Coalitieakkoord 2018-2022, Nijmegen samen vooruit

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids­ of projectplan

25

5. Moderne overheid In de vorige vier hoofdstukken staat beschreven wat we in onze coalitieperiode willen bereiken, dit hoofdstuk gaat over de manier waarop dat willen doen. We willen de uitdagingen en wensen in het najaar verder uitwerken, in samenspraak met de raad.

Meedoen De gemeente Nijmegen is van de stad en werkt voor de stad. Het gesprek met inwoners, bedrijven en instellingen is leidend en we willen een overheid zijn die inwoners en organisaties de ruimte biedt de eigen leefomgeving vorm te geven. De opgaven in de stad die ons werk sturen, vragen erom dat we ons verdiepen in de leefwereld van de mensen in onze stad. Ons werk? Dat doen we niet op één manier. Soms voeren we regie, soms faciliteren of stimuleren we, soms voeren we uit en soms doen we helemaal niks. De ambitie om op een slimme en efficiënte manier met ons netwerk in de stad te werken, hebben we de afgelopen jaren in de praktijk aangescherpt. Dat levert slimmere oplossingen en beter gedragen besluiten op. We blijven investeren in participatie en actief burgerschap. Bij de vormgeving van nieuw beleid betrekken we de stad zo veel mogelijk bij totstandkoming. De raad en college stellen daarnaast twee onderwerpen per jaar vast op het gebied van participatie vast en evalueren deze ook, zodat we blijven leren over wat wel en niet werkt.

Omgevingsvisie De invoering van de Omgevingswet is een uitdaging en kans voor de gemeente Nijmegen. Een kans om meer integraal te werken en met meer focus. We krijgen één gemeentelijke omgevingsvisie en al onze bestemmingsplannen worden in de nabije toekomst vervangen door één omgevingsplan. Met de raad gaan we in gesprek over de totstandkoming van de omgevingsvisie, die er minimaal toe moet leiden dat al onze beleidsnota’s met een ruimtelijk tintje worden vertaald in één integraal verhaal waarover de inwoners van en

26

organisaties in onze stad hebben kunnen meedenken. De omgevingsvisie die we opstellen, biedt een kader voor ruimtelijke keuzes in de stad en biedt bewoners, bedrijven en organisaties manoeuvreerruimte om binnen de doelstellingen van de omgevingsvisie te handelen. Dat betekent ook dat we gaan kijken welke regels bijdragen aan onze doelstellingen en welke niet. In 2018 stellen we met de raad de kaders vast voor het opstellen van de omgevingsvisie.

Regionale samenwerking We werken steeds meer samen met de regio. Dat gebeurt op verschillende manieren: van gemeenschappelijke regelingen tot gezamenlijke investeringsagenda’s. Effectieve samenwerking is nodig tussen gemeenten onderling, met de provincie, de Euregio en met onze triple helix partners (bedrijfsleven en kennisinstellingen). Ook de definitie van ‘regio’ hangt af van het onderwerp. Vooral in de samenwerkingsverbanden gebaseerd op de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) ervaren we een gebrek aan politieke meningsvorming aan de voorkant. Wij vinden de inbreng vanuit de raden en een vorm van zeggenschap richting gemeenschappelijke regelingen belangrijk en komen met verbeteropties binnen het wettelijke kader uit de Wgr. Dat kan uiteenlopen van het creëren van een politiek forum (met regionale fracties) tot het opstellen van een heldere politiek­ bestuurlijke agenda. Dit laten we in kaart brengen. Daarin staat voor ons centraal dat het college verantwoording schuldig is aan de raden en dus aan zet is voor de formele besluitvorming.

Big data, digitalisering en privacy De rol van digitalisering wordt steeds groter en iedereen moet om kunnen gaan met de transparantie die dit oplevert. Er ligt voor ons een rol om inwoners daarin te ondersteunen en wellicht een soort digitale leefbaarheid te borgen. Het is de vraag welke rol wij exact hebben en daarom hebben we een programma Open en Weerbaar. In het kader van dat programma hebben diverse gesprekken plaatsgevonden over privacy en data. Dit programma geven we een vervolg. Wij omarmen de oproep van de Open State Foundation, die gemeenten aanspoort om de openbaarheid van bestuur en open data te verankeren in lokaal beleid en ons oproept aan te sluiten bij lopende trajecten op dit gebied (zoals de gemeentelijke high value datalijst). We onderzoeken de impact en kosten hiervan.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids­ of projectplan

27

6. Financiële paragraaf In dit deel presenteren we de financiële weerslag van dit coalitieakkoord. Als eerste gaan we in op de financiële gevolgen op de programmabegroting. Daarna laten we de gevolgen zien van dit coalitieakkoord op het groeipad van de saldireserve en de investeringen waartoe deze coalitie heeft besloten. In dit deel worden alleen de financiële regels toegelicht die in eerdere hoofdstukken niet aan bod zijn gekomen.

Programmabegroting De financiële effecten van de uitdagingen die op ons afkomen en de afspraken van deze coalitie leiden tot een structureel sluitende begroting. We accepteren daarvoor een lager groeipad van de saldireserve maar zorgen er wel voor dat dit groeipad ruim hoger is dan de ontwikkeling van het risicoprofiel. In onderstaande tabellen zijn alle financiële effecten op de programmabegroting opgenomen. De regels die onder het kopje ‘algemene middelen’ staan worden na de tabel toegelicht. De andere regels zijn beschreven in de inhoudelijke hoofdstukken.

28

programmamiddelen; bedragen * € 1.000 Het moet duurzamer Energietransitie Milieuzone Een sociale stad blijven Verwachte financiële uitdagingen Financiële uitdagingen Zorg en Welzijn Inkomensvoorzieningen (BUIG) Armoedebestrijding Coalitieafspraken zorg & welzijn Preventie kinderen en jongeren Doorbraakaanpak Aanvullende efficiencyslag keten zorg en welzijn Jeugdhulp met Verblijf Hervormen keten Zorg & Welzijn Medische Heroïne Behandeling afbouwen Rente over voorschotten Taakstellende besparing Zorg en Welzijn Uitvoeringslasten Coalitieafspraken armoedebestrijding Individuele inkomenstoeslag indexeren CAZ: premiebijdrage verlagen met € 6,­ Moderne vorm van Stadspas Busabonnement voor inkomens tot 130% Vergoeding obv tweedehands goederen Betalingsregeling met zorgverzekeraars Vroegsignalering met schulden Versterken economische veerkracht Ontwikkelagenda economische sectoren Dienstverlening bestaande bedrijven Banenarrangement Inpassen arrangement in DVO WerkBedrijf Meerwerk in standaard DVO WerkBedrijf Verlaging OZB niet woningen Bouwen aan een aantrekkelijke stad 1 miljoen structureel voor cultuur Verhogen onderhoudsniveau Avondparkeren in stand houden Creëren banen wijk­straatvegers

Algemene middelen Financieel beeld 22 maart Terugkerende meldingen Taakstelling ambtelijke organisatie Volumegroei in gemeentefonds Volumegroei zorg Verlagen groeipad saldireserve Saldo programmabegroting

2019

2020

2021

2022

­900 ­200

­1.400 ­300

­1.500 ­300

­1.500 ­300

­10.690 ­6.000 ­1.000

­10.020 ­6.000 ­1.000

­9.500 ­6.000 ­1.000

­9.750 ­6.000 ­1.000

300 300 500

500 300 1.000

100 500 ­250

232 100 1.000 ­250

400 750 300 1.500 1.000 232 100 1.500 ­250

400 1.000 300 2.000 2.000 232 100 2.000

­60 790 ­100 ­250 500 ­150 ­180

­125 790 ­100 ­250 500 ­150 ­180

­125 790 ­100 ­250 500 ­150 ­180

­450 ­250 ­200 0 0

­650 ­300 ­450 450 750 ­425

­900 ­300 ­675 675 1.200 ­900

­1.000 ­300 ­675 675 1.200 ­1.375

­950 ­300 300 ­200

­1.000 ­600 300 ­350

­1.000 ­1.000 300 ­350

­1.000 ­1.000 300 ­350

4.326 ­1.769

4.886 ­1.769 500 2.000 ­2.000 14.000 54

4.843 ­1.769 500 4.000 ­4.000 12.000 341

6.100 ­1.769 500 6.000 ­6.000 10.000 1.273

790 ­100 500 ­150 ­180

16.000 27

Financieel beeld 22 maart Uitgangspunt is het financieel beeld dat is geschetst in de brief aan de raad d.d. 22 maart 2018. Toelichting verlaging OZB niet­woningen We spreken af in deze bestuursperiode de afvalstoffenheffing niet opnieuw in te voeren en de OZB niet­woningen (eigenaarsdeel) te verlagen oplopend tot 5% in 2023. Terugkerende meldingen De afgelopen jaren bleek een aantal financiële meldingen hardnekkig te zijn en kwamen meerdere jaren terug in de Zomernota en/of Slotwijziging. We willen op deze punten

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids­ of projectplan

29

schoon schip maken. We nemen daarom deze meldingen als verlies en verwerken dit structureel in de begroting. Taakstelling ambtelijke organisatie Vanaf 2010 heeft Nijmegen voor een forse bezuinigingsopgave gestaan. Van deze opgave is een belangrijk deel op de ambtelijke organisatie terecht gekomen. Inmiddels is deze bezuinigingsopgave zo goed als ingevuld. Wij vinden het belangrijk dat de ambtelijke organisatie continu bezig is met het verbeteren en efficiënter maken van de uitvoering. Daarom leggen we de ambtelijke organisatie een taakstellende inverdienopdracht op van € 0,5 miljoen vanaf 2020. Volumegroei gemeentefonds / volumegroei zorg Het huidig kabinet heeft besloten om de basis van het gemeentefonds te verbreden. Hiermee is de cluster zorg in de rijksbegroting onderdeel geworden van de basis waarover het gemeentefonds wordt berekend. In de rijksbegroting stijgen de uitgaven voor het cluster zorg. Een belangrijke reden voor deze stijging is het toenemende aantal mensen dat een beroep doet op zorg. Doordat het gemeentefonds meebeweegt met de rijksbegroting via de trap­op trap­af systematiek stijgt het gemeentefonds hierdoor. Net als het Rijk zullen wij ook in toekomstige jaren te maken krijgen met een hogere zorgvraag.

We kiezen er dan ook voor om de groei van de gemeentefondsmiddelen als gevolg van de hogere zorgvraag te reserveren voor de toekomstige stijging van de zorgvraag die op ons afkomt. Verlagen groeipad saldireserve Nijmegen staat voor grote financiële uitdagingen binnen het sociaal domein. Deze coalitie pakt deze uitdaging op en is daarbij reëel over de financiële gevolgen van de maatregelen en transities. Om een sociale stad te blijven kunnen we niet de volledige financiële uitdaging van het sociaal domein terugdringen. Van de maatregelen die we wel nemen moeten we ook constateren dat de positieve financiële effecten niet direct optreden, maar pas later in de meerjarenperiode. We kiezen ervoor om op de grote opgave ons beleid te intensiveren. Om dit financieel in te passen verlagen we het groeipad van de saldireserve. We houden hierbij een comfortabele buffer aan tussen het groeipad van de saldireserve en de risico’s.

Saldireserve We vinden het belangrijk dat het groeipad van de saldireserve zich ruim boven de ontwikkeling van het risicoprofiel bevindt. Hiermee voorkomen we dat bij mogelijke incidenten de verhouding saldireserve/risicoprofiel lager dan 1 wordt. De structurele verlaging van het groeipad met € 10 miljoen laat ook in de jaren na deze raadsperiode (na 2022) de saldireserve voldoende groeien. Dit alles leidt tot de volgende ontwikkeling van de saldireserve en risicoprofiel.

30

In onderstaande tabel is opgenomen voor welke zaken we een beroep doen op de saldireserve. De verschillende regels zijn in de betreffende hoofdstukken toegelicht. Saldireserve; bedragen * € 1.000 Het moet duurzamer Transitiefonds energie Een sociale stad blijven Transformatie zorg en welzijn Versterken economische veerkracht Vestigingsklimaat Health & Hightech Bouwen aan een aantrekkelijke stad Beschikbaar voor sociale huur middeldure huur Knoop 38 Algemene middelen Verlagen groeipad saldireserve

2018

2019

2020

­1.000

­1.000

2021

2022

­12.000

­10.000

­2.000 ­2.000 ­3.000 ­4.400 ­5.500

­16.000

­14.000

Investeringen In onderstaande tabel zijn de investeringen opgenomen waarover deze coalitie nu afspraken heeft gemaakt. De investeringen worden in de verschillende hoofdstukken toegelicht. Investeringen; bedragen * € 1.000 Het moet duurzamer Milieuzone Bouwen aan een aantrekkelijke stad Onderhoudsinvesteringen woonstraten Investering Valkhofkwartier Dorpensingel Graafseweg Investering Sport

2018

2019

2020

2021

2022

500 4.000 2.500 1.400 1.500 1.000

1.000

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids­ of projectplan

31

Financiële spelregels Structureel sluitende begroting De meerjarenbegroting moet structureel sluitend zijn.

Behoedzame en reële ramingen Bij het begroten gaan we uit van behoedzame en reële ramingen. De raming van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds voor een begrotingsjaar baseren wij op de Meicirculaire van het voorafgaande jaar. Bij de begrotingsbehandeling informeren wij de raad over de effecten uit de Septembercirculaire, zodat de raad hier rekening mee kan houden.

Indexering We hanteren het uitgangspunt dat de prijspeilaanpassing budgettair neutraal verloopt. De lastenuitzetting wordt betaald uit de prijspeilaanpassing van het Gemeentefonds en het verhogen van gemeentelijke tarieven. Ieder jaar verwerken we de prijsstijgingen in de begroting, door de bedragen in de begroting te indexeren. We gebruiken daarvoor de volgende indicatoren uit het Centraal Economisch Plan (CEP) van het Centraal Planbureau (CPB): ­ de gemiddelde prijsmutatie van door de overheid aangekochte goederen en diensten; ­ de gemiddelde salarisontwikkeling binnen de overheid; ­ de ontwikkeling van sociale premies en pensioenbijdrage voor de werkgever en ­ de Consumentenprijsindex (CPI) als maat voor de geldontwaarding, die wordt bepaald door kostenstijgingen en kostendalingen over alle sectoren van de economie. Op basis van deze cijfers uit het CEP bepalen we indexeringspercentages voor de loonsom, voor de materiële lasten, voor de subsidies en voor de gemeentelijke tarieven. De indexeringspercentages van de loonsom en de materiële lasten bepalen we op basis van bovenstaande objectieve indicatoren van het CEP. We houden daarbij rekening met de verwachte kostenontwikkeling van het begrotingsjaar (t) en een eventuele nacalculatie over het voorafgaande jaar (t­1) van het CEP.

Voor het bepalen van het indexeringspercentage voor subsidies hanteren we standaard een mengpercentage. Dit mengpercentage is gebaseerd op de index van materiële kosten en de index voor de loonsom in de verhouding een derde – twee derde. De gemeentelijke OZB­inkomsten waarop de tarieven zijn gebaseerd, laten we jaarlijks toenemen op basis van de gemeentelijke kostenstijging. Ook hiervoor hanteren we het mengpercentage een derde index materiële kosten en twee derde index loonsom. De uitwerking van deze uitgangspunten vindt jaarlijks plaats bij de vaststelling door de gemeenteraad van het financieel begrotingskader bij de Zomernota.

Structurele uitgaven worden structureel gedekt Tegenover structurele uitgaven kunnen geen incidentele inkomsten of incidentele meevallers staan. Uit de post ‘Onvoorzien’ worden géén structurele uitgaven gedaan. Deze post is bedoeld voor incidentele en uitsluitend eenmalige (a­structurele) zaken die geen

32

uitstel dulden en waarin de reguliere begrotingsposten niet voorzien. De raad heeft het budgetrecht en beschikt derhalve over deze post, op voorstel van het college.

Tegenvallers binnen programma’s opvangen Tegenvallers door hogere lasten of lagere baten moeten door verlaging van lasten binnen programma’s worden opgevangen. De inzet van hogere baten wordt integraal afgewogen. Als principe hanteren we dat leges kostendekkend moeten zijn.

Integrale afweging De Zomernota gaat in op de afwijkingen van het lopend boekjaar. Hierin is in beginsel geen ruimte voor voorstellen voor nieuwe beleid in het lopend boekjaar, tenzij zonder dat beleid de risico’s voor de stad te groot zijn of omdat er op dat moment aan externe verplichtingen voldaan moet worden die geen uitstel kunnen dulden. De Zomernota gaat ook in op de ontwikkeling van de financiële beleidsruimte en de wensen voor nieuw beleid voor de komende begrotingsperiode. De raad inventariseert de wensen en maakt vervolgens hierop een integrale afweging. Bij de Stadsbegroting in het najaar vindt besluitvorming en inpassing in de begroting plaats; er is dan slechts ruimte voor kleine bijstellingen. Via Slotwijziging en Jaarrekening worden geen besluiten genomen over het uitvoeren van nieuw beleid.

Oud voor nieuw In geval het college of de raad een voorstel doet om extra geld uit te geven op een ander moment dan bij de integrale afweging, moet solide dekking worden aangewezen. Tenzij er sprake is van externe dekking, moet in het voorstel aangegeven worden welk bestaand beleid moet worden geschrapt of verminderd. Een beroep op de saldireserve, een verwacht positief rekeningsaldo of een waarschijnlijk begrotingsoverschot is geen acceptabele dekking. De raad kan richtinggevende opdrachten geven aan het college om bij de voorbereiding van de begroting rekening te houden met belangrijke wensen ten aanzien van beleidsprioriteiten en de financiële inpassing daarvan.

Investeringen Bij de investeringen maken we onderscheid in specifieke investeringen, investeringen met eigen dekking en bulkinvesteringen. Bij de planning van specifieke investeringen houden we rekening met een onderzoeksfase, voorbereidingsfase en een realisatiefase. Bulkinvesteringen zijn jaarlijks terugkerende budgetten voor bedrijfsinvesteringen, aanpassingen in gemeentelijke accommodaties en woonomgevingsverbeteringen. Uitgangspunt voor het investeringsvolume is een constant kapitaallastenniveau in de exploitatie (programma’s) en de jaarlijkse toevoegingen uit de areaalontwikkeling.

Reservepositie De saldireserve is de algemene risicobuffer van de gemeente. Twee keer per jaar ­ bij jaarrekening en begroting ­ wordt de noodzakelijke omvang van de saldireserve op basis van een actuele risico­inventarisatie en risicoweging beoordeeld en zo nodig aangepast. Er is geen bovengrens van de saldireserve afgesproken.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids­ of projectplan

33

Wijzigingen binnen financiële kaders We hebben oog voor financiële risico’s en gaan behoedzaam om met financiële mee­ en tegenvallers. Daarom blijven wij ons inspannen om ons bestaande financiële beleid zorgvuldig na te leven. Dat houdt een kostenbewuste houding en bijbehorend gedrag in. Daarmee ontstaat ook de mogelijkheid voor het college om alle niet­geprognotiseerde voordelen expliciet te beoordelen, zodat wij de bewuste en integrale afweging kunnen maken om deze voordelen ofwel in te zetten ter compensatie voor niet­voorziene nadelen, ofwel om ze in te zetten voor (onvoorziene) knelpunten. Om de Saldireserve voldoende op niveau te houden, gaan we aan het einde van het jaar zeer behoedzaam om met voorstellen voor een tweede winstbestemming. Als de financiële kaders door belangrijke gebeurtenissen of omstandigheden substantieel wijzigen (in acute omvang of in zijn structurele doorwerking), maakt het college een afweging ­ of ­ en ­ zo ja, hoe ­ de uitvoering van het coalitieakkoord zijn vervolg kan krijgen en consulteert daarover de raad.

Rijksmiddelen sociaal domein beschouwen we als algemene middelen Rijksmiddelen sociaal domein beschouwen we als algemene middelen. Als het gaat om veranderingen van de inkomsten dan komt dit ten laste of ten gunste van de algemene middelen. Bij de integrale afwegingsmomenten wordt vervolgens gewogen hoe met deze financiële mutatie om te gaan waarbij natuurlijk ook kan worden besloten om deze alsnog (deels) door te vertalen naar het programma. Dit geldt voor de middelen die nu nog onder de Integratie Uitkering Sociaal Domein vallen en de uitkering BUIG die we van het Rijk krijgen.

34

Beoogde portefeuilleverdeling Hubert Bruls, burgemeester Openbare Orde & Veiligheid, Dienstverlening & Burgerzaken, Externe Betrekkingen, Juridische Zaken, Communicatie, Onderzoek & Statistiek

Harriët Tiemens (GroenLinks) Duurzaamheid (klimaat en energie), Wonen, Mobiliteit, Parkeren, Groen & Water

Noël Vergunst (GroenLinks) Stedelijke Ontwikkeling, Ruimtelijke Ordening, Cultuurhistorie, Grondbeleid, Cultuur

Bert Frings (GroenLinks), 0,8 fte tot en met 31 oktober 2020 Projectwethouder herziening Wmo­ en jeugdstelsel (Wmo, Jeugdzorg, GGZ, Beschermd Wonen)

Grete Visser (D66) Onderwijs, Zorg & Welzijn (Diversiteit, Asiel, Gezondheid, Preventief Jeugdbeleid, GGD, Mantelzorg, Vrijwilligersbeleid, inclusief herziening Wmo en jeugdstelstel vanaf 1 november 2020).

Monique Esselbrugge (D66) Financiën, Economie, Citymarketing, Vestigingsbeleid, Binnenstad & Toerisme, Personeel & Organisatie

Renske Helmer (SP) Werk, Inkomen & Armoedebestrijding, ICT & Faciliteiten

Bert Velthuis (SP), 0,7 fte Wijken, Openbare Ruimte, Vastgoed, Sport & Accommodaties

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids­ of projectplan

35