Brief aan de raad over de voortgang van de uitvoering van de Armoede Agenda Nijmegen 2020-2024

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Onderwerp

Contactpersoon Charlotte Berens c1.berens@nijmegen.nl T 024 – 329 91 99

7 september 2021 Voortgang uitvoering Armoede Agenda Nijmegen 2020-2024

Geachte leden van de raad,

Ons kenmerk E21.002021

Op 23 september 2020 stelde u de Armoede Agenda Nijmegen 2020-2024 vast. Inmiddels zijn we bijna een jaar verder. Via deze brief informeren wij u over uitvoering van het nieuwe beleidskader. Ook gaan wij in op de moties ‘Nijmeegse minimaregelingen: leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker!’ en ‘Zegt het voort, zegt het voort, tot iedereen het heeft gehoord’.

Bijlage(n) ja

Corona Nog altijd is de coronacrisis niet voorbij. Er zijn nog steeds ondernemers en inwoners die geraakt worden door de gevolgen van de coronamaatregelen. Mensen die hun baan in coronatijd zijn kwijt geraakt en nog geen nieuwe baan hebben gevonden bijvoorbeeld. Of ondernemers die kampen met hoge schulden door de inkomsten die ze afgelopen jaar zijn misgelopen en van wie hun zaak nog steeds niet voor de volle 100% open kan. Daarnaast dienen we ook niet te onderschatten welke impact de maatregelen hebben gehad op de geestelijke gezondheid van mensen. Zorgen die er mogelijk door corona zijn bijgekomen in een gezin waar de zorgen toch al torenhoog waren. Sinds het begin van de coronacrisis in maart 2020 hebben we naast het ondersteunen van de circa 17.500 huishoudens in Nijmegen met een laag inkomen extra aandacht gehad voor inwoners met financiële problemen als gevolg van de coronamaatregelen. Zolang de gevolgen van de coronacrisis nog steeds zo duidelijk zichtbaar zijn, blijven we dit doen. TOZO en TONK Naast de regeling Tijdelijke Overbrugging Zelfstandig Ondernemers (TOZO) waar 2541 ondernemers gebruik van maken, ondersteunen we sinds 15 maart 2021 (en met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2021) de inwoners ook met de regeling Tijdelijke

1 Stand van zaken 19 augustus 2021

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 8

Ondersteuning Noodzakelijk Kosten (TONK). Inmiddels maken 7122 inwoners gebruik van deze regeling. Verder opende de Voedselbank een extra uitgiftepunt in Nijmegen-Noord, waar vooral veel ZZP-ers door de coronacrisis werden geraakt. We subsidieerden de Vincentius vereniging Nijmegen voor het leveren van boodschappenpakketten aan mensen die niet terecht konden bij de Voedselbank maar door corona toch in nood zaten. Ook zorgden we er in samenwerking met Stichting Leergeld voor dat kinderen zo snel mogelijk voorzien werden van laptops zodat het thuisonderwijs kon doorlopen. De extra werkzaamheden die gepaard gingen met de coronacrisis maar ook het samenwerken met partijen in de stad die vooral bezig waren met het zorgen dat hun eigen dienstverlening in deze lastige tijd kon blijven draaien, hebben ook hun invloed gehad op de uitwerking en de planning van de Armoede Agenda Nijmegen 2020-2024. Hieronder gaan we uitgebreider in op de vier lijnen waaruit de Armoede Agenda Nijmegen bestaat. Lijn 1 Optimaliseren bereik en organisatie minimaregelingen Het doel van deze lijn is om het bereik van onze minimaregelingen te optimaliseren. Dit sluit aan bij de uitkomst van de Minima- effect- rapportage 2019 van Nibud die laat zien dat de onderzochte huishoudens, zonder schulden, bij optimaal gebruik van de regelingen, voldoende rond kunnen komen.

Ook willen we met deze lijn meer ruimte creëren voor het bieden van maatwerk en klantcontact door de organisatie van de minimaregelingen anders in te regelen. Per activiteit geven we hieronder een huidige stand van zaken. Realiseren van één toegangspoort Eind 2020 hebben we het busvoordeelabonnement toegevoegd aan het platform waar we eerder de meedoen-regeling al hadden onder gebracht. Dit digitale platform biedt veel mogelijkheden om de minimaregelingen in Nijmegen te digitaliseren waardoor deze toegankelijker worden en eenvoudiger in het gebruik. Daarnaast automatiseren we via dit platform een groot deel van de aanvraagprocedure en de administratieve afhandeling van regelingen. Tot begin 2022 focussen we ons op het aansluiten van alle gemeentelijke minimaregelingen (inclusief de kindregelingen die uitgevoerd worden door Stichting Leergeld) op het platform. Voor enkele regelingen is dit vrij eenvoudig te realiseren, voor andere regelingen vraagt het platform nog doorontwikkeling. De stappen waar we op dit moment aan werken zijn: Overzicht creëren door op één plek alle regelingen te tonen: inkomensondersteuning.nijmegen.nl. Vanaf het overzicht kan er worden gelinkt naar een externe aanvraagprocedure of worden aangevraagd direct via het platform. Via de zoekfunctie kunnen inwoners eenvoudig zoeken naar de verschillende vergoedingen.

2 Stand 11 augustus 2021

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 8

-

-

-

De aanvraagprocedure generiek inzetten. Alle minimaregelingen moeten straks digitaal, op dezelfde manier aan te vragen zijn waarbij we er naar toe werken dat inwoners maar één keer hun gegevens hoeven in te vullen. Naast het uitgeven van QR-codes willen we ook directe betalingen verrichten via het platform. De inwoner ontvangt in plaats van een QR-code per mail, het geld dan direct op zijn of haar rekening. Dit is noodzakelijk voor het kunnen toevoegen van een regeling zoals bijvoorbeeld de individuele inkomenstoeslag. Koppeling met onze backofficesystemen. Door koppelingen te maken met de diverse systemen in onze backoffice worden inwoners met een bijstandsuitkering bij het aanvragen herkend en kunnen zij direct van de regelingen gebruik maken zonder dat ze nog gegevens hoeven in te vullen. Ook is het met deze koppelingen mogelijk om regelingen die geen gebruik maken van een betaling maar eindigen met een signaal naar een ander systeem toe te voegen. Zoals bijvoorbeeld een kwijtschelding van hondenbelasting.

Inmiddels zijn er steeds meer gemeenten in Nederland die gebruik maken van dit platform. Samen met de gemeente Groningen en de gemeente Westerkwartier trekken we nu op om doorontwikkelingen die passen bij onze wensen te realiseren. Op deze manier wisselen we onderling kennis en ervaringen uit en kunnen we kosten voor de doorontwikkeling delen. In de toekomst lijkt dit platform niet alleen voor de minimaregelingen een uitkomst te bieden maar ook voor andere domeinen, zoals bijvoorbeeld het uitgeven van een mantelzorgcompliment. Papieren alternatief We realiseren ons dat er ook een groep inwoners is die niet digitaal vaardig is en voor wie de digitale ontwikkelingen moeilijk te volgen zijn. In de wijk kan deze groep terecht bij de Stips voor hulp bij het digitaal aanvragen. Daarnaast bieden we vanuit de gemeente ondersteuning door middel van (telefonische) spreekuren die verzorgd worden door inkomensconsulenten van de afdeling Zorg en Inkomen. Voor de meedoen-regeling en het busvoordeelabonnement die al volledig digitaal worden aangeboden via het platform hebben we een route ingericht voor inwoners die niet digitaal vaardig zijn. Via deze weg is het mogelijk om de inwoner een papieren voucher toe te sturen. Eind 2021 evalueren we de werkwijze en passen we deze waar nodig aan om ook voor niet digitaal vaardige inwoners de minimaregelingen toegankelijk te houden.

Op één lijn brengen van de voorwaarden van de verschillende minimaregelingen Naast het toevoegen van alle minimaregelingen op het platform werken we momenteel een voorstel uit om de beleidsregels en verordening meedoen-regeling op enkele punten aan te passen zodat voorwaarden voor regelingen meer op één lijn komen. Ook werken we enkele scenario’s uit om de inkomensgrenzen voor de verschillende regelingen te harmoniseren. Deze aanpassingen en scenario’s verwachten we eind 2021 aan u aan te kunnen bieden. Gelijk met de benodigde aanpassingen van de beleidsregels die we jaarlijks ophalen bij onze uitvoering en de Cliëntenraad Participatiewet.

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 8

Aanpassingen vergoedingen bijzondere bijstand en meer klantcontact en maatwerk Zodra de doorontwikkelingen, zoals hierboven genoemd, zijn afgerond en alle minimaregelingen zijn toegevoegd aan het platform kunnen we ons een beter beeld vormen van wat de gevolgen van de digitalisering zijn voor de uitvoerende afdeling Zorg en Inkomen. Daar waar we besparen op uitvoeringskosten doordat een deel van het proces gedigitaliseerd wordt, willen we de ruimte benutten om inwoners waarbij de problematiek complexer is, of die meer hulp nodig hebben nog beter te ondersteunen. Dit doen we door meer klantcontact te zoeken met deze groep inwoners en waar mogelijk maatwerk te leveren. Ook starten we, na de genoemde doorontwikkelingen, onze verkenning op voor het moderniseren van de productenlijst bijzondere bijstand. We verwachten Q2 2022 dit te hebben afgerond. Evalueren initiatievenfonds armoede en schulden en pilot hulp bij toeslagen In lijn met de armoedeagenda evalueren we het initiatievenfonds armoede en schulden en de pilot hulp bij toeslagen voor het eind van 2021 en bepalen we in welke vorm beide initiatieven doorlopen. Communicatieplan regelingen Eind 2020 stelden we een communicatieaanpak werk en inkomen op voor vier jaar.

Met het communicatieplan sluiten we zowel aan bij de Armoede Agenda Nijmegen 2020-2024 als het beleidsplan schuldhulpverlening, waarin we ons richten op het vroegtijdig bereiken van financiële problematiek. We richten ons met dit plan primair op Nijmegenaren met (beginnende) schulden/ geldzorgen en Nijmegenaren met een laag inkomen. Hierbij hebben we speciale aandacht voor:  Werkende armen.  Mensen met beginnende betalingsachterstanden, al dan niet vanwege corona.  Kinderen en jongeren.  Ondernemers met (beginnende) schulden, al dan niet vanwege corona.  Alleenstaanden (meerderheid mannen). De sociale omgeving (familie en vrienden) van mensen met schulden wordt meegenomen als secundaire doelgroep. In het plan hebben we naast de doelgroep uitgewerkt welke kernboodschap en overige boodschappen we willen overbrengen, op welke wijze en via welke kanalen (zowel online als offline). Zo richten we ons in onze kernboodschap erop dat geldzorgen iets is dat iedereen kan overkomen, ongeacht inkomen. Dat bijvoorbeeld ook een echtscheiding, ontslag of ziekte een begin kan zijn van grote geldzorgen. Zinnen die we in de communicatie met onze doelgroepen veel gebruiken zijn:  Ik kan me helemaal voorstellen dat je denkt ‘dit moet ik zelf oplossen’, maar op tijd hulp inschakelen is juist de beste manier om dat te doen. Soms zelfs de enige manier.

 Worstelen met geldzorgen is niet gemakkelijk.  Op tijd hulp zoeken voorkomt erger.  Hulp van de Financieel expert is vrijblijvend en gratis, je zit nergens aan vast.  Een handig overzicht van je financiën geeft vaak al rust.  Hulp vragen/erover praten geeft rust.  Blijf er niet alleen mee zitten, samen gaan we aan de slag.

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 8

Kanalen die we inzetten zijn bijvoorbeeld Facebook, website gemeente Nijmegen, wijkpagina’s, LinkedIn, Instagram, YouTube, websites en social media kanalen van Sterker en Bindkracht10, televisieomroep RN7, de Brug, wijkbladen en regionale media. Ook geven we een vervolg aan de campagne ‘Geldzorgen? Samen komen we eruit’. Slogan van het vervolg wordt ‘Geldzorgen? Laten we erover praten’. Deze campagne is gericht op storytelling, openheid en ‘bewijslast’ en gaat daarmee een stapje verder dan de boodschap ‘zoek op tijd hulp’ uit fase 1. In het vervolg gaan we in op wat hulp iemand kan bieden. Hiervoor is een aparte communicatieaanpak gemaakt. Verder is er in coronatijd veel aandacht gegaan naar communicatie met ondernemers in het kader van de TOZO. Hierover heeft u in de Jaarbrief Inkomen 2020 al meer kunnen lezen. Lijn 2 Aanpak kinderarmoede Het doel van deze lijn is om het bereik van de kindregelingen te vergroten en de gevolgen van armoede onder kinderen terug te dringen. Digitale Meedoenpas voor kinderen Zoals al genoemd onder lijn 1 verkennen we met Stichting Leergeld wat er nodig is om de kindregelingen die Leergeld uitvoert voor de gemeente Nijmegen toe te voegen aan het digitale platform waar ook de volwassen meedoen-regeling en het busvoordeelabonnement op zijn aangesloten. In de gemeente Westerkwartier worden de kindregelingen al uitgegeven op deze manier.

Door gebruik te maken van de ervaringen die daar zijn opgedaan verwachten we dat we de kindregelingen per januari 2022 kunnen aansluiten op het digitale platform. Aandacht voor armoede binnen het onderwijs en de jongerenraad Eind 2020 hebben we aandacht gevraagd voor armoede binnen het onderwijs. Samen met de jongerenraad spraken we met de scholen over de gevolgen van armoede binnen het middelbaar onderwijs en gaf de jongerenraad enkele adviezen zowel aan de gemeente als aan de scholen. Via de raadsinformatiebrief ‘Advies Jongerenraad’ van 31 maart 2021 bent u al op de hoogte gebracht van de adviezen die de jongerenraad voor de gemeente had en onze reactie hierop. Lijn 3 Gezondheid en Armoede Het doel van deze lijn is om de gezondheidsverschillen tussen mensen met een lage sociaal economische status en een hoge sociaal economische status op langere termijn terug te dringen. Rekening houden met stress en schaamte die armoede/ schulden meebrengt in dienstverlening Schaamte voor je financiële situatie is niet iets wat wij als gemeente zomaar bij iemand weg kunnen nemen. Door het bespreekbaar te maken, aan te geven wat armoede en/ of schulden met iemand doet en door in onze communicatie ervaringsverhalen te gebruiken hopen wij de drempel voor mensen om hulp te zoeken bij de gemeente wel te verlagen. In

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 8

de campagne ‘Geldzorgen’ hebben we volop aandacht voor de stress en schaamte die financiële problemen met zich meebrengt. Ook binnen de uitvoering van onze afdeling Zorg en Inkomen is er aandacht voor dit onderwerp. Tegelijkertijd realiseren we ons ook dat het een onderwerp is waarvoor we voortdurend aandacht zullen moeten blijven houden. Dit zullen we conform de communicatie aanpak die we hebben opgesteld ook blijven doen. In de wijk Nijmegen-West wilden we in 2020 een pilot uitwerken met als doel de vraagverlegenheid van zorgverleners en professionals op gebied van financiële dienstverlening over elkaar domeinen bespreekbaar te maken en aan te pakken. Zoals al eerder genoemd in deze brief lag voor veel partijen in coronatijd de prioriteit op het voortzetten van de eigen dienstverlening aan inwoners. We verkennen daarom opnieuw wat de mogelijkheden zijn voor het opzetten van een dergelijke pilot op het moment dat alle partijen hier weer ruimte voor hebben. Onderzoek naar leven in armoede en sociale uitsluiting In het kader van de nationale wetenschapsagenda doen we mee aan landelijk onderzoek op het gebied van armoedebestrijding.

In het onderzoek naar leven in armoede en sociale uitsluiting kijken we het komende jaar of door middel van het toepassen van de methodiek ‘Krachtwerk’ door de uitvoering aandacht gegeven kan worden aan de relatie tussen armoede en gezondheid, en hoe het negatieve, elkaar versterkende effect kan worden doorbroken. Er is nog geen zekerheid over waar in onze uitvoering we de methodiek gaan testen. Stoppen met roken lage SES en samenwerking met huisartsen In samenwerking met Stichting Achterstandswijken Nijmegen (afgekort SAN) hebben we een projectplan opgesteld om samen met een huisartsenpraktijk in Lindenholt en de financieel experts die actief zijn in Lindenholt een pilot op te pakken waarin nauw samen wordt gewerkt om mensen met schulden die roken zowel te helpen met het aanpakken van de schuldenproblematiek als ze te helpen met het stoppen met roken. We verwachten in de loop van najaar 2021 de opstart van de pilot in de wijk op te pakken. Lijn 4 Werkende Armen Het doel van deze lijn is om het bereik van onze regelingen onder werkende armen te vergroten en de armoedeproblematiek onder deze doelgroep terug te dringen. Onderzoek vindplaatsen Ook dit onderzoek wordt uitgevoerd in het kader van de nationale wetenschapsagenda.

Komend jaar onderzoeken we in hoeverre onze financieel experts in de wijk fungeren als plek waar we verborgen armoede opsporen: komen er mensen bij de financieel experts die niet eerder de weg naar de gemeente hebben gevonden? Soortgelijke onderzoeken vinden ook in andere gemeenten plaats in (naar andere interventies), waardoor we van elkaar kunnen leren wat werkt.

Gemeente Nijmegen

Pagina 6 van 8

Regelingen toegankelijker maken voor ondernemers, bewustwording en bereik vergroten Afgelopen maanden deden we veel ervaring op met de TOZO regeling voor ondernemers. We nemen hieruit lessen mee als het gaat om het toegankelijker maken van regelingen voor ondernemers en de communicatie richting ondernemers. In het communicatieplan hebben we ook specifiek aandacht voor deze doelgroep. Een voorbeeld hiervan is informatieflyer die gemaakt is voor ondernemers waarin we niet alleen wezen op de TOZO maar ook op andere regelingen waarvan ondernemers gebruik konden maken. Bewustwording onder de doelgroep zelf, maar ook werkgevers waar mensen met een laag inkomen werken blijft onze aandacht houden. Motie ‘Zegt het voort, zegt het voort, tot iedereen het heeft gehoord’ In het communicatieplan Werk en Inkomen hebben we uitgewerkt hoe en wanneer we komende jaren diverse mediakanalen zoals de wijkbladen, De Brug, RN7 willen inzetten om het bereik van onze minimaregelingen te verhogen. Ook hebben we diverse doelgroepen opgenomen zoals toegelicht onder lijn 1. Wegwijzer024 die in Nijmegen dient als sociale kaart is ontwikkeld door Sterker sociaal werk en tot stand gekomen in samenwerking met wijkbewoners en partnerorganisaties in welzijn, wonen en zorg. Sterker Sociaal werk beheert de website en controleert de informatie op Wegwijzer.

Organisaties in de stad zijn daarnaast zelf verantwoordelijk om de informatie over hun diensten op de Wegwijzer regelmatig te controleren en aan te passen of aan te vullen waar nodig. Op de Dag tegen Armoede in 2019 hebben we met de deelnemende organisaties hier ook aandacht aan besteed en verbeterpunten opgehaald. Het zorgdragen van een papieren alternatief naast de digitale aanvraagmogelijkheid en een omschrijving over hoe nieuwe regelingen getest worden door gebruikers en ervaringsdeskundigen is niet opgenomen in het communicatieplan maar wel al onderdeel van de reguliere werkwijze. Voor wat betreft het papieren alternatief naast de digitale aanvraagmogelijkheid verwijzen we naar het kopje ‘papieren alternatief’ eerder in deze brief. Wat betreft het betrekken van ervaringsdeskundigen en gebruikers bij het tot stand komen van nieuwe regelingen of wijzigingen in oude regelingen maken we altijd gebruik van de expertise die beschikbaar is in de Cliëntenraad Participatiewet. Tevens worden de consulenten van de uitvoerende afdeling Zorg en Inkomen betrokken bij uitwerkingen als ook de publieksvoorlichters bij de Stips. We beschouwen hierbij de motie ‘Zegt het voort, zegt het voort, tot iedereen het heeft gehoord’ als afgehandeld.

Motie ‘Nijmeegse minimaregelingen, leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker’ Zoals genoemd onder lijn 1 verwachten we eind van het jaar een voorstel aan te bieden voor het aanpassen van enkele voorwaarden in de regelingen. Met dit voorstel bieden we ook verschillende scenario’s aan voor het harmoniseren van de inkomensgrenzen van de regelingen (punt 3 uit de motie). Tot begin 2022 focussen we op het door ontwikkelen van het platform van de digitale Meedoen-pas om zo te komen tot één toegangspoort waarop alle regelingen zijn aangesloten. Zodra dit is gerealiseerd werken we een pro-actiefplan uit

Gemeente Nijmegen

Pagina 7 van 8

in samenwerking met organisaties en ervaringsdeskundigen, gericht op het vergroten van het ‘doenvermogen’ van Nijmegenaren en onderzoeken we de mogelijkheid om budgetten van verschillende regelingen samen te voegen tot één keuzebudget om zo de keuzevrijheid onder volwassen te vergroten (punt 1 en 4 uit de motie). We verwachten Q2 2022 dit te hebben uitgewerkt. We informeren u over de financiële situatie van het programma werk en inkomen waaronder armoedebestrijding valt, op de reguliere momenten uit de P&C-cyclus. Met de cijfers van de jaarrekening 2021 leveren we ook een overzicht van het relatieve bereik aan. Via deze voortgangsbrief informeren wij u over de inhoudelijke voortgang op de Armoede Agenda Nijmegen 2020-2024. De volgende voortgangsbrief zal in september 2022 worden toegestuurd (punt 5 en 6 uit de motie). Deze motie kan nog niet als afgehandeld worden beschouwd. Aankomende wetswijziging Naast de uitvoering van de vier lijnen van de Armoede Agenda Nijmegen 2020-2024 verwachten we een wetswijziging met betrekking tot de Individuele Studietoeslag. Het wetsvoorstel Breed Offensief, waarin de aangepaste studieregeling met een centrale normering van de studietoeslag is opgenomen, is door de Tweede Kamer controversieel verklaard.3 Het is aan de Tweede Kamer om na het aantreden van een nieuw kabinet een besluit te nemen over de verdere behandeling van het wetsvoorstel.

Om te voorkomen dat studenten met een medische beperking nadelen ondervinden van de val van het kabinet is er besloten om de individuele studietoeslag per 1 september 2021 vast te verhogen naar €300,- per maand. Middels deze voortgangsbrief hopen we u goed geïnformeerd te hebben over de activiteiten die we de laatste maanden hebben uitgevoerd en de activiteiten die binnenkort op de agenda staan. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

mr. drs. A.H. van Hout Gemeentesecretaris

drs. H.M.F. Bruls Burgemeester

3 Kamerstukken II 2020/21, 35 718, nr. 43.

Gemeente Nijmegen

Pagina 8 van 8