Brief aan de raad ter invulling motie Haagse regels, Nijmeegse oplossingen

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Onderwerp

Contactgegevens nijmegen.nl/contact

8 juli 2025 Invulling motie “Haagse regels, Nijmeegse oplossingen”

Ons kenmerk D252443100

Geachte leden van de raad, Met deze brief geven wij een toelichting op enkele landelijke ontwikkelingen die impact hebben op de uitvoering van onze warmtevisie. Dit naar aanleiding van uw motie “Haagse regels, Nijmeegse oplossingen”. Deze motie is aangenomen tijdens de behandeling van de warmtevisie op 18 december 2024. In de motie roept u op tot het volgende1: Naast de voortgangsbrief over het Warmtenet Dukenburg, vóór het zomerreces 2025 een aanvullende brief aan de raad te sturen waarin wordt gereflecteerd op: • De gevolgen van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de mogelijke gevolgen van de Wet collectieve warmte (Wcw); • De definitie van betaalbaarheid zoals vastgesteld door EZK en BZK; • De eventuele financiering vanuit het Rijk voor de aanleg van betaalbare warmtenetten; • De invloed van deze ontwikkelingen op de warmtevisie en het beleid van de gemeente Nijmegen. Wet gemeente instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en inzet in Nijmegen De verduurzaming van de gebouwde omgeving moet een belangrijke bijdrage leveren aan het halen van de klimaatdoelen. In het Klimaatakkoord is afgesproken om in 2030 de eerste 1,5 miljoen woningen te hebben verduurzaamd. Dit gaat via een wijk- of gebiedsgerichte aanpak waarbij, onder regie van gemeenten, woningen en gebouwen worden verduurzaamd.

De Wgiw geeft gemeenten de bevoegdheid om regie te kunnen voeren, inclusief de noodzakelijke waarborgen voor huishoudens en bedrijven en de juridische grondslag om in het omgevingsplan regels op te nemen over de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Het wijzigt daarvoor delen van de Omgevingswet en de huidige Warmte- en Gaswet.

De motie verwijst naar de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de Wet collectieve warmte (Wcw). In deze brief worden beide wetten verder toegelicht. 1

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 5

Warmtetarieven In de Wgiw zijn wijzigingen in de huidige Warmtewet opgenomen in de rekenmethodiek voor de maximumtarieven voor warmte. Dit had als doel om de kosten voor bewoners en woningeigenaren omlaag te brengen, vooruitlopend op de tariefregulering uit voorstel Wet collectieve warmte (Wcw). Warmteprogramma In het Klimaatakkoord was afgesproken dat gemeenten in 2021 een transitievisie warmte hebben opgesteld, waarin is aangegeven welke wijken de komende 10 jaar onder regie van de gemeenten zullen worden verduurzaamd. Met ingang van de Wgiw gaat de transitievisie warmte gelden als een verplicht programma onder de Omgevingswet. De naam verandert dan in warmteprogramma. Gemeenten moeten het warmteprogramma vijfjaarlijks herijken en laten vaststellen door het college van burgemeester en wethouders, voor het eerst op uiterlijk 31 december 2026. Het warmteprogramma moet voldoen aan alle eisen die de Omgevingswet, Wgiw en onderliggend besluit stelt. Het warmteprogramma is een visie op hoofdlijnen en deze kan per gebied uitgewerkt worden in uitvoeringsplannen. Hierin werkt een gemeente het warmtealternatief verder uit, onderzoekt het draagvlak, de businesscase, de gevolgen voor netcapaciteit en dergelijke. Een uitvoeringsplan is niet opgenomen als wettelijk instrument in de Wgiw maar kan wel als een vrijwillig programma worden toegevoegd aan het omgevingsplan.

Aanwijsbevoegdheid Een belangrijk instrument uit de Wgiw is de zogenaamde aanwijsbevoegdheid. Gemeenten kunnen wijken of gebieden aanwijzen die overgaan op een duurzaam alternatief ter vervanging van aardgas. Het warmteprogramma, uitvoeringsplan en het wijzigen van het omgevingsplan zijn hierin noodzakelijke stappen. In een wijziging van het omgevingsplan kan voor die wijken worden bepaald dat op een bepaald moment niet langer meer gebruik gemaakt mag worden van fossiele brandstoffen en dat op dat moment het transport van aardgas wordt beëindigd. In plaats daarvan komt in die aangewezen wijk een alternatieve energievoorziening met duurzame energie. Voor het inzetten van de aanwijsbevoegdheid is al een aantal waarborgen bekend zoals: • rekening houden met de haalbaarheid en betaalbaarheid van de aanpak voor bewoners en gebouweigenaren; • aantonen hoe je burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen hebt betrokken bij de voorbereiding van de wijziging van het omgevingsplan (participatie) en rekening hebt gehouden met het doen-vermogen van bewoners in de wijk; • zorgen voor een redelijke termijn tussen het aanwijzen van een gebied en het daadwerkelijk overgaan op de duurzame warmtebron. De richtlijn hiervoor is 8 jaar.

De termijn wordt opgenomen in het omgevingsplan; • rekening houden met de mogelijkheid dat een gebouweigenaar een eigen aardgasvrij, duurzaam alternatief kan kiezen. Gebouweigenaren zijn niet verplicht om de voorkeursoptie van de gemeente te volgen. Het zelfstandig gekozen alternatief moet wel net zo duurzaam zijn als de oplossing waarmee de gemeente komt. Deze keuzevrijheid heet de opt-out.

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 5

Wetgevingstraject Voordat gemeenten daar gebruik van kunnen maken, moet de wetgever nog een paar stappen nemen. De wet is op 10 december 2024 aangenomen door de Eerste Kamer en gaat gefaseerd in. Vanaf 1 januari 2025 is de aanpassing op de Warmtewet ingegaan. Het is de bedoeling dat de wet per 1 januari 2026 van kracht is. Deze datum kan als gevolg van ontwikkelingen in het wetgevingstraject nog veranderen. Voordat gemeenten gebruik kunnen maken van de Wgiw is verdere uitwerking nodig in lagere uitvoeringsregelgeving: het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw). Het Bgiw werkt de aanwijsbevoegdheid verder uit door onder andere waarborgen te stellen waaraan gemeenten moeten voldoen voordat ze de aanwijsbevoegdheid kunnen inzetten. De Bgiw zoals deze in consultatie is geweest, moet nog op verschillende punten aangepast en aangevuld worden, waaronder de exacte eisen aan het warmteprogramma en de eisen voor wijziging van het omgevingsplan. We verwachten publicatie hiervan in het derde kwartaal van 2025. Naast het Bgiw zal in dit geval ook een ministeriële regeling worden geschreven, onder meer voor het uitwerken van de rekenregels ten aanzien van de betaalbaarheid. Hier wordt parallel met het Bgiw aan gewerkt zodat de rekenregels uit de ministeriële regeling en de instructieregels uit het Bgiw straks in samenhang kunnen worden bezien.

Wgiw voor Nijmegen De komst van de Wgiw biedt kansen voor onze warmtetransitie, hoewel er nog veel uitgewerkt moet worden zoals de precieze invulling van een warmteprogramma, de inzet van de aanwijsbevoegdheid en rekenregels over betaalbaarheid. Bij het opstellen van de warmtevisie 2024 was al bekend dat uiterlijk eind 2026 we over een warmteprogramma moeten beschikken. De warmtevisie is dan ook zoveel mogelijk opgesteld in lijn met de verwachte eisen aan het warmteprogramma. In 2026 zullen we het warmteprogramma opstellen waarbij de warmtevisie 2024 in belangrijke mate de inhoud zal bepalen. Voor het mogelijk toepassen van de aanwijsbevoegdheid zijn we in afwachting van de verdere invulling van eisen en waarborgen in de Bgiw. Zodra deze bekend zijn, zullen we de kansen en gevolgen in kaart brengen. In ieder geval zullen we als gemeente altijd samen met bewoners en gebouweigenaren een zorgvuldig proces doorlopen waarin een afweging wordt gemaakt over wat per wijk of gebied het beste warmte-alternatief is en wanneer de woningen en gebouwen niet langer met aardgas worden verwarmd. De uitkomsten van dit proces worden meegenomen in een uitvoeringsplan, zoals waar nu voor Dukenburg aan wordt gewerkt.

Ook voor het voornemen om in ons omgevingsplan regels te gaan stellen over het beëindigen van het transport van aardgas in een bepaalde wijk zullen we volgens het daarbij behorende proces voor besluitvorming vanuit de omgevingswet zorgvuldig doorlopen. Wet collectieve warmte (Wcw) en de inzet in Nijmegen De wet collectieve warmte (Wcw) vervangt de huidige Warmtewet en geeft daarmee gemeenten regie over de warmtetransitie. De wet gaat naar verwachting op 1 januari 2026 in. De Wcw is al meerdere jaren in ontwikkeling. Dit zorgt aan de ene kant voor vertraging in de warmtetransitie, maar aan de andere kant zorgt het er ook voor dat we al kunnen voorsorteren op deze wetgeving.

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 5

Publieke sturing en een sterke regierol voor de gemeente zijn sterk verankerd in de Wcw. De Wcw kent een aantal hoofdpunten. Aanwijzing warmtebedrijven door gemeenten De Wcw verbiedt het leveren of transporteren van warmte zonder aanwijzing van het college van burgemeester en wethouders. Zo’n aanwijzing is gekoppeld aan een specifiek gebied waarvoor gekozen is als aardgasvrij alternatief een collectieve warmtelevering. Dat gebied wordt ook wel de warmtekavel genoemd. Het voor een warmtekavel aangewezen warmtebedrijf is verantwoordelijk voor inkoop, transport en levering van warmte aan alle eindgebruikers. exclusief verantwoordelijk is voor de transport en levering van warmte in dat gebied. Deze aanwijzing geldt voor een periode van ten minste 20 en maximaal 30 jaar. De aanwijzing kan gegeven worden aan bestaande warmtebedrijven (bij bijvoorbeeld een warmtenet-concessie) of aan nieuwe warmtebedrijven in gebieden waar nog geen warmtenet ligt. Het aangewezen warmtebedrijf moet een uitgewerkt kavelplan opstellen en voorleggen. In dit plan werkt het warmtebedrijf de inrichting, fasering en uitvoering van het warmtesysteem verder uit. Het college moet instemmen met het kavelplan. Voorwaarden warmtebedrijven De gemeente kan alleen publieke warmtebedrijven aanwijzen, dat wil zeggen een warmtebedrijf waarin één of meerdere publieke partijen samen een meerderheidsbelang hebben.

Ook kan een zogenaamde warmtegemeenschap worden aangewezen. De gedachte is ook dat publiek aandeelhouderschap ervoor zorgt dat warmtenetten goedkoper kunnen worden gefinancierd, omdat publieke partijen minder rendement hoeven te maken dan commerciële partijen. Er zijn aparte spelregels voor kleine collectieve warmtesystemen, verhuurders en Verenigingen van Eigenaars. Voor bestaande warmtebedrijven die niet voldoen aan de eis voor publieke meerderheidsbelang geldt dat zij (waarschijnlijk) voor de duur van maximaal 30 jaar een aanwijzing kunnen krijgen. Tariefregulering De Wcw introduceert ook nieuwe regels met betrekking tot tariefregulering om gebruikers de zekerheid te bieden dat ze niet méér betalen voor hun warmte dan de kosten die redelijkerwijs gemaakt worden voor de warmtelevering. Op dit moment zijn de kosten voor warmte- en koudelevering gekoppeld aan de gasprijzen. Dit heet het 'niet meer dan anders' principe. Met de Wcw wordt deze koppeling stapsgewijs losgelaten en toegewerkt naar een op kostengebaseerd tarief. Leveringszekerheid en verduurzaming De nieuwe wet bevat ook nieuwe eisen aan leveringszekerheid en verduurzaming van collectieve warmtesystemen. Wetgevingstraject Naar verwachting zal de Wcw 1 januari in werking treden.

Uitwerking van diverse regels moet nog plaatsvinden in Amvb’s (algemene maatregel van bestuur), zoals aan te leveren stukken en inhoud voor aanwijzing, de inhoud van een kavelplan, maar ook op handhaving en monitoring .

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 5

Inzet Wcw in Nijmegen Voor Nijmegen zullen we in ieder geval voor de gebieden waar warmtebedrijven al actief zijn (als Vattenfall) een aanwijzingsprocedure moeten uitvoeren en de benodigde stukken daartoe, als een kavelplan, beoordelen. Voor gebieden waar nog geen warmtebedrijf actief is, maar dit wel wenselijk is als stap in de warmtetransitie, wordt de procedure gestart om een warmtebedrijf te selecteren en aanwijzen. Vooralsnog is op diverse punten nadere invulling in amvb’s nodig om te kunnen duiden wat de precieze inzet is om uitvoering aan de regierol te geven. Betaalbaarheid en financiering van warmtenetten Tot op heden is er nog geen definitie van betaalbaarheid vastgesteld. De verwachting is dat dit uitgewerkt wordt in de uitvoeringsregeling Bgiw (als toegelicht bij wetgevingstraject Wgiw). Wel heeft de minister na vragen van de Kamer over de tarieven toegezegd voor de zomer met een brief te komen over onder andere het waarborgfonds en de tariefsystematiek. Daarmee moet in ieder geval duidelijker worden hoe het ministerie de betaalbaarheid van warmte wil borgen. Bij de definitie over betaalbaarheid verwachten we dat het Rijk ook aan zal geven in hoeverre subsidiemogelijkheden als SAH (Stimuleringsmaatregel Aardgasvrije Huurwoningen) en ISDE (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing) ingezet kunnen blijven worden.

Een andere subsidiemogelijkheid voor warmtenet-projecten is de WIS (Warmtenetten Investeringssubsidie) welke op 1 augustus 2025 voor de derde keer opent. Ondernemers die willen investeren in een energie-efficiënt warmtenet om gebouwen van het aardgas af te halen, kunnen hiermee tot en met 16 januari 2026 subsidie aanvragen voor projecten die snel van start kunnen. Voor de financiering van warmtenetten wordt nog gewerkt aan het waarborgfonds vanuit BNG dat bij het van kracht worden van de Wcw gereed moet zijn. De voorwaarden en mogelijkheden zijn nog niet bekend. Resume Wet- en regelgeving op het gebied van de warmtetransitie is nog niet volledig uitgewerkt en zal naar verwachting nog wel even in ontwikkeling blijven. We verwachten tegen het einde van 2025 meer duidelijkheid. Wij houden u op de hoogte bij ontwikkelingen op het gebied van wetgeving, de definitie van betaalbaarheid en mogelijkheden voor financiering van warmtenetten. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

A.P.W. van de Klift gemeentesecretaris

H.M.F. Bruls burgemeester

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 5