Bijlage 6. Onderzoek spoortrillingen

dGmR Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd datum vestiging uw kenmerk ons kenmerk 2e lezer/secr.

3 december 2024 Arnhem -M.2024.1427.00.N001 JBY|BDI

project betreft versie auteur contactpersoon e-mail/telefoon

Nijmegen - Hoge Bongerd Onderzoek spoortrillingen 001

Trillingen spoor 1. Inleiding De gemeente Nijmegen ontwikkelt woningbouw in Nijmegen-Noord, het stadsdeel ten noorden van de Waal. Dit stadsdeel rondom de dorpen Lent en Oosterhout wordt doorsneden door de spoorlijn Arnhem – Nijmegen, een belangrijke railverbinding met intensief reizigersvervoer en ook goederenvervoer. Spoorverkeer brengt een risico op trillingshinder voor aanwonenden met zich mee en de gemeente Nijmegen wil dit uit oogpunt van goede ruimtelijke ordening laten onderzoeken. Het onderzoeken van mogelijke hinder door spoorverkeer is tegenwoordig ook gebruikelijk en sinds de door het ministerie van I&W uitgegeven “Handreiking Nieuwbouw en Spoortrillingen” in 2019, meestal ook opgenomen in gemeentelijke bouwregels. Op het spoor rond Nijmegen Centraal is een Tracébesluit (TB) van kracht, het in april 2022 definitief geworden Tracébesluit “PHS Nijmegen en westentree”. Dit programma omvat diverse spooraanpassingen op Nijmegen Centraal, met de bedoeling om de doorstroming van treinen te bevorderen. Onderdeel hierin is het verhogen van de rijsnelheden van treinen, met name op het spoor ten noorden van het station, zo ook op het spoordeel in Nijmegen-Noord. Het verhogen van de rijsnelheid heeft in de regel een negatief effect op de trillingsopwekking. De gevolgen hiervan zijn in mei 2022 door DGMR al in grote lijnen in beeld gebracht 1.

In deze notitie wordt, rekening houdend met de gevolgen van deze snelheidsverhoging, een trillingsprognose gegeven voor het bouwplan Hoge Bongerd. Het nu voorliggende onderzoek maakt gebruik van eerder door DGMR verricht trillingsonderzoek 2, waarin onderzoek is gedaan op meerdere kavels in Nijmegen Noord, waaronder op de kavel van Hoge Bongerd. Deze metingen, uitgevoerd in het jaar 2017, geven nog steeds een goed beeld van de trillingsopwekking door reizigerstreinen en goederentreinen, omdat het zwaardere intercity- en goederenmaterieel niet wezenlijk anders is evenals de bodemsituatie en de ligging van het spoor op een verhoogd baanlichaam. Er zijn daarom geen hernieuwde metingen gedaan. Wel is hierop de uit het PHS Nijmegen voortvloeiende snelheidsverhoging in rekening te brengen. De invloed van deze snelheidsverhoging op de trillingsopwekking wordt in hoofdstuk 4 behandeld.

1

2

DGMR-rapport M.2021.1176.00.N001 - Trillingsgevolgen PHS Nijmegen (herziene trillingscontouren), 20 mei 2022 DGMR-rapport M.2016.1475.00.R001 – Nijmegen Noord, Trillingsonderzoek Lent, 5 april 2017

dQmR Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd

2. Situatie Dit onderzoek gaat over het bouwplan Hoge Bongerd, het paars geaccentueerde gebied in figuur 1. Het plan zal bestaan uit ongeveer 250 eengezinswoningen danwel appartementen, waarbij de minimale afstand tot het spoor ongeveer 30 meter bedraagt. In figuur 1 zijn ook de eerdere meetpunten uit het trillingsonderzoek uit 2017 aangegeven, op respectievelijk 35 meter en 100 meter afstand van het spoor. Deze meetpunten houden voldoende rekening met mogelijke variaties in trillingsopwekking langs het spoor en trillingsafname met toenemende afstand tot het spoor. Meestal wordt ook een afstand van 100 meter aangehouden voor het doen van trillingsonderzoek, tenzij er aanleiding3 is om deze afstand ruimer te kiezen. Dat is voor dit plan niet het geval, wat ook blijkt uit de voor het Tracébesluit “PHS Nijmegen en Westentree” uitgevoerde trillingsonderzoeken4 op het zuidelijk deel van de kavel (langs de Parmasingel).

figuur 1: ontwikkeling Hoge Bongerd, met meetpunten 2017

3. Toetsingskader

0.d3-1o2-c20x24

k:\doc\m\2024\1427\m202414270n01

Het ministerie van l&W heeft in het jaar 2019 de “Handreiking Nieuwbouw en Spoortrillingen” uitgegeven, die in dit rapport wordt aangehouden. In deze handreiking wordt de SBR-B richtlijn “Trillingshinder voor personen in gebouwen” geadviseerd als toetsingskader voor trillingen. In deze richtlijn zijn de in tabel 1 weergegeven streefwaarden opgenomen voor nieuwbouw. Deze zijn in de gemeentelijke planregels ook van toepassing verklaard op dit project.

tabel 1: SBR-B - Streefwaarden continu en herhaald voorkomende trillingen, nieuwe situaties Dag en avond Nacht | | Gebouwfunctie

A3 A3 A1 A2 A1 A2 0,4 0,05 0,1 0,05 Wonen 0,1 0,2 Al = onderste streefwaarde voor de trillingssterkte Vm»,; A2 = bovenste streefwaarde voor de triUingssterkte Vmox < A2 A3 = streefwaarde voor de gemiddeld effectieve waarde over de beoordelingsperiode Vpe,, indien Al <

3

4

Eerdere trillingsproblemen in de nabijheid op grotere afstand vormen een aanleiding om het zoekgebied te vergroten. Trillingsrapport OTB, Arcadis NMPARC-02-05-RP-UV-0001 van 12 mei 2021

2

Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd

Nieuwe woonbebouwing, nabij weg of spoorlijn, voldoet aan de SBR-B als de maximale effectieve trillingssterkte Vmax kleiner is dan 0,2 (nacht) en de gemiddelde trillingssterkte Vper niet hoger is dan 0,05. Als Vmax kleiner is dan 0,1, komt de toetsing van de Vper te vervallen. Voor de toetsing worden meet- en prognosewaarden afgerond op het aantal decimalen van de streefwaarde.

4. Gevolgen invoering PHS Nijmegen

k:\doc\m\2024\1427\m2024142700n001.docx 03-12-2024

4.1 Verhoging rijsnelheid Ter bevordering van de doorstroming op station Nijmegen worden de rijsnelheden van treinen ten noorden van station Nijmegen verhoogd. In figuur 2 zijn de snelheidsprofielen van goederentreinen en intercity’s in de plansituatie (na snelheidsverhoging) en in de referentiesituatie te zien. De profielen van het op station Lent stoppende sprintermaterieel worden niet getoond. Van de reizigerstreinen zijn de intercity’s qua trillingen maatgevend.

AH 

NM →

AH 

NM →

figuur 2: snelheidsprofiel goederentreinen en intercity’s, km 13.1 – 17.3

(Bron: ProRail)

Uit figuur 2 zijn de volgende snelheidswijzigingen voor het project Hoge Bongerd af te leiden: • Zuidwaartse goederentreinen (afremmend) 5 tot 30 km/u harder • Noordwaartse goederentreinen (optrekkend) 20 tot 30 km/u harder • Zuidwaartse intercity’s (afremmend) 0 tot 20 km/u harder • Noordwaartse intercity’s (optrekkend) 0 tot 20 km/u harder De snelheidswijziging is het grootst ter hoogte van de Oosterhoutsedijk, daar waar de spoordijk overgaat in de brug over de (Spiegel)Waal. Het snelheidsverschil bedraagt daar zo’n 30 km/u voor goederentreinen en 20 km/u voor reizigerstreinen. 3

dQmR Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd

4.2 Invloed rijsnelheid Het verband tussen rijsnelheid en trillingsopwekking is afhankelijk van vele factoren waaronder: de afstand tot het spoor, de bodemsamenstelling, het type materieel en het snelheidsbereik waarbinnen de verandering optreedt. In notitie M.2021.1176.00.N001 van 20 mei 2022 is ingegaan op deze snelheidsrelatie en zijn op basis van meerdere onderzoeken de volgende relaties afgeleid:

• Reizigerstreinen • Goederentreinen

Vplan = (Splan/Sref)l 0‘ Vref Vplan = (Splan/Sref )0-8 * Vref

Hierin stellen Vplan en Vref de effectieve trillingssterkten in de plan- en referentiesituatie voor en Splan en Sref de van toepassing zijnde rijsnelheden. De trillingstoename als functie van de rijsnelheid kent bij reizigerstreinen dus een iets steiler verloop als bij goederentreinen. Voor reizigerstreinen is de trillingstoename evenredig met de rijsnelheid. Deze relaties gelden voor een snelheidsbereik van globaal 60 tot 120 km/u. Daaronder en daarboven wijkt het verloop mogelijk af.

5. Prognose De trillingsprognoses zijn gebaseerd op de in 2017 gedane metingen op de kavel, waarbij ook rekening is gehouden met gedane metingen5 in het kader van het Tracébesluit in woningen aan de Parallelweg. Hieruit blijkt dat goederentreinen maatgevend zijn voor de prognoses. Ter hoogte van het plan Hoge Bongerd rijden de zuidwaartse goederentreinen ongeveer 95 km/u, 5 km/u meer dan ten tijde van de trillingsmetingen. De trillingsopwekking van deze goederentreinen neemt hierdoor maar met ongeveer 0,5 dB toe. De noordwaartse goederentreinen rijden 75 a 80 km/u, 20 tot 30 km/u meer dan voor de invoering van het PHS. Dit geeft een trillingstoename van 3 a 4 dB, maar daarmee blijven de zuidgaande goederentreinen nog steeds maatgevend.

In de prognoses wordt het gemiddelde trillingsspectrum van de zwaarste goederentreinen (top-5), gecorrigeerd voor toegenomen rijsnelheid, als uitgangspunt genomen. In tabel 2 is voor afstanden van 30 meter (minimum bebouwingsafstand) tot 100 meter afstand van het spoor een prognose gegeven van de maximale trillingssterkte Vmax en de gemiddelde trillingssterkte V^. De prognosebladen voor de kleinste afstand waarop voldaan wordt aan de SBRB zijn ook opgenomen in bijlage 2. In de prognoses is uitgegaan van relatief stijve woningvloeren met een laagste buig-eigenfrequentie van 12 Hz. Vloeren met een lagere buig-eigenfrequentie zullen meer in trilling gebracht worden, waarbij trillingssterkten aanzienlijk kunnen toenemen. Zonder nader onderzoek naar de gevolgen is dit niet aan te bevelen.

0.d3-1o2-c20x24

k:\doc\m\2024\1427\m202414270n01

tabel 2: trillingsprognose Vmax en VDer - Hoge Bongerd (eigenfrequenties vloeren > 12 Hz) vm„ Afstand spoor 1 Gebouwtype | Bouwlagen I Grondgebonden woningen, paalfundering

Appartementenbouw, paalfundering

" 5

2-3

3-5

30 m 50 m 70 m" 85 m 100 m 30 m" 50 m 70 m 85 m 100 m

0,43 0,31 0,23 0,19

0,15 0,26 0,19 0,14 0,11 0,09

0,02 0,01 0,01 0,00 0,00 0,01 0,00 0,00 0,00

I

--

prosnoseblad opgenomen in bijlade 2

Trillinssrapport OTB, Arcadis NMP-ARC-02-05-RP-UV-0001 van 12 mei 2021

4

Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd

Uit tabel 2 blijkt dat voor grondgebonden woningen (beton) een minimale afstand tot het spoor van 70 meter is aan te houden om te voldoen aan de SBR-B. Voor appartementen (betonbouw, paalfundering) geldt dat op een afstand van 35 meter wordt voldaan. Voor op staal gefundeerde woningen en houtbouwwoningen (tot drie lagen) wordt verwacht dat deze pas mogelijk zijn op ten minste 85 meter (afgerond) afstand van het spoor. Voor appartementenbouw in hout, maar met een paalfundering, bedraagt deze afstand 55 meter. Voor op palen gefundeerde woningen in beton/steen (1-3 lagen) is in bijlage 1 ook een contourkaart opgenomen. Deze is overgenomen uit het in 2022 uitgevoerde onderzoek 6, waarin de gevolgen van het PHS Nijmegen (verhogen rijsnelheden) in beeld zijn gebracht.

6. Conclusies en aanbevelingen Voor de bouwontwikkeling in het plan Hoge Bongerd is op basis van beschikbare trillingsonderzoeken (sinds 2017) in het gebied Nijmegen Noord en rekening houdend met de geplande snelheidsverhoging van treinen door het PHS Nijmegen een trillingsprognose opgesteld. Uit deze prognoses blijken de volgende minimumafstanden voor bouwontwikkeling om te kunnen voldoen aan de trillingsrichtlijn SBR-B: Betonbouw: • Grondgebonden woningen (1-3 lagen) in beton, op palen • Appartementen (3-5 lagen) in beton, op palen

70 meter 35 meter

Houtbouw: • Grondgebonden woningen (1-3 lagen) in hout, op staal • Appartementen (3-5 lagen) in hout, op palen

85 meter 55 meter

k:\doc\m\2024\1427\m2024142700n001.docx 03-12-2024

In de prognoses is uitgegaan van relatief stijve vloeren met een laagste buig-eigenfrequentie van 12 Hz. Als slappere vloeren worden toegepast kunnen trillingssterkten aanmerkelijk hoger uitvallen en zal moeten worden aangetoond dat dit toelaatbaar is. Vloeren met een laagste buigeigenfrequentie onder 10 Hz is binnen een afstand van 100 meter tot het spoor af te raden.

W.J. (Wim) Wigerink DGMR Industrie, Verkeer en Milieu B.V.

6

DGMR-notitie M.2021.1176.00.N001, d.d. 20 mei 2022

5

Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd

Bijlage 1 Titel Omvang Bron Toelichting

Trillingscontouren Hoge Bongerd 1 DGMR-notitie M.2021.1176.00.N001, d.d. 20 mei 2022 voor (referentie) en na (plansituatie) invoering PHS Nijmegen

Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd

Trillingscontouren referentiesituatie en plansituatie (invoering PHS Nijmegen)

Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd

Bijlage 2 Titel Omvang Bron

Trillingsprognoses 1 Hoge Bongerd

Nijmegen - Bouwplan Hoge Bongerd

Grondgebonden woningen (1-3 lagen) in beton/steen, op palen

Appartementengebouwen (3-5 lagen) in beton, op palen