Brief aan de raad over de veiligheidsbrief 2021

Postadres Gemeente Nijmegen VH10 Postbus 9105

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

6500 HG Nijmegen Bezoekadres Mariënburg 30 6511 PS Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Betreft

26 januari 2021 Veiligheidsbrief 2021

Contactpersoon Wim Engelen w.engelen@nijmegen.nl T 024 – 329 91 81

Geachte leden van de raad,

Registratienummer E21.000077

Elk jaar informeren we u met onze Veiligheidsbrief over de uitvoering van ons veiligheidsplan, getiteld: De weerbare stad, en over de te verwachten ontwikkelingen. In dat kader geven we ook een duiding aan de jaarcijfers misdrijven en incidenten in het voorafgaande kalenderjaar. Bovenal stond het jaar 2020 toch in het teken van covid-19, wat ook het nodige betekende voor het veiligheidsdomein. Dat onderwerp behandelen we in deze brief daarom ook als eerste. Covid-19 en het veiligheidsdomein De coronapandemie heeft in 2020 een stevige invloed gehad op het veiligheidsdomein. Gedurende de eerste golf in het voorjaar stond de inzet van onze handhavers van politie en gemeente vooral in het teken van controles op de naleving van de coronamaatregelen; en ook tijdens de tweede golf ging daar veel aandacht naar uit. Tegelijkertijd ging veel gemeentelijke capaciteit naar de regionale crisisorganisatie. En ook bij de overige veiligheidpartners, met name die in de zorg, lag de prioriteit bij de bestrijding van de pandemie, c.q. werd hun werk daar ernstig door beïnvloed. In die zin mogen we wel spreken van een bijzonder jaar, waarin het een uitdaging bleek om de netwerksamenwerking bij de aanpak van problemen op straat en op het snijvlak van zorg en veiligheid goed te borgen. De doorwerking van de coronapandemie zien we duidelijk terug in de criminaliteitscijfers.

Inwoners hebben in 2020 relatief veel tijd thuis doorgebracht: veel mensen werkten vanuit huis, er waren weinig evenementen en de scholen, horecagelegenheden en niet-essentiële winkels waren een deel van het jaar gesloten. Bepaalde gelegenheidscriminaliteit nam hierdoor af. Tegelijkertijd liepen spanningen voelbaar op en nam de tolerantie juist af. De ervaren overlast is in 2020 dan ook fors.

Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Brief

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 7

Op langere termijn zal blijken wat de effecten zijn vanwege de impact van de coronapandemie op het psychosociale welbevinden en de geestelijke gezondheid. Mogelijk dat hierdoor overlast in de komende jaren kan toenemen. We zullen in elk geval aandacht moeten houden voor kwestbare burgers met het oog op ondermijning en ernstige overlast. Daarbij komt dat het positieve kortetermijneffect op het aantal vermogensdelicten naar verwachting snel voorbij zal zijn zodra de beperkingen vanwege covid-19 grotendeels zullen zijn opgeheven. Ofschoon het nu nog moeilijk te voorspellen is welke langetermijneffecten de coronapandemie gaat hebben op de criminaliteit houden we er rekening mee dat zowel in de fase van de bestrijding van de pandemie, waar we nu nog volop inzitten, als in de jaren die daarop volgen de druk op het veiligheidsdomein zou kunnen toenemen. In dat verband willen we ook nog wijzen op de invloed die de pandemie lijkt te hebben op de verharding van het maatschappelijke debat en op de kwetsbaarheid van burgers en ondernemers voor cybercrime. Het is dus verstandig om rekening te houden met verschuivingen ten aanzien van thema’s en fenomenen die onze aandacht vragen. In de bijlage bij deze brief treft u een overzicht aan van de criminaliteitscijfers 2020 met daarbij meer duiding. In onderstaande vatten we de belangrijkste bevindingen samen in het Nijmeegse veiligheidsbeeld.

Veiligheidsbeeld Nijmegen 2020 Het veiligheidsbeeld voor Nijmegen valt als volgt samen te vatten. 1. Met betrekking tot de vermogensdelicten is het algemene beeld positief. Veel categorieën zijn het afgelopen jaar gedaald ten opzichte van 2019. Dit komt overeen met het landelijke beeld. Deze daling wordt hoogstwaarschijnlijk (mede) veroorzaakt door de coronamaatregelen in 2020. Er was immers met méér mensen thuis en minder mensen op straat minder gelegenheid tot bijvoorbeeld woninginbraak en zakkenrollerij. Alleen het aantal diefstallen af/uit/van overige voertuigen valt negatief op ten opzichte van 2019, wat met name werd veroorzaakt door hoge aantallen begin 2020. 2. Het aantal geweldsdelicten in Nijmegen is evenals in voorgaande jaren over het algemeen stabiel gebleven. Ten opzichte van 2019 is het aantal bedreigingen, zedenmisdrijven en wapenbezit toegenomen. Daarentegen is het aantal mishandelingen, straatroven en woningenovervallen gedaald. De daling in aantal mishandelingen en straatroven heeft hoogstwaarschijnlijk te maken met het feit dat veel evenementen niet zijn doorgegaan en horecagelegenheden tijdens een groot deel van het jaar gesloten zijn geweest. 3. In de categorie overlast en vernieling zien we een sterke toename bij alle categorieën behalve vernieling, geluidshinder horeca en geluidshinder evenementen.

Hierin speelt de gedeeltelijke sluiting van de horeca en het beperkte aantal evenementen in 2020 logischerwijs een rol. Daarentegen is er een forse stijging van onder meer jeugdoverlast, overlast verward persoon en geluidshinder overig. Faciliteiten voor de jeugd waren slechts beperkt open vanwege corona, waardoor verveling op de loer lag. Bovendien is het vanzelfsprekend dat inwoners meer overlast hebben ervaren en veroorzaakt in 2020, doordat zij simpelweg meer tijd thuis door hebben gebracht. Ook landelijk zien we dit beeld. 4. In 2020 was er ten opzichte van 2019 een forse stijging in digitale criminaliteit en cybercriminaliteit. Dit past in de landelijke trend, waarbij men ziet dat digitale vormen

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 7

5.

van criminaliteit de traditionele vermogensdelicten lijken te vervangen. Vermoedelijk heeft de coronacrisis deze trend versterkt, doordat er minder gelegenheid was tot vermogenscriminaliteit in de fysieke wereld en inwoners meer tijd online hebben doorgebracht dan normaal. We zien als gevog hiervan wel een noodzaak om onze aandacht voor het thema cybercriminaliteit te gaan versterken. Daarbij denken we aan het starten van een bewustwordingscampagne. Tenslotte zagen we in 2020 de criminaliteit rondom winkels en horeca afnemen. Wij denken dat hier wel een duidelijk verband ligt met de coronapandemie vanwege de sluiting van deze bedrijven gedurende het delen van het jaar om de besmettingsgraad terug te dringen.

Hoewel het causale verband tussen het criminaliteitsbeeld en de effecten van de coronapandemie voor de hand lijkt te liggen, blijft het moeilijk te voorspellen in welke mate bepaalde trends zich ook daadwerkelijk zullen voortzetten wanneer de coronamaatregelen worden versoepeld. Het is in ieder geval van belang dat we ons realiseren dat 2020 gewoon een uitzonderlijk jaar was. Verantwoording over beleid en uitvoering In ons veiligheidsplan, De weerbare stad, heeft uw raad de kaders voor ons lokale veiligheidsbeleid vastgelegd op basis van ambities die we feitelijk al vele jaren volgen. Met de introductie afgelopen jaar in onze stadsbegroting van een doelenboom per programma hebben we die kaders handzaam kunnen vertalen in doelen en activiteiten die de kern uitmaken van wat we op het vlak van sociale veiligheid, fysieke veiligheid, ondermijning en informatiegestuurd werken duurzaam willen bereiken. De doelenboom vat goed samen wat we het afgelopen decennium bereikt hebben. We hebben onze inspanningen op het veiligheidsdomein met succes weten te verleggen van primair inzet op beleidsvorming naar regie op tactische samenwerking. Met de introductie van de Veiliger Wijkteams zijn we ook meer wijkgericht gaan werken. Verder hebben we het informatiegestuurd werken een stevige impuls gegeven, waar we overigens ook mee blijven doorgaan.

En tot slot heeft de aanpak van ondermijning een sterke impuls gekregen. Voor ons vormt de doelenboom dan ook het vertrekpunt voor een uitvoeringsprogramma lokale veiligheid dat we via de Veiligheidsbrief jaarlijks met uw raad willen afspreken, waarbij we tevens verantwoording afleggen over de realisatie in het voorgaande jaar. Met de doelenboom als vaste structuur en een jaarlijks uitvoeringsprogramma als nadere invulling bieden we enerzijds een langetermijnperspectief en borgen we anderzijds flexibiliteit in de uitvoering, zodat we ook goed blijven inspelen op actuele ontwikkelingen. Nieuwe impulsen  Beleidsevaluatie fysieke veiligheid Op het terrein van de fysieke veiligheid zijn we in het najaar van 2020 gestart met een beleidsevaluatie. Stadscontrol voert deze evaluatie uit, waarbij gekeken wordt naar de vraag of de uitgangspunten die we sinds 2016 hanteren goed werken, dan wel dat we hierin moeten bijstellen, en waarin ook vraagstukken rondom uitvoering en governance tegen het licht worden gehouden. Naast de afdelingen Veiligheid en Stadsontwikkeling, verantwoordelijk voor de beleidsontwikkeling en het gemeentelijk opdrachtgeverschap,

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 7

zijn de uitvoeringspartners, ODRN en VRGZ, en stakeholders in de stad hierbij nauw betrokken. We verwachten de uitkomsten van de evaluatie rond de zomer met uw raad te kunnen bespreken.  Zorg en veiligheid Hier willen we in 2021 op zoek gaan naar mogelijkheden om voor specifieke doelgroepen, waaronder in elk geval dak- en thuislozen, straatsekswerkers en verwarde personen, tot een levensloopaanpak te komen. Op zichzelf staande bemoeienissen, hetzij op basis van vrijwilligheid, hetzij op grond van drang en dwang, meestal ingezet vanwege acute problemen, volstaan hier eigenlijk niet langer, omdat dit vaak leidt tot stapeling van interventies die uiteindelijk lang niet altijd effectief blijken, c.q. de problematiek zelfs in stand houden. Vaak zitten deze mensen in een soort draaideur, waarbij ze zich van de ene crisis naar de andere bewegen, instelling in en instelling uit, zonder duurzaam effect op hun gezondheid en welbevinden en daarmee ook op hun problematische gedrag. Rapporten als die van Bureau Beke over de straatprostitutie (2018) en RadarAdvies over dak- en thuislozen (2020) die we eerder al met uw raad besproken hebben, tonen aan dat ons beleid voor deze groep niet effectief genoeg is.

Onze uitdaging is om dat bij te stellen, waarbij we dus nadrukkelijk moeten kijken naar randvoorwaarden die duurzaamheid helpen bevorderen in het belang van deze mensen zelf en daarmee ook in het belang van de bestrijding van ernstige overlast. Als belangrijkste opgave daarbij zien we vooral ook het doorbreken van het voortdurende crisismanagement in individuele casuïstiek. 

Van straatcoaches naar jeugdcoaches

In 2009 stuurde Nijmegen de eerste straatcoaches naar Dukenburg. Belangrijkste opdracht: het tegengaan van jongerenoverlast door vooral gebiedsgerichte inzet in verbinding met jongerenwerk en/of hulpverlening met een zwaar accent op normerend optreden. In 2019 hebben we deze opdracht tegen het licht gehouden. Daarbij zijn ook de belangrijkste netwerkpartners bevraagd. Onze conclusie was dat deze professionals van toegevoegde waarde zijn, maar dat er wel bijstelling nodig was van hun opdracht. In een proces dat vervolgens samen met hen doorlopen is, zijn we afgelopen jaar gaan toewerken naar een aanpak waar niet langer meer de gebiedsgerichte benadering centraal staat, maar individugerichte interventies ten behoeve van risicojeugd afkomstig uit de straatcultuur. Zulke interventies blijken effectief voor (vaak oudere) jongeren die in de straatcultuur zijn opgegroeid en niet langer meer bereikbaar zijn voor instanties, voor (ex-)gedetineerde jongeren en voor jongeren die vastgelopen zijn in reguliere zorg en daardoor geen zinvolle dagbesteding en dus ook weinig maatschappelijk perspectief meer hebben. Bij deze doelgroepen is de kans dat ze in overlastgevend gedrag vervallen erg groot.

Het team heeft vanwege persoonlijke achtergronden – ze zijn destijds vooral geselecteerd vanwege hun bekendheid met de straatcultuur – en vanwege de in de afgelopen jaren opgebouwde ervaring de kennis en expertise in huis om voor de genoemde doelgroepen van betekenis te zijn. Om deze verandering duidelijk te markeren, spreken we niet meer van straatcoaches maar van jeugdcoaches.

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 7



Rising stars

Zetten we met de jeugdcoaches in op risicojongeren die (deels) al zijn afgegleden, met de aanpak rising stars willen we juist voorkomen dat risicojeugd in het criminele circuit terechtkomt. De cijfers van de jeugdcriminaliteit zijn afgelopen jaren over de gehele breedte afgenomen, maar landelijk zijn er wel nieuwe trends: 1. De criminele carrièrelijn van jongeren verloopt steiler: op jongere leeftijd al zware delicten. Criminele carrières lopen van overlast, via high impact crimes, naar drugscriminaliteit en ondermijning. 2. Er is nauwelijks aandacht voor slachtofferloze drugscriminaliteit. Daardoor kunnen jongens ‘onder de radar’ groot worden in de drugscriminaliteit. Zo ontstaat een relatie tussen jeugdcriminaliteit in de wijken en ondermijning. Dat kan een enorm groot effect op de wijk hebben. 3. De meeste zorgmeldingen komen van de politie. Het onderwijs meldt bijna nooit. Over het algemeen komen zorgsignalen te laat en worden ze ook vaak niet adequaat opgepakt. 4. We missen signalen omdat veel zich ook afspeelt in de digitale wereld. Daarom is het noodzakelijk om te investeren in jongvolwassen mannen die de schakels zijn tussen de problematiek in de wijken en ondermijning: rising stars (straatprinsen of kopstukken), te groot voor de wijk(politie), maar nog te klein voor de recherche.

Door met lokale kennis een informatiepositie op te bouwen over jeugdcriminaliteit in de wijken, komt er ook zicht op hen en hun verbinding met bovenlokaal criminele netwerken en ondermijnende criminaliteit. Vervolgens wordt bekeken welke persoonsgebonden aanpak kansrijk kan zijn (altijd maatwerk). Ook wordt de verbinding met de RIEC’s gelegd, omdat veel delicten die deze jongeren plegen drugsgerelateerd zijn en dus ook vanuit de optiek van ondermijning bekeken dienen te worden. Op enkele plaatsen in Nederland wordt al gewerkt met deze aanpak om criminele netwerkvorming onder de jeugd sneller en beter in beeld te krijgen. In Nijmegen zijn we zomer 2019 begonnen met een pilot in Lindenholt. Die is nog volop in uitvoering. Afhankelijk van de resultaten daarvan starten we later dit jaar die aanpak ook op in andere Nijmeegse stadsdelen.  Ondermijning Per brief van 8 december 2020 hebben wij uw raad geïnformeerd over de uitbreiding van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob). Een belangrijk instrument om in de komende jaren risico’s op ondermijning tegen te gaan vanwege het misbruiken van vergunningen die wij afgeven, van zorgcontracten die wij aangaan en van grond- en vastgoedtransacties die wij afsluiten.

Daarnaast blijven we onverminderd inzetten op de samenwerking met partners in stad en regio om georganiseerde criminaliteit tegen te gaan door fenomenen en risico’s in kaart te brenegen en door strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en civielrechtelijke interventies op elkaar af te stemmen. In dat kader is Integrale handhaving de komende jaren een belangrijk ontwikkelpunt. Ook in onze eigen organisatie zullen we meer informatiegestuurd en meer multidisciplinair moeten gaan optreden, en dat alles meer gericht op generieke preventie.

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 7

 Extremisme Extremisme is zowel landelijk als in Nijmegen door de jaren heen redelijk stabiel gebleven. Wel is de polarisatie in onze samenleving de laatste jaren toegenomen en we zien steeds vaker dat normale tegenstellingen niet via het debat, maar via confrontaties worden beslecht. . Social media - en vooral anonieme platforms daarop - spelen hierbij een grote rol, omdat mensen gemakkelijker worden gemobiliseerd. Radicale ideeën van zowel linkse als rechtse signatuur vinden zo ook sneller een breder publiek. De meeste activiteiten van zowel linkse als rechtse activisten blijven binnen de grenzen van de wet. Maar zij zoeken elkaar vaak wel bewust op, met name door het organiseren van tegendemonstraties bij manifestaties van de ander. Dit heeft in Nijmegen de afgelopen jaren meerdere malen tot openbare-orde problematiek geleid. Daarom spannen we ons ook in om zicht te houden op deze vormen van activisme om in een zo vroeg mogelijk stadium interventies te organiseren, waardoor we de risico’s op escalatie kunnen minimaliseren. Het thema blijft zo de komende jaren een belangrijk aandachtspunt bij onze aanpak van vraagstukken rondom de openbare orde. Tevens hadden wij uw raad nog toegezegd om in deze Veiligheidsbrief ook terug te komen op de quickscan die eind 2019 in Arnhem is uitgevoerd.

Dat onderzoek was overigens beperkt tot rechtsextremisme en levert geen nieuwe inzichten op in relatie tot onze bovenstaande conclusies. Kaderbrief VRGZ 2022 Tijdens de Politieke Avond van 14 december 2020 heeft uw raad al mondelinge toelichting gekregen op de inhoud van de kaderbrief. Een aantal thema’s zijn overigens ook al eerder bij uw raad geagendeerd, zoals het Regionaal Beleidsplan 2020-2023, de kwestie van de nieuwe werkgeververeniging voor de 25 Veiligheidsregio’s, de vraagstukken rondom de rechtspositie van de brandweervrijwilligers met daaraan gerelateerd de visie op de beroepsbrandweer en de invoering van de Omgevingswet. We gaan daarom hieronder kort in op de overige relevante thema’s.  Evaluatie van de Wet Veiligheidsregio’s Een belangrijk nieuw item is de evaluatie van de Wet Veiligheidsregio’s die afgelopen jaar heeft plaatsgevonden. De vraagstukken die hiermee samenhangen zullen, met de Kamerverkiezingen in aantocht, ongetwijfeld door een nieuw kabinet worden opgepakt. De coronacrisis heeft volgens de landelijke evaluatie inzichtelijk gemaakt dat de huidige crisisaanpak te veel versnippering met zich meebrengt, wat vooral ook veel onduidelijkheid veroorzaakt bij de burger.

Hoe het nieuwe kabinet dit gaat oppakken en welke gevolgen dat heeft voor de Veiligheidsregio’s en de relatie met de deelnemende gemeenten, zal mogelijk al het komend jaar moeten blijken uit, bijvoorbeeld, het nieuwe regeerakkoord.  Impact van de coronapandemie op de regionale crisiorganisatie Het is evident dat de enorme inzet die afgelopen jaar gerealiseerd is ter bestrijding van de pandemie gevolgen heeft voor de regionale crisisorganisatie. We mogen verwachten dat daar in het kader van de begrotingscyclus en jaarplannen meer inzicht in gaat komen. Het valt nu nog niet te voorspellen wat dit gaat betekenen voor de financiële bijdragen van de deelnemende gemeenten aan het programma Crisis- en Rampenbestrijding,

Gemeente Nijmegen

Pagina 6 van 7

Conclusies Ondanks de grote impact van de coronapandemie op het veiligheidsdomein zijn we toch in staat gebleken om aan onze ambities vast te houden. Onze aanpak van lokale veiligheid lijkt hiermee ook toekomstbestendig. We hebben een heldere koers en we kunnen flexibel inspelen op actuele ontwikkelingen, waarbij we optimaal gebruikmaken van de informatieen netwerksturing die we in het afgelopen decennium hebben opgbouwd. Die sturing kan zeker nog verfijnd en verder uitgebouwd worden en daar gaan we ook zeker mee verder. Maar majeure ontwikkelvraagstukken zien we niet. En wat betreft de resultaten staat Nijmegen er goed voor. De komende jaren zijn dus vooral een kwestie van consolidatie en goed beheer met een goed oog voor kwestbaarheden, naast een aantal gerichte vernieuwingen, zoals meer aandacht voor cybercrime en, zoals hierboven al toegelicht, bijstellingen in relatie tot het thema zorg en veiligheid. De coronapandemie heeft aangetoond dat vooral onze netwerksturing broos kan worden onder invloed van een flinke crisis; in dit geval vanwege de beperkte beschikbaarheid van partners als gevolg van de opgelegde beperkingen tijdens een lockdown, maar ook door het feit dat de aandacht als gevolg daarvan bij een aantal partners ook meer kwam te liggen op handhaving van de maatregelen. Dat is een les die we voor de komende jaren zeker meenemen.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

mr. drs. A.H. van Hout gemeentesecretaris

drs. H.M.F. Bruls burgemeester

Bijlage: Criminaliteitscijfers Nijmegen 2020

Gemeente Nijmegen

Pagina 7 van 7