D30 d.d. 23 februari 2021 van de Rekenkamer inzake Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

Rekenkamer Nijmegen

De Rekenkamer neemt een onafhankelijke positie in binnen de gemeente Nijmegen

NAZORGONDERZOEK 2020: BRIEF MET BIJLAGEN

Toegang tot de Wmo Rekenkameronderzoek vanuit cliëntperspectief

Februari 2021

COLOFON De Rekenkamer heeft een onafhankelijke positie binnen de gemeente. Haar doel is de gemeenteraad een extra handvat te bieden zijn controlerende taak uit te voeren. Daartoe voert zij onderzoek uit op het gebied van: •

Doeltreffendheid: Bij dit type onderzoek wordt nagegaan of de gewenste resultaten daadwerkelijk worden bereikt

•

Doelmatigheid Bij dergelijk onderzoek gaan we na of de gewenste resultaten worden bereikt met zo weinig mogelijk middelen (personeel, geld)

•

Rechtmatigheid: Bij onderzoek op dit terrein staat de vraag centraal of de uitvoering plaatsvindt volgens geldende wetten en regels.

Bij de uitvoering van haar onderzoeken kijkt de Rekenkamer altijd terug (wat is besloten, wat is gedaan), met als nadrukkelijk doel daarvan te kunnen leren voor de toekomst. De wijze waarop de Rekenkamer haar onderzoeken (en overige werkzaamheden) uitvoert is vastgelegd in de Notitie Werkwijze.

Samenstelling: de heer G. Backus (voorzitter) Mevrouw C. Baarda (lid) mevrouw B. Cornielje (lid) De Rekenkamer wordt ambtelijk ondersteund door mevrouw J. Smink (secretaris / onderzoeker). Bij de uitvoering van het nazorgonderzoek naar de toegang tot de Wmo is de rekenkamer ondersteund door onderzoekers van ZorgfocuZ uit Groningen.

Contact: Post:

Postbus 9105 6500 HG NIJMEGEN

Telefoon:

024 – 329 2338

E-mail:

rekenkamer@nijmegen.nl

Website:

www.nijmegen.nl

Twitter:

@rekenkamer024

INHOUDSOPGAVE Brief aan de gemeenteraad

Vervolgvel:

Aanpak nazorgonderzoek 2020

1

Bevindingen uit nazorgonderzoek 2020

3

Proces dat cliënten doorlopen

3

Cijfers van melding tot en met geleverde zorg

4

Informatie op de gemeentelijke website

6

Conclusies

8

Aanbevelingen

10

Reactie college

13

Nawoord Rekenkamer

18

Bijlagen bij de brief aan de gemeenteraad: Bijlage 1

Aanpak nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

Bijlage 2

Bevindingen uit interviews en analyse verslagen keukentafelgesprekken

Bijlage 3

Rapport naar aanleiding van dossiercontrole Sterker 2019, dd. 6 april 2020

Bijlage 4

Geactualiseerde cijfers proces van aanmelding tot en met geleverde zorg

Bijlage 5

Beschikbarheid, vindbaarheid en duidelijkheid informatie op website

Bijlage 6

Initiatief raadsvoorstel rekenkamerrapport ‘Toegang tot de Wmo’

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek toegang tot de Wmo 2020

De Rekenkamer neemt een onafhankelijke positie in binnen de gemeente Nijmegen.

Gemeenteraad van de gemeente Nijmegen

Postadres Gemeente Nijmegen BM60 Postbus 9105

In afschrift: fracties, college

6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Betreft

23 februari 2021 Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

Contactpersoon Jelly Smink j.smink@nijmegen.nl T 024 – 329 23 38 Ons kenmerk BM60/02/E21.000440

Geachte leden van de gemeenteraad, In december 2019 heeft de rekenkamer de bevindingen, conclusies en aanbevelingen uit het onderzoek Toegang tot de Wmo aan de raad gerapporteerd. De raad heeft alle aanbevelingen uit het rekenkamerrapport overgenomen (raadsbesluit 4 maart 2020). 1 Het rekenkameronderzoek naar de toegang tot de Wmo was een onderzoek vanuit cliëntperspectief. Onderzocht is of cliënten de behandeling krijgen die ze zouden moeten krijgen op grond van de wet en het gemeentelijk beleid. Uit het onderzoek bleek onder meer dat zich in het proces rond de (hulp)vraag van cliënten een aantal knelpunten voordoet (conclusie 2) en dat de gemeente bij het sturen op het Wmo-proces op onderdelen onvoldoende aandacht heeft voor het cliëntperspectief (conclusie 3). Na overleg met de auditcommissie heeft de rekenkamer besloten de komende jaren nazorgonderzoek te doen naar verbeteringen die naar aanleiding van het raadsbesluit zijn en worden doorgevoerd. Doel van dit nazorgonderzoek is om de raad inzicht te geven in de voortgang van het verbetertraject en hem waar nodig aanbevelingen te geven. Aanpak nazorgonderzoek 2020 Dit nazorgonderzoek 2020 richt zich op het verkrijgen van inzicht in de verbeteringen in de informatievoorziening aan inwoners en de gemeenteraad en bestaat uit de volgende onderdelen:

1

Het raadsvoorstel is opgenomen in bijlage 6 bij deze brief en op de webpagina betreffende het rekenkameronderzoek naar de toegang tot de Wmo. Op de webpagina staat ook het woordelijk verslag van de behandeling van het rekenkamerrapport 2019 in de Gespreksronde van de Politieke Avond van 12 februari 2020.

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen

Pagina 1 van 12

1.

Interviewen cliënten over het verloop van het proces van melding tot en met (afwijzing van) het leveren van hulp; 2. Analyseren verslagen van keukentafelgesprekken van deze cliënten; 3. Bestuderen rapportage ‘Dossiercontrole 2019’ van Sterker; Door het interviewen van cliënten en het analyseren van de verslagen van hun keukentafelgesprekken hebben wij inzicht vergaard in het proces dat cliënten doorlopen. Wij hebben deze afgezet tegen de verbeterpunten die volgden uit ons onderzoek 2019 en die naar aanleiding van de dossiercontrole 2019 door Sterker.

4. Actualiseren van cijfers rond het proces van melding tot en met het leveren van hulp; Wij hebben de cijfers uit bijlage 5 van het rekenkamerrapport Toegang tot de Wmo uit 2019 geactualiseerd tot en met het derde kwartaal 2020. 5.

Onderzoeken van beschikbaarheid, vindbaarheid en duidelijkheid van informatie die van belang is voor de toegang tot de Wmo op de website van de gemeente Nijmegen. Wij hebben de website in zijn algemeenheid doorlopen op de beschikbaarheid, vindbaarheid en helderheid van informatie, maar ook aan de hand van een aantal zoektermen.

Een uitgebreidere toelichting op de aanpak van dit nazorgonderzoek is opgenomen in bijlage 1. Wij hebben de gegevensverzameling voor dit nazorgonderzoek in de tweede week van november 2020 afgerond. Vervolgens hebben wij de gegevens geanalyseerd en verwerkt in voorliggende brief en bijlagen. Wij hebben deze vastgesteld in de vergadering van de rekenkamer van 11 december 2020. In verband met het kerstreces hebben wij ervoor gekozen het college in het kader van hoor- en wederhoor in de periode van 6 januari tot en met 4 februari 2021 in de gelegenheid te stellen te reageren op de conclusies en aanbevelingen uit dit nazorgonderzoek. De reactie van het college hebben wij integraal opgenomen in de rapportage en voorzien van een nawoord van onze kant. Bij de uitvoering van dit nazorgonderzoek zijn wij net als in 2019 ondersteund door onderzoekers van ZorgfocuZ uit Groningen. 2

2

Voor de volledigheid merken wij op dat deels dezelfde onderzoekers van ZorgfocuZ in 2020 in opdracht van de gemeente Nijmegen ook de dataverzameling (schriftelijke en online enquêtering) voor het Cliëntervaringsonderzoek 2020 (over het jaar 2019) hebben uitgevoerd. Wij hebben besproken of dit de onafhankelijkheid van de onderzoekers, en daarmee onze onafhankelijke rol, in de weg staat. Wij hebben geconcludeerd dat dit niet het geval is, omdat het Cliëntervaringsonderzoek wordt uitgevoerd volgens een landelijk vastgestelde aanpak én de verzamelde data ook door medewerkers van de gemeente zelf zijn geanalyseerd en verwerkt in een rapport.

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 12

Bevindingen uit nazorgonderzoek 2020 Naar aanleiding van het rekenkameronderzoek 2019 naar de toegang tot de Wmo hebben wij inhoudelijke oordelen gegeven naar aanleiding van onze bevindingen. In dit nazorgonderzoek doen wij dat niet, wij beperken ons hier tot een oordeel over de invulling van het verbetertraject voor de onderdelen die wij onderzocht hebben en de daarmee bereikte resultaten. In deze brief presenteren wij onze bevindingen op hoofdlijnen, trekken wij conclusies en doen wij aanbevelingen. In de bijlagen zijn de opzet van het onderzoek, achtergrondinformatie en meer gedetailleerde bevindingen opgenomen. • Bijlage 1: Aanpak nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020 • Bijlage 2: Bevindingen uit interviews en analyse verslagen keukentafelgesprekken • Bijlage 3: Rapport naar aanleiding van dossiercontrole Sterker 2019, dd. 6 april 2020 • Bijlage 4: Geactualiseerde cijfers proces van aanmelding tot en met geleverde zorg • Bijlage 5: Beschikbaarheid, vindbaarheid en duidelijkheid informatie op website • Bijlage 6: Initiatief raadsvoorstel Rekenkamerrapport ‘Toegang tot de Wmo’ Plan van Aanpak verbetertraject Voordat wij ingaan op de bevindingen uit dit nazorgonderzoek merken wij het volgende op.

Een van de opdrachten van de raad aan het college naar aanleiding van het rekenkamerrapport 2019 was, om in een Plan van Aanpak aan te geven hoe het de sturing op de uitvoering van de toegang tot de Wmo gaat versterken, conform de aanbevelingen 2 (knelpunten proces hulpvraag) en 3 (cliëntperspectief) uit het rapport. Onderdeel van die opdracht was ook dat de gemeenteraad twee keer per jaar door het college geïnformeerd wilde worden over de gezette stappen. Naar aanleiding van de discussie in de Gespreksronde over het aantal keren dat per jaar de gemeenteraad geïnformeerd zou moeten worden over de voortgang, zei de portefeuillehouder: ‘ (…). Dus ik zou u willen vragen: laten we het dan houden op twee keer per jaar een rapportage sturen over de stand van zaken en niet het plan van aanpak nog weer hoe we bezig zijn met de aanbevelingen van dit rapport, want de aanbevelingen van dit rapport zijn allemaal onderschrijvend aan de route die we zijn ingegaan’. De

raad heeft het raadsvoorstel op 4 maart 2020 echter ongewijzigd vastgesteld. Op het moment dat wij deze brief aan de raad stuurden, had het college het Plan van Aanpak niet aan de raad aangeboden. Wel stuurde het college één brief met voortgangsinformatie. 3 Wij stellen ook vast dat de raad tot nu toe geen (zichtbare) navraag heeft gedaan naar het Plan van Aanpak en de tweede voortgangsbrief. Proces dat cliënten doorlopen Met het interviewen van cliënten en het analyseren van de onderzoeksverslagen (waar het verslag van het keukentafelgesprek onderdeel van uit maakt) hebben wij in dit nazorgonderzoek inzicht vergaard in het proces dat cliënten doorlopen. De uitkomsten

3

Informatiebrief ‘Voortgang aanbevelingen rekenkamer Toegang tot de Wmo’ dd. 31 maart 2020. Deze brief hebben wij opgenomen op de webpagina betreffende het rekenkameronderzoek Toegang tot de Wmo.

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 12

komen voor een belangrijk deel overeen met die uit ons onderzoek uit 2019 en de dossiercontrole 2019 door Sterker 4. Uit dit nazorgonderzoek blijkt het volgende: • Cliënten zijn tevreden over het contact met het Sociaal Wijkteam en TCA bij het melden van hun (hulp)vraag. Zij geven aan de toegang als laagdrempelig te ervaren en noemen medewerkers onder andere vriendelijk, deskundig en behulpzaam. • Cliënten zijn voorafgaand aan het keukentafelgesprek niet altijd geïnformeerd over het verloop van het proces en hun rechten en plichten. Dit komt doordat: • niet alle cliënten bij de ontvangstbevestiging van hun melding de folder met informatie over het verloop van het proces en hun rechten en plichten ontvangen; • cliënten ook bij de uitnodiging voor het keukentafelgesprek niet altijd geïnformeerd zijn over de mogelijkheid gebruik te maken van een onafhankelijke cliëntondersteuner, het (belang van het) laten aansluiten van een mantelzorger bij het gesprek of de mogelijkheid voor het indienen van een persoonlijk plan. In het rapport ‘Dossiercontrole 2019’ door Sterker was juist die mondelinge toelichting als verbeterpunt genoemd, ‘omdat niet verondersteld moet worden dat het voor alle cliënten haalbaar is [ de informatie uit de folder] te begrijpen of (…) te overzien’

•

Cliënten hebben niet altijd een uitnodiging voor het keukentafelgesprek ontvangen. Dit is anders dan in ons onderzoek 2019. Toen ontving de helft van de cliënten een schriftelijke uitnodiging, de andere helft een telefonische. In dit nazorgonderzoek was het zo dat op het moment dat de consulent contact met de cliënt opnam, direct het – telefonische – keukentafelgesprek werd gevoerd. Dat de keukentafelgesprekken telefonisch werden gevoerd, was het gevolg van de corona-maatregelen.

• •

Cliënten zijn positief over de bejegening van de consulenten; Cliënten hebben er begrip voor dat de keukentafelgesprekken in tijden van corona telefonisch plaatsvinden; Niet van alle keukentafelgesprekken is een verslag gemaakt; Voor de onderzoeksverslagen zijn verschillende formats gebruikt; Niet alle onderzoeksverslagen zijn volledig; Niet alle cliënten hebben het onderzoeksverslag ontvangen; Geen van de cliënten heeft een aanvraagformulier ontvangen, laat staan ondertekend Dit is anders dan in ons onderzoek uit 2019. Toen hebben de meeste cliënten na afloop van het keukentafelgesprek een ingevuld aanvraagformulier ondertekend. Omdat de keukentafelgesprekken in 2020 telefonisch plaatsvonden was dit niet mogelijk. De cliënten is daarop echter geen aanvraagformulier toegestuurd.

• • • • •

Cijfers van melding tot en met geleverde zorg Onderdeel van het rekenkamerrapport Toegang tot de Wmo 2019 was een bijlage met cijfers 5 betreffende de stappen die een cliënt doorloopt van aanmelding tot en met geleverde zorg. De meeste van de gepresenteerde cijfers waren afkomstig uit

4

Het rekenkameronderzoek 2019 had betrekking op trajecten uit 2018 en de eerste helft 2019, de dossiercontrole door Sterker had betrekking op trajecten uit heel 2019.

5

Het betreft bijlage 5 uit het Bijlagenboek bij het rekenkamerrapport Toegang tot de Wmo 2019.

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 12

cijferrapportages van Sterker. Daarnaast presenteerden wij cijfers uit het Cliëntervaringsonderzoek 2019 en uit het gemeentelijke registratiesysteem. Voor wat betreft de informatievoorziening heeft de raad in het initiatiefraadsvoorstel een aantal concrete wensen geuit. In de brief ‘Voortgang aanbevelingen rekenkamer Toegang tot de Wmo’ dd. 31 maart 2020, heeft het college rond de informatievoorziening aan de raad aangekondigd de kwartaalrapportages die worden opgesteld door Sterker aan de raad te sturen; evenals de rapportage naar aanleiding van de jaarlijkse dossiercontrole door Sterker. Op de concrete wensen van de raad uit het initiatiefraadsvoorstel gaat het college in die Voortgangsbrief niet in. In het kader van dit nazorgonderzoek hebben wij de cijfers van melding tot en met geleverde zorg aangevuld tot en met het derde kwartaal 2020. Voor de cijfers uit het Cliëntervaringsonderzoek 2020 6 hebben wij de resultaten in Nijmegen naast die van andere gemeenten gezet. Deze cijfers zijn opgenomen in bijlage 4 bij deze brief. De cijfers in bijlage 4 zijn niet allemaal nieuw voor de raad. In de loop van 2020 presenteerde het college drie voortgangsrapportages over het sociaal domein aan de raad. 7 In het kader van dit nazorgonderzoek zijn wij nagegaan welke cijfers met betrekking tot het proces van melding tot en met (afwijzing van) hulp hierin zijn opgenomen.

Het ging om: • • •

Ontwikkeling aantal aanmeldingen (cijfers van 2016 tot en met 2e kwartaal 2020) Gemiddelde wachttijden tussen melding en keukentafelgesprek per Sociaal Wijkteam (cijfers over 3e en 4e kwartaal 2019 en 1e en 2e kwartaal 2020) Gemiddelde wachttijden tussen melding en keukentafelgesprek per werksoort (Wmonieuw, Wmo-klassiek en Jeugd) (cijfers voor 1e en 2e kwartaal 2020).

Daarnaast presenteerde het college in die voortgangsrapportages enkele cijfers die niet (zo specifiek) in onze rapportages zijn opgenomen: • Aantal unieke cliënten begeleiding Wmo (cijfers over 2018, 2019 en 1e en 2e kwartaal 2020); • Maandelijkse ontwikkeling aantal unieke cliënten in proefgebieden brede basisteams (cijfers over 2019 en 1e en 2e kwartaal 2020); • Ontwikkeling cliënten huishoudelijke hulp en taxivervoer 2018 – 2019. Op het moment dat de rekenkamer de rapportage naar aanleiding van dit nazorgonderzoek aan de raad stuurde, had de raad geen van de kwartaalrapportages

6

Het Cliëntervaringsonderzoek 2020 betreft de cijfers over 2019 en is op 24 november 2020 door het college aan de raad aangeboden.

7

Het gaat om de volgende voortgangsrapportages: •

Voortgangsrapportage Interventieplan Sociale Stad 4e kwartaal 2019 (14 april 2020 aangeboden aan de raad);

•

Voortgangsrapportage Interventieplan Sociale Stad 1e en 2e kwartaal 2020 (8 september 2020 aangeboden aan de raad);

•

Tussentijds verslag tijdelijke maatregelen wachttijden Wmo en Jeugdwet (8 september 2020 aangeboden aan de raad.

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 12

ontvangen die door Sterker worden opgesteld. Hoewel diverse fracties het bij de behandeling van het rekenkamerrapport 2019 belangrijk hebben genoemd (een of enkele keren per jaar, daarover verschilden de fracties van mening) voortgangsinformatie te ontvangen, is door de raad tot op heden geen (zichtbare) navraag gedaan naar de door het college toegezegde kwartaalcijfers en rapportage dossieronderzoek van Sterker. Mogelijk speelt hierbij een rol dat deze toezeggingen niet zijn opgenomen in het overzicht met toezeggingen. Navraag naar het ontbreken van deze toezegging in het overzicht, leverde op dat toezegging over zaken die één of meerdere keren per jaar moeten plaatsvinden (zoals voortgangsrapportages) niet worden opgenomen in het overzicht met toezeggingen. Wel heeft de raad bij de behandeling van het raadsvoorstel Brede Basis Teams Volwassenen meer in zijn algemeenheid aandacht gevraagd voor monitoring, zodat de raad zo nodig tijdig kan (bij)sturen 8.

Ook had het college op het moment dat de rekenkamer de rapportage naar aanleiding van dit nazorgonderzoek aan de raad stuurde, niet aan de raad gerapporteerd over de specifieke ontwikkelingen waar de raad om had gevraagd, te weten: • de redenen voor beëindiging van een indicatie; • de wijze waarop de overgang van jeugd naar volwassenen (18-23 jaar) verloopt; • informatie over de aard en het aantal ingediende klachten bij de Sociaal Wijkteams (brede basisteams), de Stips en de gemeente en de afhandeling daarvan (gegrond versus ongegrond); • uitschieters en de duur van wachttijden naast de gemiddelde wachttijd. Een mogelijke verklaring hiervoor kan zijn dat ambtelijk geen invulling is gegeven aan de medio dit jaar gemaakte werkafspraken voor het nakomen van toezeggingen en uitvoering van raadsbesluiten naar aanleiding van rekenkamerrapporten. 9 Het daarin genoemde ‘totaaloverzicht van toezeggingen en raadsbesluiten’ met daaraan gekoppeld verantwoordelijke afdelingshoofden en een planning is niet opgesteld. Hierop is ook niet gemonitord. Overigens heeft de raad ook geen navraag gedaan naar het uitblijven van de cijfers waar hij in het raadsvoorstel specifiek om gevraagd had.

Informatie op de gemeentelijke website Naar aanleiding van de geconstateerde tekortkomingen was één van de aanbevelingen uit het rekenkamerrapport Toegang tot de Wmo (2019) de informatie op de gemeentelijke website te verbeteren. Met het vaststellen van het initiatiefraadsvoorstel Rekenkamerrapport Toegang tot de Wmo op 4 maart 2020, heeft de raad deze aanbeveling overgenomen.

8

De raad deed dit met de motie ‘Niet meten is niet weten’ in de Besluitronde van de Politieke Avond op 8 juli 2020.

9

Op 8 juli 2020 heeft het Gemeentelijk Managementteam de ‘Werkwijze samenwerking rekenkamer Nijmegen en ambtelijke organisatie’ vastgesteld. Deze werkafspraken zijn toegevoegd aan de Notitie Werkwijze Rekenkamer en zijn opgenomen op de webpagina’s van de Rekenkamer. In hoofdstuk 4 zijn specifieke afspraken vastgelegd over het nakomen van toezeggingen en uitvoering van raadsbesluiten naar aanleiding van rekenkamerrapporten.

Gemeente Nijmegen

Pagina 6 van 12

In de toelichting op de beslispunten stond hierover: ‘De klankbordgroep vindt het vanuit het door de Rekenkamer genoemde cliëntperspectief belangrijk dat het college toeziet op het verbeteren en toegankelijk maken van de informatie en communicatie. Dat geldt voor zowel de gemeentelijke website, als voor de website van de Sociaal Wijkteams (en de brede basisteams) en brieven en folders die cliënten ontvangen’.

Ook in de Gespreksronde waarin het rekenkamerrapport werd behandeld, is vanuit de raad het belang van goede informatie op de website onderstreept. Daarbij werd aangegeven daarmee niet te wachten tot de Brede Basis Teams van start gaan. De portefeuillehouder was het daarmee eens. In bijlage 5 bij deze brief hebben wij de wensen van de raad en toezeggingen van het college uitgebreider geciteerd. In het kader van dit nazorgonderzoek hebben wij onderzocht welke informatie die van belang is voor de toegang tot de Wmo op de gemeentelijke website te vinden is, en in hoeverre sprake is van een verbetering ten opzichte van vorig jaar. Wij hebben dit gedaan door: • de website in het algemeen door te lopen op informatie die van belang is voor de toegang tot de Wmo; • op twee momenten 10 te zoeken naar informatie aan de hand van diverse zoektermen; • de volledigheid en duidelijkheid van de gevonden informatie te beoordelen. Uitgangspunt daarbij zijn de volgende algemene normen voor behoorlijk overheidshandelen die wij ook hanteerden in het rapport Toegang tot de Wmo 2019: • het is voor de cliënt duidelijk waar hij zich moet melden met een hulpvraag; • na aanmelding is voor de cliënt helder wat er gaat gebeuren. De resultaten zijn gedetailleerd beschreven in bijlage 5 bij deze brief. Uit dit nazorgonderzoek is gebleken dat de website niet gewijzigd is ten opzichte van vorig jaar.

11 Nog steeds wordt enkel benoemd dat inwoners een gesprek met het Sociaal Wijkteam kunnen aanvragen indien zij zorg of hulp nodig hebben. Belangrijke informatie rond de toegang tot de Wmo die ontbreekt, is: • Een algemene toelichting op de Wmo, Sociaal Wijkteams en Stips; • Een overzicht van (veel gestelde) hulpvragen en voorzieningen; • Hoe en waar een hulpvraag gemeld kan worden; • Hoe het proces verloopt nadat een hulpvraag is gemeld; • Hoe er om wordt gegaan met de privacy van een cliënt; • Hoe een cliënt zich kan voorbereiden op een keukentafelgesprek; • Dat de mantelzorger van de cliënt bij het keukentafelgesprek aanwezig mag zijn; • Dat een cliënt gebruik kan maken van een onafhankelijke cliëntondersteuner; • Dat een cliënt het recht heeft op het indienen van een persoonlijk plan; • Dat een cliënt een verslag krijgt van het keukentafelgesprek; • Wat een cliënt kan doen als hij/zij ontevreden is of klachten heeft; • Wat een cliënt kan doen als hij/zij het niet eens is met een genomen beslissing. 10

Wij hebben de website op 12 juni en 29 september 2020 doorzocht met een reeks zoektermen; deze zijn – samen met de zoekresultaten – opgenomen in bijlage 5.

11

Ook op het moment van verzending van deze brief aan het college voor hoor- en wederhoor was dat nog niet het geval.

Gemeente Nijmegen

Pagina 7 van 12

Een deel van deze informatie is overigens wel opgenomen in de informatiefolder van Sterker en op de website van Sterker. Die informatiefolder wordt echter niet altijd aan cliënten toegestuurd en op de website van Sterker is die folder niet eenvoudig te vinden. Conclusies De rekenkamer trekt op basis van dit nazorgonderzoek drie conclusies over invulling van het verbetertraject en de daarmee gerealiseerde verbetering van de informatievoorziening aan inwoners en de gemeenteraad: 1. De informatievoorziening aan inwoners is onvoldoende verbeterd; 2. De informatievoorziening aan de raad voldoet niet aan het raadsbesluit en de toezeggingen door het college; 3. Het verbetertraject vraagt meer sturing door het college en een steviger invulling van de controlerende rol door de raad. Hierna geven wij een toelichting op deze conclusies. Conclusie 1: de informatievoorziening aan inwoners is onvoldoende verbeterd Inwoners dienen voorafgaand aan en tijdens het proces dat zij met hun hulpvraag doorlopen goed geïnformeerd te worden over het proces dat ze gaan doorlopen en hun rechten en plichten tijdens dit proces. De coronacrisis heeft gevolgen gehad voor dat proces. Zo hebben veel gesprekken telefonisch moeten plaatsvinden. Het is positief te waarderen dat, ondanks de beperkingen, de gesprekken plaats hebben kunnen vinden.

Het telefonisch voeren van gesprekken heeft echter ook gevolgen voor onder andere de uitnodiging voor het keukentafelgesprek (vindt bij telefonische keukentafelgesprekken niet altijd plaats) en de mogelijkheid om iemand bij het gesprek aan te laten sluiten. Zolang de corona-maatregelen het voeren van fysieke gesprekken beperkt, is het des te belangrijker dat cliënten goed worden geïnformeerd over het verloop van het proces en hun rechten en plichten én dat na het gesprek een volledig verslag van het gesprek wordt gedeeld met de cliënt. Uit dit nazorgonderzoek blijkt echter dat de informatievoorziening aan cliënten in de verschillende fasen van hun hulpvraag nog steeds onvoldoende is: • De informatie op www.nijmegen.nl is niet aangepast na het uitkomen van het rekenkamerrapport Toegang tot de Wmo 2019. Vanaf de website van de gemeente wordt weliswaar verwezen naar de website van Sterker, maar die link is moeilijk te vinden. Hoewel de website van Sterker verbeterd is, ontbreekt hier ook nog veel informatie. Voor inwoners betekent dit dat nog steeds moeilijk is te achterhalen dat de Sociaal Wijkteams bestaan, wat zij doen, met welke hulpvragen een inwoner bij een Sociaal Wijkteam terecht kan en wat de rechten en plichten van een inwoner zijn.

• De informatiefolder met een toelichting op het verloop van het proces en de rechten en plichten van cliënten is in het najaar van 2019 verbeterd, maar niet alle cliënten ontvangen die folder. Ook wordt de informatie uit de folder over de mogelijkheid gebruik te maken van een onafhankelijke cliëntondersteuner en het indienen van een eigen plan niet met alle cliënten mondeling gedeeld. Dit was in het rapport dossiercontrole Sterker 2019 juist een verbeterpunt genoemd, omdat niet verondersteld mag worden dat deze informatie voor alle cliënten te begrijpen of te overzien is. Effect van het niet toesturen van de folder en/of mondeling informeren van cliënten is, dat cliënten zich niet goed kunnen voorbereiden op het keukentafelgesprek, niet weten dat ze iemand mogen laten aansluiten bij het gesprek

Gemeente Nijmegen

Pagina 8 van 12

•

(bijvoorbeeld de mantelzorger) of dat ze zich kunnen laten ondersteunen door een onafhankelijke cliëntondersteuner. Dit effect is in 2020 nog eens versterkt doordat als gevolg van de corona-maatregelen veel keukentafelgesprekken telefonisch hebben plaatsgevonden. De geconstateerde knelpunten rond de onderzoeksverslagen uit het rekenkameronderzoek 2019 en de dossiercontrole Sterker 2019 zijn nog niet opgelost. Zo wordt nog steeds niet van elk keukentafelgesprek een verslag gemaakt. Verder wordt weer gebruik gemaakt van verschillende formats en worden formats nog steeds niet altijd volledig ingevuld. Hierdoor ontvangen niet alle cliënten een verslag en niet alle cliënten die een verslag ontvangen, ontvangen een volledig verslag. De consequentie hiervan is dat de cliënt niet kan teruglezen wat er besproken is en daar niet op kan reageren. Voor de cliënt is het van belang de gemaakte afspraken zwart op wit te hebben, voor zich zelf, maar ook om de mogelijkheid te hebben om iemand in zijn omgeving te laten lezen wat er besproken is. Dit is belangrijk, omdat de gemeente bij de beslissing voor het toekennen of afwijzen van de gevraagde voorziening het advies van de consulent volgt en in de beschikking verwijst naar het onderzoeksverslag.

Conclusie 2: De informatievoorziening aan de raad voldoet niet aan het besluit van de raad en de toezeggingen door het college In 2020 heeft de gemeenteraad voor wat betreft het verloop van het proces van melding tot (afwijzing van) zorg, enkele cijfers van het college ontvangen. Deze cijfers hadden betrekking op het 4e kwartaal van 2019 en de eerste twee kwartalen van 2020. Op 24 november 2020 ontving de raad het Cliëntervaringsonderzoek Wmo 2020, met daarin de cijfers over 2019. Afgezet tegen de door de rekenkamer in 2019 gepresenteerde cijfers, het raadsbesluit naar aanleiding van het rekenkamerrapport en de toezegging van het college in de brief dd. 31 maart 2020, had de raad meer informatie vanuit het college mogen verwachten. Zo zijn de door het college toegezegde kwartaalrapportages van Sterker niet met de raad gedeeld. Datzelfde geldt voor het rapport dossiercontrole Sterker 2019. Ook rapporteerde het college niet aan de raad over de specifieke zaken waar hij in het raadsvoorstel om gevraagd had. Het effect hiervan is dat de raad onvoldoende (actueel) zicht heeft op de stand van zaken en ontwikkelingen rond het verloop van het proces van melding tot (afwijzing van) zorg.

Conclusie 3: Het verbetertraject vraagt meer sturing door het college en een steviger invulling van de controlerende rol door de raad In dit nazorgonderzoek heeft de rekenkamer de voortgang onderzocht van enkele onderdelen van het door de raad vastgestelde verbetertraject naar aanleiding van het rekenkameronderzoek Toegang tot de Wmo 2019. Voor deze onderdelen geldt dat er niet of nauwelijks invulling aan is gegeven is, danwel dat de verbeteringen nog niet het gewenste effect hebben. Het college geeft onvoldoende sturing aan het verbetertraject: • Het door de raad gevraagde Plan van Aanpak met een uitwerking van het verbetertraject is door het college niet opgesteld. De portefeuillehouder heeft bij de behandeling van het raadsvoorstel aangegeven dit Plan van Aanpak niet nodig te

Gemeente Nijmegen

Pagina 9 van 12

•

•

•

vinden. De raad besloot op 4 maart 2020 echter conform voorstel en daarmee dat hij dit Plan van Aanpak wil ontvangen. Aan het besluit van de raad om twee keer per jaar voortgangsinformatie te ontvangen over de gezette stappen inzake het verbetertraject heeft het college beperkt invulling gegeven. De raad heeft alleen op 31 maart 2020 een brief van het college ontvangen met daarin een toelichting op de stand van zaken en ontwikkelingen van een aantal aanbevelingen uit het rekenkamerrapport 2019. De toezeggingen die door het college zijn gedaan in de informatiebrief dd. 31 maart 2020 zijn niet vastgelegd in het overzicht toezeggingen. De reden hiervoor is dat toezeggingen die één of meerdere keren per jaar moeten plaatsvinden (zoals voortgangsrapportages) niet worden opgenomen in het overzicht met toezeggingen. Verder is ambtelijk geen invulling gegeven aan de medio dit jaar gemaakte werkafspraken voor het nakomen van toezeggingen en de uitvoering van raadsbesluiten naar aanleiding van rekenkamerrapporten. Het daarin genoemde ‘totaaloverzicht van toezeggingen en raadsbesluiten’ met daaraan gekoppeld

verantwoordelijke afdelingshoofden en een planning is niet opgesteld. Hierop is ook niet gemonitord. Behalve dat het college te weinig stuurt op het verbetertraject, geeft de raad in het verbetertraject te weinig invulling aan zijn controlerende rol. Zo heeft de raad het college niet (zichtbaar) aangesproken toen hij het Plan van Aanpak, de voortgangsinformatie over de gezette stappen en gevraagde en toegezegde cijfers niet ontving. Aanbevelingen Op basis van de conclusies uit dit nazorgonderzoek doen wij de volgende aanbevelingen aan de gemeenteraad: Voor het verbeteren van de informatievoorziening aan inwoners: 1. Verzoek het college prioriteit te geven aan het op zo kort mogelijke termijn verbeteren van de informatievoorziening aan cliënten. Met het oog op het steeds kunnen waarborgen van de rechtszekerheid en gelijke behandeling van cliënten is dit van groot belang. Concreet bevelen wij de raad hiertoe het volgende aan: a. Geef het college nogmaals opdracht de informatie op de gemeentelijke website te verbeteren. Vorig jaar hebben wij verwezen naar de websites van de (uitvoerende organisaties in Apeldoorn, Enschede, Groningen, Haarlem, Leeuwarden, Utrecht en Tilburg), die laten zien dat de informatievoorziening op de website veel duidelijker kan. b.

Vraag het college nogmaals afspraken te maken met Sterker (en de organisatie die de Brede Basisteams Volwassenen gaat uitvoeren) over het oplossen van de knelpunten in het proces dat cliënten doorlopen, over tenminste: • • • •

Het altijd toesturen van de informatiefolder aan de cliënt; Het hanteren van één format voor het onderzoeksverslag; Het altijd opstellen van een onderzoeksverslag; Het altijd delen van het onderzoeksverslag met de cliënt;

Gemeente Nijmegen

Pagina 10 van 12

c.

Vraag het college ook enkele keren per jaar steekproefsgewijs te (laten) controleren of dit gebeurt.

Voor het verbeteren van de informatievoorziening aan de raad: 2. Concretiseer de afspraken met het college over welke cijfers rond de toegang tot de Wmo de raad periodiek inzicht wil hebben. Op basis van het raadsbesluit naar aanleiding van het rekenkamerrapport 2019 en de toezeggingen naar aanleiding daarvan door het college gaat het op dit moment om: • Kwartaalrapportages Sterker; • Rapport dossiercontrole Sterker; • Wensen van de raad uit het raadsvoorstel: • de redenen voor beëindiging van een indicatie; • de wijze waarop de overgang van jeugd naar volwassenen (18-23 jaar) verloopt; • informatie over de aard en het aantal ingediende klachten bij de Sociaal Wijkteams (brede basisteams), de Stips en de gemeente en de afhandeling daarvan (gegrond versus ongegrond); • uitschieters en de duur van wachttijden naast de gemiddelde wachttijd. • relevante informatie uit de registratie van de Stips, gelijksoortig zoals opgenomen in bijlage 6 van het bijlagenboek van het Rekenkamerrapport 12. 3. Vraag bij deze cijfers ook steeds een analyse van het college en laat die zo veel mogelijk aansluiten bij de rapportagemomenten in het kader van de P&C-cyclus. 4.

Ga het gesprek met het college aan over de (meest opvallende) ontwikkelingen in de cijfers die wij hebben gepresenteerd bijlage 4 bij deze brief. In onze ogen zou het in dat gesprek in elk geval moeten gaan over: • De blijvend lage score van de gemeente Nijmegen op de vraag ‘ik wist waar ik moest zijn met mijn hulpvraag’ in het Cliëntervaringsonderzoek; • De afname van het aantal meldingen Wmo-nieuw (2019: 2.489 / 2020: 2.098); • De afname van het aantal cliënten dat wist dat zij gebruik konden maken van een onafhankelijke cliëntondersteuner (2018: 41% / 2019: 36%); • De ontwikkelingen rond de wachttijden tot het keukentafelgesprek, in het bijzonder: • De afname van het aantal cliënten Wmo-klassiek dat langer dan 6 weken moet wachten op het keukentafelgesprek (2019: 55% / 2020: 34%); • Het gelijk blijven van het aantal cliënten Wmo-nieuw dat langer dan 6 weken moet wachten op een keukentafelgesprek (2019: 53% / 2020: 53%); • De toename van het aantal cliënten dat langer dan 15 weken moet wachten op het keukentafelgesprek (Wmo-klassiek: 2019: 4% / 2020: 7% en Wmonieuw: 2019: 8% / 2020: 23%);

12

Voor de volledigheid: bij de informatiebrief dd. 31 maart 2020 zijn de gegevens over de Stips aangevuld met die voor de 2e helft van 2019.

Gemeente Nijmegen

Pagina 11 van 12

•

5.

De situatie dat de belangrijkste reden dat de wachttijd voor cliënten oploopt tot boven 4 weken, nog steeds ‘wachtlijst/werkdruk’ is (2018: 84% / 2019: 89% / 2020: 81%); • De toename van schriftelijke onderzoeken bij Wmo-nieuw herindicaties (2019: 13% / 2020: 31%); • De toename van het aantal aanmeldingen dat geannuleerd is (Wmo-klassiek: 2019: 1% / 2020: 6% en Wmo-nieuw: 2019: 2% / 2020: 7%). • De afname van het bieden van ondersteuning door het Sociaal Wijkteam (Wmoklassiek: 2019: 23% / 2020: 18% en Wmo-nieuw: 2019: 14% / 2020: 11%); Overweeg dit gesprek te voeren aan de hand van een vooraf door het college opgestelde analyse van die ontwikkelingen.

Voor het bewaken van de voortgang van het verbetertraject Organiseer als raad de controle op de uitvoering van het raadsbesluit en toezeggingen die in dat kader zijn en worden gedaan door het college. Zorg daarbij voor een goede basis, zodat de raad zijn controlerende rol kan uitvoeren. De rekenkamer geeft daarvoor de volgende (combinatie van) mogelijkheden in overweging: • Vraag het college alsnog een Plan van Aanpak op te stellen voor het oplossen van de knelpunten in het proces rond de hulpvraag van cliënten en het vergroten van de aandacht voor het cliëntperspectief in dat proces; • Ontwikkel samen met het college – breder dan voor de toegang tot de Wmo - een werkwijze waarbij het nakomen van raadsbesluiten en toezeggingen gewaarborgd is 13. Zorg er daarbij voor dat ook toezeggingen die periodiek om actie vragen hierin een plek krijgen. • Gebruik de verantwoording over de uitvoering van de aanbevelingen, toezeggingen en het raadsbesluit 14 om de voortgang van het verbetertraject te bewaken. We volgen het vervolg van het verbetertraject met belangstelling en doen in 2021 opnieuw een nazorgonderzoek. Met vriendelijke groet, G. Backus Voorzitter Rekenkamer Nijmegen 13

J. Smink Secretaris Rekenkamer Nijmegen

Deze aanbeveling is niet alleen gebaseerd op dit nazorgonderzoek. Een van de rode draden uit het rekenkamerrapport Frapper Toujours naar aanleiding van 20 jaar rekenkameronderzoek was: ‘er wordt te weinig gecontroleerd op het nakomen van afspraken’.

14

In de ‘Werkwijze samenwerking rekenkamer Nijmegen en ambtelijke organisatie’ is onder meer vastgelegd dat het college vanaf de jaarstukken 2020 jaarlijks in de jaarstukken verantwoording aflegt over de uitvoering van de aanbevelingen, toezeggingen en het raadsbesluit naar aanleiding van rekenkamerrapporten. Met deze afspraak wordt ondervangen dat de rekenkamer vanaf haar jaarverslag 2020 niet meer in haar jaarverslag rapporteert over de voortgang van verbetertrajecten naar aanleiding van aanbevelingen uit en toezeggingen en raadsbesluiten naar aanleiding van rekenkamerrapporten.

Gemeente Nijmegen

Pagina 12 van 12

REACTIE COLLEGE De rekenkamer heeft het college in de periode van 6 januari tot 4 februari 2021 in de gelegenheid gesteld te reageren op de conclusies en aanbevelingen uit het nazorgonderzoek 2020 naar de toegang tot de Wmo. Op 2 februari 2021 ontvingen wij de volgende reactie:

Geachte heer Backus, Van u ontvingen wij 6 januari jl. het rapport ‘Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020’ voor een reactie. Wij geven in deze brief een algemene reactie op uw onderzoek. We verwijzen u voor een inhoudelijk reactie op uw bevindingen naar de bijlage bij deze brief. Voor ons staat de continuïteit van toeleiding naar de Wmo voorop in een context van een pandemie en een ingrijpende stelselherziening. Hieronder schetsen wij de invloed van deze context. Context U heeft uw onderzoek aangekondigd op 24 juni 2020, drie maanden na het begin van de COVID-19 pandemie en nog geen 4 maanden na het vaststellen van uw rapport ‘Onderzoek naar de Toegang van de Wmo’ op 4 maart van datzelfde jaar. In deze periode is ook gestart met de aanbesteding van de nieuwe opdracht voor de brede basisteams (BBT) jeugd en gezin, de voorbereiding van eenzelfde aanbesteding voor de BBT-volwassenen en was er een evaluatieonderzoek naar de proef met de BBT-volwassenen beschikbaar gekomen. Ontwikkelingen die, zoals eerder door ons betoogd, zeer belangrijk bijdragen aan een veel betere aansluiting bij de vraag van onze inwoners naar tijdige en passende begeleiding in het kader van de WMO. De COVID-19 pandemie legt een fors beslag op zorgmedewerkers.

Dit noopte tot het maken van aanpassingen in de uitvoering om de veiligheid en gezondheid van inwoners en cliënten en ook van zorgmedewerkers en ambtenaren te borgen. Bovendien legt de aanpak van de pandemie een groot beslag op een deel van het ambtelijk apparaat. Het moge duidelijk zijn dat de ontwikkeling naar de brede basisteams, naast de pandemie, ook een fors beslag legt op de uitvoeringsorganisatie Sterker sociaal werk. Vandaar dat met Sterker is afgesproken om zo min mogelijk bijkomende eisen te stellen aan de huidige uitvoering, om te voorkomen dat deze geheel vast zou lopen of (meer) medewerkers zouden uitvallen. Ambtelijk is verzocht om dit nazorgonderzoek uit te stellen. Toen dat om redenen niet mogelijk bleek, is afgesproken om de onderdelen 1 en 2 van uw onderzoek, te weten het interviewen van cliënten over het verloop van het proces en het analyseren van verslagen van keukentafelgesprekken, te beperken in omvang. Dit om de uitvoeringsorganisatie Sterker niet te zeer te belasten. Plan van aanpak Verbetertraject Graag willen we reageren op uw stellingname dat er een plan van aanpak had moeten zijn.

In het besluit van de gemeenteraad staat: “De aanbevelingen over te nemen en het college te verzoeken om de aanbevelingen uit het rapport als volgt op te pakken, waarna onder punt 3 vermeld staat dat de raad hierover vooraf een plan van aanpak ontvangt, voorzien van termijnen en wordt 2x per jaar geïnformeerd over de gezette stappen.”

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

13

Over dat verzoek is gesproken bij de behandeling in de kamerronde dd. 12 februari 2020. U refereert aan de uitspraak van de portefeuillehouder. Daarop is vervolgens in de discussie door de raadsleden aangegeven, zoals overigens gebruikelijk in de samenwerking tussen gemeenteraad en college, dat het college onderbouwd rapporteert over de voortgang op dit initiatiefvoorstel op dezelfde wijze als bij de uitvoering van moties en amendementen. En dat de raad vervolgens in discussie kan gaan met het college als zij die uitvoering anders wil zien. Op basis van deze discussie hebben wij gemeend, dat wij zoals de portefeuillehouder heeft aangegeven, geen plan van aanpak te hoeven opstellen, maar wel de gemeenteraad periodiek informeren over de wijze waarop aan de verbeterpunten wordt gewerkt. Dit gebeurt voor een belangrijk deel via de rapportages op het interventieplan, waarvan is afgesproken om deze mee te nemen in de reguliere budgetcyclus. In onze voortgangsbrief van 31 maart 2020 (kenmerk E20.001016) hebben wij beschreven hoe aan de aanbevelingen wordt gewerkt en hoe de gemeenteraad daarover wordt geïnformeerd. Bij brief van 8 september 2020 hebben wij de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang van het interventieplan en over de tijdelijke maatregelen om wachttijden terug te dringen, mede in relatie tot de COVID-19 pandemie.

Weliswaar niet expliciet refererend aan het rekenkameronderzoek, maar bedoeld om de gemeenteraad te informeren over de uitvoering. Bij de aanbieding van de cliënt-ervaringsonderzoeken op 24 november 2020, (kenmerk E20.005310) refereerden we wel rechtstreeks aan de bevindingen uit het onderzoek van de rekenkamer. Daarbij zijn wij nader ingegaan op de ontwikkelingen bij de Stips en de verbeteringen in de communicatie en samenwerking met gemeentelijke publieksvoorlichters. Tenslotte willen wij nogmaals benadrukken, dat veel van de door u gesignaleerde tekortkomingen ons inziens voortkomen uit de huidige werkwijze. Wij zijn ervan overtuigd dat vele daarvan sterk zullen verminderen door de nieuwe werkwijze met brede basisteams. Alleen al vanwege het feit dat de verwachting is, dat de indicatie van maatwerk op termijn nog maar 20% zal zijn van de huidige omvang bij de Wmo-nieuw (begeleiding) en wij de uitvoering van de Wmo-klassiek (voorzieningen) weer terughalen binnen de gemeentelijke organisatie. Om die reden zien wij geen meerwaarde om lopende de implementatie daarvan een verbeterplan op te stellen, om iets waarvan we afscheid gaan nemen op de valreep nog te verbeteren. Wij onderschrijven uw constatering dat het borgen van toezeggingen naar aanleiding van onderzoeken door uw rekenkamer verbetering behoeft. Daarover zijn inmiddels afspraken gemaakt met de ambtelijke organisatie.

Wij zullen er op toezien, dat deze conform worden uitgevoerd. U kondigt aan in 2021 opnieuw onderzoek te gaan doen. Wij willen er nadrukkelijk bij u op aandringen de planning daarvan te heroverwegen gezien de implementatie van de brede basisteams en het onzekere verloop en einde van de COVID-19 pandemie. Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

mr. drs. A.H. van Hout gemeentesecretaris

drs. H.M.F. Bruls burgemeester

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

14

Bijlage bij reactie college Hier gaan wij kort nog wat nader in op een aantal van uw concrete bevindingen en de daaruit door u getrokken conclusies. Wij concluderen, dat u nagenoeg niets heeft gedaan, of kunnen doen met de bevindingen uit het beperkte cliëntonderzoek en dat u zich daarom zoals u stelt in uw brief aan de gemeenteraad: beperkt tot een oordeel over de invulling van het verbetertraject voor de onderdelen die wij onderzocht hebben en de daarmee bereikte resultaten. Ons inziens had u veel van uw conclusies over het verbetertraject ook kunnen trekken zonder dit cliëntonderzoek. Temeer ook daar dit cliëntonderzoek zeer kort op het eerdere onderzoek plaatsvond, beperkt van omvang was en tezamen is genomen met een dossieronderzoek van Sterker dat in hoofdzaak trajecten uit 2019 betrof 1. Dit dossieronderzoek bevatte geen nieuwe informatie en bevestigde het bekende, ook in uw eerste onderzoek geschetste beeld, dat de dossiervorming niet (altijd) op orde is. Dat dit ook in het nazorgonderzoek nogmaals wordt bevestigd, is ons inziens logisch gezien de omstandigheden. In het dossieronderzoek van Sterker, dat op ambtelijk verzoek is uitgevoerd, staat bovendien een disclaimer: De steekproef is niet representatief; de uitkomsten zijn indicatief en bedoeld om een globaal beeld te krijgen van de dossiervorming en verbeterpunten op te halen om de kwaliteit te bevorderen.

Het is een uitvoeringsdocument, dat gebruikt wordt bij de ambtelijke aansturing van de uitvoering. Wij hadden toegezegd dit toe te zenden aan de gemeenteraad. Wij verwachten in maart/april van dit jaar het rapport dossieronderzoek over het jaar 2020 met daarin de resultaten van de door Sterker ingezette verbeteracties en aansturing van medewerkers. Vanzelfsprekend informeren wij de gemeenteraad in algemene zin over deze resultaten en zullen daarbij het rapport meesturen. Cijfers van melding tot geleverde zorg Wij hebben toegezegd dat wij de kwartaalrapportages van Sterker zouden toezenden. Dat gaan wij ook doen zodra de rapportage over geheel 2020 is ontvangen. Dan kan een algemeen beeld worden geschetst over de effecten van diverse maatregelen en de gevolgen van de pandemie. Naast de maatregelen uit het initiatiefvoorstel van de gemeenteraad betreft dit ook maatregelen om wachttijden te beperken. Zoals u ook aangeeft, hebben wij de gemeenteraad tussentijds geïnformeerd door middel van drie voortgangsrapportages sociaal domein (Interventieplan – fase 4 Opgave Sociale Stad), waarin de meest relevante kerngegevens van de sociale wijkteams zijn opgenomen. U geeft nog vier specifieke ontwikkelingen aan, waarover de gemeenteraad geïnformeerd wil worden. Daarover het volgende: Indicaties worden niet beëindigd om redenen. Ze hebben een bepaalde looptijd.

Na afloop daarvan kan de inwoner om een herindicatie verzoeken. Deze wordt dan opnieuw beoordeeld. De overgang van jeugd naar volwassenen is een belangrijk ontwikkelpunt bij de vorming van de BBT’s. Daarover is de gemeenteraad uitgebreid geïnformeerd. De nieuwe werkwijze wordt met de start van de buurtteams Jeugd en Gezin per 1 juli aanstaande geëffectueerd. Inmiddels hebben wij op 6 januari jl. een actuele rapportage ontvangen over de klachtenafhandeling van Sterker in 2020. Er zijn in 2020 in totaal 27 klachten ontvangen door Sterker, waarvan er 19 betrekking hadden op de sociale wijkteams. Alle klachten zijn door Sterker intern naar tevredenheid afgehandeld. Er zijn dus geen klachten doorgestuurd naar de onafhankelijke klachtencommissie. Uitschieters in de duur van de wachttijd is onderwerp van ambtelijke sturing op de uitvoering en daarover komen wij terug bij de kwartaalrapportage over geheel 2020.

1

Het onderzoek is in januari 2019 uitgevoerd en van de 30 onderzochte dossiers betrof het 8 actieve dossiers en 22 afgesloten dossiers.

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

15

Informatie op de gemeentelijke website Uw constatering dat er aan de gemeentelijke website niets is veranderd, is juist. Reden daarvan is tweeledig. Ten eerste heeft de pandemie een groot beslag gelegd op de ambtelijke capaciteit waardoor deze toezegging aan de gemeenteraad op de achtergrond is geraakt en overigens was daarvoor onvoldoende capaciteit beschikbaar geweest. Het ware beter geweest als we dit hadden aangegeven aan de gemeenteraad. Ten tweede heeft de vorming van brede basisteams voorziene gevolgen voor de toegang. Dat is bij de behandeling van de voorstellen hierover ook uitgebreid met de gemeenteraad besproken. Inmiddels hebben wij BMC een opdracht verleend om ons te adviseren over de ontstane pluriforme toegang. In dat kader wordt nu gewerkt aan verbetering van de algemene informatie op de gemeentelijke website. Conclusies Conclusie 1: de informatievoorziening aan inwoners is onvoldoende verbeterd Hierover willen wij kort zijn. Het nazorgonderzoek heeft op een te korte termijn na het eerste onderzoek plaatsgevonden. Bovendien is gebruik gemaakt van het dossieronderzoek dat zelfs overlapt met het de periode van het eerste onderzoek. En tot slot was een pandemie gaande. Conclusie 2: De informatievoorziening aan de raad voldoet niet aan het besluit van de raad en de toezeggingen door het college. Ook hierover hebben wij in het voorgaande al het nodige aangeven.

De toezeggingen van het college zijn uitgevoerd voor zover mogelijk in de context van de pandemie. Conclusie 3: Het verbetertraject vraagt meer sturing door het college en een steviger invulling van de controlerende rol van de raad. Met u zijn wij van mening dat het vastleggen van toezeggingen op basis van initiatiefvoorstellen van de gemeenteraad naar aanleiding van onderzoeken door de rekenkamer verbetering behoeft en conform de gemaakte afspraken op 8 juli met de ambtelijke organisatie geïmplementeerd moeten worden. Dit is reeds in gang gezet. Daarnaast vragen wij aan de rekenkamer expliciet meer begrip voor de realiteit van de pandemie als context voor de uitvoering van verbeteraanpak door ons ambtelijk apparaat. Ook het uitvoeren van aanbevelingen van de rekenkamer is immers mensenwerk. En veranderingen bij een dergelijke complexe uitvoering vergen nu eenmaal tijd. Wij verwachten nu, een jaar later, wel de eerste effecten van ingezette verbeteringen te kunnen zien. Overigens voor wat dat waard is aan de vooravond van de implementatie van de brede basisteams. Ten slotte puntsgewijs onze reactie op uw aanbevelingen. 1. a. Goede informatievoorziening aan inwoners is van belang, maar rechtszekerheid en gelijke behandeling vragen vooral juridische borging en die is voorzien in de wet- en regelgeving.

Goede informatievoorziening is in deze vooral van belang voor het vinden van passende voorzieningen en ondersteuning. Daartoe biedt de website van Sterker ons inziens goede informatie. Niettemin delen wij uw conclusie dat de gemeentelijke website verbetering behoeft en deze zullen wij realiseren in het kader van de inrichting van de zogenaamde pluriforme toegang op basis van het advies daarover van BMC. b. Gezien de aangepaste werkafspraken met Sterker in het kader van de COVID-19 maatregelen en de lopende implementatie van de buurtteams Jeugd en Gezin zullen wij Sterker niet vragen om extra maatregelen te nemen, maar op basis van de vigerende afspraken optimaal te voldoen aan de administratieve eisen van de Wmo. Daarop zal ambtelijk worden toegezien en zal aan ons verslag worden gedaan. Deze informatie zullen wij ter kennisname toesturen aan de gemeenteraad. c. Hoe wij invulling geven aan de opdrachten van de gemeenteraad is aan ons.

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

16

2.

Wij informeren de gemeenteraad over de realisatie en dus ook over de toegang tot de Wmo via de voortgangsrapportages sociaal domein (Interventieplan – fase 4 Opgave Sociale Stad) en de reguliere budgetcyclus (P&C-cyclus) zoals ook door de gemeenteraad gewenst. De door u genoemde rapportages liggen daaraan ten grondslag. Deze willen wij separaat met duiding delen met de gemeenteraad, maar voorkomen moet worden dat de gemeenteraad te veel en te vaak detailgegevens ontvangt, zonder veel informatiewaarde voor de controlerende rol van de gemeenteraad. Zonder duiding kunnen kale cijfers bovendien tot verkeerde conclusies leiden. Op de extra wensen van de gemeenteraad uit het raadsvoorstel zijn wij hiervoor al ingegaan en deze zullen wij, voor zover relevant, meenemen bij de toezending van de laatste kwartaalrapportage over heel 2020 van Sterker. 3. Wij zijn het eens met uw aanbeveling om de rapportagemomenten te laten aansluiten bij de reguliere P&C-cyclus. 4. Indien de gemeenteraad dat wenst zullen wij tot op het door u gehanteerde detailniveau in gaan op de aandachtspunten die u aangeeft. Wij vinden deze zelf vooral aandachtspunten voor de ambtelijke aansturing van Sterker. 5. Geen opmerkingen.

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

17

NAWOORD REKENKAMER De rekenkamer heeft in 2019 onderzoek gedaan naar de toegang tot de Wmo vanuit cliëntperspectief. We zijn in dat onderzoek nagegaan hoe Nijmegenaren de toegang tot de Wmo in de praktijk ervaren en ook of zij de behandeling krijgen die ze zouden moeten krijgen op grond van de wet en het gemeentelijk beleid. In december 2019 hebben wij onze bevindingen, conclusies en aanbevelingen gerapporteerd. Om de toegang tot de Wmo in Nijmegen te kunnen verbeteren, heeft de raad al onze aanbevelingen overgenomen en op onderdelen geconcretiseerd. Na overleg met de auditcommissie heeft de rekenkamer in het voorjaar van 2020 besloten om enkele jaren op rij nazorgonderzoek te doen naar de voortgang van het verbetertraject. De argumentatie voor die keuze ligt in: •

de conclusie uit het onderzoek uit 2019 dat zich in het proces rond de (hulp)vraag van cliënten een aantal knelpunten voordoet;

•

de conclusie uit dat onderzoek dat de gemeente bij het sturen op het Wmo-proces op onderdelen onvoldoende aandacht heeft voor het cliëntperspectief;

•

het feit dat veel cliënten tot een kwetsbare doelgroep behoren;

•

het nakomen van afspraken tussen college en raad al jaren een knelpunt is.

Evenals in het onderzoek uit 2019 staat in de nazorgonderzoeken het cliëntperspectief centraal. Het nazorgonderzoek 2020 richtte zich op het verkrijgen van inzicht in de noodzakelijke en afgesproken verbeteringen in de informatievoorziening aan inwoners en de gemeenteraad. De reactie van het college op ons nazorgonderzoek, geeft ons aanleiding tot het maken van de volgende opmerkingen: De informatievoorziening aan inwoners Het college erkent dat de informatievoorziening aan inwoners tekortkomingen laat zien, maar ziet geen noodzaak om deze op korte termijn te verbeteren. De reden van het college is dat vanaf 2022 gewerkt gaat worden met brede basisteams. Dat betekent dat de informatievoorziening aan kwetsbare groepen tot die tijd niet wordt verbeterd. Dat daarnaast corona gevolgen heeft voor de uitvoering, begrijpen wij uiteraard. Wij vinden echter dat dit niet zodanige gevolgen mag hebben dat cliënten niet goed geïnformeerd worden en dat ook op korte termijn niet worden. Het gaat hier namelijk niet om ‘bijkomende eisen’ maar om basale, wettelijk voorgeschreven eisen.

De informatievoorziening aan de gemeenteraad Het college neemt in zijn reactie ook afstand van onze aanbevelingen om het gesprek met de raad aan te gaan over de meest opvallende ontwikkelingen in de gepresenteerde cijfers en de afspraken tussen raad en college om de informatievoorziening aan de raad te concretiseren. Het college geeft aan dat het de kwartaalrapportages pas na afloop van het kalenderjaar aan de raad zal aanbieden. De door ons gepresenteerde en aanvullend door de raad gevraagde cijfers noemt het college ‘aandachtspunten voor de ambtelijke aansturing van Sterker’.

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

18

Als de gemeenteraad hierin meegaat, beschikt hij niet over (actuele) informatie, kan hij geen invulling geven aan zijn controlerende taak en ook niet bijsturen. Met het oog op het versterken van zijn eigen positie, is onze aanbeveling aan de raad - die zelf bepaalt welke informatie hij wanneer nodig heeft – ervoor te zorgen dat op korte termijn invulling wordt gegeven aan deze aanbevelingen. Het verbetertraject De rekenkamer mist een reactie van het college over de aanbevelingen voor het bewaken van de voortgang van het verbetertraject rond de toegang tot de Wmo en verbetertrajecten in het algemeen. Wij bevelen de raad aan het initiatief te nemen om hierover tot goede afspraken te komen. Tot slot Het is de rol van de rekenkamer om – vanuit een onafhankelijke positie - onderzoek te doen naar het gevoerde bestuur. Daarnaast hebben wij een controlerende taak voor het publiek. Vanuit onze onafhankelijke positie bepalen wij of en hoe wij invulling geven aan nazorgonderzoek. Wanneer uit een nazorgonderzoek blijkt dat de gemaakte afspraken tussen raad en college niet (volledig) zijn uitgevoerd, dan bepalen wij niet welke invloed mogelijk verzachtende omstandigheden op een verbetertraject hebben. Het is aan het college om de raad daarover tijdig te informeren.

De raad kan dan het belang van dat verbetertraject afwegen tegen de aard van de omstandigheden waarmee het college bij de uitvoering te maken heeft en vervolgens besluiten om het verbetertraject al dan niet aan te passen.

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

19

BIJLAGE 1: AANPAK NAZORGONDERZOEK TOEGANG TOT DE WMO 2020 Het nazorgonderzoek 2020 richt zich op het verkrijgen van inzicht in de verbeteringen in de informatievoorziening aan inwoners en de gemeenteraad en bestaat uit de volgende onderdelen: 1. Interviewen cliënten over het verloop van het proces van melding tot en met (afwijzing van) het leveren van hulp; 2. Analyseren verslagen van keukentafelgesprekken van deze cliënten; 3. Bestuderen rapportage ‘Dossiercontrole 2019’ van Sterker; 4. Actualiseren cijfers rond het proces van melding tot en met het leveren van hulp; 5. Onderzoeken van beschikbaarheid, vindbaarheid en duidelijkheid van informatie die van belang is voor de toegang tot de Wmo op de website van de gemeente Nijmegen. In deze bijlage is de aanpak van het onderzoek toegelicht.

Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen: Nazorgonderzoek Toegang tot de Wmo 2020

AANPAK NAZORGONDERZOEK TOEGANG TOT DE WMO 2020 In december 2019 heeft de rekenkamer de bevindingen, conclusies en aanbevelingen uit het onderzoek Toegang tot de Wmo aan de raad gerapporteerd. De raad heeft alle aanbevelingen uit het rekenkamerrapport overgenomen (raadsbesluit 4 maart 2020). 1 Het rekenkameronderzoek naar de toegang tot de Wmo was een onderzoek vanuit cliëntperspectief. Onderzocht is of cliënten de behandeling krijgen die ze zouden moeten krijgen op grond van de wet en het gemeentelijk beleid. Uit het onderzoek bleek onder meer dat zich in het proces rond de (hulp)vraag van cliënten een aantal knelpunten voordoet (conclusie 2) en dat de gemeente bij het sturen op het Wmo-proces op onderdelen onvoldoende aandacht heeft voor het cliëntperspectief (conclusie 3). Na overleg met de auditcommissie heeft de rekenkamer besloten de komende jaren nazorgonderzoek te doen naar verbeteringen die naar aanleiding van het raadsbesluit zijn en worden doorgevoerd. Doel van dit nazorgonderzoek is om de raad inzicht te geven in de voortgang van het verbetertraject en hem waar nodig aanbevelingen te geven. Het nazorgonderzoek 2020 richt zich op het verkrijgen van inzicht in de verbeteringen in de informatievoorziening aan inwoners en de gemeenteraad.

Wij hebben er voor gekozen in het bijzonder naar de verbetering van de informatievoorziening te kijken, omdat een goede informatievoorziening: •

voor inwoners essentieel is om te kunnen weten waar zij terecht kunnen met hun hulpvraag, hoe het proces verloopt en wat daarbij hun rechten en plichten zijn;

•

voor de gemeenteraad essentieel is om zijn controlerende rol in te vullen.

Een andere reden hiervoor te kiezen is dat de raad naar aanleiding van het rapport heeft besloten dat hij over de invulling van de aanpak en de te zetten stappen in het verbetertraject twee keer per jaar geïnformeerd wordt door het college. In het kader van dit nazorgonderzoek hebben wij dus niet de aanpak en resultaten onderzocht van het complete verbetertraject zoals naar aanleiding van ons rapport door de raad vastgesteld. Wij zijn bijvoorbeeld niet nagegaan of en hoe invulling is gegeven aan afspraken die het college heeft gemaakt met Sterker en Bindkracht10 over verantwoordelijkheden, functies en taken van betrokken partijen en ook niet welke afspraken met hen zijn gemaakt over het oplossen van geconstateerde knelpunten. Ook verbeteringen in de eigen organisatie om de Stips en Sociaal Wijkteams te ontlasten hebben wij niet onderzocht in het kader van dit nazorgonderzoek.