Brief aan de adviescommissies JMG, de RegenboogRaad en de Seniorenraad Onderzoeksprogramma O&S 2023

Postadres Gemeente Nijmegen BA00 Postbus 9105

Adviescommissie JMG, de RegenboogRaad en de Seniorenraad

6500 HG Nijmegen

t.a.v. de heer F. Eliëns Postbus 9105 6500 HG NIJMEGEN

Datum Betreft

Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl Ons kenmerk: E23.000127

31 januari 2023 Onderzoeksprogramma O&S 2023

Contactpersoon Marieke Selten (m.selten@nijmegen.nl; 024-

Geachte mevrouw De Vries en heren Koolen, Wools en Eliens

3293888); Jenny Zonneveld

In uw brief van 18 oktober 2022 geeft u op onze uitnodiging een overzicht van onderwerpen die u graag opgenomen wil zien in het jaarprogramma voor 2023 van Onderzoek en Statistiek (O&S). Voordat wij op deze onderwerpen ingaan, geven wij u graag een reactie op uw vraag en op de beschikbare capaciteit van O&S als onderdeel van de gemeentelijke organisatie. Voor het opstellen van het jaarprogramma inventariseert O&S breed binnen de organisatie de onderzoeks- en informatiebehoefte met betrekking tot de hoofdonderwerpen binnen de huidige bestuursperiode en de prioriteiten binnen beleidsthema’s en begrotingsprogramma’s. Ieder jaar is de vraag naar onderzoek en informatie groter dan wat O&S kan bieden. In overleg met (teams van) inhoudelijke specialisten stelt O&S een voorstel voor het Onderzoeksprogramma op, dat vervolgens door ons college wordt vastgesteld. In het overleg met de inhoudelijke specialisten van de afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling zijn de door u aangedragen zaken meegenomen.

Voor het afwegen van het al dan niet opnemen van projecten in het jaarprogramma zijn de volgende punten van belang: • Past de onderzoeks- en informatievraag binnen één van de hoofdopgaven? • Is de informatie nodig voor beleidsvoorbereiding, -uitvoering of -evaluatie over prioriteiten binnen programma’s? • Zijn er toezeggingen gedaan aan het college of de gemeenteraad? • Past de vraag bij de expertise van O&S? • Gaat het om een uitvoerbare wens? Zijn bijvoorbeeld databronnen voorhanden om met de vragen aan de slag te gaan? • Kan de vraag ook op een andere manier, via data van andere partijen of door andere onderdelen van de gemeentelijke organisatie, die zich met data bezighouden, beantwoord worden? Kortom, we proberen dus zo goed mogelijk de wensen, onderzoeksvragen en belangen te inventariseren. Vanuit deze afweging kijken we ook naar het door u opgestelde overzicht van onderwerpen.

Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Brief

Gemeente Nijmegen

(j.zonneveld@nijmegen.nl; 0243292728)

Voordat we puntsgewijs reageren op de door u aangedragen zaken, hebben we eerst een algemene opmerking. Voor een deel van de door u genoemde onderwerpen gaat het om informatie die reeds beschikbaar is. In dit verband willen we melden dat we werken aan dashboards voor de raad over actuele ontwikkelingen in het sociaal domein, die op korte termijn operationeel zullen zijn. Daarna gaan we kijken hoe we die dashboards open kunnen stellen voor de adviescommissies. Hieronder volgt de reactie per aangedragen onderwerp. Adviescommissie JMG Advies 1: Een goede monitoring van de vertegenwoordiging van mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) binnen de verschillende werkvelden van het sociaal domein is dringend gewenst. Te denken valt aan het aandeel LVB binnen onderwijs, werk, zorg, welzijn, mobiliteit, huisvesting en participatie zodat vroegsignalering en inzet van de juiste ondersteuning beter mogelijk is. Recent is er een toolkit werken met LVB verschenen: https://www.kenniscentrumlvb.nl/toolkit-blik-op-lvb/?utm_medium=email Onze reactie Wij zijn hier geen voorstander van, omdat we in Nijmegen niet werken vanuit doelgroepen maar wijkgericht en vanuit een netwerk. Wel zijn medewerkers buurtteams (en profs van de aanbieders) getraind in het herkennen van LVB. Onze focus ligt ook meer op ‘doen wat nodig is’ in plaats van in te zetten op (enkelvoudige) diagnoses.

Onderzoeksmatig is het lastig uitvoerbaar om het aandeel LVB binnen verschillende domeinen vast te stellen. Vanuit het achterliggende doel – vroegsignalering en het bieden van de juiste ondersteuning – ligt het kwantificeren van de doelgroep per domein ook niet voor de hand. Eerder kan dan worden gedacht aan het onderzoeken van de LVBsensitiviteit van professionals in verschillende domeinen. Advies 2: De nieuwe inburgeringswet is al een tijdje van kracht. We krijgen graag inzicht in de kwantitatieve cijfers over 2021 en voorgaande jaren voor wat betreft de vestiging in Nijmegen van asielzoekers met een verblijfsstatus/verblijfsvergunning, het volgen van de inburgeringscursus en aansluitend het vinden van betaald werk/instromen in vrijwilligerswerk, het volgen van vervolgonderwijs in welke vorm dan ook, de gezondheidsstatus en de gezinssamenstelling. Onze reactie Voor het volgen van de inburgeraars die onder de oude wetgeving vallen, zijn we aangesloten bij de landelijke monitor vanuit Divosa. Voor het volgen van de inburgeraars die onder de nieuwe wet vallen, wordt een gemeentelijk dashboard ontwikkeld. We stellen voor om in de tweede helft van 2023 uit beide bronnen te presenteren voor de JMG en andere geïnteresseerde adviescommissies.

Advies 3: De gemeente Nijmegen, woningcorporaties, zorgverzekeraars, energiebedrijven en het waterbedrijf hebben een gezamenlijk project Vroegsignalering schulden opgezet: mensen met betalingsachterstanden worden snel financieel ‘op de rit’ gezet. Monitor deze vroegsignalering i.c.m. de uitvoering van het convenant bewindvoering dat op 1 januari 2022

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 8

van start is gegaan, maar ook om dit aan de ontwikkelingen van de kosten van het levensonderhoud in het algemeen en de energieprijzen in het bijzonder en de recentelijk door het Centraal Bureau voor de Statistiek geconstateerde koopkrachtdaling. Probeer een extrapolatie te maken wat dit voor de komende maanden voor de inwoners van deze stad gaat betekenen en de eventuele aanpak door de gemeente van de problemen die bij mensen ontstaan door deze ontwikkeling. Onze reactie Over vroegsignalering schulden worden jaarlijks kerncijfers gemaakt. Het convenant met de bewindvoerders zal volgens afspraak in 2024 geëvalueerd worden. Op dat moment relevante gegevens (waaronder die over vroegsignalering) zullen daarbij betrokken worden. Het tweede deel van de hier gestelde vraag (ontwikkeling (energie)prijzen en effecten en aanpak op korte termijn) sluit aan bij de afgelopen tijd in opdracht van het college ontwikkelde Aanpak energiecrisis. Daaraan neemt O&S deel, o.a. voor het inschatten van getroffen groepen. Waar nodig zal zulke inbreng ook in de komende tijd gegeven worden. Advies 4: Monitor de effecten van het terugbrengen van de uitvoering van de klassieke Wmo naar de gemeente en schenk dan vooral aandacht aan de vraag wat deze overgang betekent voor de doelgroepen.

Maak daarbij gebruik van verschillende manieren van monitoring zowel kwantitatief en kwalitatief en onderzoek daarbij de cliënttevredenheid met betrekking tot de gemeentelijke dienstverlening en de leverancier. Speciale aandacht voor de benodigde tijd voor reparaties e.d. bij leveranciers van eenvoudige en complexe hulpmiddelen, als Welzorg, is gewenst. Onze reactie Door middel van het gemeentelijk cliëntervaringsonderzoek volgen we de cliënttevredenheid en kunnen we zien welke invloed de gewijzigde toegang tot de oude Wmo daarop heeft. Kwalitatieve verdieping komt in beeld wanneer de enquêteresultaten daartoe aanleiding geven. Advies 5: Stel een retrospectief onderzoek in naar besluitvorming in gevallen van uithuisplaatsing (uhp) en het verdere verloop van die uhp's, waarbij aandacht is voor de motivatie van die besluiten, het verloop van het proces, de resultaten bij kind en gezin en het vervolgtraject. Onze reactie Een onderzoek naar de besluitvorming bij uithuisplaatsingen vraagt diepgaand casusonderzoek, dat samen met ouders, jongere en betrokken professionals wordt uitgevoerd. Dit type onderzoek wordt landelijk uitgevoerd en we zijn daarvan goed op de hoogte. We hebben geen redenen om aan te nemen dat de landelijke bevindingen voor Nijmegen anders zullen zijn.

Wel investeren we met ons regionaal expertiseteam (RET) in een goede ondersteuning van verwijzers bij het zoeken naar passende zorg. En wordt aan onze regionale Jeugdbeschermingstafel altijd met ouders en jongere gesproken in de aanloop naar zo’n besluit. Vaak wordt het besluit door de rechter genomen en is het aan de gemeente om te zorgen voor een passend zorgaanbod. De sector heeft een richtlijn

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 8

uithuisplaatsing geformuleerd, die als leidend is benoemd in de contracten met zorgaanbieders (https://richtlijnenjeugdhulp.nl/uithuisplaatsing/). Advies 6: In het kader van het huidige collegeakkoord wordt een onderzoek uitgevoerd naar de woningbehoefte. Neem in dit onderzoek ook de behoefte van mensen met een beperking, de huidige beschikbaarheid van rolstoelwoningen in de stad, ook voor extra grote rolstoelen in verband met bijvoorbeeld beademingsapparatuur mee. Deze gegevens zijn nodig bij de komende onderhandelingen inzake de woningbouw voor 2023 en later. Onze reactie Companen doet, aanvullend op het reguliere woningbehoefteonderzoek en op basis van afspraak uit coalitieakkoord, onderzoek naar de vraag naar rolstoelgeschikte woningen. Dit onderzoek loopt al. Het Zelfregiecentrum is hierbij betrokken. Advies 7: Hoe ziet de cliëntreis van daklozen uit de Maatschappelijke Opvang via de Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang (CTMO) naar een traject er momenteel uit, wat zijn de mogelijkheden tot innovatie en de knelpunten en hoe wordt de cliëntreis gewaardeerd (ook in termen van eigen regie en herstel). Onze reactie Iedere dakloze die zich aanmeldt bij de maatschappelijke opvang (de eerste opvang) wordt gemeld bij de CTMO. CTMO start een onderzoek en kijkt op welke plek iemand het meeste kans heeft op herstel. Op basis hiervan geeft het CTMO een advies voor drie maanden.

Dit kan zijn voor een plek in de eerste opvang, maar het kan ook een advies zijn voor een maatwerkvoorziening (zoals de crisisopvang), waarvoor de gemeente dan een indicatie geeft. Zodra iemand in de opvang komt, wordt een (herstel)traject gestart. Na drie maanden in een maatwerkvoorziening evalueert CTMO met de cliënt en de begeleider het traject en adviseert voor het vervolgtraject. Tijdens de evaluatie wordt o.a. gekeken naar waardoor de cliënt al dan niet heeft kunnen door- dan wel uitstromen en naar eventuele belemmeringen in het traject. Vanaf 01-01-2023 gaat CTMO ook na drie maanden verblijf in de eerste opvang de trajecten evalueren. Hierdoor krijgen we nog beter zicht op waarom in iemand in de opvang verblijft en hoe de door- en uitstroom verloopt. Dit geeft informatie om nog beter te kunnen sturen en is helpend om te kijken wat nog nodig is in de opvangketen. CTMO bestaat nu ruim anderhalf jaar en is inmiddels goed doorontwikkeld. In het voorjaar van 2023 organiseren we een evaluatie van de CTMO voor alle ketenpartners en voor de betrokken gemeenten. We stellen aan de GGD voor om in deze evaluatie ook nog de cliëntreis en de onafhankelijke cliëntondersteuning mee te nemen. Advies 8: Onderzoek naar het voorzieningenaanbod voor jeugd en jongeren op wijkniveau is gewenst.

Denk hierbij aan zicht op de behoeften van deze doelgroepen en of de bestaande voorzieningen aan deze behoeften voldoen; aan de invloed van de coronacrisis op de mogelijkheden voor kinderen en jongeren om elkaar te ontmoeten en samen dingen te doen; en aan hoe de gemeente daarop kan inspelen. Leg hierbij verband met de gemeentelijke Sport- en beweegnota en met het preventieve gezondheidsbeleid.

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 8

Onze reactie Voor 2023 is het aanleveren van cijfermatige informatie over jongeren op wijkniveau gevraagd. We nemen het voorzieningenaanbod hierin mee. Seniorenraad Nijmegen Advies 1. Monitoring van de armoedeagenda inclusief de deelname CBS-tool bereik. Onze reactie In de Stadsmonitor wordt (het gebruik van regelingen) uit de armoedeagenda gemonitord. In 2023 zal dit opnieuw gebeuren. Indien relevant worden volgend jaar opnieuw CBS-cijfers opgevraagd. Advies 2: Bijdrage ZonMW-projecten (verborgen armoede, leven in armoede en sociale uitsluiting). Onze reactie Dit maakte in 2021 en 2022 onderdeel uit van het onderzoeksprogramma. Mochten de ontwikkelingen in 2023 daar aanleiding toe geven dan zal O&S daaraan weer bijdragen. Advies 3: Een evaluatie van een nieuw busabonnement voor minima. Onze reactie Deze evaluatie is uitgevoerd in 2022, nagenoeg afgerond, zal binnenkort (Q1 2023) met de jaarbrief aan de raad gestuurd worden. Advies 4: Monitoring van het gebruik van de Meedoenregeling naar leeftijds- en bestedingscategorieën (cultuur, sport, cursussen e.d.). Onze reactie Door Forus wordt inzicht gegevens in het gebruik van de Meedoenregeling. Daarin is onder andere ook te zien wat voor soort gebruik mensen hiervan maken.

In het Sociaal Statistisch Bestand (waarin op huishoudensniveau het gebruik van regelingen op gebied van inkomen/armoede, zorg, jeugd en werk in beeld gebracht wordt) is te zien hoe de gebruikersgroep van de Meedoenregeling eruitziet. Advies 5: Monitoring van de Schuldhulpverlening en Bewindvoering. Onze reactie In de dashboards Sociaal Domein is op dit moment al te volgen hoe de ontwikkeling in aantallen en gebruikersgroepen is van mensen voor wie vanuit de bijzondere bijstand kosten voor beheer, bewind en curatele betaald worden. Aan de ontwikkeling van een dashboard voor schuldhulpverlening wordt door het gemeentelijke EI-team Sociaal Domein gewerkt. Deze dashboards zijn niet openbaar. Op dit moment wordt gewerkt aan een samenvatting van de belangrijkste uitkomsten van de dashboards Sociaal Domein om

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 8

de gemeenteraad en andere belangstellenden ook de gelegenheid te geven hiervan kennis te nemen. Advies 6: Monitoring van de resultaten van het Convenant bewindvoerders en gemeente Nijmegen. Onze reactie Volgens afspraak bij de start van het convenant zal dit in 2024 geëvalueerd worden. Advies 7: Mobiliteitsbehoeften in de wijken inventariseren. Onze reactie Hiervan hebben we e.e.a. in beeld. Uit de gemeentelijke burgerpeiling (laatste uit 2021) weten we hoe inwoners oordelen over het openbaar vervoer in de buurt, met welk vervoermiddel ze naar hun werk gaan en hoe zij zich op verschillende momenten in de week door de stad verplaatsen. Daarbij kunnen we uitsplitsingen maken, bijvoorbeeld naar leeftijd. RegenboogRaad Nijmegen Advies 1: Resultaten (doelen 2024), zoals geformuleerd in de Regenboog-Agenda, meetbaar en controleerbaar (SMART) te formuleren én deze monitoren. Hierbij graag specifieke aandacht voor biculturele LHBTI+ personen, LHBTI+ personen met een beperking, transgenderpersonen en oudere LHBTI+ personen. Onze reactie Het SMART formuleren en monitoren van de resultaten van de Regenboogagenda valt niet binnen het onderzoeksprogramma O&S. Vanuit beleid zal worden verkend wat mogelijk is in het SMART formuleren en monitoren van de resultaten van de Regenboogagenda. Advies 2: Alle onderzoeksprogramma’s toetsen op LHBTI+ sensitiviteit.

De Handreiking Gemeentelijke monitoren en LHBTI van Movisie is hierbij een goede richtlijn. Hierbij is specifieke aandacht voor intersekse gewenst. Onze reactie Onderzoek en Statistiek zal de uitvraag van achtergrondkenmerken bij enquêteonderzoek toetsen aan de aangedragen handreiking. Advies 3: In de Stads- en wijkmonitor graag (blijvende) specifieke aandacht voor LHBTI+. RRn wil hierover graag in gesprek met O&S over de realisatie hiervan. Onze reactie Voor 2024 staat de start van een gemeentelijke monitor naar lhbti+-personen gepland. Beoogd is een enquêteonderzoek waarin onderwerpen als acceptatie en veiligheid aan bod zullen komen. De RegenboogRaad zal bij de opzet van dit onderzoek worden betrokken. Informatie uit de monitor zal een plek krijgen in de stadsmonitor.

Gemeente Nijmegen

Pagina 6 van 8

Advies 4: Voor de RegenboogRaad Nijmegen is een goede veiligheidsmonitor belangrijk. Hiervoor kan de opzet van de monitor 2014 gebruikt worden. Ook de vragenlijst 2014 is beschikbaar zodat een vergelijk mogelijk is. In de Regenboogagenda 2021-2024 staat: “Wat betreft de veiligheidsmonitor LHBTI+ is ons doel dat wij deze in 2022 weer gaan uitvoeren. Ons streven voor de komende 4 jaar is dat de indicatoren zich positief (blijven) ontwikkelen.” N.a.v. bestaand onderzoek wordt in oktober 2022 de resultaten verder gefilterd. RRn wil graag dat dit onderzoek voor de toekomst wordt geborgd. Onze reactie Monitoring van het welzijn van lhbti+-personen in Nijmegen is in 2022 ingevuld middels provinciaal onderzoek. Vanaf 2024 staat gemeentelijk onderzoek op dit thema gepland. Advies 5: In de gezondheidsmonitor en sport(verenigings)monitor is onvoldoende aandacht voor LHBTI+. Graag de monitoring daar, graag in overleg met RRn, op aanpassen. Onze reactie De genoemde monitoren lenen zich niet goed om een goed beeld te krijgen van de ervaring van lhbti+-personen. Dat komt door het aantal Nijmegenaren uit de doelgroep dat kan worden verwacht onder de respondenten. Het gemeentelijk onderzoek onder lhbti+personen dat vanaf 2024 gepland staat, leent zich beter voor het meenemen van de genoemde onderwerpen. Advies 6: Breed uitgezet onderzoek naar de expertise bij hulpverleners m.b.t.

intersekse c.q. transgenderzorg is dringend gewenst. Onze reactie Expertise bij hulpverleners m.b.t. intersekse c.q. transgenderzorg is een breed thema, waarbij een aanpak op nationaal niveau het meest passend is. Een breed uitgezet onderzoek naar deze expertise valt niet binnen de kaders van het onderzoeksprogramma O&S. Het thema wordt wel meegenomen in de lhbti+ monitor die door de gemeente Nijmegen opgezet wordt. Hierbij kan het thema ‘ervaringen in de zorg’ meegenomen worden. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

A.P.W. van de Klift gemeentesecretaris

H.M.F. Bruls burgemeester

Bijlage: Onderzoeksprogramma O&S 2023

Gemeente Nijmegen

Pagina 7 van 8