Economische Visie 2.0

Economische Visie 2.0

Mei 2025

Map = Schrijven algemeen / sjab = Nota, beleids- of projectplan ▪

▪

1

Voorwoord Nijmegen is een woon- én werkstad. Steeds meer mensen wonen en werken hier. Als oudste stad van Nederland met een jong karakter (Old City, Young Vibe), trekken we jaarlijks veel studenten van Radboud Universiteit, HAN en ROC. We willen hen binden aan de stad om pendel, arbeidsmarktkrapte en vergrijzing tegen te gaan en onze voorzieningen te versterken. Nijmegen heeft een breed economisch profiel van Health & High Tech tot een sterk mkb. De stad biedt een krachtig ecosysteem met bedrijventerreinen, campussen en een bruisende binnenstad. Ook buiten deze locaties, in de wijken, is volop ondernemerschap, zoals bij de vele zzp’ers. Met Health & High Tech (H&HT) hebben we een sterke pijler onder onze economie, dankzij bedrijven als NXP en Nexperia en een sterk medisch cluster (bijv. Het Donders Instituut en het Parkinson-expertisecentrum). Onze economie drijft op een mix van bedrijven, onderzoek en talent, in een stad met bewoners die creatief, gedurfd, sociaal en duurzaam zijn. Nieuwe uitdagingen zoals de grondstoftransitie, netcongestie en de energietransitie vragen om actie. Tegelijkertijd biedt onze ligging aan de drukst bevaren rivier in de Rotterdam-Duisburg-corridor kansen. Mijn ambitie: passend werk creëren! Het doel van 10.000 banen in 10 jaar is ruim overtroffen met 14.000 extra banen sinds 2020.

Nu ligt de focus op “brede welvaart” en een betere aansluiting van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Het zijn de ondernemers die zorgen voor werk, daarom versterken we het ondernemersklimaat. De Monitor Ondernemersklimaat toont aan dat ondernemers positief zijn: 85% verwacht stabiliteit of groei. We blijven inzetten op economische ontwikkeling en verbinding. De sleutel tot succes: ondernemers samenbrengen en kennisdeling faciliteren. Met werkbezoeken en accountmanagement zorgen dat we weten wat er speelt. Met zorgvuldige inzet van beperkt budget, zetten we ontwikkelingen in gang en sturen die, samen met ons actieve netwerk, in de goede richting. Nijmegen speelt landelijk een steeds grotere rol. Dat vraagt om herkenbare citymarketing en het uitbouwen van onze positie als H&HT-stad, terwijl we werken aan noodzakelijke bereikbaarheid. Samenwerking met de regio is essentieel. We versterken bestaande bedrijven en trekken innovatieve ondernemingen aan in nauwe samenwerking met regiogemeenten, The Economic Board, de Provincie en Groene Metropoolregio. Deze Economische Visie is een actualisatie, geen nieuwe koers. We bouwen voort met een vernieuwd uitvoeringsprogramma rond zes actielijnen. John Brom Wethouder Economie en Werk & Inkomen

2

Inhoud Voorwoord 1. Inleiding Waarom een nieuwe EV 2.0 Het proces

2 4 4 4

2. Doel, resultaat, uitgangspunten Doel Terugblik Hoe verder Uitgangspunten Een nieuwe ambitie: indicatoren brede welvaartsindex

6 6 6 7 8 9

3. Nijmegen werkstad! Trends en ontwikkelingen Nijmegen: centrale plek in landelijk netwerk Het economisch profiel Het ondernemersklimaat De arbeidsmarkt

11 11 12 13 15 16

4. Uitvoeringsagenda EV 2.0 Actielijn Excelleren Actielijn Innoveren Actielijn Duurzaamheid Actielijn Ondernemerschap Actielijn Human Capital Actielijn Ecosystemen

17 18 26 31 39 50 59

Bijlage 1. Signalen uit de werkbezoeken

72

Bijlage 2: Bronnen

77

3

1. Inleiding In dit hoofdstuk lees je: • Waarom nu een nieuwe EV 2.0 • Beschrijving proces

Waarom een nieuwe EV 2.0 Nijmegen blijft groeien. De stad heeft een sterke regionale werkfunctie en wil deze ook behouden. Het algemene beeld van de Nijmeegse economie is overwegend positief. Nijmegen is economisch en demografisch gezien de motor van de regio. Macroeconomische factoren hebben een belangrijke invloed op ondernemers en hun bedrijfsvoering. Toch kunnen we met onze lokale aanpak een bijdrage leveren aan het verbeteren van het vestigingsklimaat in de stad. De huidige Economische Visie heeft een looptijd van 2020 tot 2025. Afgelopen jaar hebben we gebruikt voor de actualisatie van deze visie om te komen tot een Economische Visie 2.0 (‘EV 2.0’). We bouwen voort op de positieve ervaringen die we afgelopen periode hebben opgedaan. Dit houdt in: • We houden vast aan de twee centrale thema’s: “human factor” (oftewel: het zijn de mensen die de economie maken) en “techniek” (oftewel: ieder bedrijf wordt steeds meer een “tech-bedrijf”); • Ook de daaraan gekoppelde zes actielijnen zijn nog steeds actueel. Alleen de actielijn circulariteit stellen we bij tot de actielijn duurzaamheid, omdat ook thema's als klimaat en energietransitie , naast circulariteit, deel uitmaken van deze actielijn; • Tegelijkertijd hebben we op basis van trends en ontwikkelingen extra accenten gelegd en nieuwe onderwerpen opgenomen.

In deze nieuwe Economische Visie 2.0 presenteren we het economisch profiel van onze stad. We schetsen de ontwikkelrichting, kijkend naar de kansen en bedreigingen die op ons afkomen. Daarnaast maken we een nieuw begin met het uitvoeringsprogramma met projecten voor de komende vijf jaar. De Economische Visie draagt bij aan de ambitie uit de Stadsbegroting om niet alleen een aantrekkelijke stad te zijn voor bewoners en bezoekers, maar ook voor werkgevers én werknemers. We willen een bruisende stad zijn om te wonen én te werken.

Het proces Ieder goed beleidsproduct begint met een analyse van actuele onderzoeken en recente beleidsdocumenten naar de stand van de Nijmeegse én landelijke economie. Met deze kennis op zak zijn we in gesprek gegaan met het netwerk van en rond ondernemende partijen in de stad. Onze indruk: blijven investeren heeft succes. Tegelijkertijd zijn er belemmerende factoren (denk aan netcongestie en stikstof) die invloed hebben op bedrijven en wellicht in onze aanpak leiden tot andere of bijgestelde keuzes. Het “ontmoeten” staat centraal. Door ontmoetingen ontstaat innovatie en komt nieuwe energie vrij. Ontmoeten doen we op verschillende manieren. Het begint met een 4

wethouder en een Vakgroep Economie met een beleidsteam en zeven accountmanagers, die veel op werkbezoek zijn in de stad en signalen ophalen bij ondernemers en kennisinstellingen. Er zijn “toevallige lunchontmoetingen” met de wethouder en ondernemers geweest, steeds met vier ondernemers aan tafel. Ondernemers kunnen ook met concrete vragen bij het OndernemersPunt terecht. Het is gelukt om een netwerk van toonaangevende bedrijven op te bouwen, dat meedenkt en meedoet. Dat gaat niet vanzelf, maar is het resultaat van een meerjarige aanpak. Ons netwerk bestaat uit totaal verschillende ondernemers: van techbedrijf tot mkb’er, van starter tot CEO van een groot toonaangevend Nijmeegs bedrijf. We hebben stapsgewijs in gesprek met de stad toegewerkt naar een actualisatie van de Economische Visie toe:

• •

•

Tijdens grote Inspiratie- en netwerkbijeenkomsten met circa 250 deelnemers uit ondernemend Nijmegen over duurzaam ondernemen en cybersecurity. Verdiepingscafés rond het thema “Human factor” en het thema “Techniek”. De opzet is steeds in gesprek gaan met een vijftigtal ondernemers en kennisinstellingen over actuele thema’s. Ronde tafel bijeenkomsten met bedrijven en kennisinstellingen. Hier is opgehaald wat niet mag missen in een geactualiseerde Economische Visie voor onze stad

5

2. Doel, resultaat, uitgangspunten In dit hoofdstuk lees je: • Doel • Korte terugblik • Hoe verder: wat nemen we mee in de nieuwe EV • Uitgangspunten • Een nieuwe ambitie

Doel We willen een nabije en rechtvaardige stad zijn, waar het goed toeven is. Een stad waar het goed is om te verblijven én te werken. We zijn een echte woon-werkstad. De afgelopen 10 jaar is het aantal banen gegroeid tot ruim 110.000. Dit is groter dan de Nijmeegse beroepsbevolking (104.900). We hebben zeven grote werklocaties, waar meer dan 50% van de werkgelegenheid in de stad is gevestigd. Een goed werkklimaat vraagt om een sterk vestigingsklimaat voor bedrijven en kennisinstellingen in de stad. Dat vraagt om blijvend investeren. Uiteraard wordt het lokale economisch klimaat en de vitaliteit van bedrijven voor een groot deel bepaald door macroeconomische factoren. Toch hebben we gemerkt dat ook op lokaal niveau projecten duidelijk kunnen bijdragen aan een beter ondernemersklimaat. Het doel van de geactualiseerde Economische Visie is meerledig: • We willen een aantrekkelijke stad zijn voor werknemers en werkgevers, met passende banen voor onze inwoners en ruimte voor economische activiteiten. • We willen zorgen voor een leefbare stad met goede voorzieningen. • We willen het vestigingsklimaat in de stad versterken. Met betere vestigingsvoorwaarden willen we de start van nieuwe en de groei van bestaande bedrijven stimuleren. Dit vraagt ook om keuzes in de ruimte. • De ontwikkeling van de stad staat niet stil.

We willen bedrijven stimuleren om te blijven vernieuwen en innovaties toe te passen. We trekken nieuwe bedrijven, passend bij onze doelstellingen aan. • We willen ons (inter)nationaal profiel versterken en uitdragen. De acties en de actielijnen in de EV 2.0 zijn gericht op het versterken van het vestigingsklimaat in Nijmegen. Bedrijven zijn echter voor hun bedrijfsvoering in belangrijke mate afhankelijk van macro-economische ontwikkelingen. Op zit moment is moeilijk te overzien wat de impact is van recente geopolitieke ontwikkelingen op de Nijmeegse bedrijven en de economische groei van de stad. Effecten zullen er zeker zijn; de EV 2.0 richt zich op waar we in onze stad invloed op kunnen uitoefenen. We volgen de economische ontwikkelingen op de wereldmarkt op de voet en stellen de EV 2.0 bij op het moment dat dit nodig is.

Terugblik Al vanaf 2020 werken we met jaarlijkse uitvoeringsprogramma's. Het budget was wisselend, steeds boven de 2 miljoen. Met het team aan accountmanagers en beleidsadviseurs voeren we jaarlijks ongeveer 50 projecten uit. 6

De aanpak om te komen tot een Economische Visie was destijds vernieuwend: niet een visie bedenken vanuit het stadhuis, maar in gesprek gaan met de stad om de ambitie en het programma voor de visie op te halen. De ambitie van “10.000 banen in 10 jaar” uit de EV 1.0 is ruim gehaald. In hoeverre deze toe te schrijven is aan onze nieuwe aanpak kan niet eenvoudig worden bepaald. Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt hebben uiteraard een directe link met macro-economische ontwikkelingen. Toch zijn er directe resultaten te benoemen. De betrokkenheid van het bedrijfsleven bij het programma Economie is nu groter dan ooit. Dit komt doordat wij werken met zeven accountmanagers, en een wethouder die constant de stad ingaat. Dit heeft de verbondenheid met het bedrijfsleven en de kennisinstellingen enorm vergroot. De Monitor Ondernemersklimaat laat zien dat het accountmanagement wordt gewaardeerd door bedrijven. Opgaven en kansen worden met de gemeente Nijmegen gedeeld en, indien gewenst en passend bij de rol van de lokale overheid, kan hier in projecten vanuit de Economische Visie op worden geacteerd.

Hoe verder De huidige visie heeft een looptijd van 5 jaar (2020-2025) en eindigt in 2025. Ook bij deze visie kiezen we voor een periode van 5 jaar. Dit werkt. Een vijfjaarlijkse periode is een overzichtelijke termijn en maakt continueren van de bestaande aanpak mogelijk. Omvang van de middelen voor de EV continueren De groei van de lokale economie wordt vooral bepaald door macro-economische factoren. Wat wij doen is net dat zetje extra. De inzet van middelen in het economisch domein draagt bij aan de werkgelegenheid in de stad en heeft zo (indirect) invloed op middelen die nodig zijn in het sociaal domein. Met een bedrag van 2,7 miljoen kunnen we met het huidige team jaarlijks circa 50 projecten wegzetten. Het gaat bij deze aanpak om “groot denken, klein doen”. Met het uitvoeringsprogramma uit de Economische Visie willen we ondernemerschap stimuleren en partijen met elkaar verbinden. Onze rol als gemeente is zoals onze aanpak: “groot denken, klein doen”. Met een beperkt budget proberen we een multiplier aan effecten te generen en bedrijven te helpen. De gemeente heeft ook een stimulerende en faciliterende rol. Bij ingrepen in het fysieke domein, zoals grote ontwikkelprojecten als het Stationsdistrict en Winkelsteeg, wordt het ondernemersecosysteem versterkt. Het budget maakt het mogelijk om met relatief kleine projecten, veel ontwikkelingen te stimuleren.

Van klein tot groot, van incidenteel tot meerjarig. Belangrijk criterium: draagvlak van het bedrijfsleven, passend binnen thema’s en actielijnen. In kwalitatieve zin wordt steeds gekeken of de ambitie(s) worden gehaald. In de EV 2.0 leggen we meer de nadruk op het benoemen van indicatoren en het evalueren van uitgevoerde projecten. Kijkend naar andere vergelijkbare steden is een uitvoeringsprogramma van € 2,7 miljoen vrij uniek. Er zijn steden die niet beschikken over een budget om de lokale economie te stimuleren. En er zijn steden die beschikken over miljoenen euro's.

7

We willen de EV-middelen gaan gebruiken als hefboom om gelden beschikbaar te krijgen vanuit de provincie, het Rijk en Europa. Daarnaast koersen we met de EV 2.0 richting de nieuwe coalitieperiode en komen er wellicht meer middelen voor Economie vrij. Bijvoorbeeld: voor investeren in de werklocaties of energietransitie. Laat zien dat ‘economie’ een sprankelend onderwerp is We maken de Economische Visie 2.0 samen met de stad, in gesprek met ondernemend Nijmegen. We bieden podium aan ondernemers en kennisinstellingen om hun ideeën en opvattingen kenbaar te maken over gewenste verbeteringen van het vestigingsklimaat. Op basis van de analyse schetsen we een beeld van waar de stad naar toe gaat en hoe we gewenste ontwikkelingen willen stimuleren en nieuwe uitdagingen willen aangaan. We formuleren onze ambitie en presenteren de nieuwe brede welvaartsindex. Vier jaar ervaring met de uitvoering van projecten in het kader van de huidige visie geeft al een duidelijk beeld van projecten die succesvol zijn en impact hebben op het Ondernemersklimaat. Op basis van de analyse en visie komen nieuwe projecten in beeld. Dit leidt tot een nieuw actieprogramma vanaf 2025 en verder. Tijdens de ronde tafel bijeenkomst geven ondernemers aan het te waarderen dat “economie” een centrale plek op de agenda van de gemeente heeft.

Hun oproep: blijf ondernemers en kennisinstellingen actief betrekken bij dit traject.

Uitgangspunten Nijmegen: dé plek waar het gebeurt Veel is er de afgelopen periode op economisch vlak in de stad al in gang gezet en gaat ook de komende periode door. Nijmegen is duidelijk een woon- werkstad. We bieden op de werklocaties werkgelegenheid aan zowel hoger opgeleiden (m.n. campussen) als middelbaar en meer praktisch opgeleiden (m.n. bedrijventerreinen). Dit past ook bij het profiel van onze beroepsbevolking. Wil je als stad mensen binden, dan vereist dit dat je wonen én werken mogelijk blijft maken. Ook de jonge generatie werkenden willen we verleiden om te blijven werken in de stad. Dit vraagt om investeringen in woningen, maar ook om investeringen in de werklocaties. Deze investeringen zijn het antwoord op de effecten van vergrijzing van de stad en andere demografische ontwikkelingen in de stad, zoals de discrepantie op de arbeidsmarkt. Het draagt bij aan het behouden van draagvlak voor de voorzieningen (binnenstad, onderwijsinstellingen, winkelstructuur etc.). Ook levert het aanbieden van werk in de nabijheid van woningen een bijdrage aan de mobiliteitstransitie.

Economie raakt vele beleidsvelden In de Economische Visie 2.0 komen diverse beleidsvelden samen. Denk bijvoorbeeld aan duurzaamheid, energietransitie, werk en inkomen, bereikbaarheid, citymarketing en wonen. Er wordt steeds afstemming gezocht met andere opgaven uit het coalitieakkoord. Ook is er een link gelegd met andere trajecten als de Omgevingsvisie en Koers voor de Binnenstad.

8

Nijmegen heeft de ambitie om een nabije en rechtvaardige stad te zijn. Een gezonde leefomgeving en de brede welvaart zijn hierin belangrijk. Nijmegen wil dat nieuwe woonruimten, banen en andere functies hierbinnen passen. Nijmegen wil namelijk dat huidige en toekomstige generaties goed en gezond kunnen wonen, werken en verblijven in Nijmegen. Nijmegen heeft de ambitie om een economisch veerkrachtige stad te zijn. Een economisch veerkrachtige stad is een stad met een toekomstbestendige economie die duurzaam is en brede welvaart van onze inwoners bevordert. Dat betekent dat we een aantrekkelijk stad zijn voor werknemers en werkgevers, ons (inter-)nationaal profiel ‘Old City Young Vibe’ met ‘Health & High Tech’ en ‘oudste en bruisende stad’ als speerpunten versterken en uitdragen, en zorgen voor een leefbare stad met goede voorzieningen.

Ondernemend Nijmegen aan zet In de stad zijn diverse partijen actief. We gaan in 2025 richting de 190.000 inwoners. Er zijn 116.500 banen in de stad, voor Nijmegenaren, maar ook voor mensen van buiten. We zijn in gesprek met bedrijven zowel rechtstreeks (vooral ondernemers van mkb-bedrijven en medewerkers van de kennisinstellingen) als vanuit diverse belangenorganisaties (o.a. ECN, IKN, ondernemersverenigingen, Huis voor de Binnenstad, KHN en Vereniging van Vastgoedeigenaren). Ondernemers, overheid en kennisinstellingen vormen samen ondernemend Nijmegen. Belangrijke stakeholders zijn ook de bezoekers en bewoners van de stad. Al deze mensen hebben ideeën over wat van belang is om de stad nog aantrekkelijker te maken en het vestigingsklimaat te verbeteren.

Nijmegen is een betrokken stad Dit zien we aan de trend van het toenemend aantal impactondernemers in de stad, die vanuit een intrinsieke motivatie helpen om Nijmegen duurzamer en socialer te maken. Dit is een “unique selling point” van Nijmegen, dat wij verder willen benadrukken in deze visie. Helpend hierbij is ook de aanwezigheid van de Radboud Universiteit en Mercator Launch als incubator. Hier komen impact ondernemers uit voort die vanuit Onderzoek en wetenschap de wereld mooier, duurzamer en socialer maken. Regionale aanpak De economie stopt niet bij de randen van de stad. Bedrijven worden sterker door samenwerken. Voor overheden geldt dit ook. We hebben al diverse platforms in de regio waar onderwijs, overheid en bedrijfsleven elkaar treffen. Deze economische visie levert bouwstenen om met de regio in gesprek te gaan. Een regionaal Rijk van Nijmegen uitvoeringsprogramma is een volgende stap.

Een nieuwe ambitie: indicatoren brede welvaartsindex Indicatoren om beleidssucces te meten zijn een belangrijk onderdeel van het maken van beleid. De afgelopen 5 jaar hebben wij de groei in het aantal banen gebruikt als indicator om de economie, en daarmee de effectiviteit van ons economisch beleid, te meten. Recentelijk heeft een beweging plaatsgevonden naar metingen van welzijn naast 9

banengroei. Wij gaan met deze trend mee. Het gaat al langer niet meer om alleen economische groei, maar veel meer om indicatoren rond welzijn en kwalitatieve economische groei. Aan de hand van meerdere indicatoren, die samen een overzicht bieden, kan er beter worden gekeken naar aandachtsgebieden voor verbetering. De stand van de lokale economie kan op meer manieren worden bepaald dan alleen via het aantal banen: onder andere via besteedbaar inkomen, dat invloed heeft op de consumentenbestedingen en daarmee de ontwikkelingen van bedrijven in bepaalde sectoren in de stad. En bijvoorbeeld de beschikbaarheid van bedrijfshuisvesting én de beschikbaarheid van woningen, die invloed hebben op de mogelijkheid om mensen te binden aan de stad en nieuwe inwoners aan te trekken. Wij baseren onze indicatoren voor een belangrijk deel op de Stads- en wijkmonitor. In de Stads- en wijkmonitor zijn de meer traditionele economische indicatoren opgenomen zoals de ontwikkeling van het aantal banen en bedrijfsvestigingen, het ondernemersvertrouwen, de beroepsbevolking en de werkloosheid. Ook worden in andere hoofdstukken indicatoren opgenomen zoals het aantal milieubelastende en risicovolle bedrijven, het percentage groen in de stad en de waardering van ondernemers voor de bereikbaarheid in de stad.

Een verbreding van indicatoren stelt ons in staat om aandacht te hebben voor een duurzamere samenleving: duurzaamheid hier niet alleen begrepen in termen van het milieu, maar ook in termen van het sociale en het economische. Dit stelt ons in staat om betere afwegingen te maken met betrekkingen tot ontwikkelingen in het heden en de toekomst en voor de kwaliteit van leven. In het Regionaal Programma Werklocaties worden uitgangspunten en spelregels benoemd die kijken naar inzet op verduurzaming en optimalisatie van het ruimtegebruik: • Zorgvuldig ruimtegebruik, verduurzaming, vergroening en klimaatadaptatie zijn uitgangspunten en dragen bij aan kwalitatief betere werklocaties, dus ook aan een schoner woon- en leefmilieu. • De transitie naar een circulaire economie draagt bij aan brede welvaart, en vraagt om (milieu)ruimte op werklocaties.

10

3. Nijmegen werkstad! In dit hoofdstuk geven we een beeld van Nijmegen als werkstad. We schetsen allereerst de belangrijke trends en ontwikkelingen die op onze lokale economie afkomen. Daarna laten we zien hoe Nijmegen past in het landelijk netwerk. We gaan vervolgens uitgebreid in op het economisch profiel van onze stad. We sluiten af met de uitdagingen die op ons afkomen.

Trends en ontwikkelingen Hoe de economie in Nijmegen zich ontwikkelt hangt af voor een belangrijk deel af van macro-economische ontwikkelingen die impact hebben op de bedrijven en kennisinstellingen in onze stad. Hierbij een kort overzicht van de belangrijkste actuele trends en ontwikkelingen met duidelijke impact op onze stad.

Grotere woon- en werkopgave leidt tot druk op de beschikbare ruimte Nijmegen is een groeistad. Dit betekent dat wij een woon- én werkopgave hebben, terwijl het fysieke grondgebied van de stad gelijk blijft. De verwachting is dat het bevolkingsaantal stijgt en dat het aantal werknemers ongeveer gelijk blijft. Oorzaken zijn vergrijzing en een lagere bezetting per woning. Indien er geen nieuwe woningen en huishoudens bij zouden komen, zou dit zelfs leiden tot een daling van de verwachte beroepsbevolking. Om de groei in woningen en banen te faciliteren is steeds ruimte nodig.

Bereikbaarheid wordt een steeds grotere opgave Op dezelfde ruimte moet steeds meer gebeuren. Dit leidt tot verdichting, wat weer impact heeft op de bereikbaarheid van de stad. De verkeersbewegingen nemen toe, terwijl de stadsgrenzen hetzelfde blijven. De bereikbaarheid van de bedrijven op de werklocaties en daarbuiten wordt hiermee een grote opgave. Tegelijkertijd neemt de druk op mobiliteit af door veranderende werkmethodes zoals hybride werken, thuiswerken en digitalisering. Dit biedt kansen. Met projecten als de verblijfsvriendelijke binnenstad en zero-emissie zones wordt gewerkt aan de mobiliteitsopgave.

Strategische autonomie vereist regionale samenwerking De lokale economie hangt steeds meer af van ontwikkelingen op regionaal, nationaal, en Europees niveau. Er zijn voor bedrijven schaalvoordelen te behalen door samen te werken, vooral op hogere niveaus. Des te sterker de identiteit van Nijmegen wordt, des te meer samenwerking met de regio kan worden opgepakt vanuit de Nijmeegse identiteit. Aandacht behouden voor hoe met de regio kan worden samengewerkt is en blijft hiermee een belangrijk aandachtspunt naar de toekomst toe.

Van economische groei naar kwalitatieve groei Ook voor bedrijven geldt dat een integrale aanpak steeds belangrijker wordt. Er wordt idealiter niet maar één doel behartigd met elke interventie, maar meerdere. Denk

11

bijvoorbeeld aan het belang voor duurzaamheid, leefbaarheid en een goede woonkwaliteit, naast economische ontwikkeling.

Kwaliteit van ondernemersklimaat bepaald door leefklimaat De kwaliteit van het ondernemersklimaat hangt steeds meer samen met het leefklimaat. Randvoorwaarden voor een succesvolle economie beperken zich niet alleen tot banen en bedrijven, maar gaan ook over de privé situaties van werknemers en werkgevers. Dat vereist een leefbare en levendige stad met aantrekkelijke voorzieningen voor werkgevers en werknemers. Nu al wordt zichtbaar dat bepaalde basisvoorzieningen onder druk komen te staan.

Nijmegen: centrale plek in landelijk netwerk Nijmegen neemt binnen het ruimtelijk-economisch netwerk van Nederland een steeds prominentere plek in. In de nota Ruimtelijk Economische Verkenning (Ministerie EZ, 2024) wordt dit op basis van actuele data duidelijk benoemd. De bevolkingsgroei vindt steeds meer plaats in een band rond de Randstad. In 2050 zien we dat de economische groei in de stedelijke regio’s in de bandstand plaatsvindt (Zwolle/Deventer, Stedendriehoek, ArnhemNijmegen-Foodvalley en de Brabantse Stedenring). De regio’s in de bandstad krijgen nationaal meer aandacht en ondergaan een schaalsprong: zowel op het gebied van wonen als economie. Van de toegevoegde waarde per vierkante kilometer concentreert het zwaartepunt van de economie zich ruimtelijk op de denkbeeldige lijnen Amsterdam-Utrecht-Nijmegen en Den Haag-Rotterdam-Eindhoven. Op de eerste lijn ligt de nadruk op hoogproductieve zakelijke dienstverlening en ICT. Er is een concentratie van en op de lijn Amsterdam-Utrecht-Nijmegen. In gebieden waar jongeren zich concentreren is er sprake van een groter woningtekort. Dit geldt ook voor Nijmegen. De onderwijsinstellingen zijn van groot economisch belang: niet alleen als opleidingsinstituut, maar ook als grote werkgever. Deze banen zijn samen met de structurele aanwezigheid van studenten een grote factor in de lokale bestedingen.

Nijmegen valt op als het gaat om de bevolkingsopbouw. De stad kenmerkt zich door de jonge, studerende bevolking. Tegelijkertijd is daardoor wel het besteedbaar inkomen laag (minder dan €31.000), maar valt het aantal huishoudens onder het sociaal minimum in landelijk perspectief weer mee. Het onbenut arbeidspotentieel is weer hoog. Nijmegen neemt met haar twee campussen een prominente plek in op de innovatie-kaart van Nederland (zie onderstaand figuur). Agglomeratievoordelen spelen een belangrijke rol voor kennisintensieve sectoren zoals dienstverlening en hoogtechnologische sectoren. Campussen zijn brandpunten in het onderzoeks- en innovatie ecosysteem. In de nota worden de Novio Tech Campus en Campus Heijendaal als voorbeeld genoemd. In de nabijheid van campussen dienen voldoende vestigingsmogelijkheden te zijn voor kennisinstellingen, bedrijven, start- en scale-ups. Nijmegen pakt ook een sterke positie als gekeken wordt naar sleuteltechnologieën, uitgedrukt in het aantal publicaties.

12

Innovatieve bedrijven willen zoveel mogelijk gebruik maken van agglomeratievoordelen. Deze voordelen treden op in plekken waar talent, kennis en bedrijven elkaar versterken. Onderzoek en innovatie komen daarom vaak tot stand in ecosystemen van publieke en private partijen, waarin zowel met elkaar wordt samengewerkt als geconcurreerd. Het verder uitbouwen van het kennisecosysteem in Nijmegen biedt kansen.

Figuur: Synthese kaart Innovatie uit Ruimtelijk Economische Verkenningen 2024 Min EZ.

Het economisch profiel Nijmegen heeft een sterke ruimtelijk-economische uitgangspositie. Er is in Nijmegen een positief ondernemersklimaat met financieel gezonde en hoogwaardige bedrijven. Het aantal bedrijfsvestigingen in de stad bedraagt rond de 20.000 vestigingen. De stad kan bouwen op sterke economische sectoren als stuwende economische kracht. Drie kansrijke sectoren zijn (nog steeds): Health & High Tech, duurzame logistiek en mkb/zakelijke dienstverlening. Unieke aspecten van de stad zijn ook: we hebben één van de grootste binnenhavens, hebben een logistieke knooppuntfunctie, beschikken over veel lokaal geworteld mkb, bieden ook ruimte voor creatieve ondernemers. Een aantal grote binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen is in gang gezet.

13

Nijmegen is een stad die zich kenmerkt door een mix van sterke bedrijven- onderzoektalent. De economische structuur van Nijmegen kent meerdere gezichten. Nijmegen heeft een sterke Health en High Tech sector. Kijk alleen maar eens naar toonaangevende bedrijven in de semicon-sector op de Novio Tech Campus met bedrijven als NXP en Nexperia (ter illustratie: in iedere auto zit een chip die is geproduceerd door NXP in Nijmegen). Nijmegen heeft ook sterk cluster rond Health rond Campus Heijendaal met o.a. het Radboudumc, en het Dondersinstituut en de Sint Maartenskliniek. Kijkend naar de bedrijfsvestigingen in de stad is de top 3: Zakelijke diensten (26%), gezondheids- en welzijnszorg (19%), detailhandel (10%) van 20.000 vestigingen. Kijkend naar het aantal banen is de top 3: gezondheids- en welzijnszorg (30%), onderwijs (14%), zakelijke diensten 13% van de 116.590 banen in 2024. In Nijmegen is een groot productiecluster in de semicon aanwezig wat onderscheidend en uniek is in Nederland. De aanwezigheid van dit productiecluster in Nijmegen heeft ervoor gezorgd dat er ook veel onderzoek en innovatie-activiteiten in deze sector in Nijmegen plaatsvinden. Daarom richten wij ons ook op de productiekant in de High Tech sector. We zetten de komende jaren in op een toekomstbestendige semicon-sector met onderzoek, innovatie, valorisatie en productie.

De chipindustrie is belangrijk voor ons eigen landelijk verdienvermogen en de werkgelegenheid en draagt bij aan onze veiligheid en onafhankelijkheid van andere landen. De bedrijven en kennisinstellingen in de chipsector lopen vanwege tekort aan onder andere personeel, ruimte en energie tegen grenzen aan. De aanwezigheid van de een sterke zorgsector (grootste werkgever) en kennisinstellingen als Radboud Universiteit, HAN en ROC dragen bij aan een stabiel economisch profiel. Er is een positief ondernemersklimaat met financieel gezonde en hoogwaardige bedrijven. Het aantal bedrijfsvestigingen in de stad bedraagt ruim 20.000. De stad kan bouwen op sterke economische sectoren als stuwende economische kracht. Nijmegen ligt strategisch, heeft een aantrekkelijke binnenstad en ligt in een prachtige groene omgeving aan de rivier. De fysieke zwaartepunten van de Health en High Tech clusters zijn de Campus Heijendaal en Noviotech Campus (blokje Winkelsteeg). Deze campussen zijn de motoren van kennisontwikkeling, innovatie en werkgelegenheid in de Health en High Techsectoren in Nijmegen. Op Campus Heijendaal zijn o.a. Radboud Universiteit, Radboudumc en Hogeschool Arnhem-Nijmegen gehuisvest met daar omheen gelieerde bedrijven en onderzoeksinstituten. De Noviotech Campus is een volwassen campus en huisvest circa 75 bedrijven en 3.100 arbeidsplaatsen in de Health en High Techsectoren.

De totale werkgelegenheid op beide campussen is in de periode 2018-2024 met 66% toegenomen. Nijmegen heeft een duidelijke (boven-)regionale functie als draaischijf in logistieke en productieketens. We hebben een grote variëteit aan MKB-bedrijven die ervoor zorgen dat de sterke sectoren kunnen floreren. De voordelen van de gevarieerde structuur zijn: • De economie is minder kwetsbaar bij tegenslag in een bepaalde sector; • Er is een diversiteit in banen voor praktisch en theoretisch opgeleiden; • Dit draagt bij aan kruisbestuiving tussen sectoren.

14

De stad heeft een sterk ecosysteem rond de werklocaties, met haar 2 campussen en 5 bedrijventerreinen. En ook nog een bruisende binnenstad. De werkgelegenheid concentreert zich op de werklocaties: van praktisch geschoolden op de bedrijventerreinen tot theoretisch geschoolden op de campussen. Dit hebben we nodig als diverse stad. We zijn nu al de belangrijkste stad in Oost-Nederland als het gaat om de werkgelegenheid. De afgelopen 10 jaar is het aantal banen gegroeid tot ruim boven de 110.000. Dit is groter dan de Nijmeegse beroepsbevolking (104.900). Op de zeven grote werklocaties en binnenstad is meer dan 50% van de werkgelegenheid in de stad gevestigd. Een opgave voor de stad is om deze werklocaties op orde te hebben en voor bedrijven te behouden. Ook zijn nieuwe werkmeters nodig. Dit vraagt om enerzijds afspraken met de regio voor nieuwe werklocaties en anderzijds intensivering/herstructurering van bestaande locaties.

Het ondernemersklimaat Om het ondernemersklimaat te kunnen meten hebben we medio 2024 een vragenlijst bij Nijmeegse ondernemers uitgezet. In totaal 320 ondernemers en kennisinstellingen hebben gereageerd. Het aantal reacties is voldoende om uitspraken te doen over de gehele stad. Als het gaat om de te verwachten economische ontwikkeling laat het onderzoek een positief beeld zien. Bijna de helft van de respondenten (46%) denkt dat hun bedrijf een positieve ontwikkeling zal doormaken in de stad/of regio Nijmegen de komende jaren. 40% denkt dat de ontwikkeling ongeveer gelijk zal blijven; 8% verwacht een negatieve ontwikkeling.

Figuur: waardering bedrijfshuisvesting. Bron: Monitor Ondernemersklimaat (2024).

Ondernemers waarderen hun bedrijfshuisvesting waarderen met een 7,5 gemiddeld. In totaal 90% geeft dus een voldoende. Zelfs 60% geeft een 8 of hoger. De rapportcijfers voor verschillende aspecten van het vestigingsklimaat zijn nog steeds voldoende: • Bedrijfshuisvesting 7,5 • Bedrijfsomgeving: 6,4 • Ondernemersklimaat: 6,2. • Digitale dienstverlening van de gemeente Nijmegen aan bedrijven 6,2 • Dienstverlening van de gemeente Nijmegen aan bedrijven: 6,1 15

Figuur: waardering ondernemingsklimaat Nijmegen door ondernemers. Bron: Monitor Ondernemersklimaat (2024).

De arbeidsmarkt Nijmegen heeft een werkgelegenheidsfunctie voor de regio. Er zijn 116.000 banen ten opzichte van een beroepsbevolking van 104.900. Ruim de helft van het aantal banen is gevestigd op de werklocaties en in de binnenstad. Op de werklocaties zijn alle opleidingsniveaus sterk vertegenwoordigd. Werk is steeds meer regionale opgave. Dat geldt zowel voor de vraagkant: bedrijven halen hun werknemers uit de stad, maar ook uit de regio en verder. Het geldt ook voor de aanbodkant: Nijmeegse inwoners werken voor een deel dicht bij huis (praktisch opgeleiden), maar ook in de regio en daarbuiten. De stad kent een grote uitgaande pendel (rond de 50% werkt buiten Nijmegen), maar de inkomende pendel is nog groter. De werkloosheid is laag: in totaal 5%. Nijmegen groeit in inwoneraantal en dat heeft impact op de ontwikkeling van de beroepsbevolking. De stad telt 189.000 inwoners en groeit richting 2040 naar de 200.000 inwoners toe. In heel Nederland krimpt de beroepsbevolking. In Nijmegen blijft deze stabiel. Kijkend naar de opbouw, dan zien we dat: • • •

21% is tussen 15-24 jaar 44% is tussen 25-44 jaar 35% ouder dan 44 jaar

Een uitgebreidere analyse over de arbeidsmarkt komt aan de orde bij de actielijnen Human Capital en Ecosystemen.

16

4. Uitvoeringsagenda EV 2.0 In dit hoofdstuk presenteren we de uitvoeringsagenda voor de komende vijf jaar. De zes actielijnen uit de huidige Economische Visie zijn nog steeds actueel, maar inhoudelijk wel anders: • • • • • •

Excelleren: de trots op de stad uitdragen, met focus op de Health en High Tech als sterke sector. Innoveren: investeren in nieuwe ontwikkelingen bij het MKB. Duurzaamheid: duurzaamheid en ondernemerschap verbinden, met focus op klimaatadaptatie, circulariteit en de energietransitie. Ondernemerschap: steunen van nieuwe en bestaande bedrijvigheid bij randvoorwaarden voor een sterke economie. Human Capital: vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter laten aansluiten. Ecosystemen: economische netwerken nog beter laten functioneren.

De zes actielijnen zijn gekoppeld aan de twee groeibepalende factoren van de economie. De eerste drie actielijnen aan het thema techniek. Ieder bedrijf wordt steeds meer een tech-bedrijf. De laatste drie actielijnen aan het thema Human factor. Het zijn de mensen die het doen. In de uitvoeringsagenda wordt per actielijn steeds dezelfde opbouw gevolgd: • Inleiding: een analyse van belangrijkste ontwikkelingen in Nijmegen rond deze actielijn. • Belang: waarom deze actielijn belangrijk is voor de ontwikkeling van onze stad. • Ambitie: wat willen we met onze aanpak bereiken. • Acties: een overzicht van projecten en acties.

Figuur: overzicht actielijnen in de Economische Visie, gegroepeerd naar twee thema’s.

17

Actielijn Excelleren Focus op de sterke sector Health en High Tech

Inleiding In Nijmegen zijn sterk ontwikkelde clusters en innovatieve ecosystemen aanwezig rondom de sectoren Health en High Tech. De regio Arnhem-Nijmegen is qua bedrijvigheid, na Brainport, de tweede chipindustrie1 regio van Nederland. Regio en stad vormen met de ontwikkeling en productie van chips een cruciale schakel in de chipproductieketen met internationaal toonaangevende bedrijven als NXP, Nexperia en Ampleon en allerlei andere bedrijven die een bijdrage leveren aan de keten. Radboud Universiteit, HAN University of Applied Sciences, ROC Nijmegen en Rijn IJssel, zorgen voor opgeleid talent. Het geheel aan kennisinstellingen wordt verrijkt met gerenommeerde chiptech opleidingen in samenwerking met het Chip Integration Technology Center (CITC), OnePlanet/imec en het bedrijfsleven. De Noviotech Campus huisvest met NXP de enige chipfabriek van Nederland die al decennialang miljarden chips over de wereld levert. Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen behoren tot de top van de wereldwijde chipindustrie. De chipindustrie is daarmee belangrijk voor ons eigen landelijk verdienvermogen en de werkgelegenheid en draagt bij aan onze veiligheid en onafhankelijkheid van andere landen. Echter, de bedrijven en kennisinstellingen in de chipsector lopen vanwege tekort aan onder andere personeel, ruimte en energie tegen grenzen aan en er is een urgentie om hierop te acteren.

Op (inter)nationaal niveau, maar ook in onze eigen stad. Provincie en gemeenten stimuleren al jaren deze ontwikkelingen met tientallen miljoenen aan investeringen in het vestigingsklimaat voor de chipindustrie in de regio. Bijvoorbeeld door een bijdrage aan chiptech opleidingen, het Human Capital Akkoord, de ontwikkeling van ruimte voor bedrijvigheid, community building op de campussen en het versnellen van de woningbouw-, duurzaamheids- en bereikbaarheidsopgaven in de regio. De meest recente internationale en landelijke ontwikkelingen hebben in onze regio aanvullende acties in gang gezet, met als belangrijkste het Regionaal Versterkingsplan voor Microchiptalent, de lobby die hiervoor is gestart en de Gelderse chipbedrijven die zich in ChipTech Gelderland hebben verenigd. Maar ook het Health cluster in Nijmegen is onderscheidend en uniek in Nederland. Kennisen onderwijsinstellingen zoals Radboud Universiteit, Radboud Universitair Medisch Centrum, Sint Maartenkliniek, Canisius Wilhelmina Ziekenhuis, imec/OnePlant en Dondersinstituut zijn gevestigd in Nijmegen. Het Health cluster in Nijmegen heeft de volgende drie inhoudelijke speerpunten 1) digital health, 2) drug discovery & development en 3) healthy brain.

De kennisontwikkeling, en het innovatie- en valorisatie-vermogen van het Health cluster zijn van grote economische maar ook maatschappelijke meerwaarde voor Nijmegen en haar inwoners. Ook deze sector kent uitdagingen om economische succesvol te kunnen zijn vanwege tekort aan onder andere personeel, gebrek aan (gedeelde) onderzoeksfaciliteiten, beperkte ontwikkelruimte en te weinig organisatiekracht op lobby en positionering. 1

Chiptech is een vergelijkbare term met semicon en halfgeleiders. 18

De fysieke zwaartepunten van de Health en High Tech clusters zijn de Campus Heijendaal en Noviotech Campus. De organisaties op deze campussen zijn de motoren van kennisontwikkeling, innovatie en werkgelegenheid in de Health en High Techsectoren in Nijmegen. Op Campus Heijendaal zijn o.a. Radboud Universiteit, Radboud Universitair Medisch Centrum en Hogeschool Arnhem-Nijmegen gehuisvest met daar omheen gelieerde bedrijven en onderzoeksinstituten. De Noviotech Campus is een volwassencampus en huisvest circa 75 bedrijven en 3.100 arbeidsplaatsen in de Health en High Techsectoren. De totale werkgelegenheid op beide campussen is in de periode 2018-2024 met 66% toegenomen.

Belang Excelleren is van groot belang voor de lokale economie, omdat het bijdraagt aan een sterke en toekomstbestendige economie. De High Tech en Health clusters in Nijmegen zijn de belangrijkste sectoren om op te excelleren omdat die o.a. bijdragen aan: • Aantrekken nieuwe bedrijven: Door een cluster in specifieke sectoren te versterken trek je nieuwe bedrijven aan vanwege clustervoordelen zoals mogelijke samenwerking en toegang tot nieuwe kennis en innovatie. • Vergroten werkgelegenheid: Regio’s die excelleren in bepaalde sectoren creëren werkgelegenheid. Bedrijven die excelleren bieden vaak uitdagende en goedbetaalde banen op alle opleidingsniveaus, wat de regio aantrekkelijk maakt voor goed opgeleide professionals. Dit draagt bij aan een goed opgeleide en gekwalificeerde arbeidsmarkt. • Versterken van de regionale identiteit en imago: Regio’s die uitblinken in bepaalde domeinen kunnen een sterke, herkenbare identiteit opbouwen. Dit verhoogt niet alleen de trots van de lokale bevolking, maar maakt de regio ook aantrekkelijk voor toerisme, bedrijven en andere externe stakeholders. • Versterken concurrentievoordeel: Excelleren in de Health en High Tech sectoren onderscheidt Nijmegen van andere regio’s.

Dit leidt tot een sterkere positie op de wereldmarkt en zorgt ervoor dat de regio een aantrekkelijke bestemming wordt voor bijvoorbeeld (nieuwe) bedrijven, investeringen en talent. • Aantrekken van externe investeringen: Regio’s die excelleren in bepaalde gebieden, zoals Health en High Tech, trekken investeerders en subsidies aan die geïnteresseerd zijn in het ondersteunen van toonaangevende bedrijven of sectoren. Dit versterkt de regionale economie door kapitaal in te brengen en de groei verder te stimuleren. • Versterken opleidingsinfrastructuur: Als er veel vraag is naar hoogopgeleid talent in een specifieke sector zie je dat onderwijsinstellingen, van mbo tot en met wo, zich hier sterk in ontwikkelen. Dat vergroot het aanbod van zowel reguliere voltijdsopleidingen als opleidingsaanbod voor een leven lang ontwikkelen. • Langdurige economische veerkracht: Regio’s die excelleren in belangrijke sectoren zijn vaak beter in staat om zich aan te passen aan veranderingen in de economie of wereldmarkt. Door te excelleren in bepaalde sectoren is een regio veerkrachtiger, omdat het flexibeler is in het omgaan met uitdagingen en snel kan inspelen op nieuwe kansen.

19

Ambitie Om onze doelen te bereiken, is het belangrijk dat de stad een duidelijke identiteit en onderscheidend profiel heeft. Een onderscheidend profiel, en goede communicatie, helpt met de samenwerking met partners en onze aantrekkelijkheid als stad voor de juiste ondernemer en bezoeker te vergroten. De speerpuntsectoren waarin Nijmegen wil blijven excelleren zijn Health en High Tech. Deze sectoren zijn de afgelopen jaren een hoeksteen geweest van ons beleid, en blijven dit ook . Wij blijven deze sectoren zien als een opgave voor een gezonde, economische toekomst. Voor de werkgelegenheid in de stad, maar ook met nadruk van op het belang van semicon als onderdeel van een strategisch autonoom Europa. De ambitie is om de sterke sectoren Health en High Tech in Nijmegen verder te versterken en door te ontwikkelen. In de sector Health is de stuwende kracht vernieuwing, innovatie en valorisatie. De “handen aan de bedden” in de gezondheidszorg vallen bijvoorbeeld niet binnen de sector Health bij het onderdeel excelleren: deze uitdaging valt binnen de human capital opgave. In de sector High Tech focussen wij ons naast vernieuwing, innovatie, valorisatie ook op de productie. In Nijmegen is een groot productiecluster in de semicon aanwezig wat onderscheidend en uniek is in Nederland.

De aanwezigheid van dit productiecluster in Nijmegen heeft ervoor gezorgd dat er ook veel onderzoek en innovatie-activiteiten in deze sector in Nijmegen plaatsvindt. Daarom richten wij ons ook op de productiekant in de High Tech sector. We zetten de komende jaren in op een toekomstbestendige semicon-sector met onderzoek, innovatie, valorisatie en productie.

Acties Hierbij een eerste overzicht van voorgenomen acties om de brede ambitie rond “excelleren” te realiseren. De ambitie wordt nog verder uitgewerkt in een update van het Actieplan Health & High Tech. De ontwikkelingen in de Health en High Tech sectoren gaan namelijk snel. Bij uitvoering van de acties werken we intensief samen met externe partners. Indien er vanwege externe ontwikkelingen wijzigingen zijn in de acties dan wordt dat via het Actieplan Health & High Tech separaat georganiseerd.

Versterken van het innovatieve ecosysteem Een innovatief ecosysteem is een netwerk waar ondernemers, onderwijs, onderzoek en overheid samenwerken om te innoveren en economisch succesvol zijn. Nijmegen heeft alle bouwstenen voor een succesvol innovatief ecosysteem voor de sectoren Health en High Tech. Zo heeft Nijmegen met ROC Nijmegen, HAN, RU en Radboudumc sterke onderwijs- en onderzoeksinstellingen in de stad. Ook zijn er veel (innovatieve) bedrijven in de sectoren Health en High Tech in de stad, en specifiek op Noviotech Campus, gevestigd. Ondersteuning op het gebied van business development, ondernemerschap, financiering, (gedeelde) faciliteiten en vormen van samenwerking zijn ook onmisbaar in een succesvol innovatief ecosysteem. Samenwerking maakt een ecosysteem. Daarom ondersteunen we organisaties en activiteiten die samenwerking tussen organisaties in de Health en High Tech clusters versterken. Daarmee versterken we het innovatieve ecosysteem in de stad rondom de clusters Health en High Tech.

20

•

Briskr De kerntaak van de organisatie Briskr is het ondersteunen van innovatieve start-ups, scale-upss en grown-ups in de sectoren Health en High Tech. Het programma van Briskr ondersteunt (startende) bedrijven om sneller te groeien, organiseert acquisitie en zet projecten en programma’s op die de clusters Health en High Tech versterken. Zij werken nauw samen met netwerkpartners zoals The Economic Board, Oost NL, Noviotech Campus en Health Valley en stemmen onderling activiteiten op elkaar af. Briskr is een belangrijke organiserende partij die samenwerking in de clusters Health en High Tech in Nijmegen versterkt.

•

Health Valley Health Valley ondersteunt bedrijven en organisaties met innovaties en het implementeren en opschalen van innovaties in de zorgsector in Oost-Nederland. Het uitgebreide netwerk van zorgorganisaties is van enorme meerwaarde voor Nijmeegse innovatie start-ups, scale-ups en grown-ups om hun product of dienst te valideren in de praktijk en vervolgens op te kunnen schalen. Health Valley draagt daarmee actief bij aan de versterking van het innovatieve Health cluster in Nijmegen.

•

Chip Integration Technology Center (CITC) CITC is een non-profit open innovatiecentrum dat gespecialiseerd is in heterogene integratie en geavanceerde chipverpakkingstechnologie. Dit open innovatiecentrum richt zich op de integratie van geavanceerde chiptechnologieën, zoals fotonica, halfgeleiders en geïntegreerde chips, die bijdragen aan maatschappelijke oplossingen op het gebied van onder andere zorg, energie en veiligheid. Sinds de start van het CITC in 2019 hebben gemeente Nijmegen en provincie Gelderland het open innovatiecentrum in de opstartfase met een bijdrage van respectievelijk € 2 miljoen en € 7,5 miljoen ondersteund. In deze periode heeft het CITC belangrijke stappen gezet in het realiseren van haar ambitie om een toonaangevende kennispartner te worden op het gebied van halfgeleider- en fotonicapackages. Zo werken op dit moment 26 mensen voor het CITC, neemt het deel aan verschillende Europese en nationale projecten (waaronder ook 4 groeifondsprojecten), is er een educatieprogramma ontwikkeld en is er een lab opgebouwd. Het CITC is daarmee een belangrijke partij die het High Tech cluster in Nijmegen versterkt en samenwerking mogelijk maakt.

•

Digital Health Challenge Lab (DHCL) DHCL is een praktijkgericht innovatieprogramma waarin nieuwe oplossingen worden ontwikkeld en getest in proeftuinen binnen zorg en wonen. De focus ligt op het stimuleren van digitale zorgtechnologie, preventieve zorginnovaties en slimme woonconcepten. Door het challenge-based model worden zorguitdagingen uit de praktijk gekoppeld aan innovatieve bedrijven en kennisinstellingen, waardoor concrete en opschaalbare oplossingen ontstaan. Nijmegen is een strategische locatie voor zorginnovatie dankzij de sterke kennis- en zorginfrastructuur en het bestaande ecosysteem rondom Health en High Tech. In het programma DHCL werken onderwijs, ondernemers en zorgorganisaties aan

21

innovatieve manieren om de zorg beter, toegankelijker en duurzamer te maken. In Nijmegen loopt een pilot voor een periode van drie jaar. Er wordt een innovatiehub opgezet in Nijmegen (Hart van de Waalsprong), waar nieuwe technologieën en digitale zorgoplossingen worden ontwikkeld en getest in 2025, 2026 en 2027. •

Pharma Delta lidmaatschap Pharma Delta ondersteunt farmaceutische bedrijven en onderwijsinstellingen die opleiden voor deze sector met een human capital agenda en het aanjagen en opzetten van gezamenlijke projecten in Gelderland en Noord-/Oost-Brabant. Pharma Delta richt zich op de volledige keten van drug discovery, medicijnontwikkeling, productie en de verpakking. Deze organisatie versterkt het innovatieve ecosysteem op het speerpunt drug discovery & development van het Health cluster in Nijmegen.

•

Governance en uitvoeringskracht Chiptech In Nijmegen is een uniek chiptech/semicon cluster aanwezig waar naast R&D ook productie van chips plaatsvindt. De kansen en ontwikkelingen op het thema chiptech volgen elkaar snel op. Daarom is het essentieel om de uitvoeringskracht van en de samenwerking binnen het Nijmeegse semicon cluster te vergroten zodat daarmee aansluiting ontstaat bij de nationale en internationale ontwikkelingen. We zetten in op een goede bestuurlijke governance op regionaal niveau zodat met alle partners, zoals de provincie Gelderland, The Economic Board en bedrijven efficiënt en met focus wordt samengewerkt. Hiervoor wordt een bestuurlijke triple helix regiegroep opgericht en wordt een kwartiermaker aangesteld om de triple helix samenwerking op de thema's talent, ruimte, profilering en positionering, bedrijvennetwerk en innovatie verder te structureren en vorm te geven. Dit zal vanuit alle betrokken partijen de nodige investeringen vragen, dus ook van de gemeente Nijmegen. De samenwerking rond het thema talent heeft geresulteerd in een regionale bijdrage aan het Nationaal Versterkingsplan Microchiptalent:. Dit regionale versterkingsplan is door The Economic Board samen met bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden ontwikkeld als bijdrage aan het Beethoven programma.

Het richt zich op het verhogen van de arbeidsparticipatiegraad, het verhogen van het aantal afgestudeerden in techniek opleidingen, het behouden van talent voor techniek, het verhogen van de arbeidsproductiviteit en het aantrekken en het behouden van internationaal talent.

Aanjagen van bruisende campussen Nijmegen heeft twee fysieke campussen met onderwijs- en onderzoeksinstellingen en innovatieve bedrijven: Campus Heijendaal en Noviotech Campus. Een campus is echt anders dan een bedrijventerrein. Het is een ecosysteem waar onderwijsinstellingen, onderzoeksinstellingen en innovatieve bedrijven samenwerken. Op de campus zijn ook ondersteunende diensten, faciliteiten en een actieve community aanwezig om start-ups en scale-ups succesvol te laten groeien. Alleen bedrijven die passen in het concept van de campus kunnen zich hier vestigen.

22

Organisaties op Campus Heijendaal en Noviotech Campus zijn de motoren van kennisontwikkeling, innovatie en valorisatie in de Health en High Tech sectoren. Er wordt op deze plekken nieuwe kennis ontwikkeld en toegepast, talent opgeleid en nieuwe bedrijven gestart. Het zijn twee plekken in de stad maar beide campussen versterken elkaar. Waar op Campus Heijendaal veel talenten worden opleidt en fundamenteel onderzoek plaatsvindt is Noviotech Campus meer een bedrijvencampus voor innovatieve ondernemers. De activiteiten op beide plekken vormen samen het ecosysteem van de succesvolle clusters Health en High Tech. Daarom jagen wij actief beide campusontwikkelingen aan. Dit doen wij samen met de campusorganisaties en campusbewoners door uitvoering te geven aan de gebiedsvisie Heijendaal, mee te werken aan de ontwikkelstrategie Noviotech Campus 2035 en ruimte voor werken in Winkelsteeg te creëren. Daarnaast zetten we actief in op “Campus Nijmegen” waarmee Campus Heijendaal en Noviotech Campus elkaar nog meer versterken en programmatisch met elkaar te verbinden. Deze community building op stadsniveau is samen met de partners uitgewerkt in een agenda die bruisende campussen aanjaagt. •

Bijdrage aan Noviotech Campus (NTC) NTC is een volwassencampus en huisvest circa 75 bedrijven en 3.100 arbeidsplaatsen in de Health en High Techsectoren. Op de campus is fysiek ruimte voor nieuwe en groeiende bedrijven in de Health en High Tech sectoren maar is ook een inhoudelijk programma wat NTC onderscheidt van een regulier bedrijventerrein. Op de campus zijn alle faciliteiten, ondersteunende diensten, community building en het netwerk aanwezig die start-ups, scale-ups en grown-ups uit de Health en High Tech sectoren nodig hebben om succesvol te kunnen zijn. De campusorganisatie van NTC draagt daarmee actief bij aan de versterking en groei van de clusters Health en High Tech in Nijmegen.

•

Communitybuilding op stadsniveau De activiteiten van onderwijsinstellingen en bedrijven op Campus Heijendaal en Noviotech Campus versterken elkaar. De samenwerking tussen de Nijmeegse campussen krijgt een impuls via de agenda voor Campus Nijmegen. Deze agenda kent drie actielijnen: 1) elk bedrijf op de juiste plaats, 2) een impuls voor community management en 3) vergroten van de zichtbaarheid. Als gemeente zetten we met partners actief in op het versterken van de samenwerking tussen beide campussen omdat de synergie tussen organisaties op beide campussen de clusters Health en High Tech in Nijmegen versterkt.

Versterken profilering en positionering Nijmegen is een stad met sterke Health én High Tech sectoren. Komende jaren blijven we activiteiten ondersteunen die de profilering en positionering van de Nijmeegse Health en High Tech sectoren verder versterken. Dat gaat zowel over het inbrengen van innovaties uit de Nijmeegse Health & High Tech sectoren in de internationale New Dutch campagne van RVO/NBTC inclusief internationale persreizen, het delen van de innovaties voor een breder publiek via Intonijmegen.com en het faciliteren van evenementen. Het gaat dan om zowel inhoudelijke evenementen en netwerkbijeenkomsten als evenementen waar (organisaties uit) de Health en High Techsectoren zich presenteren aan inwoners en bezoekers in de stad en daarbuiten. Samen met de triple helix partners vormen we een kansenoverleg dat zich richt op het signaleren en grijpen van kansen in het kader van de profilering en 23

positionering van de Health & High Tech sectoren. Samen maken we een gedragen contentstrategie die we kunnen inzetten als leidraad voor onze activiteiten. •

Health en High Tech op IntoNijmegen Op IntoNijmegen en via bijbehorende social mediakanalen worden de prestaties van de H&HT sectoren op een aansprekende manier voor het bredere publiek gepubliceerd. Voor dit bedrag leggen zij de contacten met de relevante partijen, maken zij de content, tekst en afbeeldingen en zorgen ze ervoor dat deze ge-update blijft.

•

Events rond Health & High Tech • Via verschillende events willen we de Health & High Tech sector profileren: o Algehele H&HT events voor een breder publiek zoals het H&HT Vierdaagseplein: Voor de derde keer op een rij wordt er op en rond het Marienburgplein programma georganiseerd rond de H&HT sectoren. Verschillende H&HT partijen doen hieraan mee en leveren hun bijdragen hieraan in kind. De gemeente voorziet in de faciliteiten. o Health Valley event: Een jaarlijks terugkerend event voor het landelijke zorginnovatienetwerk met als doel community/verbinding onderdeel op het vlak van (zorg)innovatie. Dit event versterkt het Health profiel van Nijmegen. o Radboudumc, Briskr, Oost NL en Radboud Universiteit organiseren jaarlijks Radboudumc Investment Day: hét matchmaking event voor toponderzoekers, ondernemers en investeerders in de life sciences & Health sector. Doel is kennis uit te wisselen, te netwerken en vroegtijdig te spreken met investeerders over (toekomstige) samenwerking met als doel: de impact op de gezondheidszorg te verbeteren. o De ontwikkelingen rond de chiptechsector vragen ook het nodige in het kader van het verstevigen van het bedrijvennetwerk, de versterking van de triple helix samenwerking op dit thema en de profilering en positionering van de Nijmeegse chiptechsector.

Zo wordt tweemaandelijks een lunchbijeenkomst voor het bedrijvennetwerk Chiptech Gelderland georganiseerd. Daarnaast gaan we samen met de triple helix partijen kijken welke events ingezet kunnen worden voor de verdere versterking van de triple helix samenwerking rond chiptech en de profilering en positionering van de Nijmeegse chiptechsector. Denk hierbij aan netwerkbijeenkomsten, een Investment Day Chiptech en een of meerdere chiptech events voor het bredere netwerk en publiek.

•

Innovate en Night of the Nerds on tour Innovate Samen met Arnhem investeren we in programma in beide steden dat door Innovate wordt gemaakt, dat aansluit bij de profilering van de sectoren Health & High Tech waaronder de Nacht van de Ruimte, de Innovatiefste Student van Nederland en de Innovate Experience. De events richten zich op verschillende doelgroepen. De Nacht van de Ruimte biedt een breder publiek een avond vol inspiratie met lezingen, muziek en poëzie rond Nijmeegse innovaties. De Innovatiefste Student van Nederland richt zich op de doelgroep talent en is een wedstrijd tussen studenten met innovatie projecten.

24

Innovate Experience bestaat uit een pop up expositie met kunstenaars, wetenschappers en technici die hier hun allernieuwste creaties tonen. Daarnaast zijn er interactieve sessies voor experts, start-ups, jong talent en het bredere publiek. Night of the Nerds on tour In Nederland bestaan veel lokale ecosystemen waarbij specialismen op gebied van het technologische bedrijfsleven, (hoger) onderwijs, overheid en de kunst en cultuursector elkaar versterken. Deze partijen kunnen in samenwerking met Night of the Nerds een lokaal evenement organiseren, om hun bijzondere karakter te presenteren aan de volgende generatie innovators. Ook in Nijmegen wordt dit georganiseerd. •

Internationale campagne New Dutch Internationale campagne rond innovatief Nederland gericht op internationaal talent: Door inspirerende verhalen te vertellen over onze baanbrekende innovaties, presenteren we de wereld een representatiever beeld van Nederland: modern en inventief.

25

Actielijn Innoveren Investeren in nieuwe ontwikkelingen door het MKB

Inleiding We zitten in een maatschappij waarin een aantal grote veranderingen tegelijk plaatsvindt en zal blijven plaatsvinden. Veranderingen zijn er altijd geweest, maar ze gaan steeds sneller en het zijn er veel tegelijk. Denk aan de geopolitieke onrust, robotisering en digitalisering, oplopende personeelstekorten, cyberveiligheid etc. Dit brengt nieuwe kansen, maar ook nieuwe uitdagingen. Openstaan voor veranderingen en actief innoveren is voor ondernemers van levensbelang. Hiermee kunnen ondernemers hun bedrijf toekomstbestendig blijven houden. Innoveren is niet alleen voorbehouden aan snelle, jonge techbedrijven in de Health & High Tech. Het raakt het hele mkb. Ook retailers, groothandel industrie en dienstverleners. Innovatie dient zich in allerlei vormen: •

• • •

Vergaande digitalisering speelt binnen verschillende sectoren. Neem alleen al de retail: een sterk winkelafname in de binnenstad (26% vanaf 2006) heeft waarschijnlijk te maken met de opkomst van webshops. Dit heeft een verandering teweeggebracht in het karakter van de binnenstad: van winkelplaats naar ontmoetingsplaats. Innovatie in combinatie met “human factor” levert nieuwe kansen op. Door efficiëntievoordelen te bereiken kan de productiviteit per m2 worden veranderd. Inzetten op cybersecurity is voor bedrijven belangrijker dan ooit. Het toepassen van AI en automatisering kan het antwoord zijn op het actuele capaciteitsvraagstuk in de zorg.