanzien van het realiseren van huisvesting met zorg voor urgent woningzoekenden. De huidige twaalf trajecten zijn dan ook te marginaal in relatie tot de vraag.

2

I.

Ons advies hierin is met ketenpartners prestatieafspraken te maken die evident bijdragen aan de doelstelling uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid: in 2030 geen daklozen meer in Nederland.

Advies 6. Resultaten van de ETHOS telling In september 2024 worden de resultaten van de ETHOS telling in Nijmegen e.o. bekendgemaakt. Een kwantitatief onderzoek wat inzichtelijk maakt hoeveel dak- en thuislozen het in de regio betreft. I.

Advies is de definitie van dak- en thuisloosheid zoals vastgesteld ten behoeve van het onderzoek expliciet te maken in de Woonzorgvisie. Hiermee wordt dan ook de aansluiting gemaakt bij het nationaal Actieplan Dakloosheid gemaakt.

Advies 7. Zorgen over zorg De boodschap dat zorg niet meer vanzelfsprekend is – naast de bezuinigingen op de Wmo en jeugdzorg – baart ons ernstige zorgen. Vraag- en aanbiedverlegenheid zijn slechts een deel van de dynamiek. Het is een bekend gegeven dat veel mantelzorgers nu al overbelast zijn en dat het beroep op een informeel netwerk maar beperkt een oplossing is. Zeker als het gaat om langdurige, omvangrijke, complexe en/of structurele hulp. Bovendien brengt het een risico op afhankelijkheid, ongelijkwaardigheid en misbruik met zich mee. I.

Wat is reëel haalbaar en realiseerbaar dat mensen voor elkaar doen en onder welke condities? En wat gebeurt er als er zowel geen professionele zorg als informele zorg beschikbaar is? Is er dan nog een vangnet? Dit punt zou naar ons idee meer uitgewerkt moeten worden en wij willen hier graag over meedenken.

Advies 8. Woningen voor aandachtsgroepen In de visie staat dat 30 procent van de vrijkomende woningen nu al beschikbaar is voor aandachtsgroepen. I.

II. III.

Waarom neemt dat percentage in deze visie niet toe, terwijl duidelijk is dat de aantallen mensen in de aandachtsgroepen wel flink gaan toenemen (vergrijzing, langer thuis wonen, minder mensen in instellingen)? Wij vragen ons af welke rol projectontwikkelaars kunnen vervullen in het uitvoeren van deze visie. In hoeverre zijn in de nieuwe bouwplannen concrete cijfers opgenomen voor het bouwen van voldoende van de genoemde woningen voor de diverse doelgroepen en de benodigde voorzieningen in de buurt?

Advies 9. Aantal (rolstoel)geschikte woningen Specifiek ten aanzien van mensen met een beperking willen we opmerken dat in het onderzoek van Compaenen alleen de mensen zijn meegerekend die volledig rolstoelafhankelijk zijn. Dat betekent dat er meer rolstoelgeschikte woningen nodig zijn, dan in het onderzoek worden genoemd. Want ook als deze persoon soms een rolstoel nodig heeft bijvoorbeeld door een terugval, moet de woning daarvoor geschikt zijn. Bovendien wordt een deel van de rolstoelwoningen bewoond door mensen die geen rolstoel gebruiken vanwege huurbescherming bijv. omdat hun partner in een rolstoel is overleden of omdat er op het moment van toewijzing geen geschikte kandidaat was. Deze woningen zijn dan (langdurig) niet beschikbaar voor mensen die wel een rolstoel gebruiken. Daarom dient het daadwerkelijke aantal rolstoelwoningen hoger te zijn vanwege deze mismatch. 3

I.

Op basis van het onderzoek van Compaenen adviseren wij om meer dan 50 rolstoelgeschikte woningen bij te bouwen. Het onderzoek toont aan dat er momenteel al een tekort is van 180 rolstoelpluswoningen (draaicirkel 1.80/1.90 cm). In de totale huursector moeten er 375 rolstoelwoningen zijn, maar dat zijn er 235. Bovendien wordt in dit onderzoek opgemerkt dat een deel van de rolstoelwoningen verouderd is. De voorgestelde toevoeging is onvoldoende om aan de huidige en toekomstige vraag te voldoen. We raden daarom aanvullend aan het aantal nieuw te bouwen rolstoelgeschikte woningen significant te verhogen om het tekort beter te kunnen opvangen.

II.

Er zijn ook mensen met een beperking zijn die niet geclusterd willen wonen, een gezin hebben ed. Ook voor hen dienen er geschikte woningen te zijn.

III.

De resultaten op het gebied van daadwerkelijk geschikte woningen, met voldoende zorg, in een toegankelijke omgeving willen we graag concreet benoemd zien in de uitvoeringsagenda. De begroting willen we graag verder gespecificeerd zien met de benodigde bedragen.

Advies 10. samenwerkings- en/of prestatieafspraken in relatie tot maatschappelijke opvang Voor de huisvesting van aandachtsgroepen wordt een groot beroep gedaan op voorzieningen als woonurgentie en bijzondere woonbemiddeling. Burgers met een huisvestingsvraag die gebruik maken van de maatschappelijke opvang of hieraan gerelateerde zorgvraag hebben worden afhankelijk gemaakt van deze voorzieningen voor uitstroom richting (begeleid-) zelfstandig wonen. Terwijl woningcorporaties ook zelf aanvullende afspraken kunnen maken op een (tijdelijk-) huurovereenkomst. I.

Advies is hier nadere samenwerkings- en/of prestatieafspraken over te maken. Resultaat hiervan zou moeten zijn dat meer inwoners kunnen uitstromen en het druk wegneemt bij voorzieningen die afhankelijk zijn van een jaarlijks quotum.

Advies 11. Zorgopleidingen Een belangrijk gebied dat niet wordt genoemd, maar waar de gemeente een rol in zou kunnen spelen ons inziens, is het onderwijs met betrekking tot opleidingen voor verpleegkundigen en verzorgenden. De toenemende tekorten aan zorgpersoneel vormen een groot probleem. I.

Nijmegen heeft diverse opleidingen op dit gebied, waarop de gemeente invloed kan uitoefenen. Daarnaast zou het gemeentelijk arbeidsmarktbeleid extra aandacht kunnen besteden aan dit vraagstuk.

Advies 12. Preventie door voorlichting Onze advies wat preventie betreft zijn is het inspelen op ‘transitiemomenten’: I.

II.

Gemeente en welzijnsorganisaties benaderen doelgroepen bij bijvoorbeeld: de eerste aanschaf van een hulpmiddel, verlies van partner, verhuizing, ziekenhuisopname, niet meer verlengen van het rijbewijs. Een forse inzet op het stimuleren van digitale vaardigheden bij ouderen en mensen met beperkingen zal hun zelfstandigheid versterken.

4

Advies 13. Faciliteer samenwerkingsverbanden Graag adviseren wij u de volgende samenwerkingsverbanden te stimuleren: I. II.

Niet alleen tussen huisarts en wijkverpleegkundigen maar deze uit te breiden met tandarts, apotheek, fysiotherapeut, diëtist e.d. Het verdient aanbeveling om wijkverpleegkundige ook de rol van indicatiesteller te geven waar het gaat om WMO-voorzieningen. Dit is toegestaan volgens art 2.6.3 van de WMO.

Advies 14. Evalueer jaarlijks I.

Gezien het grote belang van dit beleid op het gebied van wonen en zorg adviseren wij om jaarlijks te evalueren.

Graag zien wij uw reactie op het bovenstaande tegemoet. Uiteraard zijn wij bereid om onze adviezen nader toe te lichten en daarover met u van gedachten te wisselen.

Met vriendelijke groeten,

Sandra de Vries voorzitter adviescommissie JMG

Adviescommissie JMG secretaris J. Portier MO10 postbus 9105 6500 HG Nijmegen j1.portier@nijmegen.nl

5