Brief aan de raad Aanvullende informatie proces Nijmegen Culturele Hoofdstad van Europa 2033

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Onderwerp

Contactgegevens nijmegen.nl/contact

19 augustus 2025 Aanvullende informatie proces Nijmegen Culturele Hoofdstad van Europa 2033

Ons kenmerk E25.001804

Geachte leden van de raad,

Bijlage(n) Bijgevoegd: Ja

Op 24 juni jl. is de startnotitie Nijmegen Europese Culturele Hoofdstad 2033 door het college vastgesteld. De startnotitie is met een begeleidende brief aan de raad gestuurd. Op verzoek van het presidium voorzien wij de raad van extra informatie aangaande het proces, de scenario’s en de (financiële) risico’s met als doel de raadsbehandeling van de startnotitie te faciliteren. Wat vooraf ging De Nijmeegse kandidaatstelling voor Culturele Hoofdstad 2033 (CH2033) is al langer een thema in onze stad. De verkenning naar de titel vanuit stedelijk en regionaal perspectief is opgenomen in ons huidige coalitieakkoord 2022-2026. We hebben eerst een verkenning naar de kansen en effecten van een kandidaatstelling CH2033 uitgevoerd vanuit regionaal perspectief. Deze verkenning heeft de gemeente Nijmegen samen met de Groene Metropoolregio uitgevoerd. De verkenning met de titel ‘Verslag van een verkenning van kansen en effecten van de titel Culturele Hoofdstad van Europa 2033 voor de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen’ is als bijlage toegevoegd. Er is niet vanuit het perspectief van een specifieke stad verkend, maar vanuit de gehele Groene Metropoolregio. De verkenning geeft aan dat er draagvlak en enthousiasme is bij de partijen die zijn gesproken. De gesprekspartners zagen inhoudelijk goede kansen, in lijn met de ambities die de regio heeft, waaronder de snelle groei van de regio.

Tegelijkertijd kwam naar voren dat de regio geen kandidaat kan zijn. Volgens de Europese regels kan alleen een stad kandidaat zijn. Naar aanleiding van de verkenning heeft de Groene Metropoolregio aangegeven dat als een stad deze stap wil zetten, de Groene Metropoolregio deze wil ondersteunen. In het Nijmeegse coalitieakkoord is de verkenning naar de kandidatuur van Culturele Hoofdstad van Europa opgenomen. Nijmegen heeft daarom om een volgende stap in de verkenning gedaan. Dit is ook opgenomen in de begroting die de gemeenteraad in 2022 heeft vastgesteld. De verkenning vanuit Nijmeegs perspectief leverde informatie op over draagvlak in de stad. De gesprekspartners zagen kansen om CH2033 in te zetten om een effectieve en

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 6

waardevolle samenwerking in en met de stad verder aan te jagen, vanuit de overtuiging dat de waarde van cultuur veel groter kan zijn voor de stad. Deze verkenning ‘Nijmegen Culturele Hoofdstad 2033’ is als bijlage toegevoegd. De inhoud van beide verkenningen is gebruikt voor de startnotitie Nijmegen Culturele Hoofdstad van Europa 2033. Bij de startnotitie hebben we een groot aantal adhesiebetuigingen mogen ontvangen: van de provincie Gelderland, de Groene Metropoolregio en nog circa 80 adhesiebetuigingen uit de stad. Deze adhesiebetuigingen zijn bij de startnotitie toegevoegd als bijlage. Besluit college Op 24 juni jl. heeft ons college besloten om de kandidaatstelling CH2033 nader te onderzoeken om te bezien of er voldoende aanleiding is om ons in 2026 in te kunnen inschrijven als kandidaat. Besluit raad In het collegevoorstel van 24 juni 2025 staat dat het aan de raad is om een besluit te nemen over de inschrijving als kandidaat in 2026. Om de raad te faciliteren gaan we een contourenschets maken. In een contourenschets gaan we nader in op mogelijke thematiek, draagvlak en partnerschap vanuit stad en regio, wat de kosten zijn en wat verwacht kan worden aan (financiële) bijdragen. Ook geven een inschatting van de risico’s en zullen we aan de hand van verschillende dilemma’s nader toelichten hoe we het vervolg van de voorbereidingen op de kandidatuur zien.

De contourenschets kan gezien worden als een soort haalbaarheidsstudie. We gaan in deze fase nog géén bidbook maken, maar onderzoeken of er voldoende aanleiding is om ons officieel als kandidaat aan te melden. Het bidbook zelf komt pas aan de orde als er een positief raadsbesluit ligt over de inschrijving als kandidaat. Het raadsbesluit is gepland in Q3 van 2026. Scenario’s en dilemma’s We hebben rekening gehouden met twee scenario’s in onze startnotitie. Om een beeld te geven van het totale proces hebben we de totale planning opgenomen tot aan het jaar 2033, het jaar waarin Nederland een Culturele Hoofdstad presenteert. Van tevoren is nog niet vast te stellen tot hoever we de planning gaan volgen. Er is een aantal go/no go momenten. Eén van de go/no go momenten is het raadsbesluit om ons in te schrijven als kandidaat en een bidbook te gaan maken. Dit hebben we ook zo verwoord in onze raadsinformatiebrief d.d. 24 juni jl: “Het proces kent een aantal stappen voor de raad. In de startnotitie zijn deze opgenomen in een tabel. In de eerste periode gaan we in gesprek met de raad over het proces en de eerste opbrengsten. Het is aan de raad om op basis daarvan in 2026 een besluit te nemen over de inschrijving als kandidaat-stad. “ Voor het vervolg zien we een tweetal scenario’s: 1) We gaan ons najaar 2026 inschrijven als kandidaat.

Op basis van een nog te ontwikkelen contourenschets is er voldoende aanleiding om te veronderstellen dat we een succesvol bid kunnen doen (draagvlak, inhoud, middelen, organisatiekracht etc.). Het college stelt aan de raad voor om te starten met voorbereidingen voor een bid.

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 6

2)

We zien af van inschrijving als kandidaat. De nog te ontwikkelen contourenschets toont aan dat er onvoldoende aanleiding is om te veronderstellen dat we een succesvol bid kunnen doen (draagvlak, inhoud, middelen, organisatiekracht, externe factoren etc.). Het college stelt aan de raad voor om niet verder te gaan en de organisatie en de activiteiten af te bouwen. In de startnotitie geven we aan dat het rendement van de investeringen in tijd en geld niet alleen in de uiteindelijke aanwijzing tot Culturele Hoofdstad zit. De route die een stad aflegt met bewoners, organisaties en de regio richting een bidbook is minstens zo waardevol is als de route die volgt na de selectie tot Culturele Hoofdstad. De voorbereiding tot kandidaatstelling is al een aanjager voor duurzame samenwerking. Hier wordt de basis al gelegd voor projecten en partnerschappen. Die basis is blijvend, ook als de kandidaatstelling niet doorgaat.

In de planning is opgenomen dat de raad hierin een keuze zal maken in Q3 van 2026. De startnotitie benoemt een aantal aandachtspunten voor het proces. Er ligt een aantal dilemma’s hieraan ten grondslag. Deze dilemma’s worden verder uitgewerkt in de contourenschets. De dilemma’s zijn bijvoorbeeld: Begin met een brede blik en sluit niemand uit Hoe zorgen we voor de gewenste brede betrokkenheid van inwoners en diverse groepen en werken we tegelijkertijd in korte tijd toe naar een keuze? Accepteer de politieke en organisatorische hobbels; Hoe zorgen we voor continuïteit en voortgang op het gebied van financiën, organisatie en inhoud in het Culturele Hoofdstad-traject terwijl politieke en bestuurlijke context veranderen? Culturele hoofdstad worden is een meerjarig proces en gaat over diverse bestuursperiodes heen. Werk samen met instituties en organisaties, maar werk vooral ook samen met partijen en mensen daarbuiten. Hoe werken we effectief samen met gevestigde instellingen en met informele, nieuwe of kleinere spelers, zonder dat één van de twee zich buitengesloten voelt? Het gaat niet om een showcase van je stad, maar hoe je Culturele Hoofdstad gebruikt om aan je urgente opgaven te werken.

Gebruiken we het culturele hoofdstadtraject vooral om de stad internationaal te promoten, of zetten we het in als katalysator voor maatschappelijke verandering? Investeer in cross-overs Hoe stimuleren we de innovatieve samenwerkingen tussen sectoren (bijvoorbeeld cultuur, zorg, technologie, onderwijs) en houden de culturele kwaliteit op peil? Kies bewust voor partners en samenwerkingen Gaan we voor brede, inclusieve samenwerking met veel verschillende partijen, of voor een kleinere groep strategische partners vanwege slagkracht en (financiële) draagkracht? Geef vertrouwen en krijg vertrouwen Hoe geven we ruimte aan partners en burgers en tonen vertrouwen, terwijl we als stad ook risico’s dragen en verantwoordelijkheid hebben? Waar sturen we en waar laten we los?

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 6

-

Pak je rol als gemeente, sta niet aan de zijlijn, doe mee. Maar blijf buiten culturele en creatieve discussies. Hoe kan de gemeente actief meedoen aan het traject en verantwoordelijkheid nemen, zonder te veel invloed uit te oefenen op de inhoud?

Haalbaarheid en (financiële) risico’s Er is een groot aantal voorwaarden waar een kandidaat-stad rekening mee moet houden. Dat vraagt veel van de voorbereiding van een kandidaat-stad. Hieronder een aantal risico’s om rekening mee te houden. Risico

Laag

Geen draagvlak in stad en regio

De verkenningen geven in eerste instantie aan dat er draagvlak is. Hier moet wel blijvend op gestuurd worden.

Inhoud komt niet van de grond

Er is voldoende aanleiding om te geloven dat Nijmegen in staat is om te komen tot aansprekend thema/programma. We hebben voldoende ervaring met grote evenementen en projecten.

Middel

Hoog

Geen bereidheid tot investeren

Bij mogelijke partners is een intentie om te investeren/bij te dragen. Hoe hoog de bijdragen worden is nog onbekend.

Organisatie en Governance is niet goed geregeld.

De gemeente is trekker in de voorbereidingsfase. In een later stadium volgt een minder sturende rol. Er moet dan een duidelijke en formele structuur komen (rollen, verantwoordelijkheden, voortgang, financiën en monitoring).

Kosten Hoeveel er in totaal nodig is tot en met 2033, is nu nog niet met zekerheid te zeggen. Dat komt omdat de aanpak van een Culturele Hoofdstad maatwerk is, afhankelijk van de

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 6

ambities van een stad en regio. We gaven aan dat in de nog op te leveren contourenschets voor Nijmegen komt te staan met welke budgetten we in Nijmegen rekening moeten houden. Als we kijken naar de begroting van andere Culturele Hoofdsteden dan valt op dat er grote verschillen zijn. In de startnotitie hebben we twee steden gekozen als benchmark. Leeuwarden is gekozen omdat het een Nederlandse stad is en daardoor goed vergelijkbaar. Aarhus (Denemarken) is gekozen omdat de stad overeenkomsten heeft met Nijmegen: Een middelgrote stad met regionale focus, kennis- en studentenstad, focus op duurzaamheid, culturele ambities en cultuur geïntegreerd in duurzame gebiedsontwikkeling. Aarhus (2017, Denemarken, 280.000 inwoners) had een begroting van 62 miljoen euro. In Aarhus heeft de stad circa 16 miljoen bijgedragen. Leeuwarden (2018, 124.000 inwoners) had 74 miljoen euro begroot (voorbereiding en uitvoering). Uiteindelijk is in Leeuwarden 105 miljoen euro uitgegeven. De dekking kwam voor ongeveer 55 miljoen uit de publieke sector en voor ongeveer 50 miljoen euro uit de private sector. In het bidbook werd de bijdrage van gemeente Leeuwarden becijferd op 6,8 miljoen euro. Uiteindelijk is dat 8,2 miljoen euro geworden. De provincie Friesland droeg circa 21,7 miljoen euro bij, het rijk circa 6,4 miljoen euro.

Vanuit Europa werd een bijdrage van 5,8 miljoen euro gedaan en 6,5 miljoen euro kwam van andere steden en 5 miljoen euro werd ‘in kind’ bijgedragen. Andere Culturele Hoofdsteden laten de volgende begrotingen zien: Salzkammergut (2024, Oostenrijk, 140.000 inwoners) met een totale begroting van 25 miljoen euro. Ongeveer een derde van het bedrag kwam van de federale overheid, deelstaat en gemeente. Tartu (2024, Estland, 100.00 inwoners) had een begroting van 24,5 miljoen euro. De stad droeg zelf 10 miljoen euro bij. Oulu (2026, Finland, 216.000 inwoners) heeft een begroting van 50 miljoen euro (voorbereiding tot/met realisatie). De stad draagt zelf 20 miljoen bij verdeeld over 2021-2027. De gemeente Den Haag heeft onlangs aangegeven zich kandidaat te willen stellen voor 2033 en heeft voorzichtig becijferd wat dat kost. Ze heeft een benchmarkanalyse gemaakt met voormalige steden, waaronder ook Aarhus en Leeuwarden, maar geeft aan dat het niet mogelijk was een concrete kostenanalyse te maken. Den Haag becijfert dat voor het gehele traject (8 jaar) inclusief het Culturele Hoofdstadjaar een totaalbudget van 100 tot 150 miljoen euro benodigd is. De kosten betreffen voornamelijk uitgaven voor het culturele programma, de projectorganisatie en marketing & promotie. Het grootste deel van de uitgaven wordt gedaan in het jaar van Culturele Hoofdstad of het jaar ervoor.

De voorbeelden laten een bandbreedte van 24.5 miljoen euro tot 105 miljoen euro zien. Hoe hoog de kosten voor Nijmegen zullen zijn is afhankelijk van het programma (activiteiten en/of infrastructuur), de bijdragen van partners, de thematiek die wordt gekozen en het ambitieniveau. De provincie Gelderland en de Groene Metropoolregio

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 6

hebben aangegeven een mogelijke kandidatuur van Nijmegen te ondersteunen. Wat de bijdragen inhouden is nog niet duidelijk. Vooralsnog is de inschatting dat de kosten vergelijkbaar zijn met de benchmarksteden Aarhus en Leeuwarden (plus indexatie). De komende periode kijken we nader naar de haalbaarheid van een kandidaatstelling. We gaan kijken in hoeverre we kunnen voldoen aan de kritieke succesfactoren, hoe het met draagvlak in de stad en regio zit, wat de kansen zijn voor samenwerking en hoe we de kandidaatstelling gaan financieren. De startnotitie is bedoeld om richting te vragen aan de raad. Welke wensen, kaders en (kritische) opmerkingen kan de raad kan meegeven om een goed overzicht te hebben van de haalbaarheid? In de hoop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd,

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

A.P.W. van de Klift Gemeentesecretaris

H.M.F. Bruls Burgemeester

Gemeente Nijmegen

Pagina 6 van 6