Brief aan de raad Jaarbrief Werk en Inkomen 2021

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Onderwerp

Contactpersoon Bernadette Loosen b.loosen@nijmegen.nl T 06 29 65 22 86

19 april 2022 Jaarbrief Werk en Inkomen 2021

Ons kenmerk E22.000190

Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u de Jaarbrief Werk en Inkomen 2021 (bijlage 1), waarin we u informeren over de ontwikkelingen in ons bijstandsbestand in het afgelopen jaar. In de brief gaan we in op de in- en uitstroom in de bijstandsuitkeringen in Nijmegen en de ontwikkeling ten opzichte van vergelijkbare kennissteden. We blikken terug op de Aanvullende aanpak, die in 2021 is afgerond en we hebben een evaluatie van het Participatieproject ‘Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt’ (VIA). Ook lichten we u project ‘Doe je mee’ toe, dat we zijn gestart om de bijstandspopulatie beter te leren kennen en te ondersteunen op allerlei leefgebieden. Over de eindevaluatie van de Toeslagencheck door de sociaal raadslieden hebben we uw raad door middel van een brief in november ’21 geïnformeerd. Dat onderdeel vindt u om die reden nu niet meer terug in de jaarbrief. Om een versnipperde informatievoorziening over Werk en Inkomen te voorkomen, nemen we in onze Jaarbrief Werk en Inkomen 2021 ook regionale informatie op, zoals de resultaten van WerkBedrijf over 2021 en de regionale aanpak Jeugdwerkgelegenheid. In bijlage 1a treft u een overzicht van het UWV met arbeidsmarktinformatie van het Rijk van Nijmegen aan. Ook vindt u de meest recente informatie over projecten binnen de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (bijlage 1b).

Zo krijgt u een totaaloverzicht van lokale en regionale ontwikkelingen. Algemeen De coronacrisis heeft ook in 2021 nog impact gehad op onze samenleving. Dit had gevolgen voor allerlei leefgebieden van onze inwoners, zo ook op werk en inkomen. De effecten van de coronacrisis zijn zichtbaar in deze jaarbrief. In het tweede halfjaar zien we een duidelijk herstel, de economie groeit en de effecten van de crisis op de bijstandsontwikkeling worden teniet gedaan. We staan er eind 2021 zelfs beter voor dan vóór de crisis. De arbeidsmarkt is sterk aangetrokken: de werkgelegenheid steeg, de werkloosheid nam af.

Ontwikkelingen bijstand en arbeidsmarkt

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 5

In 2020 zagen we als direct gevolg van de coronacrisis na een jarenlange afname weer een stijging in het aantal bijstandsuitkeringen1: aan het einde van 2020 werden er 7.420 uitkeringen verstrekt ten opzichte van 7.155 aan het begin van dat jaar. Dit was een toename van ruim 3,5%. De coronacrisis eiste zijn tol: de economische groei nam af, werkgevers en werknemers verkeerden in onzekerheid en veel banen verdwenen. In 2021 keerde het tij. In 2021 daalde het totaal aantal uitkeringen van 7.386 naar 6.917; een afname van 5,75%. Zo’n sterke daling is in jaren niet voorgekomen. De daling is zichtbaar sinds het voorjaar van 2021. Er is dan nog sprake van een gedeeltelijke lockdown vanwege de coronacrisis, maar er worden ook versoepelingen doorgevoerd in onder andere de detailhandel, horeca, recreatiesector, et cetera. Ook gaat begin 2021 het landelijk vaccinatieprogramma van start. Het vertrouwen herstelde en de economische groei nam toe. Eind 2021 zijn er voor het eerst in jaren meer vacatures dan werkzoekenden. Er is echter vooral een kwalitatief probleem: de vraag van werkgevers sluit lang niet altijd één-op-één aan op het aanbod van werkzoekenden. De ‘mismatch’ wordt groter. Dat constateren ook WerkBedrijf en UWV. Krapte op de arbeidsmarkt is vooral te zien in de sectoren techniek, bouw, ICT, zorg, horeca en detailhandel.

Het aantal vacatures is hier groot en er zijn onvoldoende geschikte kandidaten. Het aantal openstaande vacatures eind 2021 in Rijk van Nijmegen bedraagt 6.050, tegenover 4.100 vacatures een jaar eerder. Het aantal bij UWV geregistreerde werkzoekenden met een uitkering (zonder dienstverband) is sinds september 2020 met 7% gedaald naar 12.300 eind november’21. Het aandeel werkzoekende jongeren daalde het meest, met maar liefst 22%. De werkzoekenden van nu zijn veelal kandidaten met een lagere opleiding of zonder startkwalificatie, zijn langdurig werkloos en beschikken over eenzijdige werkervaring. Landelijk is het aantal bijstandsgerechtigden (tot de AOW-gerechtigde leeftijd) in 2021 met 3,2% gedaald; de gemeente Nijmegen steekt daar met een daling van 5,75% gunstig bij af. De daling in het bestand van Nijmegen (alle uitkeringen) wordt veroorzaakt door zowel een lagere instroom als een hogere uitstroom in 2021. Lokaal Instroom in de bijstand We zien dit jaar dat er ten opzichte van 2020 een lagere instroom in een uitkering Participatiewet is: 1.289 t.o.v. 1.703 in 2020. Dat is een daling van bijna 25%. De meest voorkomende redenen van instroom zijn beëindiging studie en einde WW-uitkering, hoewel dat veel lagere aantallen zijn dan in 2020. Het aantal jongeren dat instroomt in een uitkering is 4% lager dan in 2020.

In totaal maken jongeren tot 27 jaar toch nog ruim een derde deel (36%) uit van de totale instroom. Jongeren hebben vaak flexibele contracten en werken ook in de zwaarst getroffen sectoren, zoals de horeca. Ook hebben zij nog geen of beperkte WW-rechten opgebouwd, waardoor zij een beroep moeten doen op de Participatiewet. Bovendien hebben veel jongeren mentale klachten als gevolg van de coronatijd en voelen zich daardoor belemmerd om te werken. Zij worden extra begeleid door middel van een combinatie van zorg- en werktrajecten. Uitstroom uit de bijstand In 2021 stroomden 1.807 mensen uit een uitkering; dit is een hogere uitstroom dan in 2020 (1.528). De toename t.o.v. 2020 is 18%. De uitstroom naar werk of een eigen bedrijf maakt 1 Bijstandsuitkeringen: totaal van Participatiewet-, Ioaw-, Ioaz- en Bbz-uitkeringen.

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 5

bijna 50% uit van de totale uitstroom uit een uitkering. Dit was in 2020 bijna 40%. Er stromen minder jongeren uit dan in heel 2020 (-2% t.o.v. 2020). In totaal bestaat in 2021 28% van de uitstroom uit jongeren. Het aantal jongeren met een bijstandsuitkering is gedaald van 523 begin 2021 naar 450 eind 2021. De groep 55-plussers stroomt minder gemakkelijk uit. Dit is te zien aan de verlaagde uitstroom voor deze groep (-3% t.o.v. 2020; maakt nu 21% uit van de totale uitstroom). De middengroep van 28-55 jaar zorgt voor de helft van de uitstroom uit de bijstand. Benchmark kennissteden Gedurende 2021 zien we een vergelijkbare trend in de bijstandsontwikkeling onder een aantal kennissteden (o.a. Leiden, Arnhem, Enschede, Eindhoven): overal is het bijstandsbestand in 2021 afgenomen. In Nijmegen is de trend naar beneden vanaf mei ’21 relatief sterk ten opzichte van eerdere maanden. Nijmegen eindigt eind 2021 als vierde gemeente van de sterkste dalers t.o.v. eind 2019. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers De instroom in de Participatiewet vanwege de beëindiging van een zelfstandig bedrijf is in 2021 lager dan in voorgaande jaren. Ondernemers wiens bedrijf er tijdens de coronacrisis niet goed voor stond, konden tot oktober 2021 een beroep doen op diverse steunmaatregelen vanuit het Rijk, zoals de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo).

Ook hebben ondernemers nieuwe afzetmarkten ontdekt en gooiden het roer om, waardoor er perspectief bleef bestaan voor het eigen bedrijf. Dit komt overeen met het landelijk beeld dat in 2021 veel minder bedrijven failliet zijn gegaan dan in voorgaande jaren: in 2021 is het aantal faillissementen met 43% gedaald ten opzichte van 2020. Het CBS spreekt van historisch lage cijfers. De landelijke steunmaatregelen voor o.a. ondernemers zijn vanaf het 4e kwartaal van ’21 beëindigd. Toch blijven wij via het Nijmeegse Ondernemerspunt bedrijven ondersteunen met een brede dienstverlening: hulp en advies bij het ‘ondernemer blijven’ hulp en advies bij geldzorgen en schulden heroriëntatie op werk in loondienst Het Rijk heeft hiervoor gemeentelijke middelen beschikbaar gesteld. Deze hulp stellen we beschikbaar aan alle ondernemers met een hulpvraag, dus ook aan ondernemers die geen gebruik maken van bijv. de Tozo. We hebben dit regionaal en met meerdere partners georganiseerd. Zo is sinds september 2021 het Regionaal Mobiliteitsteam (RMT) operationeel, waar ook de dienstverlening aan ondernemers een plek heeft. De uitdaging is vooral het bereiken van ondernemers, die de gemeente bij bijv. geldzorgen vaak niet zien als vanzelfsprekende partij voor hulp en advies. We hebben in 2021 dan ook veel aandacht besteed aan de communicatie met ondernemers.

Aanvullende aanpak De Aanvullende Aanpak bestaat uit de Versnelling en intensieve dienstverlening voor specifieke groepen. WerkBedrijf en afdeling Zorg & Inkomen werken hierin nauw samen in de vorm van screenings- en piramidegesprekken waarmee een intensieve één op éénbegeleiding tot stand komt. Hierin wordt een diagnose gesteld en bemiddeling naar werk en of training/scholing gestart. Ter aanvulling: alle Nijmeegse jongeren worden in ieder

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 5

geval opgenomen in een project binnen de Aanvullende Aanpak. Daarnaast benaderen wij inwoners die al langere tijd een bijstandsuitkering ontvangen. Kort na de start werd Nederland geconfronteerd met de coronacrisis. Desondanks hebben wij zo goed als kon de Aanvullende aanpak uitgevoerd. Door de verhoogde instroom in de uitkering en de stormloop rondom de Tozo-aanvragen was de inzet die geleverd kon worden beperkt. Door de veranderende arbeidsmarkt was de concurrentie in de zoektocht naar een baan groter. Ook moest door de coronacrisis contact vaak digitaal worden onderhouden, terwijl in de werkwijze van de Aanvullende aanpak intensief en persoonlijk contact centraal stond. In totaal zijn door de Aanvullende aanpak 69 uitkeringsgerechtigden uitgestroomd, grotendeels naar werk. We concluderen dat ondanks de coronacrisis de Aanvullende aanpak succesvol was. VIA Participatieproject De gemeente Nijmegen zet participatiecoaches in om mensen die langdurig in de bijstand zitten een stap verder te laten komen op de Participatieladder. Bij de pilot ‘Intensieve Begeleiding van Langdurig Werkzoekenden’ is de aanpak nu specifiek ingezet voor Nederlanders met een niet-westerse migratieachtergrond. Daarmee sluit de gemeente aan bij het programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt (VIA) van het ministerie van SZW.

Het ministerie van SZW heeft hiervoor subsidie verstrekt; de Radboud Universiteit Nijmegen heeft onderzoek verricht tijdens de uitvoering van pilot van januari 2020 tot september 2021. De uitvoering van de werkzaamheden voor het VIA-project werden ernstig verstoord door de coronamaatregelen. Wat betreft de stappen op de participatieladder zijn de uitkomsten als volgt en lijkt het activatiedoel in zekere mate bereikt te worden: het aantal deelnemers dat is gaan participeren in economische activiteiten (opleiding, vrijwilligerswerk, betaald werk) is toegenomen. Het gemiddeld aantal uren dat geparticipeerd wordt in vrijwilligerswerk en betaald werk is zeer beperkt toegenomen. Geen van de deelnemers is uitgestroomd uit de bijstand door het participatietraject. De aanbevelingen en geleerde lessen uit het onderzoek worden, hoewel zij beperkt zijn, meegenomen bij het werk van de participatiecoaches. Regionaal WerkBedrijf Rijk van Nijmegen De resultaten van WerkBedrijf zowel regionaal als voor Nijmegen geven een herstel weer na de grote impact van het eerste coronajaar 2020. Ook de regionale arbeidsmarktcijfers van het UWV bevestigen dit beeld. Dit blijkt uit een groei van het aantal plaatsingen op werk en de uitstroom uit de bijstand naar werk ten opzichte van de periode voor corona (860 uitstroom uit de bijstand naar werk in 2020 tegenover 1.117 in 2021).

De inzet op de vier focusgroepen (jongeren, 55plussers, statushouders en kandidaten met een arbeidsbeperking) wordt beloond. De stijging is vooral zichtbaar bij mensen met een arbeidsbeperking. De uitstroom van jongeren naar werk daalt als enige binnen de focusgroepen; dit heeft te maken met een verminderde instroom van jongeren in de bijstand en een afname van het aantal jongeren dat als werkzoekend geregistreerd staat. We zien dat het aantal jongeren tot 27 jaar in de bijstand is gedaald van 889 (januari ’21) naar 729 (eind december ’21). Jongeren vonden in 2021 waarschijnlijk weer gemakkelijker werk vanuit de getroffen sectoren horeca en detailhandel naar o.a. de GGD en de logistieke sector. Zij kwamen niet in een uitkering terecht. In 2021 zijn 256 Nijmegenaren -tegenover 294 in 2020- actief geweest bij ‘Op weg naar werk’ (voorheen arbeidsmatige dagbesteding). De daling heeft te maken met de

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 5

coronamaatregelen en daardoor periodes van sluiting van diverse dagbestedingslocaties bij zorginstellingen. De toegevoegde waarde van medewerkers in de Sociale Werkvoorziening (de omzet per full time medewerker per jaar) bleef achter. De productieplaatsen van o.a. Blue View (waar veel SW-medewerkers in een beschutte omgeving zijn gedetacheerd) hadden te maken met coronasluitingen, een hoog ziekteverzuim en daardoor een lagere bezetting en productie. Het gemiddelde ziekteverzuim van de SW-medewerkers (exclusief coronaverzuim) steeg van 17,3% naar 18,9%. Dit is een punt van zorg en verdient aandacht in 2022. Regionale Tafel Arbeidsmarkt (RTA) In dit onderdeel lichten we de voortgang van een aantal regionale projecten van de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (RTA) toe. De projecten van de RTA worden gefinancierd met extra, a-structurele en veelal regionale middelen, zoals subsidies en andere financiële impulsen vanuit het Rijk. De projecten worden gecoördineerd, aangestuurd en gemonitord door de RTA. De RTA is een tactische werktafel die feitelijke samenwerking tussen onderwijs, overheid en ondernemers tot stand brengt. Aan de tafel komen wethouders Werk & Inkomen en Economische Zaken, ondernemers, vakbonden, onderwijsinstellingen, UWV en WerkBedrijf uit de arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen samen om uitdagingen en kansen op de arbeidsmarkt te bespreken én gezamenlijk aan te pakken.

Voor een toelichting op de diverse projecten verwijzen wij u naar bijlage 1b. Aanpak Jeugdwerkgelegenheid Vanwege de coronacrisis heeft de overheid een aantal steun- en herstelpakketten ingevoerd om de economie en de arbeidsmarkt overeind te houden. Een van de vier pijlers uit dit steun- en herstelpakket van de overheid is de bestrijding van jeugdwerkloosheid. Per arbeidsmarktregio zijn er in 2021 en 2022 door het kabinet middelen beschikbaar gesteld om een gecoördineerde regionale aanpak vorm te geven. In het Rijk van Nijmegen is hiermee in september 2021 gestart. Speerpunten van de aanpak zijn het wegnemen van fundamentele knelpunten voor arbeidsdeelname en het organiseren van een ketenaanpak. We versterken het netwerk van allerlei partijen die in de regio met jongeren werken, zodat zij niet meer uit beeld raken en de juiste hulp kan worden geboden.

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen,

mr. drs. A.H. van Hout gemeentesecretaris

drs. H.M.F. Bruls burgemeester

Bijlagen: Jaarbrief Werk en Inkomen 2021 Arbeidsmarktinformatie Rijk van Nijmegen UWV Brief Regionale Tafel Arbeidsmarkt -stand van zaken Uitvoeringsagenda, april ‘22

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 5