Brief aan de raad Voortgang motie “Statiegeld hoort naast de prullenbak” (doneerringen)

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Onderwerp

Contactpersoon Angelique van der Heijden a.van.der.heijden@nijmegen.nl T 024 – 329 39 25

10 oktober 2023 Voortgang motie “Statiegeld hoort naast de prullenbak” (doneerringen)

Ons kenmerk D230919748

Geachte leden van de raad, In het najaar van 2022 is een aantal moties ingebracht bij de behandeling van de begroting 2023. Een daarvan was de motie “Statiegeld hoort naast de prullenbak” van 2

november 2022. Hierbij is het college gevraagd een proef uit te voeren met zogenaamde doneerringen voor statiegelditems in het centrum van de stad. Met deze brief schetsen we een beeld van het effect van de invoering van statiegeld op blik en melden wij u de voortgang van de uitvoering van de motie terug. We hebben de motie destijds overgenomen, omdat we de gedachte achter de doneerring sympathiek vonden. Het idee is dat de doneerring kan bijdragen aan afvalscheiding. Dit omdat statiegelditems die men in de ring plaatst gerecycled kunnen worden. Als deze in de afvalbak blijven worden ze verbrand. En ingeleverde flesjes en blikjes leveren een aardig zakcentje op voor statiegeldverzamelaars. We hadden wel zorgen of de doneerringen wel goed gebruikt zouden worden. Ze kunnen zich ook ontwikkelen tot plekken van vervuiling. Maar dat zou de proef moeten uitwijzen. Gezien de afvaldruk die er al op de binnenstad lag en de inspanningen die dat vraagt van Dar wilden wij de proef op zijn vroegst medio 2023 laten uitvoeren. Intussen hebben wij ervaringen met doneerringen in andere steden opgehaald en zien we wat de invoering van het statiegeld op blik doet in onze stad.

Statiegeldsysteem op blik en flesjes is nog in ontwikkeling Producenten en importeurs die verpakte producten op de markt brengen zijn sinds 2014 wettelijk verplicht te zorgen voor het inzamelen en recyclen van verpakkingen, waaronder plastic flesjes en blikjes. We noemen dit de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingen (UPV- Verpakkingen). Het Afvalfonds financiert en voert de afspraken uit de UPV namens de producenten uit. Uit jaarlijkse landelijke monitoring bleek gaandeweg dat de afgesproken doelstellingen voor recycling van flesjes en blikjes voor 2024 niet gehaald konden worden. Daarom werd eerst statiegeld op kleine flesjes ingevoerd in 2021. In 2022 werd echter slechts 58% van de kleine flesjes ingeleverd. Dit moet 90% zijn in 2024. Te veel flesjes en blikjes belanden ook nog als zwerfafval in het milieu, voor blikjes blijkt dit aantal zelfs toe te nemen. Daarom is

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 4

sinds april 2023 statiegeld op blikjes ingevoerd, als extra prikkel om recycling te bevorderden en de hoeveelheid blikjes in het zwerfafval sneller terug te dringen. Het Afvalfonds voert de statiegeldregelingen uit. Zij moet dus een effectief statiegeldsysteem opzetten met een voldoende fijnmazig netwerk van innamepunten voor de ruim 2 miljard blikjes die jaarlijks op de markt komen. Dit systeem loopt nog niet goed. Er zijn niet genoeg innamepunten. En regelmatig werken de statiegeldautomaten niet, staan er lange rijen, of worden gedeukte blikjes niet ingenomen. Bovendien is in de statiegeldregeling bepaald dat de innameplicht alleen geldt voor grote supermarkten, en tankstations langs de snelweg. Alle kleine verkooppunten zoals buurtsupers, kiosken, en horecagelegenheden hoeven geen statiegeld in te nemen. Dat is facultatief. Met name in binnensteden zijn er daardoor niet genoeg inlevermogelijkheden. Het kabinet eiste begin september dan ook snel maatregelen van het Afvalfonds zodat het voor de consument makkelijker wordt om statiegeld in te leveren. Het systeem is dus nog in ontwikkeling en staat onder controle van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Gedragsverandering kost tijd De consument krijgt door communicatiecampagnes geleidelijk wel kennis van de statiegeldregeling. Maar het naleven van de regels vereist ook een gedragsverandering.

De mensen moeten lege en vaak plakkerige blikjes gaan bewaren en inleveren bij een innamepunt. Dat kost moeite. Het lage bedrag van 15 cent statiegeld per blikje lijkt geen sterke prikkel om dit gedrag snel te veranderen. Doordat de innamestructuur van statiegeld ook nog niet op orde is, belanden veel blikjes en flesjes daarom nu nog in openbare afvalbakken, in plastic+-afvalzakken of op straat. Statiegeldverzamelaars worden statiegeldjagers, leefbaarheid leidt hieronder Omdat er nu nog veel blikjes en flesjes niet ingeleverd worden is het aantrekkelijk geworden om deze te gaan verzamelen. Landelijk neemt het zoekgedrag naar statiegeld in openbare afvalbakken, maar ook in huisvuilzakken ondertussen ongewenste vormen aan. Dit gebeurt doorlopend overdag en ‘s nachts. Er ontstaat steeds vaker zwerfafval bij het zoekgedrag door het kapot trekken van afvalzakken en regelmatig worden afvalbakken opengebroken. Dit leidt in veel gemeenten tot extra reparatie- en vervangingskosten, en extra reinigingskosten voor de onderhoudsdiensten. Deze ongewenste ontwikkelingen worden binnenkort via onze ketenpartners VNG en de vereniging voor reinigingsbedrijven (NVRD) bij het ministerie aangekaart. Daarbij wordt meegedacht over mogelijke oplossingen. Overlast door statiegeld in Nijmegen In Nijmegen neemt het zoekgedrag naar statiegeld ook toe.

Dit leidde tot klachten van bewoners en ondernemers in het centrum omdat er zwerfafval ontstaat door dit zoekgedrag. Ook Dar meldt meer zwerfafval rond afvalbakken, kapotgemaakte Plastic+zakken, openstaande en soms ook beschadigde afvalbakken. Bijzonder is dat ook vanuit zorgpartijen problemen worden gemeld. Dit is onlangs beschreven in een antwoordbrief aan de VVD-fractie op artikel 39 vragen “Zorgen over de veiligheid en leefbaarheid in het

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 4

centrum”. Het inzamelen van statiegeld is voor veel dak- en thuislozen dusdanig aantrekkelijk, dat zij niet meer gemotiveerd zijn om in zorg te gaan of naar de dagbesteding. Zij kunnen met het geld extra drugs en alcohol kopen. Het is zelfs zo aantrekkelijk, dat een aantal ervoor op straat blijft zwerven en geen gebruik maakt van hun plek bij de dag & nachtopvang in het MFC. Hierdoor raken zij uit beeld van de zorg. Er is ook sprake van een aanzuigende werking; dak- en thuislozen zoeken elkaar steeds meer in het centrum op straat op. Dit beïnvloedt de leefbaarheid en veiligheid negatief. Omdat er in het centrum al overlast is met betrekking tot zwerfafval is gericht handhaving ingezet op overlastlocaties. Dit heeft geleid tot het uitschrijven van processen-verbaal, maar (nog) niet tot een afname in overlast van zwerfafval wat ontstaat door het zoeken naar statiegeld. Ervaringen met doneerringen Enkele steden hebben de doneerring al uitgetest, in andere steden loopt de proef nog of is deze net gestart. Uit de eerste ervaringen uit steden als Breda, Eindhoven en Amsterdam bleek dat er verkeerd afval in de ringen kwam of dat er vernielingen plaatsvonden. Bij een proef door de Radboud Universiteit op eigen terrein in Nijmegen blijken de doneerringen nauwelijks gebruikt te worden. Daar zitten afvalbakken nog vol statiegelditems. Bij lopende proeven in o.a.

Zoetermeer, Utrecht en Rotterdam blijkt het lastig meetbaar en zeer arbeidsintensief om te bepalen of en in hoeverre de doneerringen gebruikt worden of werkelijk bijdragen aan recycling. Het uitleggen van het doel van de doneerringen vergt ook de nodige inspanningen. Er zijn tot nu toe geen steden die naar aanleiding van een test met doneerringen besloten hebben tot een grootschalige toepassing ervan. Het levert kennelijk te weinig op, of heeft te veel negatieve bijeffecten. Ook in Duitsland is na ruim 10 jaar ervaring met verschillende vormen van doneerringen nog veel discussie over nut, noodzaak en ongewenste neveneffecten van de ringen. Onze indruk is dat de bijdrage die doneerringen aan recycling kunnen leveren erg klein is, en uiteindelijk ook niet de maatschappelijke of financiële problemen van de verzamelaars oplost. Verder blijkt uit alle onderzoeken dat de doneerring het zoeken in afvalbakken of zakken niet tegengaat. Een potentieel negatief bijeffect is ook dat consumenten de gewoonte gaan ontwikkelen om statiegeld naast afvalbakken te gaan plaatsen als er geen ringen zijn. Dit leidt tot meer zwerfafval. Door het plaatsen van doneerringen verwachten wij ook dat de huidige problemen met statiegeld in het centrum niet afnemen, omdat het zoeken in afvalbakken en zakken niet afneemt zolang het statiegeldsysteem niet verbetert.

Het plaatsen van doneerringen als een legaal alternatief of tussenoplossing voor het inzamelen van statiegeld houdt het zoekgedrag in afval juist mede in stand. Wij vinden een proef met doneerringen daarom nu niet zinvol en onwenselijk.

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 4

Hoewel er nog duidelijk onvolkomenheden zijn met het statiegeldsysteem, verwachten wij wel dat dit systeem met de nodige aanpassingen op termijn gaat leiden tot meer recycling van flesjes en blikjes en minder zwerfafval van drankverpakkingen. Onze standpunt is daarom dat we beter kunnen (blijven) communiceren dat statiegeld niet naast de afvalbak hoort maar beter ingeleverd kan worden bij inleverpunten. Wij voeren om deze redenen de proef met de doneerring nu niet uit. We stellen voor de motie nog niet af te voeren.

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

A.P.W. van de Klift gemeentesecretaris

H.M.F. Bruls burgemeester

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 4