C5 d.d. 31 maart 2021 van de GGD Gelderland Zuid inzake Conceptbegroting GGD 2022 en de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis

BBB

GGD Gelderland Zuid

De raden van de gemeenten die participeren in de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid

ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP uw kenmerk: datum: 31 maart 2021 onderwerp: Conceptbegroting GGD 2022 en de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis

afdeling: Directie contactpersoon: Moniek Pieters doorkiesnummer: (088) 144 7102 e-mail: GGDdirectie@aadQelderlandzuid.nl

Geachte Raad, Overeenkomstig artikel 31 lid 1 van de gemeenschappelijke regeling GGD Gelderland-Zuid, stuurt het Dagelijks Bestuur u hierbij de concept Programmabegroting GGD 20221. De Programmabegroting GGD 2022 beschrijft de ontwikkelingen, doelstellingen en speerpunten voor de verschillende productgroepen van de GGD voor het jaar 2022, inclusief de financiële vertaling daarvan. De indeling van de begroting is ten opzichte van de vastgestelde begroting 2021 niet gewijzigd. Op 13 oktober 2020 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2022 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het DB de raden in hoofdlijnen over de inhoudelijke ontwikkelingen voor het jaar 2022 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico's voor 2022. Alle deelnemende gemeenten (14) hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting. Een overzicht van de zienswijzen per gemeente, inclusief de wijze waarop de opmerkingen zijn verwerkt in de concept Programmabegroting GGD 2022, is opgenomen in de bijlage. Daarnaast is de begroting tot stand gekomen na een aantal ambtelijke overleggen over onder andere Veilig Thuis, de ondersteuning van de GGD bij de implementatie van de Omgevingswet en data- en informatiegestuurd werken.

Input van ambtenaren op deze thema's, die ook benoemd zijn in de Kaderbrief 2022, is gebruikt bij het opstellen van onderhavige begroting. Programmabegroting GGD 2022

De maatschappelijke opgave waar gemeenten voor staan is fors. Gemeenten staan voor de uitdaging om goede zorg en maatschappelijke ondersteuning in samenhang te organiseren voor haar inwoners. 1 Bij het werkveld Veilig Thuis is ook de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis opgenomen.

Centraal postadres

Hoofdvestigingen

Postbus 1120

GGD Gelderland-Zuid

6501 BC Nijmegen www.ggdgelderlandzuid.nl

Regio Nijmegen (Nijmegen)

info@ggdgelderiandzuid.nl

Rivierenland (Tiel)

Bezoekadres

Regio Nijmegen Groenewoudseweg 275 6524 TV Nijmegen T: (088) 144 71 44 F: (024) 322 69 80

BIC/SWIFT: RABONL2U IBAN: NL56.RABO.030.73.24.826 BTW: NL8003.34.930.B01 KvK: 09212724

datum: 31 maart 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP pagina 2 van 10

Dit doen zij in een context van veranderende wetgeving, stijgende zorgkosten en beperkte budgetten, toenemende vergrijzing, meer kwetsbare mensen en (complexe) zorg in de wijk en mondigere inwoners. Een groot aantal gemeenten heeft het momenteel financieel zwaar in het sociaal domein. Het Dagelijks Bestuur van GGD Gelderland-Zuid realiseert zich terdege dat zij in dit tijdsgewricht hierbij de concept begroting aanbiedt aan de raden van de deelnemende gemeenten met een aantal voorstellen voor investeringen. De Programmabegroting GGD 2022, die nu voorligt, is sluitend. De wijzigingen ten opzichte van de begroting 2021 worden hieronder weergegeven.

WIJZIGINGEN T.O.V. PROGRAMMABEGROTING GGD 2021

Uniforme biidraae

Indexering

De uniforme bijdrage is geïndexeerd met 2,21% conform vastgestelde methodiek door het Algemeen Bestuur. De volledige berekening is opgenomen in de begroting. Totaal stijging lasten € 528.766.

Veilig Thuis

In de zienswijzen van gemeenten n.a.v. de Kaderbrief 2022 komt overduidelijk het verzoek van gemeenten naar voren voor een goed onderbouwde reële begroting, zodat een begrotingswijziging niet meer nodig is. Uitgangspunten begrotingswijziging 2021 en begroting 2022 Veilig Thuis De realisatie van 2020 van Veilig Thuis (VT) Gelderland-Zuid, inclusief extrapolatie van cijfers van januari 2021 en deel februari, is als uitgangspunt genomen voor de begrotingswijziging 2021 en begroting 2022; de trends zijn geanalyseerd in de aantallen. Ter verifiëring is het bureau Q consult gevraagd ook naar de cijfers van Veilig Thuis Gelderland-Zuid te kijken en een advies te geven in relatie tot de benchmarkgegevens die zij hebben. De uitgangspunten voor de begrotingswijziging 2021 en begroting 2022 Veilig Thuis zijn opgenomen in de bijgevoegde PowerPointpresentatie van Q consult: 'VT Gelderland-Zuid: bespreking aantallen begroting'. In de sheets zijn vermeld: Prognose aantallen per melding/dienst o.b.v. cijfers VT Gelderland-Zuid uit Myneva2; Vergelijkingen productieaantallen tussen VT Gelderland-Zuid en benchmark; Vergelijking normuren tussen VT Gelderland-Zuid en benchmark bandbreedtes; Begrotingstotalen 2021/2022. Per sheet staat ook de keuze/standpunt van VT Gelderland-Zuid voor de begroting.

Kort samengevat wordt in de begrotingswijziging 2021 en begroting 2022 uitgegaan van de volgende uitgangspunten: • realisatie van 2020 van Veilig Thuis, inclusief extrapolatie van cijfers van januari 2021 en deel februari. • 2% stijging van het aantal meldingen in 2021; geen groei in 2022. • 11% stijging van het aantal adviezen in 2021; geen groei in 2022. 2 Myneva is het registratiesysteem van Veilig Thuis.

datum: 31 maart 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP pagina 3 van 10

• • • • •

•

2% stijging van het aantal overdrachten na veiligheidsbeoordeling in 2021; geen groei in 2022. 11% stijging van de dienst'Voorwaarden en vervolg' in 2021; geen groei in 2022. 5% stijging van het aantal onderzoeken in 2021; geen groei in 2022. Uitgegaan wordt van de verhouding 70% Voorwaarden & Vervolg en 30% Onderzoek. Als Veilig Thuis door wachtlijsten bij gemeentelijke sociale wijkteams en hulpverlenings­ organisaties niet de mogelijkheid heeft om zaken over te dragen wordt de (facultatieve) dienst 'zicht op veiligheid' ingezet (en wordt hiervoor een factuur gestuurd). Bezuinigingsdoelstelling Veilig Thuis: voor monitoring 12 uur te normeren in plaats van 15 uur per casus (zie onder bij 'Besparingen').

Opvallend is verder dat uit de benchmark van Q consult blijkt dat Veilig Thuis Gelderland-Zuid per 1000 inwoners relatief weinig meldingen binnen krijgt (4,7) vergeleken met andere Veilig Thuis­ organisaties (gemiddeld 7,3). Veilig Thuis Gelderland-Zuid geeft wel relatief veel adviezen (11,3) vergeleken met andere Veilig Thuis-organisaties (gemiddeld 6,4). Dit betekent dat betrokkenen en professionals VT Gelderland-Zuid goed weten te vinden voor advies. Normuren N.a.v. de wens van gemeenten om met een reële begroting VT te komen, is opnieuw naar de normuren per dienst gekeken. Op basis van onze eigen tijdschrijfgegevens, productiecijfers en de bandbreedtes m.b.t. de diensten van (landelijk) Veilig Thuis, die we van Q consult ontvingen, zijn de normuren aangepast. Het overzicht van de gewijzigde normuren vindt u in de bijgevoegde conceptbegroting bij Hoofdstuk Veilig Thuis. Toewerken naar geen wachtlijsten en beter behalen wettelijke termijnen Om ervoor te zorgen dat Veilig Thuis de wettelijke termijnen beter haalt en er op termijn geen wachtlijsten meer zijn, heeft VT een logistieke analyse uit laten voeren door TOC Resultants, een implementatieadviesbureau. Dit heeft TOC in 2020 ook gedaan bij Veilig Thuis Twente. De resultaten daarvan bij VT Twente zijn heel goed. Gestuurd wordt op doorlooptijden en uitstroom in plaats van instroom.

TOC heeft een eerste analyse gedaan bij VT Gelderland-Zuid en start deze maand met een implementatieplan. Dit wordt bekostigd door Centrumgemeente Nijmegen uit de Decentralisatie Uitkering Vrouwenopvang (DUVO). Begrotingswijziging 2021 en begroting 2022 Veilig Thuis De conclusie van het bovenstaande is dat de stijging van het aantal meldingen, adviezen, onderzoeken, de dienst 'voorwaarden en vervolg' en de aanpassing van de normuren leidt tot een voorstel voor de begrotingswijziging 2021 VT van € 371.827. die structureel is. Voor 2022 geldt geen extra uitzetting van de begroting 2022 VT (dus enkel de € 371.827). De structurele financiering hiervoor kan komen uit de Decentralisatie Uitkering Vrouwenopvang (DUVO) van Centrumgemeente Nijmegen; het voorstel ligt, ter besluitvorming, voor bij het College van Nijmegen. Totaal stijging lasten Veilig Thuis 2021: € 371.827. (Dit is de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis.) Totaal stijging lasten Veilig Thuis 2022: € 0 (t.o.v. 2021: alleen indexering).

Besparingen

In de begroting 2022 worden ook de besluiten van het Algemeen Bestuur van december 2019 m.b.t. besparingen op het uniform deel opgenomen (zie de tabel hieronder). Dit betreft voor 2022 € 560.000 en is ruim 2% van het uniform deel. De besparingen hebben een meerjarig karakten en lopen op tot circa 3% van het uniform deel van de GGD-begroting in 2023.

datum: 31 maart 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP pagina 4 van 10

Totaal daling lasten € 126.000. 2021

2022

2023

2024

65.000 25.000 40.000 189.000 35.000

65.000 50.000 40.000 195.000 35.000

65.000 75.000 40.000 250.000 35.000

65.000 75.000 40.000 250.000 35.000

-25.000

50.000

50.000

50.000

0 60.000 45.000

0 80.000 45.000

75.000 80.000 45.000

75.000 80.000 45.000

434.000

560.000

715.000

715.000

Kwaliteit en normering

1 2 3 4 5

PSHi Overbruggingszorg Monitorfunctie GGD VT - Monitoring en overdracht lokale veld Infectieziekten bestrijding

Anders organiseren taken

6

Forensische geneeskunde

Bedrijfsvoering en versobering

7 8 9

Huisvesting Tiel Management en ondersteuning Facilitair

Totaal

Nieuwbouw GGD

In de komende periode realiseert de GGD, binnen het door het Algemeen Bestuur afgesproken budget, een nieuw kantoorpand in Nijmegen. Zowel het bestuur als de raden zijn hierover reeds geïnformeerd3 en de kostenuitzetting is vastgesteld door het Algemeen Bestuur in 2018. Bij grote nieuwbouw­ projecten bestaan er altijd risico's ten aanzien van de planning en prijsstijgingen van aannemers. De GGD heeft het risico voor een belangrijk deel weggelegd bij advies en bouwmanagementbureau HEVO. Als het proces geen grote vertragingen oploopt, zal het nieuwe pand medio 2023 gereed zijn. In de begroting 2022 zijn de lasten opgenomen voor € 234.000. In de begroting 2021 was reeds € 185.350 opgenomen. Totaal stijging lasten € 48.650 (€ 234.000 - € 185.350).

Data- en informatiegestuurd werken

Vanuit gemeenten is er een groeiende vraag aan informatie en duiding van data om bij te dragen aan het oplossen van maatschappelijke opgaven/vraagstukken en voor het op te stellen lokale gezondheidsbeleid. Daarnaast signaleren we een groeiende hoeveelheid aan data (bij onder andere de GGD en gemeenten) en meer mogelijkheden om data te ontsluiten, te verwerken, te verrijken en te presenteren. De koppeling van data levert veel verdiepende en vernieuwende informatie en inzichten op. Bijvoorbeeld door gegevens over de gezondheid en de ontwikkeling van de jeugd (jeugdgezond­ heidszorg) te koppelen aan inzichten van jeugdhulpverlening en jeugdzorg en aan inkoopgegevens van de gemeente. Of bijvoorbeeld het koppelen van items vanuit de gezondheidsmonitoren op wijk-, buurt-, gemeente­ en regioniveau aan data over bv. demografie, SES en (gemeentelijke) voorzieningen. Door deze informatie op 1 kaart inzichtelijk te maken c.q. te koppelen, zien we waar mogelijke hiaten zijn, en kan het een gespreksmiddel zijn om met gemeenten en samenwerkingspartners beleid te monitoren en beleidsveranderingen voor te stellen.

3 Onder andere over het feit dat een nieuw gebouw vele malen goedkoper is dan te blijven zitten en verbouwen/renoveren van het oude GGD-pand aan de Groenewoudseweg in Nijmegen.

datum: 31 maart 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP pagina 5 van 10

Relatie Meerjarenstrategie en (zienswijze op) Kaderbrief 2022 In de Meerjarenstrategie 2020 - 2023 van GGD Gelderland-Zuid4 wordt 'Informatie-gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven' genoemd als één van de strategische thema's. Vandaar ook dat het Dagelijks Bestuur (DB) in de Kaderbrief 2022 de bovenstaande maatschappelijke ontwikkeling onderschrijft en hierin aangeeft dat zij het belangrijk vindt om hier als GGD bij aan te sluiten en hierin te investeren. Ook geeft het DB in de Kaderbrief aan dat zij de ambitie heeft om dit strategische thema meer vorm en inhoud te geven in de Programmabegroting GGD 2022. In de zienswijzen van gemeenten op de Kaderbrief 2022 geven gemeenten aan dit een belangrijk thema te vinden. De meeste gemeenten onderschrijven het belang van datagestuurd werken. Een aantal gemeenten verzoekt het DB om t.a.v. implementatie van de meerjarenstrategie in ieder geval prioriteit te geven aan datagestuurd werken. Ook wordt door verschillende gemeenten verzocht om inzichtelijk te maken op welke manier datagestuurd werken gemeenten kan ondersteunen. Daarnaast wordt genoemd dat het van belang is dat het thema goed aansluit bij gemeenten en wordt het advies gegeven om bij gemeenten op te halen aan welke data behoefte is.

Om als GGD door te kunnen ontwikkelen op het gebied van data- en informatiegestuurd werken is een investering in data-tooling en bijbehorende capaciteit van belang. In de begroting is hiervoor een bedrag van € 175.275 opgenomen. Totaal stiiaina lasten € 175.275.

Informatieveiligheid

Per 1 januari 2022 is certificering conform informatiebeveiligingsnorm NEN7510 verplicht volgens de Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in de zorg (Wabvpz); deze wet omvat waarborgen voor cliënten bij elektronische gegevensuitwisseling. Ten behoeve hiervan en voor het uitvoeren van en toezien op het informatiebeveiligingsbeleid, is het ook een wettelijke verplichting om een Chief Information Security Officer (CISO) aan te stellen bij de GGD. De laatste tijd is er landelijk veel aandacht voor dit onderwerp, niet in de laatste plaats door het negatieve nieuws van het datalek/datadiefstal van gegevens uit de GGD-systemen, die gebruikt worden voor de coronabestrijding. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun gegevens bij de overheid (en dus ook bij de GGD) in veilige handen zijn. Daarom is informatiebeveiliging een belangrijke pijler van onze dienstverlening. Op dit gebied is verbetering noodzakelijk. Digitalisering van informatie brengt nieuwe risico's met zich mee op het gebied van privacy en beveiliging. Cliënten en partners moeten erop kunnen vertrouwen dat de GGD op een integere en veilige manier met te ontvangen, te verwerken en te verzenden gegevens omgaan. De ontwikkelingen op het gebied van computercriminaliteit vraagt om continue alertheid en afdoende maatregelen om informatie te beveiligen.

De aanstelling van een CISO is een belangrijke voorwaarde om de implementatie en uitvoering van de informatiebeveiliging binnen de organisatie te initiëren en te beheersen. Ook de vele applicaties die door de GGD gebruikt worden, vragen om structureel beheer en monitoring met betrekking tot informatiebeveiliging en privacy. Totaal stijging lasten € 145.000.

4 De Meerjarenstrategie 2020-2023 van GGD Gelderland-Zuid is u op 7 mei 2020 toegestuurd.

datum: 31 maart 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP pagina 6 van 10

Ondersteuning Omgevingswet

De druk op de buitenruimte wordt groter. Vraagstukken op het terrein van woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire landbouw, gezonde leefomgeving zijn aan de orde van de dag bij gemeenten. Dit vraagt om een integrale en structurele benadering. De Omgevingswet die op 1 januari 2022 van kracht wordt, richt zich op de inrichting van een veilige en gezonde leefomgeving. De Omgevingswet bundelt en moderniseert huidige wetten voor de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. In 2020 heeft de GGD gemeenten in de aanloop naar de Omgevingswet ondersteund; vanzelfsprekend in samenwerking met de Omgevingsdienst en Veiligheidsregio. Gemeenten vragen de GGD veelvuldig advies en ondersteuning bij het opstellen van een omgevingsvisie en de koppeling naar het sociaal domein. De GGD zet hiervoor expertise op het terrein van gezondheidsbevordering en medische milieukunde in. Om ondersteuning op maat te kunnen bieden kan de GGD instrumenten zoals de, door Gelderse GGD'en ontwikkelde, Quickscan Gezonde Leefomgeving toepassen. Deze helpt om inzicht te krijgen in de samenhang tussen gezondheid en leefomgeving en faciliteert het gesprek tussen stakeholders over ambities en sturingsmogelijkheden.

Het Dagelijks Bestuur is voorstander om de advisering van gemeenten ten aanzien van gezondheid in relatie tot de Omgevingswet te beleggen bij de GGD. Hierin ondersteunt de GGD de gemeenten bij de ontwikkeling van omgevingsvisie, omgevingsplan en programma's. De GGD geeft advies over het opnemen van gezondheidskundige waarden in een omgevingsplan. Deze dienen de inwoners zoveel mogelijk bescherming te bieden tegen bijvoorbeeld luchtverontreiniging of geluid, en/of bevorderen juist de gezondheid. Ook neemt de GGD deel aan regionale intake- en omgevingstafels waar initiatieven en plannen worden beoordeeld. Relatie Meerjarenstrategie en (zienswijze op) Kaderbrief 2022 De ondersteuning m.b.t. Omgevingswet sluit aan bij het strategisch thema 'gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein' uit de Meerjarenstrategie 2020-2023. Ook heeft het Dagelijks Bestuur het thema benoemd in de Kaderbrief 2022. De meeste gemeenten geven in de zienswijze op de Kaderbrief 2022 aan, dat zij duidelijkheid wensen t.a.v. wat de GGD op het terrein van de Omgevingswet beschouwt als haar reguliere taak (uniform deel) en de daarbij behorende capaciteit en wat de gemeenten evt. kunnen afnemen als facultatieve opdracht. Op basis van de ervaringen van deze ontwikkelende taak, is de omvang van de benodigde inzet bepaald.

En daarbij zien we dat de werkzaamheden vragen om een eenduidige structurele ondersteuning voor alle deelnemende gemeenten in de regio, om op die wijze de op te bouwen basisexpertise doelmatig en effectief in te kunnen zetten. Gezien het overstijgende karakter van vraagstukken, ziet het Dagelijks Bestuur de ondersteuning van de GGD m.b.t. de Omgevingswet als een uniforme taak. Op basis van ervaring met de diensten die we nu al uitvoeren voor gemeenten, zou een kwalitatief goede ondersteuning bij de implementatie van de Omgevingswet een structurele investering van gemeenten vragen van € 475.500. Een 'ingroeipad' voor gemeenten geeft ruimte voor tussentijdse evaluatie. Het voorstel is om te starten met een uitzetting van € 300.000 voor deze taak. In 2021 en 2022 worden de ondersteuningswensen van gemeenten goed gemonitord en naar aanleiding hiervan voorstellen gedaan voor de begroting 2023 en verder. Totaal stijging lasten € 300.000.

datum: 31 maart 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP pagina 7 van 10

Uniforme bijdrage op basis van facturen

Rijksvaccinatieprogramma

Vanaf 2019 ontvangen gemeenten de middelen voor het RVP in het gemeentefonds. Wijzigingen ten opzichte van 2021 De Staatssecretaris van Volksgezondheid had besloten om - per 1 juni 2020 - kwetsbare kinderen een vaccinatie aan te bieden tegen het rotavirus. Het gaat om kinderen die bijvoorbeeld te vroeg zijn geboren of een laag geboortegewicht hebben. Zij hebben een grotere kans dat een infectie met het rotavirus ernstig verloopt. Uit recent onderzoek blijkt dat de vaccinatie voor deze groep kinderen niet effectief genoeg is. De Gezondheidsraad zal de vaccinatie tegen het rotavirus opnieuw beoordelen. Daarom is het onzeker of deze vaccinatie in 2022 zal worden ingevoerd. Dit betekent dat aantallen en startdatum nog niet bekend zijn en om die reden nog niet gekwantificeerd in de begroting 2022. In de begroting 2022 zijn de vaccinatiepercentages voor de HPV-vaccinatie geactualiseerd; deze zijn in werkelijkheid hoger dan in de begroting 2021 was voorzien. In 2022 wordt het HPV-vaccin ook beschikbaar voor jongens (nu alleen voor meisjes van 12/13 jaar). Het vaccin beschermt hen tegen penis-, anus-, mond-, en keelkanker. Ook worden kinderen vanaf 2022 eerder gevaccineerd, namelijk als ze 9 jaar oud zijn (in plaats van 13 jaar). Jongeren die het vaccin hebben gemist, krijgen nog een keer de kans om de prik in te halen wanneer ze 14 jaar of tussen de 16 en 17 jaar oud zijn.

De HPVvaccinatie is in de begroting 2022 opgenomen. De aantallen met betrekking tot het inhalen betreft schattingen. Voor de uitvoering van de bovengenoemde uitbreiding van het RVP en de monitoring daarvan wordt extra geld gestort in het gemeentefonds. De vaccinaties zelf worden bekostigd door het RIVM. Totaal stijging lasten € 103.236 (inclusief indexering). Meerkosten Programmabegroting GGD 2022

Het totaal aan bovengenoemde meerkosten, t.o.v. de (primaire) begroting 2021, bedraagt € 1.546.755. In de bijlage is de verdeling van het bedrag per gemeente opgenomen.

BELANGRIJKSTE RISICO'S

Informatieveiligheid Naar aanleiding van een recent datalek (datadiefstal) in de GGD-coronabestrijding, is de Autoriteit Persoonsgegevens begin februari 2021 een onderzoek gestart naar de naleving door de GGD van de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Daarbij heeft de Autoriteit Persoonsgegevens aangegeven het toezicht op de GGD te zullen intensiveren. Het is nog niet duidelijk wanneer de uitkomst van het onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens te verwachten is en wat de uiteindelijke bevindingen zullen zijn. Onderzoeken en besluiten van de Autoriteit Persoonsgegevens worden doorgaans openbaar gemaakt. In deze begroting is een uitbreiding opgenomen om aan de wettelijke verplichtingen te voldoen en informatieveiligheidsrisico's in de toekomst zo veel als mogelijk te beperken (zie boven bij informatieveiligheid). Risicobedrag € 140.000. Toezicht Wmo GGD Gelderland-Zuid voert, in opdracht van de gemeenten, vanaf 2015 toezicht uit op Wmovoorzieningen. Gemeenten hebben deze rol beleidsmatig belegd bij de GGD. Gemeenten kopen zorg in het sociale domein in en toetsen op rechtmatigheid. De GGD toetst de kwaliteit van de zorg die

datum: 31 maart 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP pagina 8 van 10

geboden wordt aan de (veelal kwetsbare) inwoners. Binnen de middelen voor Toezicht Wmo zijn in de afgelopen jaren steeds verdergaande keuzes gemaakt om, samen met gemeenten, de middelen in te zetten voor alleen de hoogste prioriteiten. Dat wordt steeds nijpender, omdat de signalering van kwaliteitsproblemen door gemeenten en Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) steeds beter georganiseerd is. Door signalen of calamiteiten komen meer zaken aan het licht. Deze zaken zijn vaak langduriger, zwaarder en complexer. Om deze taak ook in de toekomst op een minimaal verantwoord niveau uit te kunnen voeren zal de financiering in de toekomst uitgebreid moeten worden. Risicobedrag circa € 118.000. Bijzondere Zorg Het aantal trajecten bij het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) is in de afgelopen jaren sterk toegenomen: van bijna 1.200 trajecten in 2018 en 1.446 in 2019 naar bijna 2.000 trajecten in 2020. Deze aantallen gaan over het aantal meldingen dat heeft geleid tot een traject bij MBZ. Met name de politie en zorgaanbieders nemen vaker contact op met MBZ voor consultatie en advies en voor het opstarten van Bijzondere Zorg-trajecten. Politie, zorgaanbieders en burgers weten het meldpunt steeds beter te vinden. Deze trend sluit aan bij de ontwikkeling van een Sluitende aanpak voor mensen met een psychische kwetsbaarheid en van het Meldpunt niet-acuut.

Omdat de (sterke) toename van het aantal meldingen, consultatie en advies en MBZ-trajecten met name heeft plaatsgevonden in de tweede helft van 2020 en het niet duidelijk is wat het effect is van de coronacrisis, is het lastig in te schatten hoe de stijging van het aantal meldingen c.q. trajecten zich verder ontwikkelt. Een reële raming van het aantal consultatie/advies- en MBZ-trajecten is dan ook nog niet te maken. De GGD zal het aantal meldingen en de aard/rubricering van de stijging van de meldingen monitoren. Als er helderheid is over de consequenties voor de begroting 2022 en indien nodig voor 2021, dan zal dit aan het DB worden voorgelegd. Risicobedrag circa € 500.000. In paragraaf 4.1 van bijgevoegde conceptbegroting zijn alle risico's gekwantificeerd, inclusief boven­ staande risico's. Wij raden u aan om voor de risico's een bedrag op te nemen in de risicoparagraaf van de begroting van uw gemeente.

PROCEDURE

Wij leggen de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis (€ 371.827) en de concept Programmabegroting 2022 (meerkosten € 1.546.755’) voor GGD Gelderland-Zuid nu aan u voor en verzoeken u om uw zienswijze over deze begrotingswijziging en begroting het liefst vóór 2 juni 20215 aan ons kenbaar te maken. Met in achtneming van uw zienswijze kan deze begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis en begroting 2022 in de vergadering van het Algemeen Bestuur van 1 juli 2021 worden vastgesteld. De GGD dient de begroting 2022 vóór 15 juli aan de Provincie te sturen. De Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen regio Nijmegen zal haar advies over deze begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis en programmabegroting GGD 2022 eind april aan u kenbaar maken. Op 7 april a.s. verzorgt de GGD een toelichting op de concept jaarrekening 2020 en concept begroting 2022 voor het RAO en de financieel ambtenaren. Daarnaast verzorgt de GGD op maandagavond 26 april een toelichting op de concept jaarstukken 2020 en de concept begroting 2022. Deze digitale bijeenkomst voor de raden wordt georganiseerd door de griffie van gemeente Nijmegen.

5 Op deze manier kan het Dagelijks Bestuur in de vergadering van 10 juni 2021 uw zienswijze bespreken en hiermee de vergadering van het Algemeen Bestuur van 1 juli voorbereiden. Mocht de raad 2 juni niet halen voor de zienswijze, dan is het verzoek om z.s.m, na 2 juni de zienswijze in te dienen bij de GGD. In uiterste geval kan de raad de zienswijze meegeven aan het betreffende AB-lid t.b.v. besluitvorming in het AB van 1 juli 2021.

datum: 31 maart 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/2378/2021/MP pagina 9 van 10

U kunt de toelichting volgen via onderstaande link: https://niimegen.bestuurliikeinformatie.nl/Aaenda/Index/67bbf209-ffcb-4067-b480-062c3fa9fa4a De GGD is graag bereid om in uw raad of in een raadscommissie nadere toelichting te geven op de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis, de conceptbegroting 2022 en/of de jaarstukken 2020. U kunt hiervoor contact opnemen met het directiesecretariaat van de GGD (zie pag. 1 voor de contactgegevens).

Bijlagen:

Concept Programmabegroting 2022 GGD Gelderland-Zuid Overzicht bijdrage per gemeente Overzicht opmerkingen gemeenten n.a.v. Kaderbrief 2022 Presentatie van Q consult: 'VT Gelderland-Zuid: bespreking aantallen begroting'.

cr>

ro

cN

(N

(N

LD

CTi

CO

tN

_ O Ol ra ^ .E

ra oi « ^ °

■M

in 10 (N

fNj

(N

co

co

o

ud

in

10

co

CO

CO

(N

cr»

f". cn in ld

oj

cn

ro

rsj

co

CN

CO

CO

CO

in

C

Q) Q)

E <D

> c QJ ai QJ

Dl

1_

">

01

(U O) (Du T3 D O ü N (N O (N O)

3! t

£

a

" o c

NB§

<D O) c_ IN in co

1

1

1

1

1

1

1

PCM CO T—1

1

rs

1

1

1

1

ro

o in en in cN

o o en có PQ

O ro o en (N

T—i ro o ai tH

in in có rH

rH

co 't in rQ

en en co (N

o o in r< Pn r-H

o (N rH ni ■'t

e QJ ai e ‘e o 0) CQ

E1 o -O e QJ a

CQ

E

QJ a

U

a

e QJ

E

o

e QJ

E

a QJ X

"oj 'iZ •a V) ro ro Z

QJ CQ QJ X3 QJ 2

e QJ ai QJ

E

2

QJ \~

O

o o

rH in

ai

ro

^ e s t B e tu w e

5

h- U_

CO rH Ps M

N

E

QJ 5

ö) ra !Z?

CO <N o o

<u "O

E E ro La Ö1 O QJ

fM rH (Y)

3

IN

C

U) QJ £ï fD

o ^ co t-h en co

tH

O ro IN rH ■sf

"tö ro g e QJ U) ra ro Z in QJ

o in ai

tN

lO

IN

in fó co m

_

E 12 2

QJ

e QJ J= u

5

E E

o

X3

rö N

S

u ra ra *j

o

CQ

C u0)

GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2022

uitgave datum afdeling

GGD Gelderland-Zuid 30 maart 2021 Directie

ons kenmerk versie status

GGD/N/DIR2369/21/MP Programmabegroting 2022 v1.0 Concept

Inhoudsopgave 1

2

INLEIDING.................................................................................................................4 1.1

KADERBRIEF .............................................................................................................. 4

1.2

PROCEDURE ............................................................................................................... 4

1.3

OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4

GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1

GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7

2.2

MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID .................................................................... 8

2.3

RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................... 9

LANDELIJKE NOTA GEZONDHEIDSBELEID 2020-2024FOUT! BLADWIJZER NIET GEDEFINIEERD. 3

4

5

6

7

PROGRAMMA GGD ....................................................................................................14 3.1

OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 14

3.2

WETTELIJKE TAKEN OPGEDRAGEN AAN DE GGD .................................................................... 16

3.3

WETTELIJKE TAKEN BELEIDSMATIG BELEGD BIJ DE GGD .......................................................... 34

3.4

WERKVELD SPECIFIEK (FACULTATIEF) ............................................................................... 48

3.5

BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 60

PARAGRAFEN ...........................................................................................................72 4.1

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 72

4.2

KENGETALLEN .......................................................................................................... 74

4.3

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 74

4.4

FINANCIERING .......................................................................................................... 75

4.5

ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 77

4.6

VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 77

FINANCIËN ..............................................................................................................79 5.1

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 79

5.2

UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 84

5.3

VERLOOPSTAAT BEGROTINGSWIJZIGING 2021 ..................................................................... 85

BIJLAGEN ................................................................................................................87 6.1

INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 87

6.2

VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 88

6.3

BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 89

6.4

BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 107

6.5

FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 108

LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................114

Programmabegroting 2022

pagina 2 van 115

1 Inleiding

Programmabegroting 2022

pagina 3 van 115

1

Inleiding

Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2022. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Regio Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wmo, Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/OGGz en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.

1.1

Kaderbrief

Op 13 oktober 2020 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2022 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het DB de raden in hoofdlijnen over de inhoudelijke ontwikkelingen voor het jaar 2022 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2022. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.

1.2

Procedure

Conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2022 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2022 1 juli 2021 vaststellen.

1.3

Opzet begroting

In 2019 is de nieuwe indeling van de Programmabegroting GGD vastgesteld. Deze indeling sluit beter aan bij de behoeften van gemeenten, waaronder het inzicht in verschillende taken. Onderhavige Programmabegroting GGD 2022 is opgesteld op basis van de volgende nieuwe indeling: 1. 2. 3.

4.

(Uniforme) taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn opgedragen aan de GGD. (Uniforme) taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn opgedragen aan de GGD. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit begroting en verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen.

Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen, maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2). Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de Wpg of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2).

Programmabegroting 2022

pagina 4 van 115

Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGz/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd. Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur: • op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang; • op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2022 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2020-2023 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven.

Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2022 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Besparingen In onderhavige begroting zijn de besluiten van het Algemeen Bestuur van december 2019 met betrekking tot besparingen op het uniform deel opgenomen. Dit betreft € 560.000 en is ruim 2% van het uniform deel. De besparingen hebben een meerjarig karakten en lopen op tot circa 3% van het uniforme deel van de GGD-begroting in 2023. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2022 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2021. Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Deze overzichten zijn opgenomen in paragraaf 6.3.

Programmabegroting 2022

pagina 5 van 115

2 Gezondheid in Gelderland-Zuid

Programmabegroting 2022

pagina 6 van 115

2 2.1

Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid

Algemeen Met de meeste inwoners van Gelderland-Zuid gaat het goed. Ze voelen zich gezond en gelukkig. Dit neemt wel af met de leeftijd. Onze kinderen en jongeren groeien over het algemeen gezond op. De levensverwachting in Gelderland-Zuid stijgt nog steeds. Door de toenemende vergrijzing neemt het aantal ouderen met chronische ziekten en beperkingen toe. De regie over het eigen leven neemt af met de leeftijd. Van de 65-plussers heeft 14% onvoldoende regie over het eigen leven. Binnen Gelderland-Zuid zijn de verschillen in gezondheid groot. Het is een regio met een grote diversiteit. Dit betreft diversiteit qua verstedelijking (van plattelandsdorpen tot universiteitsstad), maar ook diversiteit qua religie, politieke kleur en opleidingsniveau. Verschil in gezondheidskansen De algemene ontwikkelingen die zich voordoen in Nederland gelden ook voor Gelderland-Zuid: toename van vergrijzing, kwetsbare groepen en een duidelijk verschil in gezondheidskansen afhankelijk van achtergrond en positie in de maatschappij. Er zijn zorgen over maatschappelijke en mentale weerbaarheid, vooral bij jongvolwassenen. Opvallende verschillen tussen regio Rivierenland en Rijk van Nijmegen betreft het voorkomen van overgewicht bij volwassenen en kinderen (hoger in Rivierenland), de consumptie van groente en fruit (lager in Rivierenland) en de vaccinatiegraad (lager in Rivierenland).

In de steden Nijmegen en Tiel zien we hogere scores op moeite met rondkomen, huiselijk geweld, eenzaamheid en psychische problematiek dan in de andere gemeenten. Info per gemeente, dorp of wijk De GGD rapporteert over de gezondheidsinformatie aan de individuele gemeenten in GelderlandZuid, zodat zij beleid kunnen ontwikkelen en uitvoeren dat past bij de mensen waar het om gaat. Speciale aandacht is er voor gezondheidsverschillen en de kwetsbaren in de samenleving met als doel juist ook bij deze mensen het gezondheidspotentieel zoveel mogelijk te benutten. Informatie en interactieve dashboards met relevante cijfers per gemeente, dorp of wijk in Gelderland-Zuid, afkomstig van de monitors jeugd en volwassenen, zijn te vinden op de website van GGD Gelderland-Zuid via Gezondheid in Cijfers1. Impact van coronacrisis De coronacrisis is gestart als een gezondheidscrisis en heeft door het langdurige karakter een grote impact op de maatschappij. Zowel economisch als sociaal-maatschappelijk zijn er grote zorgen. Alle groepen (jeugd, jongeren en volwassenen) zijn minder gaan bewegen. Er wordt rekening gehouden met een groot effect op jongeren, zowel qua kansenongelijkheid in het onderwijs, als mentale gezondheid en toekomstperspectief. Verwacht wordt dat er grotere maatschappelijke en gezondheidsverschillen zullen ontstaan, juist bij kwetsbare groepen.

Onderzoek naar de gevolgen en effecten van de coronacrisis voor de verschillende groepen is hard nodig. Op deze manier kunnen we de gevolgen duiden en kan dit aanleiding zijn voor (aanpassing van het) gemeentelijk gezondheidsbeleid.

1

Deze cijfers zijn verzameld vóór de coronacrisis (zie kopje ‘impact van coronacrisis’).

Programmabegroting 2022

pagina 7 van 115

2.2

Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid

De meerjarenstrategie is in april 2020 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2020–2023. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. Er is een groeiend maatschappelijk besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving. Onderkend wordt dat onderliggende factoren zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid heel bepalend zijn. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Voor de uitvoering van de taken werkt de GGD vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten waarbij de GGD zijn lokale nabijheid verder versterkt door per gemeente dedicated teams van professionals te vormen die zich richten naar de lokale context, de zogenoemde gemeenteteams. 2.

Netwerkaanpak waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners op lokaal, regionaal en landelijk niveau centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2020–2023. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2020-2023 op inzet zijn: 1. informatie gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven; 2. adviseren over preventie en verbinden van collectieve preventie met persoonsgerichte zorg; 3. investeren in de verbinding tussen zorg en veiligheid; 4. gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein. Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2022 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2022 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven en Jeugdgezondheidszorg in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 3.

In de Programmabegroting GGD 2022 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg en Veilig Thuis, te vinden in het onderdeel Wettelijke taken belegd bij de GGD.

Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2022 uitgewerkt in paragraaf Algemene gezondheidszorg, in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.

2.2.1 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2020-2023. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine ontwikkeld over de meerjarenstrategie. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.

2.3

Relevante maatschappelijke ontwikkelingen

Effecten van de coronacrisis De coronacrisis heeft een grote impact op de maatschappij, zowel op het gebied van gezondheid als sociaal-economisch. Bekend is, door onder andere onderzoeken van CBS, CPB, RIVM, panelonderzoeken door GGD’en, dat er door de coronacrisis achterstanden op terrein van scholing/onderwijs zijn ontstaan, werkverlies is opgetreden, armoede, problematische schulden zijn ontstaan en dat er meer eenzaamheid, stress en angst heerst onder de bevolking. Met name kwetsbaren in de samenleving zullen hier (langdurige) effecten van ondervinden. De zorg is dan ook dat gezondheidsachterstanden zullen worden vergroot. Gezondheidsachterstanden vormen een complex probleem waarvoor geen eenduidige oplossing is; het vraagt om een integrale aanpak die beleidsterreinen gezondheid, werk en inkomen, minima, sport en omgeving met elkaar verbindt. De gezondheidsmonitors die de GGD uitvoeren, zullen een waardevolle gegevensbron zijn om de effecten van de coronacrisis te monitoren. Extra aandacht voor specifieke groepen, zoals jeugd, jongvolwassenen, is dan ook op zijn plaats. Belang van gezondheid en preventie - preventieakkoorden De rol van preventie is in de afgelopen jaren hoger op de agenda gezet. De coronacrisis heeft het belang van gezondheid en preventie verder onderstreept.

Eind 2018 presenteerde staatsecretaris Blokhuis het Nationaal Preventieakkoord, ondertekend door 70 partijen waaronder de VNG en de GGD’en. Het Preventieakkoord zet in op het terugdringen van overgewicht, roken en problematisch alcoholgebruik. Doelstellingen (voor 2040) betreffen een rookvrije generatie, een kwart minder mensen met overgewicht en een halvering van het aantal mensen met problematisch alcoholgebruik. Het sluiten van regionale en lokale preventie-akkoorden wordt aangemoedigd. Het Preventieakkoord sluit goed aan op het gezondheidsbeleid van de gemeenten in Gelderland-Zuid en op de inzet van gezondheidsmakelaars van onze GGD om de integrale aanpak op de gekozen leefstijlthema’s te verbreden en te verstevigen. ‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’, is een lokaal preventie-akkoord waar intussen meer dan 50 partners bij zijn aangesloten. Daarin is afgesproken dat ze actief een gezonde leefstijl bij medewerkers, leerlingen, cliënten en patiënten stimuleren. Een rookvrije omgeving, meer bewegen en gezond eten, mentale fitheid en bewustwording van de risico’s van alcoholgebruik zijn de prioriteiten. Het doel van het akkoord is de fysieke én mentale gezondheid van Nijmegenaren aanzienlijk te verbeteren.

Programmabegroting 2022

pagina 9 van 115

In de gezondheidszorg zien we een verschuiving van ziekte en zorg, naar gezondheid en gedrag. Er wordt meer ingezet op persoonsgerichte preventie, en aandacht voor de leefstijl en leefwijze. Dit wordt door VWS ondersteund door onder andere in te zetten op Gecombineerde Leefstijl Interventies, waarbij huisartsen, eerstelijnszorg en specialistische zorg samenwerken met GGD en sociaal domein om ongezond gedrag van een patiënt structureel te verbeteren. Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 In 2020 is de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 verschenen. Iedere vier jaar brengt het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid uit. Dit is zo vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). De nota getiteld ‘Gezondheid breed op de agenda’ beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en is richtinggevend voor het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. In de gezamenlijke visie wordt uitgegaan van: 1. de invloed van achterliggende problematiek, zoals armoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid, werkloosheid, etc. Onder druk van armoede en stress neemt het ‘doe-vermogen’ van mensen af, waardoor zij veel minder in staat zijn om in actie te komen om hun situatie te verbeteren. Mensen in een kwetsbare situatie hebben daardoor een hoger risico op een slechtere gezondheid. 2.

het concept positieve gezondheid. Bij het versterken van de sociale omgeving is participatie en zoveel mogelijk eigen regie van belang. Dit komt tot uiting in het concept positieve gezondheid. Dit gaat uit dat een mens meer is dan zijn ziek zijn, van regie over het eigen leven en aandacht voor wat (voor het individu) betekenisvol is, om zo de eigen veerkracht te benutten en te versterken. Om hierin te ondersteunen wordt ingezet op digitale innovaties en toegankelijk maken van e-health. 3. samenwerking waarbij gezondheid een verbindend thema is bij alle beleidsvelden (Health in all policies). In de nota staan 4 actuele gezondheidsvraagstukken centraal, waar Rijk en gemeenten de komende jaren samen mee aan de slag gaan, namelijk: 1. het verbeteren van gezondheid in de fysieke- en sociale leefomgeving; 2. het verminderen van gezondheidsachterstanden; 3. het verlagen van de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen; 4. het bijdragen aan vitaal ouder worden. Deze vier gezondheidsvraagstukken komen voort uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 en zijn specifiek gekozen, omdat deze gezondheidsvraagstukken een grote ziektelast veroorzaken, leiden tot de grootste gezondheidswinst voor kwetsbare groepen of kunnen leiden tot kostenbeheersing in de zorguitgaven.

De Meerjarenstrategie 2020-2023 van onze GGD sluit goed aan bij de ontwikkelingen en prioriteiten zoals benoemd in de landelijke nota. Gezondheid in de fysieke en sociale woonomgeving / Omgevingswet De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is één van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met ruimtelijke ordening. Het betreft zowel gezondheidsbescherming (tegen geluid, gevaarlijke stoffen, geurhinder, ziekteverwekkers, hittestress, etc.) als gezondheidsbevordering (een omgeving met groen die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen). De Omgevingswet, die op 1 januari 2022 van kracht wordt, zet in op een gezonde en veilige leefomgeving. De Omgevingswet combineert een groot aantal wetten en brengt het fysieke en het sociale domein bij elkaar. Van belang hierbij is de participatie van de verschillende stakeholders om te komen tot een evenwichtige inrichting van de omgeving, die gezond en veilig opgroeien en vitaal ouder worden ondersteunt.

Programmabegroting 2022

pagina 10 van 115

De landelijke gezondheidsnota (zie boven) gaat uit van met prioriteit inzetten op het verbeteren van de leefomgeving in wijken/gebieden met gezondheidsachterstanden. Discussienota ‘Zorg voor de toekomst’ en Contourennota In de VWS-begroting 2020 stond aangekondigd dat in de zomer 2020 de Contourennota verschijnt, waarin de hoofdlijnen worden neergezet voor verbetering van de organisatie van het zorgstelsel. Door de coronacrisis is bovengenoemde planning van de Contourennota noodgedwongen gewijzigd. Het Kabinet heeft in december 2020 de discussienota ‘Zorg voor de Toekomst’ uitgebracht, die ten doel heeft om het gesprek met partijen te faciliteren, reacties te verzamelen en op basis daarvan de Contourennota verder te kunnen uitwerken. De discussienota ‘Zorg voor de Toekomst’ beschrijft in een beknopte probleemanalyse de opgave om de houdbaarheid van onze gezondheidszorg te waarborgen. Daarna wordt ingegaan op mogelijke beleidsopties op de thema’s: Preventie & Gezondheid, Organisatie & Regie en Vernieuwing & Werkplezier. Binnen deze drie thema’s worden meerdere beleidsopties voorgesteld. De planning is dat de Contourennota voorjaar 2021 zal worden aangeboden aan de Tweede Kamer. Voornemen Prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen door de JGZ Voor een gezonde ontwikkeling van het kind is het cruciaal dat een kind een goede start kan maken in de eerste 1000 dagen.

Zorgwekkende omstandigheden voor kinderen kunnen al tijdens de zwangerschap optreden. Daarom is het belangrijk dat met name kwetsbare zwangere vrouwen en gezinnen passende ondersteuning krijgen, gericht op het wegnemen van onder andere stress en op het bevorderen van sensitief ouderschap zodat meer kinderen gezond en veilig opgroeien. Hiertoe heeft de minister van VWS het voornemen om per 1 januari 2022 in de Wet publieke gezondheid (Wpg) de verplichting voor gemeenten op te nemen om de JGZ een prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen aan te laten bieden. Dit voornemen komt voort uit het landelijke actieprogramma Kansrijke Start. Uitbreiding Rijksvaccinatieprogramma (RVP) De ontwikkeling van het Rijksvaccinatieprogramma staat niet stil. Er komen nieuwe vaccins op de markt, de kennis over vaccinaties neemt toe en soms komt een nieuwe infectieziekte in beeld. In de komende jaren worden er nieuwe vaccinaties aan het RVP toegevoegd. Voor de uitvoering van de uitbreiding van het RVP en de monitoring daarvan wordt extra geld gestort in het gemeentefonds. De vaccinaties zelf worden bekostigd door het RIVM. In 2021 wordt het RVP uitgebreid met een meningokokkenvaccin voor 14-jarigen. In 2022 wordt het HPV-vaccin ook beschikbaar voor jongens (nu alleen voor meisjes van 12/13 jaar). Het vaccin beschermt hen tegen penis-, anus-, mond-, en keelkanker.

Ook worden kinderen vanaf 2022 eerder gevaccineerd, namelijk als ze 9 jaar oud zijn. Jongeren die het vaccin hebben gemist, krijgen nog een keer de kans om de prik in te halen wanneer ze 14 of tussen de 16 en 17 jaar oud zijn. Ook jongvolwassenen tussen de 18 en 26 jaar krijgen in de toekomst de mogelijkheid de vaccinaties te halen. De exacte datum daarvan is nog niet bekend. De Gezondheidsraad zal de vaccinatie tegen het Rota-virus opnieuw beoordelen. Deze zou per 1 juni 2020 worden aangeboden aan kwetsbare kinderen. Het gaat om kinderen die bijvoorbeeld te vroeg zijn geboren of een laag geboortegewicht hebben. Zij hebben een grotere kans dat een infectie met het Rota-virus ernstig verloopt. Uit recent onderzoek blijkt dat de vaccinatie voor deze groep kinderen niet effectief genoeg is. Ook zal de Gezondheidsraad de vaccinatie tegen meningokokken B over een paar jaar opnieuw beoordelen. Maar ook andere vaccinaties blijven in de toekomst hoog op de agenda van wetenschappers en beleidsmakers staan. Met de toenemende kennis wordt het mogelijk om tegen steeds meer ziekten te vaccineren. Zo kunnen infectieziekten en de gevolgen hiervan nog verder worden teruggedrongen.

Programmabegroting 2022

pagina 11 van 115

Doordecentralisatie Beschermd wonen / Maatschappelijke Omvang De doordecentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang van de centrumgemeente naar individuele gemeenten is voorzien per 1 januari 2022. Dat betekent dat niet alleen de centrumgemeente Nijmegen, maar alle regiogemeenten verantwoordelijk worden voor deze taak en daarover regionale samenwerkingsafspraken maken. Vanaf 1 januari 2023 komt er een nieuwe financiële verdeling over gemeenten. In 2021 zal de GGD zich zo goed mogelijk voorbereiden op deze doordecentralisatie, in samenwerking met centrumgemeente Nijmegen en de gemeenten in Gelderland-Zuid. Op dit moment is Nijmegen centrumgemeente voor heel Gelderland-Zuid (excl. de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel). Beschermd wonen stelt mensen met psychische beperkingen in staat om, met begeleiding en behandeling in de thuissituatie, zoveel mogelijk hun eigen leven te leiden. Uitgangspunt hierbij is dat ook zij dezelfde wensen en levensbehoeften hebben als ieder ander. Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang Centrumgemeente Nijmegen heeft aan de GGD de vraag gesteld om de Centrale Toegang voor de Maatschappelijke Opvang uit te voeren. Deze taak wordt, indien daartoe wordt besloten, toegevoegd aan het team Toegang Beschermd Wonen.

In het voorjaar van 2021 zal dit vraagstuk bestuurlijk geagendeerd worden en zal er bestuurlijke besluitvorming plaatsvinden over inbedding van deze taak bij de GGD, inclusief de financiële consequenties van uitvoering van deze nieuwe taak. Openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGz) Door de ambulantisering van de GGZ wordt de doelgroep psychisch kwetsbare burgers voor gemeenten groter. De ontwikkelingen rond een sluitende aanpak voor ‘personen met verward gedrag’, heeft de netwerksamenwerking tussen de GGZ, Verslavingszorg, OGGz (Bijzondere Zorg), politie en partners in het sociaal domein versterkt. Sterkere verbinding tussen zorg en veiligheid Verschillende maatschappelijke ontwikkelingen leiden ertoe dat op gemeentelijk niveau zorg en veiligheid steeds sterker met elkaar in aanraking komen. Door de decentralisaties van zorgtaken naar gemeenten, het streven om inwoners langer in de wijk te laten wonen en de beweging van gespecialiseerde intramurale zorg naar ambulante ondersteuning, wonen kwetsbare groepen steeds langer in de wijk. Dit geldt behalve voor bijvoorbeeld kwetsbare ouderen, ook voor personen die overlast gevend gedrag veroorzaken en/of voor zichzelf of anderen een gevaar kunnen zijn. Zowel bij Bijzondere Zorg, Veilig Thuis, crisisdiensten GGZ als het Veiligheidshuis zien we de complexiteit van casuïstiek toenemen.

Dit vraagt om een goede samenwerking tussen zorgpartners, gemeenten, politie en justitie om samen een integrale aanpak te hanteren. Toekomstige wijziging in de Jeugdbeschermingsketen Hoewel er meer kinderen in beeld zijn dan voorheen, ontvangen zij niet altijd op tijd de hulp die ze nodig hebben. Het Rijk en de VNG werken aan een wetsvoorstel voor een betere organisatie van specifieke vormen van jeugdhulp, jeugdbescherming, jeugdreclassering en Veilig Thuis. Ook zal bezien worden of het nodig is om kwaliteitsstandaarden c.q. landelijke eisen voor sociale wijkteams in de wet of in nadere regelgeving vast te leggen. De bovenstaande ontwikkeling kan mogelijk leiden tot intensievere samenwerkingsvormen tussen de gecertificeerde instellingen, de Raad voor de Kinderbescherming en de Veilig Thuis-organisaties in Gelderland.

Programmabegroting 2022

pagina 12 van 115

3 Programma GGD

Programmabegroting 2022

pagina 13 van 115

3

Programma GGD

3.1

Overzicht programma

UNIFORM Wettelijke taken opgedragen aan de GGD • • • •

Programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA) Algemene Gezondheidszorg Gezond Leven Jeugdgezondheidszorg

Werkveld beleidsmatig belegd bij de GGD • • •

Algemene gezondheidszorg Bijzondere Zorg Veilig Thuis

FACULTATIEF Werkveld specifiek (facultatief) • • • • •

Prgramma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA) Algemene Gezondheidszorg Bijzondere Zorg Gezond Leven Jeugdgezondheidszorg

Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering • • • • •

Arbo Communicatie Informatiemanagement Kwaliteit Bedrijfsvoering

3.7 Algemene dekkingsmiddelen

Programmabegroting 2022

pagina 14 van 115

Vier pijlers van betrouwbare publieke gezondheid De minister van VWS heeft in 2014 verschillende pijlers van de GGD benoemd voor een robuuste vormgeving van de publieke gezondheid. Deze vier taken acht de minister “voor het fundament van de publieke gezondheid van zo essentieel belang, dat zij op een uniforme wijze moeten worden geborgd. Ze vragen een gespecialiseerde deskundigheid met een hoge mate van continuïteit en duidelijke aanspreekpunten (zowel voor de lokale als de landelijke overheid). Deze taken dienen daarom bij de GGD’en te worden belegd en vormen de vier pijlers van iedere GGD. Rijk en gemeenten moeten, vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid, de kwaliteit van deze pijlers gezamenlijk verankeren”. De vier pijlers zijn in de brief van de minister in onderstaande figuur verbeeld.

Deze vier pijlers komen in de begroting van de GGD terug bij de uniforme taken (professioneel geborgde uitvoering van wettelijke taken), maar kennen ook een facultatieve component die per gemeente (of groep van gemeenten) wordt afgenomen.

Programmabegroting 2022

pagina 15 van 115

3.2

Wettelijke taken opgedragen aan de GGD

3.2.1

Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA)

Het programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA) ontwikkelt een data- en informatiegestuurde aanpak. Vanuit gemeenten zien we een groeiende vraag aan informatie en duiding van data om bij te dragen aan het oplossen van maatschappelijke opgaven/vraagstukken en voor het op te stellen lokale gezondheidsbeleid. De GGD levert hiervoor actuele cijfers over de gezondheid van de inwoners van Gelderland-Zuid. Deze data komen momenteel voornamelijk uit monitor-onderzoeken en registraties. Er is echter een groeiende hoeveelheid aan data en meer mogelijkheden om data te ontsluiten, te verwerken, te verrijken en te presenteren. Door data te combineren en te analyseren ontstaan kansen om verbanden tussen verschillende (gemeentelijke) domeinen inzichtelijk te maken. Bijvoorbeeld door het koppelen van gegevens over de gezondheid en de ontwikkeling van de jeugd (jeugdgezondheidszorg) aan inzichten van jeugdhulpverlening en jeugdzorg en aan inkoopgegevens van de gemeente. Door expertise uit te bouwen op het gebied van data-analyse, de bestaande infrastructuur van monitoren te benutten en waar relevant te versterken, samen te werken met gemeenten en partners, zoals zorgverzekeraars, huisartsen, ziekenhuizen, universiteiten en met de burger als databron en ‘onderzoeker’ (citizen science), kan de GGD op meer integrale en ‘moderne’ manier informatie verzamelen en duiden.