Brief aan de raad Jaarverslagen leerplicht en RMC schooljaar 2021-2022

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Onderwerp

Contactpersoon Karin Heijligers k.heijligers@nijmegen.nl T 0652354018

10 januari 2023 Leerplicht en verzuim (jaarverslagen Bureau Leerplicht en RMC)

Geachte leden van de raad,

Ons kenmerk E22.002487

Ieder jaar informeren we de raad over ontwikkelingen rondom verzuim, leerplicht en voortijdig schoolverlaters. Het jaarverslag leerplicht 2021-2022 en jaarverslag rmc-vsv 2021-2022 zijn als bijlagen meegestuurd.

Bijlage(n) Bijgevoegd: Ja

Wat is leerplicht en kwalificatieplicht? Rondom de leerplicht zijn diverse begrippen met elkaar verbonden, maar toch gaat het om verschillende wettelijke taken en groepen jongeren. Leerlingen van 5 tot 16 jaar zijn leerplichtig en jongeren tussen de 16 en 18 jaar zijn kwalificatieplichtig als ze nog geen startkwalificatie hebben behaald. Een startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). De kwalificatieplicht geldt niet voor jongeren die praktijkonderwijs hebben gevolgd of speciaal onderwijs in de uitstroomprofielen arbeidsmarkgericht of dagbesteding. Bureau leerplicht en RMC Nijmegen ziet toe op handhaving van de leerplichtwet voor Nijmeegse jongeren van 5 tot 16 jaar en de kwalificatieplicht voor 16 en 17-jarigen. Daarnaast hebben gemeenten de taak om jongeren die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten, in beeld te houden en terug te begeleiden naar onderwijs, werk, ondersteuning of een combinatie hiervan. Een voortijdige schoolverlater is een jongere (tot 23 jaar) die niet staat ingeschreven bij een onderwijsinstelling en nog geen startkwalificatie heeft. Bureau leerplicht en rmc voert deze rmc-taken uit voor de regio rijk van Nijmegen (RMC = Regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten). De gemeente Nijmegen is als contactgemeente verantwoordelijk voor de coördinatie van de rmc- en vsv-aanpak.

Deze taken worden uitgevoerd door een samenwerking van onderwijs, gemeenten en WerkBedrijf. Het jaarverslag rmc-vsv is daarmee een regionaal jaarverslag. Toelichting bij een aantal begrippen en wetten

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 6

Jaarverslag leerplicht Nijmegen In het jaarverslag leerplicht zijn de cijfers rondom verzuim en vrijstellingen van kinderen en jongeren (5-16 jaar) in de gemeente Nijmegen geanalyseerd. De belangrijkste inzichten zetten we hieronder uiteen. Opvallende cijfers en ontwikkelingen -

Toename in relatief en absoluut verzuim Bureau Leerplicht en RMC registreert absoluut en relatief verzuim. Absoluut verzuim houdt in dat een jongere, zonder een vrijstelling van inschrijving, niet op een school ingeschreven staat. Relatief verzuim betekent dat de leerplichtige jongere wel staat ingeschreven, maar verzuimt zonder geldige reden les- of praktijktijd. In schooljaar 2021-2022 heeft Bureau Leerplicht fors meer meldingen absoluut en relatief verzuim verwerkt dan in 2020-2021. Deze afwijking is vooral te verklaren doordat vorig schooljaar vanwege corona veel minder meldingen had. De aantallen 2021-2022 lijken richting de aantallen te gaan, zoals we deze van voor de coronaperiode kennen. Aangezien dit schooljaar nog wel te maken had met de effecten van corona, is dit niet met zekerheid te zeggen en blijven we het aantal meldingen goed monitoren voordat we daadwerkelijk een veranderend patroon zien. In de meeste gevallen gaan de jongeren na de tussenkomst van de Leerplichtambtenaar weer naar school, zowel bij absoluut als relatief verzuim. De oorzaken van het verzuim liggen vaak in de persoonlijke problematiek (medische en/of psychische klachten, stoornissen, etc). Daarnaast kan het ook voorkomen dat een leerling niet op de best passende school is ingeschreven en het niet direct mogelijk is om over te stappen.

Voor sommige leerlingen blijkt er geen passend onderwijsaanbod te zijn.

-

Toename aantal vrijstellingen van inschrijving en geregeld schoolbezoek Het aantal vrijstellingen lag in dit schooljaar hoger dan in voorgaande jaren. Het vermoeden is dat in de twee voorgaande ‘corona schooljaren’ vrijstellingen minder noodzakelijk waren. Leerlingen hoefden deels geen onderwijs te volgen of volgden dit online. Leerlingen voor wie onderwijs volgen op locatie niet (goed) mogelijk is, bleek deze vorm van onderwijs beter passend te zijn. Nu deze leerlingen weer op de reguliere manier naar school gaan, wordt er dit schooljaar alsnog een vrijstelling aangevraagd.

-

Afname sanctionerende maatregelen Sinds de invoering van de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) verschuift de rol van de leerplichtambtenaar naar meer adviserend, meedenkend of bemiddelend dan handhavend. In de cijfers is dit terug te zien door een daling in waarschuwingen, verwijzingen naar HALT of een proces-verbaal.

-

Verdergaande samenwerking met onderwijs en ketenpartners Door complexer wordende casuïstiek heeft de leerplichtambtenaar ook met meer samenwerkingspartners te maken. Samenwerking met andere partners is vrijwel altijd van belang voor de aanpak van schoolverzuim, want er is vrijwel altijd meer

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 6

aan de hand dan alleen spijbelen. Om jongeren goed te kunnen begeleiden en ondersteunen, is goed contact met scholen, samenwerkingsverbanden en hulpverlening essentieel. Hier is veel aandacht voor geweest en blijven we ook in 2022-2023 op inzetten. Dit doen we onder andere door deelname in de pilot ziekteverzuim en thuiszitters en zijn we een vast gezicht binnen de scholen.

Jaarverslag rmc-vsv (regio Rijk van Nijmegen) In het jaarverslag zijn de cijfers van verzuim en voortijdig schoolverlaters onder jongeren (16-23 jaar) in de regio Nijmegen gebundeld en geanalyseerd. De inzichten die we opdoen nemen we mee in de werkwijze voor het volgende schooljaar. Opvallende cijfers en ontwikkelingen -

Minder verzuim onder 16-18 jarigen én meer verzuim bij 18-23 jarigen Het aantal meldingen kwalificatieplichtigen (16-18 jaar) nam dit schooljaar af. Soms was het lastig voor scholen om ongeoorloofd verzuim vast te kunnen stellen door de Corona epidemie of was verzuim gerelateerd was aan corona(maatregelen) of de bereidheid om naar school te gaan. Het aantal verzuimmeldingen van 18-23 jarigen is gestegen tot het niveau vóór corona. Als gevolg van de epidemie hebben sommige jongeren achterstanden opgelopen (qua leerstof, sociaal-emotioneel) en zien we meer jongeren met motivatieproblemen en hulpvragen. We zien een stijging van verzuimmeldingen (18+) bij ROC Rijn IJssel College en ROC Koning Willem I. Meer melden kan een positieve ontwikkeling zijn omdat snel actie ondernomen kan worden. Het registreren biedt ook aanknopingspunten om de casuïstiek van een school tegen het licht te kunnen houden en bespreekbaar te maken. We gaan hierover in gesprek met beide mbo-scholen.

-

De oorzaken van verzuim willen we scherper in beeld krijgen Vooral bij de 18+ meldingen wordt vaak geen duidelijke reden gegeven voor verzuim. Regelmatig spelen discipline en motivatie een rol maar soms is er meer aan de hand, zoals psychische problemen, medische problemen, de thuissituatie of bijv. faalangst. Een nieuwe versie van het Jongeren Volg Systeem (JVS) is onlangs geïmplementeerd. Dat is een goede aanleiding om in 2023 opnieuw kritisch naar de oorzaken te kijken, eventuele wijzigingen door te voeren zodat we de oorzaken van verzuim steeds scherper in beeld krijgen en daarop kunnen handelen.

-

Er zijn steeds minder formele waarschuwingen en proces-verbalen Vaak is een gesprek, na een verzuimmelding, voldoende om de opleiding te vervolgen. Het aandeel formele waarschuwingen, HALT-afdoening of opmaken van een proces-verbaal daalt al jaren. De rol van de leerplichtambtenaren en consulenten verschuift steeds meer van handhavend naar ondersteunend.

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 6

-

Met bijna alle nieuwe vsv’ers is contact Het jongerenvolgsysteem is steeds beter ingericht, zodat de consulenten direct aan de slag kunnen met de meldingen die aandacht vragen. Bijvoorbeeld door de (buitenlandse) studenten te filteren die ingeschreven staan op locaties van studentenhuisvesting. Bepaalde groepen vsv’ers controleren we tweemaal per jaar. Bij de uitstroom (2390 meldingen) heeft ongeveer de helft werk, een deel (9%) heeft alsnog een startkwalificatie behaald of vooropleiding in het buitenland, is weer (bijna) gestart met een opleiding (7%) of doorverwezen naar het Werkbedrijf (5%). Door een betere registratie en het afleggen van huisbezoeken is het aandeel van jongeren waarmee we geen contact kunnen krijgen flink gedaald naar 3%. Jongeren bij wie twijfels bestaan over hun zelfredzaamheid, worden gemonitord.

-

Er is steeds beter zicht op vsv’ers die in eerdere schooljaren uitvielen Iedere jongere die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat houden we in beeld tot de leeftijd van 23 jaar. We willen weten waar de jongere zich bevindt, of er hulp nodig is, of iemand alsnog een startkwalificatie kan behalen en of de jongere in staat is om duurzaam uit te stromen op de arbeidsmarkt. Vorig schooljaar rapporteerden we over de uitstroom van ruim 800 oud-vsv’ers, dit jaar over bijna 3000 oud-vsv’ers. We krijgen steeds beter zicht op de voortijdige schoolverlaters die eerder het onderwijs hebben verlaten.

Onze lokale en regionale aanpak ontwikkelen we door Verzuim blijft een belangrijk aangrijpingspunt om met jongeren het gesprek te voeren over wat er speelt (op school, thuis en/of in de omgeving). Waar nodig kan de rmc-consulent of leerplichtambtenaar hier een rol in spelen. Het proces van de aanpak ziekteverzuim maken we effectiever en efficiënter. Inmiddels zijn acht scholen al bezig met de verbeterpunten en starten de overige vo-scholen en twee vso-scholen in schooljaar 2022-2023. Rondom ‘thuiszitters’ ontwikkelen we een integrale aanpak, zodat binnen drie maanden een passend aanbod is aangeboden en een doorbraakaanpak. We willen hiermee het aantal thuiszitters in het Rijk van Nijmegen terugdringen. De gemeenten zetten het schoolmaatschappelijk werk voort op het vo en mbo, gericht op preventie en vroegtijdige benadering van de leerling en jongere. Daarnaast wordt in 2023 een pilot gestart om de aansluiting met de lokale toegang in de scholen verder vorm te geven. Vanuit Bureau Leerplicht en RMC bereiken we steeds meer jongeren die eerder buiten beeld waren of dreigden te geraken. We dwingen onszelf om scherp te blijven op onze eigen werkwijze én op eenduidige registratie. Enerzijds om te weten waarom jongeren uitvallen (oorzaken) en anderzijds om scherp te krijgen hoe we hen goed en snel kunnen helpen (aanpak).

We spreken niet langer over de aanpak voorkomen voortijdig schoolverlaten maar over de regionale aanpak ‘jongeren naar school of werk’, waarin we de vsv-middelen en middelen jeugdwerkloosheid bundelen. We communiceren over projecten en delen verhalen van jongeren via nieuwsbrieven en social media en organiseren bijeenkomsten

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 6

waarmee we het netwerk verder versterken. In schooljaar 2022-2023 zal het werkgeversperspectief meer aandacht krijgen binnen de regionale aanpak, evenals de aanpak van stagediscriminatie. In september 2022 is een loopbaanteam mbo gestart. In dit team zitten professionals vanuit Leerplicht en RMC, Leerwerkloket, WerkBedrijf en medewerkers vanuit het mbo. Studenten die dit nodig hebben kunnen vanuit dit team vroegtijdige ondersteuning krijgen bij het maken van een vervolgstap. Ook start er een loopbaanteam pro/vso. Een wetswijziging is in voorbereiding om de coördinerende rmc-taken uit te breiden van 23 jaar naar 27 jaar (waarschijnlijk vanaf 2025). De totale groep jongeren wordt groter én het aanbod wat we organiseren zal veranderen. In veel gevallen zal de ondersteuning die nodig is over meerdere leefdomeinen gaan, naast onderwijs en werk. Dit vraagt om intensieve samenwerking met anderen, zowel intern als extern. Vooruitlopend op deze wetswijziging werken we verder aan integrale ondersteuning tot 27 jaar. Tenslotte, van leerplicht naar leerrecht De verzuim- en vsv-cijfers geven waardevolle informatie maar vertellen weinig over de diversiteit en achtergronden; sommige jongeren zijn vanwege beperkingen kwetsbaar binnen het onderwijs, anderen ervaren een tijdelijke hobbel op hun levenspad.

Sommige leerlingen hebben begeleiding en steun nodig, anderen een waarschuwing of een pittig gesprek. Het is voor een aantal jongeren (en hun ouders) echt lastig om een plek te vinden binnen het onderwijssysteem of een logische vervolgstap na onderwijs. Dit vraagt om leerplichtambtenaren en rmc-consulenten die de juiste vragen stellen, doorvragen, oprechte interesse hebben, denken in mogelijkheden, investeren in de samenwerking, met kennis van wettelijke kaders en netwerken, die volharden en meebewegen. In het afgelopen schooljaar heeft Bureau Leerplicht en RMC verschillende verbeteringen doorgevoerd in het monitoren van jongeren. De systemen zijn hierin ‘slechts’ ondersteunend. De leerplichtambtenaren en consulenten zijn degenen die de jongeren en hun verhalen kennen en vaak jaren met hen meelopen. Hun rol verschuift steeds meer van handhavend naar ondersteunend. Dit past bij de landelijke ontwikkeling waarbij steeds minder nadruk wordt gelegd op de onderwijsplicht maar op het recht op ontwikkeling en het denken in termen van kansen en mogelijkheden. Om deze beweging te ondersteunen verandert de bureaunaam per 1 januari 2023 in ‘Team Leerrecht en RMC’. Hiermee geven we een belangrijk signaal af, namelijk dat we een kind en jongere niet opgeven en ieder zich kan ontwikkelen. Een interne reorganisatie binnen de gemeente maakt deze naamswijziging nu mogelijk.

Overigens blijven de leerplichtwet en de functie van leerplichtambtenaar onveranderd.

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 6

Tot slot Wij zullen u op de hoogte houden van de ontwikkelingen op het gebied van leerplicht, verzuim en voortijdig schoolverlaten.

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

A.P.W. van de Klift gemeentesecretaris

H.M.F. Bruls burgemeester

Gemeente Nijmegen

Pagina 6 van 6