Brief aan de raad Jaarbrief Werk & Inkomen 2020

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Betreft

Contactpersoon Lisanne Baltussen l1.baltussen@nijmegen.nl 06-50 05 15 69

15 juni 2021 Jaarbrief Werk & Inkomen 2020

Geachte leden van de raad,

Ons kenmerk E21.001405

Bij deze ontvangt u de Jaarbrief Werk & Inkomen 2020. Ieder half jaar informeren we u over de laatste ontwikkelingen op het gebied van ons bijstandsbestand. In deze jaarbrief gaan we in op de reguliere onderwerpen: de bijstandsontwikkeling, de in- en uitstroom en de maatregelen op het gebied van naleving. We gaan ook in op de stand van zaken rondom de Aanvullende aanpak en het Huishoudboekje.

Bijlage(n) Bijgevoegd: Ja

Op woensdag 6 januari 2021 is er een raadsinformatiebijeenkomst geweest naar aanleiding van de door de raad geconstateerde gefragmenteerde informatievoorziening door het jaar heen. Denk hierbij aan de stukken die vanuit WerkBedrijf en de gemeente worden verstuurd maar ook andere regionale arbeidsmarktinformatie vanuit bijvoorbeeld UWV. De raad heeft aangegeven dat hierdoor het totaaloverzicht ontbreekt met als gevolg dat het voor de raad onvoldoende helder is welke resultaten er behaald worden naar aanleiding van het Regionaal arbeidsmarktbeleidsplan. Om deze redenen breiden we de jaarbrief voortaan uit met een stand van zaken rondom het domein Werk en de regionale arbeidsmarkt. Omdat wij de brief aanvullen met informatie uit de Jaarrekening van WerkBedrijf, in het kader van de bundeling van informatie, ontvangt u deze brief later dan u van ons gewend bent. Wij gaan in deze jaarbrief 2020 nog niet verder in op de keuzes die (in afstemming met de raad) gemaakt zijn aangaande de lokale dienstverlening van WerkBedrijf. Hierover wordt u in de halfjaarbrief 2021 geïnformeerd. De coronacrisis heeft in 2020 een grote impact op onze samenleving. Dit heeft gevolgen op vrijwel alle leefgebieden van onze inwoners, zo ook op werk en inkomen. De effecten van de coronacrisis zijn verweven door deze jaarbrief en komen daarmee nadrukkelijk aan de orde.

Lokaal In Nijmegen is sinds de zomer van 2017 het aantal bijstandsuitkeringen gedaald, van ongeveer 8000 toen naar 7100 aan het begin van 2020. Deze daling werd met name veroorzaakt door een verlaagde instroom. In 2020 zien we als direct gevolg van de

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 8

coronacrisis een stijging in het aantal bijstandsuitkeringen. Een lichte stijging aan het begin van het jaar is een trend die we eigenlijk altijd terug zien, maar de mate waarin het dit jaar gebeurde is niet te vergelijken met voorgaande jaren. De stijging is het sterkst in de maanden april, mei en juni. In de halfjaarbrief zagen we een voorzichtige daling inzetten in de maand juli. Deze daling heeft zich tot november doorgezet (7.334 uitkeringen). In december stijgt het bestand weer, tegelijkertijd met de start van de tweede lockdown en het laten vervallen van de zoekperiode voor jongeren. De stijging in het bijstandsbestand wordt veroorzaakt door een verhoogde instroom en een verlaagde uitstroom. We zien dat ten opzichte van voorgaande jaren relatief meer jongeren instromen. Jongeren hebben vaak flexibele contracten en werken vaak in de zwaarst getroffen sectoren, zoals de horeca. Ook hebben zij nog geen tot zeer weinig WW-rechten opgebouwd, waardoor zij een beroep moeten doen op de Participatiewet. Ook uit de cijfers van het UWV blijkt dat de stijging in het aan WW-uitkeringen in onze regio met name wordt veroorzaakt door de groep jongeren (bijlage 1b). Wat betreft uitstroom zien we dat de uitstroom naar werk relatief lager is dan voorgaande jaren. Ook dit is een gevolg van de coronacrisis. Naast de groep jongeren is ook de groep ouderen hard geraakt door de coronacrisis.

Dit is met name te zien aan de verlaagde uitstroom naar werk voor deze groep. Ouderen kwamen tijdens de crisis (nog) moeilijker aan een betaalde baan. De totale uitstroom is onder deze groep wel vergelijkbaar met voorgaande jaren, maar dit kan worden verklaard door uitstroom vanwege de start van de AOW-uitkering. Gedurende de eerste maanden van 2021 kunnen we voorzichtig positief zijn over de bijstandsontwikkeling. Tegen de verwachting in daalt het bestand. We zijn voorzichtig, omdat we in onze regio vaak pas later de effecten van een crisis terugzien in het bijstandsbestand. Benchmark kennissteden Gedurende het jaar zien we een vergelijkbare trend in de bijstandsontwikkeling onder de kennissteden (en Arnhem). In alle kennissteden is het bijstandsbestand eind 2020 gegroeid ten opzichte van begin 2020. Vergeleken met de andere arbeidsmarktregio’s zien we dat het aantal mensen dat hun baan verliest in Nijmegen relatief lager is (bijlage 1b). Dit komt doordat in onze gemeente en regio veel mensen werken in de sectoren onderwijs en zorg. Ondernemers De instroom in de Participatiewet vanwege de beëindiging van een zelfstandig bedrijf is in 2020 lager dan in voorgaande jaren.

Mogelijk komt dit doordat ondernemers wiens bedrijf het anders niet had gered, nu een beroep konden doen op de steunmaatregelen vanuit het Rijk, zoals de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Dit komt overeen met het landelijke beeld dat in 2020 minder bedrijven failliet zijn gegaan dan in voorgaande jaren. Wel besluiten meer ondernemers dan voorgaande jaren om te stoppen met hun onderneming (bijlage 1b).

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 8

De Tozo bestaat uit twee onderdelen: Tozo levensonderhoud en Tozo bedrijfskapitaal. De Tozo levensonderhoud vult het inkomen van de zzp’er aan tot bijstandsniveau. De Tozo bedrijfskapitaal is een lening tot maximaal € 10.157. Deze lening heeft een maximale looptijd van 3,5 jaar en kent een rentepercentage van 2%. Op het moment van schrijven (begin juni 2021) hebben 3.610 afzonderlijke ondernemers gedurende de looptijd van de verschillende Tozo’s een beroep gedaan op de regeling. Sectoren waar veel ondernemers werken die gebruik van Tozo zijn horeca, persoonlijke verzorging, evenementen, cultuur en vervoer en reizen. Welke sectoren het meest gebruik maken van Tozo hangt mede af van de geldende maatregelen vanuit het Rijk. Veel ondernemers hebben het al lange tijd ontzettend zwaar. In de vorige halfjaarbrief schreven wij een brede dienstverlening te organiseren en ontwikkelen voor hulp aan ondernemers. Bij de start van Tozo 3 (oktober 2020) zijn wij hiermee begonnen en gedurende de maanden daarna hebben wij deze uitgebreid en verstevigd. Vanuit het Rijk is tevens verzocht aan de arbeidsmarktregio’s om de hulp aan ondernemers te organiseren. Dit is onderdeel van het steun- en herstelpakket. Deze hulp is beschikbaar voor alle ondernemers met een hulpvraag, dus ook voor ondernemers die geen gebruik maken van de Tozo. Dit hebben wij gedaan aan de hand van grofweg drie routes: 1.

Ondernemer blijven 2. Geldzorgen en schulden 3. (Her)oriëntatie op een (bij)baan in loondienst In Nijmegen is het Ondernemerspunt de kern van de dienstverlening. De gemeenten in de regio werken samen met grotendeels dezelfde partners, waaronder het Leerwerkloket, WerkBedrijf en Over Rood. Op elk van de drie routes staan medewerkers en partners klaar om de ondernemer verder te helpen. We zien dat het persoonlijk contact erg gewaardeerd wordt, maar er is maar een klein aantal ondernemers dat een vervolgstap neemt. Daarnaast zien we nu de uitdaging met name in het bereiken van ondernemers, die de gemeente vaak niet zien als plek waar ze hulp voor inkomensondersteuning kunnen krijgen. De komende tijd zetten we hierop in. In 2021 wordt ook het Regionaal Mobiliteitsteam opgezet, waar de dienstverlening aan ondernemers tevens een plek zal krijgen. Huishoudboekje In juni 2020 hebben wij besloten als foundergemeente aan te sluiten bij de ontwikkeling van het Huishoudboekje. In een pilot van 1 jaar worden 25 uitkeringsgerechtigden met inkomsten uit deeltijdwerk opgenomen. Het Huishoudboekje is een innovatief instrument waarmee wij als gemeente middels een buffer garant staan voor de uitbetaling van de uitkering bij wisselende inkomsten. De verrekening van inkomsten is een ingewikkeld proces.

Met het Huishoudboekje willen wij deelnemers financiële stabiliteit en zekerheid bieden zodat ze zich kunnen richten op het werk en niet op alle zorgen rondom hun inkomen. Het Huishoudboekje is ontwikkeld door de gemeente Utrecht. In de zomer van 2020 bleek dat de applicatie nog niet geschikt was om te implementeren bij andere gemeenten. Toen is besloten om gezamenlijk met de VNG de applicatie opnieuw te bouwen. Naar verwachting gaat de pilot in de zomer van 2021 van start met de eerste deelnemers.

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 8

Handhaving & naleving Op 3 maart 2020 heeft u de tussenevaluatie van het Nalevingsbeleidsplan 2017-2020 ontvangen. Op basis van de tussenevaluatie en in samenwerking met de uitvoering en adviescommissies is het nieuwe nalevingsbeleidsplan opgesteld. Uw raad heeft deze vastgesteld op 3 maart 2021. In dit beleidsplan zetten wij de visie uit het voorgaande nalevingsbeleidsplan voort. Dit houdt in dat we nóg meer inzetten op preventie en het uitleggen van de regelgeving aan inwoners, om vorderingen aan de achterkant te voorkomen. Dit sluit aan bij onze dienstverlening en opvatting over klantbenadering: we gaan uit van vertrouwen, oprechte aandacht en zijn duidelijk over de regels en risico’s. We zetten in op contact en leveren indien mogelijk maatwerk. We willen het onze uitkeringsgerechtigden niet moeilijker maken en ze al helemaal niet opzadelen met schulden. We kijken daarom altijd wat kan binnen de wettelijke kaders, maar hebben tevens aandacht voor de hardere kant van handhaving. Zoals aangegeven in de eerdere (half)jaarbrieven is het aantal boetes sterk gedaald door de wijziging in het boeteproces in 2019. Ook in 2020 zet deze daling door. We leggen minder boetes op, maar zoeken bij mogelijke boetewaardige gedragingen actief contact met de uitkeringsgerechtigden door ze uit te nodigen voor een gesprek. Ook opgelegde maatregelen zijn in 2020 lager dan in voorgaande jaren.

Door de coronacrisis was het voor uitkeringsgerechtigden moeilijker om te voldoen aan sommige voorwaarden van de arbeidsverplichting, zoals het voeren van sollicitatiegesprekken. Hier hebben wij dan ook maatwerk geleverd en afhankelijk van de situatie geen maatregel voor opgelegd. Door de coronacrisis was het ook moeilijker om in contact te komen met uitkeringsgerechtigden. Dit maakte dat fraudeonderzoeken moeilijker uit te voeren waren. De uitkeringsgerechtigden konden niet worden uitgenodigd in de Stadswinkel en we konden niet op huisbezoek. Dit zien we terug in het bedrag aan vorderingen vanwege schending van de inlichtingenplicht. Aanvullende aanpak Werk & Inkomen Eind 2019 zijn wij begonnen met de uitvoering van de Aanvullende aanpak Werk & Inkomen. U bent hier in de brief aan de raad van 17 september 2019 over geïnformeerd. Om de uitstroom te verhogen voeren WerkBedrijf en afdeling Inkomen samen de Aanvullende aanpak uit. De Aanvullende aanpak bestaat uit de Versnelling en intensieve dienstverlening voor specifieke groepen. We voeren een gezamenlijke intake in een driegesprek en pakken het vervolgtraject in nauwe samenwerking op. De coronacrisis heeft een groot effect gehad op de uitvoering van de aanvullende aanpak in 2020. Door de verhoogde instroom en stormloop rondom de Tozo-aanvragen was de inzet die geleverd kon worden beperkt.

Bovendien is de arbeidsmarkt in korte tijd sterk veranderd en is de concurrentie in de zoektocht naar een baan groter. Centraal in de werkwijze van de Aanvullende aanpak staat intensief en persoonlijk contact. Door de coronacrisis moest dit deels digitaal. Zodra het kon vond het contact weer fysiek plaats. WerkBedrijf beschrijft dit tevens in de jaarstukken 2020. In totaal zijn door de Aanvullende aanpak 32 uitkeringsgerechtigden uitgestroomd, grotendeels naar werk. Bij de start is als doel gesteld om in totaal (2020 en 2021) 72 mensen uit te laten stromen, bij voorkeur naar werk. Met een uitstroom van 32 uitkeringsgerechtigden in 2020 hebben we ondanks de coronacrisis goede resultaten gehaald.

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 8

Weer in beeld: vanuit de Aanvullende aanpak zijn inwoners benaderd die al langere tijd een bijstandsuitkering ontvingen. Deze inwoners zijn gezamenlijk met WerkBedrijf benaderd en gesproken. Met name voor deze groep zien we dat de veranderde arbeidsmarkt én stijging in werkzoekenden het moeilijker maakt om een baan te vinden. Ook kan voor niet alle mensen uit deze groepen contact digitaal plaatsvinden. Desondanks zijn als gevolg van de aanpak 12 mensen uitgestroomd. De Versnelling: dit is een intensief en kortdurend traject (10 weken met optie tot verlengen) waarin bijstandsgerechtigden intensief worden gecoacht. Het aantal gesprekken met deelnemers wordt afgestemd op behoefte, nut en noodzaak. In het begin van het traject is circa 2 keer per week contact met de deelnemer en later circa 1 keer per week. In 2020 zijn 59 mensen aangemeld voor de Versnelling. Hiervan zijn 19 deelnemers uitgestroomd. 12 naar werk, 6 vanwege rechtmatigheid en 1 na verhuizing. Bij een deel van de aangemelde deelnemers bleek iets anders nodig te zijn, zoals een zorgtraject. Deze deelnemers zijn met advies weer ondergebracht bij de werkconsulent die dit in gang heeft gezet. We zien dat de intensieve aandacht die bij dit traject hoort werkt en over het algemeen erg gewaardeerd wordt.

Jongeren: wij hebben besloten de werkwijze in te zetten voor álle jongeren en niet alleen voor een beperkte groep in het kader van de Aanvullende aanpak. Dit houdt in dat alle jongeren een eigen contactpersoon bij de gemeente hebben en het traject in nauwe afstemming tussen jongere, gemeente en WerkBedrijf wordt opgepakt. Gezien de grote instroom van jongeren in 2020 kunnen wij uitstroom niet een-op-een relateren aan de Aanvullende aanpak en nemen wij deze niet mee in het totale resultaat. Regionaal – WerkBedrijf Rijk van Nijmegen Ook op WerkBedrijf heeft de coronacrisis een forse impact gehad, op zowel de organisatie als op de dienstverlening. Binnen WerkBedrijf is er in deze uitdagende omstandigheden voortdurend aandacht geweest voor de belangen en het welzijn van zowel kandidaten als medewerkers. De invloed van de coronacrisis zagen we het duidelijkst terug in de totale uitstroom naar werk. In totaal zijn er in 2020 met behulp van WerkBedrijf binnen de gemeente Nijmegen 634 kandidaten uitgestroomd naar betaald werk. Dit aantal ligt lager dan in 2019, toen waren dit er namelijk 737. Dit zien we ook terug in de landelijke trend: de uitstroom van werk naar geen werk groeide tijdens de coronacrisis en de instroom naar werk kromp. Voor de coronacrisis waren er veel openstaande vacatures en was de arbeidsmarkt krap.

Door de coronacrisis was er een afname van vacatures en vraag naar personeel in de meeste sectoren terwijl er meer kandidaten gebruik maken van de dienstverlening van WerkBedrijf. In 2020 zijn 293 Nijmegenaren, tegenover 311 in 2019, actief geweest binnen ‘Op weg naar werk’ (voorheen arbeidsmatige dagbesteding). Eind 2020 waren 917 SW-medewerkers bij WerkBedrijf in dienst tegenover 965 in 2019.

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 8

Zoals eerder beschreven in deze brief is de instroom van de groep jongeren tot 27 jaar opvallend hoog, te weten 38%. In 2019 was dit 29%. Ook dit is een landelijke trend én is het een direct gevolg van de coronacrisis. Jongeren hebben vaker flexibele contracten en geen of weinig ww-rechten opgebouwd zodat ze sneller in de bijstand terecht komen. Echter, zodra het economisch beter gaat, komen jongeren ook als eerste weer aan het werk. Naast uitstroom naar werk kunnen jongeren tot 27 jaar ook weer uitstromen naar een opleiding en in aanmerking komen voor studiefinanciering. In 2020 zijn iets meer jongeren weer uit de bijstand gestroomd, te weten 25%, ten opzichte van 22% in 2019. WerkBedrijf heeft in 2020 ook meer jongeren aan een baan geholpen dan in 2019: 386 in 2020 tegenover 346 in 2019. Regionaal – samenwerking arbeidsmarkt In deze paragraaf lichten we de voortgang van een aantal regionale projecten toe. Dit zijn projecten die gefinancierd worden met extra a-structurele, veelal regionale, middelen zoals subsidies en impulsen vanuit het Rijk en worden aangestuurd en gemonitord door de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (RTA). De RTA is een tactische werktafel die feitelijke samenwerking tussen onderwijs, overheid en ondernemers opstart.

Aan tafel komen wethouders Werk & Inkomen en Economische Zaken, ondernemers, vakbonden, onderwijsinstellingen, UWV en WerkBedrijf uit de arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen samen om uitdagingen en kansen op de arbeidsmarkt te bespreken én aan te pakken. De RTA heeft een uitvoeringsagenda die direct aansluit op het strategische arbeidsmarkt- en re-integratiebeleid en economische visies van gemeenten in de regio Rijk van Nijmegen. Het gaat onder meer om initiatieven in het kader van Perspectief op Werk, subsidies en landelijke en provinciale steun- en herstelpakketten ter bestrijding van de coronacrisis. Enkele voorbeeldprojecten beschrijven wij hieronder en voor een compleet overzicht van de huidige stand van zaken van de projecten die onder de uitvoeringsagenda vallen, verwijzen wij u graag naar brief die de projectleider van de RTA heeft opgesteld. Zie bijlage 1a. Perspectief op Werk De kansberoeptrajecten hebben als doel werkzoekenden toe te rusten en toe te leiden naar beroepen in kansrijke sectoren. Het gaat om trajecten in bijvoorbeeld techniek, id, zorg, schoonmaak en logistiek. HARRIE1 -trainingen en intervisiebijeenkomsten. Dit is bedoeld om ondernemers kennis en vaardigheden bij te brengen om werknemers te begeleiden en te coachen op hun (leer)werkplek. Jobcoach-Plus. Extra ondersteuning en begeleiding voor werknemers.

Men gaat middels gerichte begeleiding met de werknemer aan de slag en ontzorgt hiermee de ondernemer. De Praktijkleerroute biedt werkzoekenden en werkenden zonder startkwalificatie de mogelijkheid een praktijkverklaring te behalen en zo hun positie op de arbeidsmarkt te versterken. Het ROC Rijk van Nijmegen is kartrekker en samen met andere betrokken partners van de RTA bezig om meerdere praktijkleerroutes op te zetten.

Gemeente Nijmegen

Pagina 6 van 8

Overbruggingssubsidie coronacrisis provincie Gelderland Er worden transitievouchers ingezet om werkenden bedreigd met werkloosheid en recent werkzoekenden zonder uitkering, zich snel om te laten scholen naar kansrijke sectoren of beroepen. Deze transitievouchers worden ook aan zelfstandige ondernemers uitgekeerd in het geval zij zich willen oriënteren op hun loopbaan en zich willen omscholen naar ander werk. Om stagetekorten tegen te gaan ontwikkelen de Hogeschool Arnhem Nijmegen en ROC Nijmegen hybride leeromgevingen en praktijksimulaties. De nood is het hoogst in de dienstverlening, waaronder handhaving en beveiliging, zakelijke dienstverlening, horeca en toerisme en in de zorg. Beide onderwijsinstellingen werken nauw samen om praktijkleercentra te starten in 2021. De verwachting is dat aan circa 100 studenten een alternatief voor een stage wordt geboden in dit en komend schooljaar. WerkLab heeft als doel een sluitende aanpak van studie naar werk te realiseren voor studenten van ROC Nijmegen, Hogeschool Arnhem Nijmegen en Radboud Universiteit. Deze studenten hebben vanwege hun beperking moeite hebben met het vinden en houden van stage en/of betaalde baan.

Landelijk steun en herstelpakket crisisdienstverlening Onze arbeidsmarktregio is nu gestart, in het kader van crisisdienstverlening, met de inrichting van een regionaal mobiliteitsteam (RMT) voor werkgevers en werknemers die door de coronacrisis worden geraakt. Het neerzetten van een mobiliteitsteam vormt onderdeel van het landelijke sociaal herstelpakket van het Rijk. Vakbonden, werkgeversorganisaties, UWV, gemeenten, onderwijsinstellingen, SBB en de ministeries OCW en SZW gaan samen aan de slag om deze aanvullende regionale crisisdienstverlening vorm te geven. In de arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen zijn deze partijen bestuurlijk reeds vertegenwoordigd in de RTA (en voor het RMT aangevuld met SBB) om het opzetten van het RMT te coördineren en monitoren. Het mobiliteitsteam wordt opgezet om met ontslag bedreigd en werkloos geworden personeel zo snel mogelijk naar ander werk te begeleiden. Het is een multidisciplinaire aanpak: de betrokken partijen bemensen op basis van gelijkwaardigheid het mobiliteitsteam. Momenteel worden de voorbereidingen getroffen voor het neerzetten van het RMT. Alle partijen zijn gesproken, er is bestuurlijk een intentieovereenkomst ondertekend, er is een kwartiermaker aangesteld de eerste afspraken worden gemaakt over onder andere de bemensing van het RMT, de begroting, de samenwerkingsafspraken, de gegevensverwerking (AVG), klantadministratie etc.

Tot slot hebben we in bijlage 1b een overzicht van UWV toegevoegd die inzicht geeft in de arbeidsmarktinformatie van het Rijk van Nijmegen. UWV heeft tevens aangegeven om uw raad in een raadsinformatiebijeenkomst mee te nemen in deze cijfers en over trends en ontwikkelingen te vertellen. Indien u hier behoefte aan heeft kunt u dit kenbaar maken aan de griffier.

Gemeente Nijmegen

Pagina 7 van 8

Wij hopen u met deze Halfjaarbrief Werk & Inkomen 2020 voldoende te hebben geïnformeerd over de ontwikkelingen op het domein Werk & Inkomen van het afgelopen half jaar. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

mr. drs. A.H. van Hout gemeentesecretaris

drs. H.M.F. Bruls burgemeester

Bijlagen 1. Cijfers Werk & Inkomen 2020 a. RTA – Uitvoeringsagenda update b. UWV – Arbeidsmarktinformatie Rijk van Nijmegen

Gemeente Nijmegen

Pagina 8 van 8