Brief Seniorenraad Nijmegen

College van burgemeester en wethouders Postbus 9105 6500 HG Nijmegen

Betreft: advies SR bij concept Gezondheidsagenda Nijmegen 2021-2024

Nijmegen 16 februari 2021 Geacht college, Graag adviseren wij u desgevraagd over de concept Gezondheidsagenda 2021 – 2024. Algemeen De concept Gezondheidsagenda is een agenda geworden waarin uw college integraal, stad breed en met betrokkenheid en inzet van vele partijen gezondheidswinst wil boeken voor iedere Nijmegenaar en op alle aspecten van de gezondheid. We onderschrijven die uitgangspunten, met name het uitgangspunt van de positieve gezondheid die in een breed perspectief wordt geplaatst. Wij zijn verheugd over de extra aandacht die wordt geschonken aan mensen en groepen met een lagere sociaaleconomische status (SES). We maken wel een paar kritische kanttekeningen: Het is een ambitieus plan geworden, hetgeen de vraag met zich meebrengt in hoeverre alle ambities kunnen worden verwezenlijkt, wat is de haalbaarheid van de agenda? Er gaat namelijk veel gedaan worden de komende vier jaren. Er wordt nauwelijks prioritering aangebracht in de te bereiken doelstellingen die wel kwalitatief, maar nauwelijks kwantitatief beschreven worden en wij missen een tijdlijn daarin. 1. We adviseren u om prioriteiten aan te brengen in de ambities en doelstellingen en deze waar mogelijk te kwantificeren en van een tijdspad te voorzien. Het is positief dat er een evaluatie is opgenomen van de beleidsagenda 2017 – 2020.

Hoewel de uitkomsten niet altijd even eenduidig en gekwantificeerd zijn, zou deze evaluatie een basis kunnen en moeten zijn voor de vervolgagenda. Echter, de relatie tussen de uitkomsten van de evaluatie van de agenda 2017 – 2020 en de beleidsvoornemens in de agenda 2021 – 2024 is niet herkenbaar en in de conceptagenda wordt er ook nauwelijks naar verwezen. In de conceptagenda worden indicatoren voor alle speerpunten benoemd. Er is echter op geen

Gezondheidsagenda 2021 - 2024

Advies Seniorenraad 160221

enkele wijze aangegeven hoe de monitoring en evaluatie van de bereikte resultaten worden uitgevoerd. 2. We adviseren u om een monitoringssysteem in te richten als onderdeel van een ‘evidence based’ kwaliteitszorgsysteem. De resultaten kunnen dan gebruikt worden bij de opzet van de kwaliteitsagenda 2024 – 2028. Het is ons opgevallen dat er vooral gemonitord wordt op Jeugd en gezin en volwassenen, maar niet op ouderen. Wij vinden het van belang dat de doelgroep ouderen meegenomen moet worden in de monitoring. 3. We adviseren u om bij de monitoring consequent de doelgroep ouderen te betrekken. Een van de geformuleerde uitgangspunten is het versterken en verbinden van preventiestructuren. Recent (februari 2021) hield een drietal zorgverzekeraars (Menzis, CZ en het Zilveren Kruis) een pleidooi om veel sterker in te zetten op preventie, een budgettair ondergeschoven kindje in de miljardenomzet van ons zorgstelsel. Zij doen een oproep voor de invoering van de gezondheidsplicht, de plicht zich in te zetten voor een betere volksgezondheid. Deze plicht zou naast de bestaande zorgplicht vastgelegd moeten worden in de 5 zorgwetten. Alle zorgpartijen: verzekeraars, gemeenten en andere overheden, zorgkantoren, zorginstellingen zouden daar verantwoordelijk voor moeten worden.

Deze gezondheidsplicht zou kunnen werken als een aan twee kanten snijdend zwaard: verbetering van de volksgezondheid en verlaging van de zorgkosten en is daarmee een aantrekkelijke optie. 4. Wij adviseren de gezondheidsplicht onderdeel te laten zijn van de regionale samenwerkingsagenda zoals die momenteel opgesteld wordt tussen betrokken partijen. De gezondheidsagenda is vooral geschreven vanuit een actieve rol voor onder meer gemeente, zorginstellingen, zorgorganisaties en het bedrijfsleven om de gezondheid van het individu te verbeteren. De uitvoering moet zoals in de gezondheidsagenda is aangegeven plaatsvinden in samenwerking met en draagvlak onder de inwoners van Nijmegen. Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) stelt dat de nadruk te veel heeft gelegen op de individuele gedragsverandering van de mensen. De Raad stelt dat er achter verschillen in gezondheid een complexere ongelijkheid schuilt waarin bijvoorbeeld ook wonen, leefomgeving en onderwijs meespelen. Daar moet meer in geïnvesteerd worden. Dit neemt niet weg dat ook elk individu in meer of mindere mate eigen verantwoordelijkheid draagt en moet dragen voor zijn eigen gezondheid. Deze actieve rol van de burger en dus ook ouderen wordt in de gezondheidsagenda niet of nauwelijks beschreven. 5.

We adviseren u om de eigen verantwoordelijkheid van de burgers, inclusief ouderen, explicieter in de gezondheidsagenda op te nemen. Om vervolgens te waarborgen dat de gezondheidsagenda bij alle betrokkenen in woord en daad wordt verankerd, eenieder met zijn eigen verantwoordelijkheden, is een gedegen communicatie rondom de agenda een absolute voorwaarde.

Gezondheidsagenda 2021 - 2024

Advies Seniorenraad 160221

6. We adviseren u deze gezondheidsagenda, na definitieve vaststelling, actief te communiceren bij alle betrokken partijen en in de samenleving. Speerpunten 1

Gezond en Veilig opgroeien

Gezond en veilig opgroeien is een voorwaarde voor het gezond ouder worden. Omdat het buiten de scope van de SR valt verbinden we hier geen adviezen aan. 2.

Gezond gedrag

Uit het (concept) Regionaal uitvoeringsplan Bevorderen basisvaardigheden bij volwassenen, regio Nijmegen 2021 – 2024 komt helder naar voren dat laaggeletterdheid, of het ontbreken van basisvaardigheden op taal, rekenen en digitale vaardigheden, voor grote problemen zorgt voor de betreffende persoon en een grote negatieve invloed heeft op de gezondheid. Weinig kennis over de eigen gezondheid, achteropraken bij het verkrijgen van de benodigde kennis, omdat alles digitaal aangeleverd wordt, leidt tot uitsluiting bij de ontwikkelingen van de sociale basis, de stadsdeelagenda's en zeker de preventieplatforms. Hier bestaat een groot gat tussen de leefwereld van de laaggeletterde en de systeemwereld van het digitale platform. Ouderen, mensen met verstandelijke beperkingen, migranten, en functioneel laaggeletterde schoolverlaters hebben de meeste last van deze situatie. 7. Wij adviseren u om de aanpak van laaggeletterdheid te prioriteren als absolute voorwaarde om de aanpak van het verbeteren van gezond gedrag succesvol te maken. Wij adviseren u om de ca. 10% van de bevolking, die functioneel laaggeletterd en digibeet is, op een andere dan digitale manier op de hoogte te houden van activiteiten, die voortkomen uit deze nota. 3

Mentale gezondheid

Mentale gezondheid raakt uiteraard ook ouderen. Het lijkt dat dit speerpunt vooral gefocust is op jeugd, jongeren en volwassenen. Speerpunt 4, gezond ouder worden, besteedt speciaal aandacht aan de oudere. Daar ontbreekt echter de aandacht voor de mentale gezondheid. 8. Wij adviseren u om bij het lijstje indicatoren onder 3 de doelgroep ouderen apart te onderscheiden en naast de andere indicatoren eenzaamheid, depressie en dementie op te nemen (of onder 4 de andere indicatoren ook op te nemen). 4

Gezond ouder worden

Speerpunt 4 focust op de fysieke gezondheid van de oudere (zie ook opmerking onder speerpunt 3). De grote negatieve invloed van laaggeletterdheid en digibetisme op de gezondheid is onder speerpunt 2 al ter sprake gekomen. In de acties wordt een onderzoek aangekondigd naar de digitale vaardigheden van ouderen. Gezondheidsagenda 2021 - 2024

Advies Seniorenraad 160221

9. Wij adviseren u de ca. 10 % digitale laaggeletterden aan het lijstje indicatoren toe te voegen. Bij de regionale samenwerking tussen de zorgverzekeraars- kantoor en zorgaanbieders is het zinvol bij de uitwerking ervan goed te kijken naar de relatie tussen zorg en welzijn. De landelijke schets acute zorg (Ministerie VWS juli 2020) gaat ervan uit dat met de komst van de digitale mogelijkheden en monitoring thuis acute en semi-acute zorg en nazorg na opname er thuis steeds meer mogelijk is. 10. Wij adviseren u om in de op te stellen regionale samenwerkingsagenda de ontschotting tussen zorg en welzijn op te nemen. We missen het item ‘wonen’ node als onderdeel van het speerpunt ‘gezond ouder worden’ en deels van speerpunt 6: Gezonde leefomgeving. ‘Wonen’ komt onder 6 verder aan de orde. 5

Gezond met een beperkt budget

De geschetste omvang van de problematiek onder de kop ‘waarom dit speerpunt’ en de beperkte uitwerking ervan in doel en daad staan (wellicht) noodgedwongen in schril contract met elkaar. De indicatoren sluiten niet aan op de doelen en te ondernemen acties en zijn niet uitgewerkt. De invloed van de gemeente op de inkomens van de burgers is natuurlijk beperkt. 11. Wij adviseren de indicator m.b.t. groente en fruit aan te scherpen tot een meetbare indicator; hoeveel mensen maken gebruik van de Voedselbank en wat is het percentage ouderen daarvan? Een besluit van de gemeente dat een substantiële bijdrage kan leveren aan dit speerpunt is het optrekken van de inkomensgrens om in aanmerking te komen voor de Meedoen regeling. Daarmee worden veel meer mensen met een beperkt budget in staat gesteld om gebruik te maken van allerlei gezondheid bevorderende activiteiten en regelingen. 12. Wij adviseren u (zoals al eerder geadviseerd) om de grens om in aanmerking te komen voor de Meedoen Regeling op te trekken van 110% naar 130% van het minimumloon. 6

Gezonde leefomgeving

In de paragraaf ‘Wat willen we bereiken’ (p. 7) staat: ‘We willen veilige, leefbare en gemengde wijken met een gevarieerd en betaalbaar aanbod van woningen, waarbij de woningen én de directe leefomgeving aansluiten bij de behoeften van verschillende groepen, zoals ouderen, dak- en thuislozen, statushouders en jongeren”. We vinden de uitwerking van deze doelstelling niet terug in ‘Hoe doen we dit’. Er is wel aandacht voor een ‘veilige gemengde leefomgeving’ maar niet op het fysiek materiele aspect van het wonen zoals – met name gericht op ouderen - levensloopbestendige en aangepaste woningen, beschermd en beschut wonen. Om deze ambitie te bereiken moet natuurlijk wel aan deze voorwaarde worden voldaan. 13. We adviseren u om het realiseren van adequate huisvesting op te nemen in het rijtje van ‘wat gaan we doen’

Gezondheidsagenda 2021 - 2024

Advies Seniorenraad 160221

14. We adviseren u om de bereikbaarheid voor ouderen van sportfaciliteiten als doel nemen en in de planning van aantal en locatie van sportfaciliteiten hiermee rekening te houden. Denk hierbij aan een extra zwembad in Nijmegen Noord. Zie hiervoor ons advies van 23 december 2020. In Nijmegen West is in vergelijking met Nijmegen Oost (Nijmegen laag vs Nijmegen hoog) sprake van een opeenstapeling van ongunstige milieufactoren, die beschreven worden in de paragraaf ‘Waarom dit speerpunt?. Uitgaande van het principe dat de meeste gezondheidswinst te halen valt bij de grootst betroffen groep, tellen deze ongunstige milieufactoren nog eens extra mee bij op de genoemde van punt 1 tot en met 5. Bij de uitwerking van de klimaat verbeterende activiteiten zal dan bij de combinatie van beide logischerwijze dan ook extra rendement te behalen zijn. 15. Wij adviseren u bij dit speerpunt in deze gezondheidsnota de indicator luchtkwaliteit expliciet toe te voegen. 7

Gezond werkgeverschap

De ouderen, het “derde levensfase”- bevolkingsdeel, blijft sociaal en economisch enorm van belang voor de sociale en economische context van de maatschappij. Velen van hen werken nog in loondienst, doen vrijwilligerswerk, werken als mantelzorgen of zorgen voor opvang van kleinkinderen zodat hun kinderen kunnen deelnamen aan het arbeidsproces. Dit speerpunt lijkt slechts betrekking te hebben op werknemers in loondienst en niet op andere vormen van ‘werk’ waar een gezond werkklimaat evenzeer van belang is als bij een betrekking in loondienst. 16. Wij adviseren u de naam van speerpunt 7 te wijzigen in Gezonde werkomstandigheden voor werkenden, vrijwilligers en mantelzorgers. 17. Wij adviseren u in dit speerpunt ook andere vormen van werknemerschap met name gericht op ouderen, op te nemen en een serieuze en zichtbare plek te geven bij de focus en de Indicatoren. Tot slot: Seniorenraad hoopt met deze adviezen een constructieve bijdrage geleverd te hebben aan de verdere formulering van de Gezondheidsagenda ’21 – ’24 en is in afwachting van uw reactie.

Met vriendelijke groet,

Harrie Koolen Voorzitter Seniorenraad Nijmegen

Seniorenraad Nijmegen F.M. Eliëns, secretaris M010 Postbus 9105 6500 HG Nijmegen f.eliens@nijmegen.nl

Gezondheidsagenda 2021 - 2024

Advies Seniorenraad 160221