Bijlage 4_Definitief accountantsverslag gemeente Nijmegen 2021
Tekst van het document
Accountantsverslag 2021 Gemeente Nijmegen 12 april 2022
Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Nijmegen Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Datum
12 april 2022
Ons kenmerk
2204245074/CVD
Behandeld door
B. Blomjous MSc RA 06 8355 5440 BBlomjous@deloitte.nl drs. J.J. Zuidema RA 06 5261 5738 JZuidema@deloitte.nl
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Nijmegen. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Nijmegen. Tevens willen wij een woord van dank uitspreken voor alle inspanningen van de ambtelijke organisatie in de aanloop naar en tijdens de uitvoering van onze controle. Ondanks de nieuw vastgestelde (grond-) exploitaties Winkelsteeg en Stationsomgeving en de forse toename van het aantal SiSa-regelingen zijn we er met elkaar in geslaagd de controle binnen de vooraf gestelde deadlines te realiseren. Wij hebben een constructieve samenwerking ervaren. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Nijmegen hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Nijmegen. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt.
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 21 oktober 2021 en met ons auditplan van 14 oktober 2021, dat is besproken in uw auditcommissie. Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij bespreken deze rapportage graag tijdens de bijeenkomst met de auditcommissie op 11 mei 2022 en beantwoorden dan ook uw eventuele vragen. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met de wethouder financiën, de stadscontroller, de concernmanager financiën en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. J.J. Zuidema RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NWE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
9
Bevindingen jaarrekening
12
•
De financiële positie van uw gemeente
13
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
19
Interne beheersing •
26
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
27
Overige aangelegenheden •
29
Overige aangelegenheden
30
Bijlagen
33
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
34
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
35
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
36
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021
37
•
Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021
38
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
40
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/3
Bestuurlijke samenvatting
2204245074/CVD/4
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid en rechtmatigheid
Financiële positie
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid van de jaarstukken.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 8,8 miljoen respectievelijk € 26,4 miljoen.
•
De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SV). De accountant van de SVG heeft van rechtmatigheidsafwijkingen een controleverklaring met beperking verstrekt bij de verantwoording 2021. De gemeente Nijmegen heeft zelf aanvullende werkzaamheden verricht om de rechtmatigheid van de bestedingen vast te stellen. Na deze werkzaamheden resteert een onzekerheid van € 3,5 miljoen.
•
Het totaal van de onzekerheden bedraagt € 3,5 miljoen valt binnen de goedkeuringstolerantie van € 26,4 miljoen. Er is geen sprake van ongecorrigeerde fouten.
•
De financiële positie ultimo 2021 is verbeterd ten opzichte van 2020.
•
Het weerstandsvermogen is door het college ingeschat op € 157,3 ultimo 2021 (2020: € 109,3 miljoen). De weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Nijmegen onderkende en aanwezige risico’s van € 136,6 miljoen (2020: € 98,0 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat voor mutaties in de reserves van € 50,3 miljoen ten opzichte van een begroot voordelig resultaat van € 5,0 miljoen. Tussentijds is door uw raad besloten om € 31,2 miljoen toe te voegen aan de reserves en € 21,4 miljoen te onttrekken, zodat het positieve financiële resultaat over 2021 uitkomt op € 40,5 miljoen waar een resultaat begroot was van € 3,0 miljoen negatief.
Welke verbeteringen zien Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: wij? • Bij de totstandkoming van de besluiten rondom de ontwikkeling van Winkelsteeg en het Stationsgebied zijn wij in een vroegtijdig stadium meegenomen in de besluitvorming. Dit heeft ertoe geleid dat ondanks de complexiteit en omvang van beide exploitaties we met elkaar tijdig de complexe verantwoordingsvraagstukken hebben kunnen duiden en oplossen. •
De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage zijn verder verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Ondanks een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen. Dit geldt ook voor de verantwoording en interne controle van het sociaal domein en van de Tozo-regeling bij het organisatieonderdeel W&I. Het proces, de uitvoering en de (interne) controle zijn van een voldoende gedegen niveau om onze externe controle te kunnen verrichten.
•
De gemeente Nijmegen besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact.
Opstel- en controleproces •
Bestuurlijke samenvatting
Medio 2021 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2020 geëvalueerd. Naar aanleiding hiervan zijn waar nodig aanscherpingen doorgevoerd in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekeningcontrole. Met deze aanpassingen is het proces geoptimaliseerd en is de jaarrekeningcontrole binnen de afgesproken planning afgerond. Medio 2022 evalueren wij wederom het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen mogelijk zijn.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Grondexploitatie
Kwaliteit verslaggeving
Bestuurlijke samenvatting
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’). Tevens hebben wij voor de nieuwe grondexploitatie opzetten (Winkelsteeg en Stationsgebied) de ingerekende kosten en opbrengsten gestaafd aan de hand van externe bronnen.
•
Op 24 november 2021 zijn de exploitatieplannen van Winkelsteeg en Stationsgebied door uw raad vastgesteld. Hoewel hiermee aan het college een mandaat is gegeven om binnen het beschikbaar gestelde budget tot uitvoering te komen van beide gebieden zijn de hieraan gestelde kaders veelal nog op hoofdlijnen vormgegeven en zijn kosteninschattingen normatief bepaald. De komende jaren zullen beide plannen concreter worden en zullen nadere keuzes gemaakt worden. Wij adviseren uw raad om concrete afspraken te maken met het college wie welke besluiten mag nemen. Het is hierbij van belang een evenwicht te vinden tussen de kaderstellende en controlerende taken van de raad en het behouden van ‘slagkracht’ bij de uitvoering van deze majeure projecten.
•
Nijmegen is een sterk groeiende stad waarvan de recent vastgestelde planexploitaties mooie voorbeelden zijn. Om deze grote ambities te kunnen realiseren en (tussentijds) verantwoording af te kunnen leggen over het gevoerde beleid is het belangrijk om ook de komende jaren ‘in control’ te blijven. Wij zien op dit moment dat ambities niet altijd gerealiseerd kunnen worden. Dit uit zich bijvoorbeeld in het structureel niet behalen van ingerekende kavelverkopen. Wij adviseren u te inventariseren welke capaciteit en deskundigheid benodigd is, om de geplande investeringen in de grondexploitaties en in de bovenwijkse voorzieningen tijdig te kunnen realiseren. Het is daarbij tevens relevant de arbeidsmarkt in ogenschouw te nemen, omdat gezien de krapte op de arbeidsmarkt mogelijk functies niet altijd ingevuld kunnen worden wat mogelijk leidt tot een noodzakelijke prioritering in ambities, dan wel tot meer inhuur van derden.
•
Zoals in het raadsbesluit van Winkelsteeg en Stationsgebied opgenomen is door uw raad aan het college gemandateerd een invullingsbesluit te nemen ten aanzien van investeringsbijdragen-/-kredieten. Middels de jaarrekening is door het college een nadere splitsing gemaakt tussen ontwikkeling van materieel vaste activa en grondexploitaties. Dit leidt er toe dat diverse grote investeringen zoals de ontwikkeling van het Stationsplein centrumzijde géén onderdeel uit maken van de grondexploitatie maar een separaat investeringskrediet vormen. Bestedingen die gedaan worden ten behoeve van materieel vaste activa zullen wanneer kosten gemaakt worden op de balans worden geactiveerd en over de looptijd worden afgeschreven. Bij overschrijding van een investeringskrediet is een raadsbesluit noodzakelijk.
•
De rioleringsuitgaven behorend tot het plan Waalsprong worden uit de grondexploitatie gehaald indien deze er toe leiden dat er sprake is van negatieve resultaten. Als gevolg van de positieve ontwikkelingen binnen de grondexploitatie zijn voor een bedrag van € 12,1 miljoen aan rioleringsuitgaven aanvullend toegerekend aan de grondexploitatie. Dit betekent dat deze kosten niet langer uit de rioolheffing gedekt hoeven te worden.
•
De jaarstukken voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften zoals deze volgen uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).
•
Wij merken op dat doelstellingen in de begroting veelal niet concreet zijn geformuleerd waardoor het niet mogelijk is om de in de jaarrekening toe te lichten in hoeverre beleidsdoelstellingen zijn gerealiseerd. De toelichting in de jaarrekening beperkt zich daardoor veelal tot een uitleg over uitgevoerde werkzaamheden voor de beschikbare middelen maar het is daardoor niet inzichtelijk hoe de voortgang van beleidsdoelstelling zich verhoudt tot de uitputting van de beschikbaar gestelde middelen. Wij moedigen uw college aan om beleidsdoelstellingen in de begroting concreter te formuleren. In uw begroting 2021 zijn in dit kader de eerste stappen gezet (doelenboom).
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Realiteitsgehalte begroting
Interne beheersing
Sociaal domein | gevolgen corona
Sociaal domein
Bestuurlijke samenvatting
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2021 blijken afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig resultaat van € 40,5 miljoen ten opzichte van de laatste tussenrapportage worden in het jaarverslag per programma uiteengezet. Hieruit blijkt dat het veelal gaat om incidentele voordelen op beschermd wonen (ca. € 20 miljoen) en hogere bijdragen voor de BUIG (ca. € 7 miljoen). De gemeente Nijmegen kiest ervoor dat wanneer verschillen tussen begroting en realisatie ontstaan de raad hierover te informeren maar dit niet in alle gevallen te verwerken in een begrotingswijziging.
•
Naast de hiervoor genoemde voordelige resultaten zien wij op de verschillende programma’s eveneens veelal positieve afwijkingen die gezamenlijk optellen tot het gerealiseerde resultaat. Wij adviseren uw college in 2022 de belangrijkste afwijkingen over 2021 ten opzichte van de begroting analyseren en om zo tot realistischer tussentijds beeld te komen.
•
Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij geconstateerd dat uw college gestructureerd opvolging geeft aan de door ons geïdentificeerde verbeterpunten in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld in onze boardletter, en zijn besproken met de auditcommissie. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
•
Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de interim- en jaarrekeningcontrole. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in, waaronder, tijdens onze controle van 2021 een digitale omgeving om documentatie aan te leveren (Deloitte Connect) en tooling om data te analyseren. Wij zullen dit in de toekomst verder intensiveren.
•
De financiële impact van het coronavirus op het sociaal domein lijkt vooralsnog beperkt. De gemeente heeft tijdig en voldoende beheersmaatregelen getroffen waarmee het de financiële effecten van corona voor het sociaal domein over 2021 tot een minimum heeft beperkt. Naar de toekomst is het van belang om de ontwikkelingen binnen het sociaal domein nauwgezet te blijven volgen, omdat het mogelijk is dat bijvoorbeeld de zorgzwaarte toeneemt.
•
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Wij hebben hierbij vastgesteld dat de Tozo uitkeringen (circa € 8,4 miljoen) juist en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens hebben wij vastgesteld dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld, geïmplementeerd en zichtbaar naleeft, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
•
In 2022 is de controle soepel verlopen. De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders waren eenvoudig aan te sluiten op de financiële administratie.
•
De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft, evenals in voorgaande jaren, een controleverklaring met beperking bij de PGB-verantwoordingen over 2021 verstrekt. Voor de PGB-bestedingen 2021 (€ 8,6 miljoen) heeft de gemeente Nijmegen zelf onderzoek gedaan naar de getrouwheid en de rechtmatigheid van deze bestedingen. Naar aanleiding van deze werkzaamheden resteert een er onzekerheid van € 3,5 miljoen met betrekking tot de PGB-bestedingen.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/7
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Single Information Single Audit (SiSa)
•
In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd over de ontvangen specifieke uitkeringen door middel van de SiSa bijlage. Als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en een door het Rijk toenemend gebruik van specifieke uitkeringen (SPUK) is er voor 2021 sprake van een enorme toename van het aantal SiSa regelingen. Het apart verantwoorden van deze (veelal kleine subsidiebedragen) regelingen zorgt voor de ambtelijke medewerkers voor een verzwaring van de administratieve lasten en voor een verhoging van onze controlekosten. Hoewel de invloed van de gemeente Nijmegen op het aantal regelingen beperkt is, merken wij hierbij wel op dat de gestelde verantwoordingseisen leiden tot een aanzienlijke controledruk voor zowel uw ambtelijke organisatie als voor ons als accountant.
IT omgeving en Cybersecurity
•
Uit onze IT-werkzaamheden op de belangrijkste financiële processen blijken nog tekortkomingen in de algemene IT-beheersmaatregelen (zie ook de boardletter 2021). Deze zijn niet (in alle gevallen) adequaat ingeregeld, zowel binnen uw gemeente als in de samenwerking met ICT Rijk van Nijmegen (iRvN). Hierdoor kunnen wij niet steunen op de geautomatiseerde controles. Evenmin kunnen wij uitgaan van de functiescheidingen binnen de geautomatiseerde systemen. Wij hebben daarom extra gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd, waaronder detailcontroles.
•
Zoals ook in onze boardletter 2021 aangegeven adviseren wij uw college capaciteit vrij te maken voor het opvolgen van de bevindingen voortkomend uit eerdere IT-audits.
•
Recente ontwikkelingen in Oekraïne en Rusland resulteren in een toename van cybercriminaliteit maken duidelijk dat aandacht voor en het versterken van de cybersecurity noodzakelijk is. Dit geldt ook voor de gemeente Nijmegen, mede in het licht van de eerdere gerapporteerde tekortkomingen inzake de algemene IT-beheersmaatregelen, zoals het rechtenbeheer, het wijzigingsbeheer en het wachtwoordbeleid.
Naleving van de Europese • aanbestedingsregels
Wij constateren geen rechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij hebben zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels waarbij geen overtredingen van EU-aanbestedingsregels zijn geconstateerd.
Frauderisicoanalyse
•
Uw gemeente besteedt passende aandacht aan de onderwerpen fraude en integriteit. Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2021 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.
Effecten crisis Oekraïne/ Rusland
•
Begin maart 2022 is de crisis uitgebroken in Oekraïne en Rusland. De uitbraak van deze oorlog heeft geen impact op de jaarstukken 2021 en de situatie per balansdatum 31 december. Door de gemeente Nijmegen is een passende toelichting opgenomen in de jaarrekening 2021 onder de ‘Gebeurtenissen na balansdatum’. Hierin zijn mogelijke toekomstige effecten van de crisis opgenomen en toegelicht. De belangrijkste effecten hebben betrekking op de opvang van vluchtelingen, stijgende inflatie, toename van de energieprijzen etc. Deze in de jaarrekening opgenomen toelichtingen vinden wij toereikend.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/8
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2021, dat op 11 januari 2022 is vastgesteld door het college en ter kennisgeving aan de gemeenteraad is verstrekt.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Nijmegen hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Nijmegen uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat
Wij hebben geen controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel. Onzekerheden in de PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SV). De accountant van de SVG heeft van rechtmatigheidsafwijkingen een controleverklaring met beperking verstrekt bij de verantwoording 2021. De gemeente Nijmegen heeft zelf aanvullende werkzaamheden verricht om de rechtmatigheid van de bestedingen vast te stellen. Na deze werkzaamheden resteert een onzekerheid van € 3,5 miljoen. Het totaal van de onzekerheid valt binnen de goedkeuringstolerantie van € 26,4 miljoen.
Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente.
Het totaal van de onzekerheden bedraagt € 7,1 miljoen valt binnen de goedkeuringstolerantie van € 26,4 miljoen. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd..
Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/9
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Nijmegen Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2021.
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/11
Bevindingen jaarrekening
2204245074/CVD/12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 50,3 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 9,8 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 40,5 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
126,4
99,0
91,5
90,0
Tussentijdse resultaatbestemming
9,8
-/- 6,4
2,2
3,1
Gerealiseerd resultaat
40,5
33,8
-/- 5,3
-/- 1,6
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
50,3
27,4
7,5
1,5
Eigen vermogen per 31 december
176,6
126,4
99,0
91,5
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 25% van het balanstotaal (ultimo 2020: 17% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2020. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Totale baten
907,4
Totale lasten
-/- 857,1
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
50,3
Af: stortingen in reserves
-/- 31,2 21,4
Saldo mutaties reserves
-/- 9,8
Gerealiseerd resultaat
40,5
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 50,3 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 5,0 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 40,5 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 60 40 20 2018
2019
2020
2021
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 20 10 (10) (20) (30) 2018
2019
2020
2021
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 50 40 30 20 10 (10) 2018
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
2019
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Nijmegen (begroot en werkelijk over de periode 2017-2021)
Solvabiliteit
25%
40%
20%
Grondexploitatiequote
30%
15%
20%
10% 5%
10%
0%
0% 2020 Begroot
2021
Begroot
Netto schuldquote
2021 Werkelijk
Structurele exploitatieruimte
100%
2%
80%
1%
60%
0%
40%
-1%
20% 0%
-2% 2020 Begroot
Bestuurlijke samenvatting
2021 Werkelijk
Bevindingen jaarrekening
De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Indien sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote
2020
Werkelijk
Solvabiliteit
2020 Begroot
Interne beheersing
2021 Werkelijk
Het kengetal grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt hoe hoger de grondexploitatiequote hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds of provinciefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting OZB. Dit kengetal geeftaan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing vaneen lening) te dekken.
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 50,4 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan lijkt echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. Hierbij merken wij wel op dat de gemeente Nijmegen ervoor kiest dat wanneer verschillen tussen begroting en realisatie ontstaan de raad hierover wordt geïnformeerd en dit niet in alle gevallen leidt tot een begrotingswijziging.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 50 30 10 (10) Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 900 890 880 870 860 850 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Wij adviseren u te onderzoeken op welke wijze de realiteitsgehalte van de begroting kan worden vergroot.
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 900 880 860 840 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/16
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 0,14 toegenomen tot 1,26 wat betekent dat de door het college onderkende risico’s worden afgedekt middels weerstandsvermogen. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 157,3 miljoen (2020: € 109,3 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar.
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 200 150 100 50
Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 136,6 miljoen (2020: € 98,0 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een toename van de gekwantificeerde risico’s.
Bestuurlijke samenvatting
Deze toename in de risico’s is hoofdzakelijk het gevolg van de besluitvorming Winkelsteeg en Stationsgebied. Gezien de omvang van deze exploitaties gaan hier risico’s mee gepaard.
Bevindingen jaarrekening
2019
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 1,30 1,25 1,20 1,15 1,10 1,05 1,00 2019
Interne beheersing
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/17
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk
•
De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2021 ad € 247,8 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten en lasten. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Nijmegen schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 35,7 miljoen bedraagt (2020: € 30,9 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording.
Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
•
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
•
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 400,00 300,00 200,00 100,00 2018
2019
2020
2021
Ontwikkeling boekwaarde
Uit deze figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2021 is afgenomen. De belangrijkste oorzaak hiervan is de realisatie in 2021 van waalsprong dat heeft geleid tot een afname van de boekwaarde met 31,7 mln. Daar tegenover staan investeringen in het Stationsgebied en Winkelsteeg echter zijn deze nog beperkt aangezien deze projecten zich in de opstartfase bevinden.
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/19
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:
In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.
Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.
Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Waalsprong, Winkelsteeg en Stationsgebied de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn.
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 1,1 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2020: € 5,3 miljoen).
Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
•
•
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Tussentijdse winstneming
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
Splitsing grondexploitatie en materieel vaste activa Zoals in het instellingsbesluit van Winkelsteeg en Stationsgebied opgenomen is door de raad aan het college gemandateerd een invullingsbesluit te nemen ten aanzien van investeringsbijdragen-/-kredieten. Middels de jaarrekening is door het college een nadere splitsing gemaakt tussen ontwikkeling van materieel vaste activa en grondexploitaties. Hoewel deze besloten zijn binnen één krediet is er verslaggevingstechnisch sprake van twee verschillende verwerkingen. Voor materieel vaste activa geldt namelijk dat aanvullend krediet benodigd is wanneer investeringen hoger uitvallen en zal dit tevens leiden tot hogere kapitaallasten in de toekomst. In geval van een grondexploitatie dient direct een voorziening gevormd te worden indien de kosten hoger zijn dan de baten.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/20
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) In de paragraaf Grondbeleid is een nadere uitsplitsing gemaakt tussen de grondexploitatie en de ontwikkeling van materieel vaste activa. De grootse investeringen die als materieel vast actief zijn aangemerkt binnen Winkelsteeg betreffen; -
Aanleg nieuwe Dukenburgseweg | € 13,9 miljoen
-
Realisatie Sportcomplex | € 6,5 miljoen
-
Verleggen Graafseweg | € 16,3 miljoen
-
Park Winkelsteeg | € 6,2 miljoen
-
Hoofdgroenstructuur | € 8,8 miljoen
-
Stationplein Noord en Zuid | € 9,4 miljoen
De grootse investeringen die als materieel vast actief zijn aangemerkt binnen Stationsomgeving betreffen; -
Stationsplein Centrumzijde | € 99,5 miljoen hiervoor is een subsidiebijdrage van € 88 miljoen ingerekend. Hierdoor resteert een nette te activeren saldo van € 11,5 miljoen.
-
Stationsplein Westzijde | € 7,2 miljoen hiervoor is een subsidiebijdrage van € 7,2 miljoen ingerekend. Hierdoor resteert een nette te activeren saldo van nihil.
-
Infrastructuur Westkwartier | € 9,3 miljoen
Riolering Waalsprong De rioleringsuitgaven behorend tot het plan Waalsprong worden per vlek uit de grondexploitatie gehaald indien en voor zover deze er toe leiden dat er sprake is van negatieve resultaten. Als gevolg van de positieve ontwikkelingen binnen de grondexploitatie zijn reeds in het VGP voor een bedrag van €12,1 miljoen aan rioleringsuitgaven aanvullend toegerekend aan de grondexploitatie. Dit betekent dat deze kosten in de toekomst niet langer als materieel vast actief geactiveerd hoeven te worden en daarmee niet langer uit de rioolheffing gedekt hoeven te worden. Waalfront Uw Gemeente heeft zich in 2018 contractueel verplicht om zorg te dragen voor het binnenhalen van subsidies voor een bedrag van €11,8 miljoen ten behoeve van Waalfront. Indien de gemeente deze subsidies niet realiseert staat de gemeente hiervoor garant. Voor € 8,2 miljoen heeft de gemeente reeds subsidies gerealiseerd. Voor het resterende bedrag van € 3,6 miljoen aan nog te realiseren subsidies zijn nog geen subsidies verkregen. De gemeente schat vooralsnog in dat deze gerealiseerd gaan worden. Echter kennen deze opbrengsten wel een hoge mate van onzekerheid.
Volledigheidshalve merken wij op dat het beoordelen van de toereikendheid van deze investeringskredieten geen onderdeel vormt van de controle van de jaarrekening. De reden hiervoor is dat betreffende kredieten nooit het resultaat van de jaarrekening kunnen raken. Voor het college is het desalniettemin van groot belang een zodanige beheersing vorm te geven dat eventuele bijsturing op deze projecten tijdig kan plaatsvinden. Daarnaast is het van belang dat uw raad hierover periodiek wordt geïnformeerd. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Bijlagen
2204245074/CVD/21
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2,5 2,0 1,5
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Bij de gemeente Nijmegen is geen sprake van kredietoverschrijdingen.
1,0 -
Financiën
0,5 Cultuur en cultureel erfgoed
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
Lastenoverschrijdingen (x € 1 miljoen)
Openbare ruimte
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.
Bestuur en organisatie
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Bereikbaarheid
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde kostenoverschrijdingen wegen niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel omdat tegenover de hogere lasten ook hogere baten zijn gerealiseerd. De overschrijdingen hebben daarom geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/22
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken.
Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens analyseren en bespreken met de gemeente. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/23
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Naleving van de Europese aanbestedingsregels
•
Wij constateren geen rechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij hebben zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels waarbij geen overtredingen van EUaanbestedingsregels zijn geconstateerd. Sociaal domein | Gevolgen corona Wij sommen hier de belangrijkste effecten op die het coronavirus heeft (gehad) op de jaarrekening 2021 van uw gemeente: •
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat er een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, gecontroleerd, en merken op dat de door de gemeente Nijmegen ingenomen positie waarbij geen sprake is van grote mutaties in de voorziening voor oninbare vorderingen onderbouwd is en geen aanleiding geeft tot bijstelling. Subsidieverstrekkingen: uw college is in bepaalde gevallen niet overgegaan tot het terugvorderen van subsidies (in gevallen waarin de prestatie door de effecten van/maatregelen vanwege corona niet (geheel) geleverd is). De gemeenteraad is hierover geïnformeerd. Dit houdt in dat, ondanks het feit dat de gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd, het college de subsidies op basis van dit besluit kan vaststellen en wij deze subsidies daarmee als rechtmatig vastgesteld beschouwen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
Tozo: één van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Uw gemeente is, ondanks een snelle invoering en de wijzigingen hierin, gedurende 2021 in staat geweest aantoonbaar te voldoen aan de gestelde rechtmatigheidseisen. Zowel uw interne controlewerkzaamheden als onze zelfstandig uitgevoerde dossiercontroles bevestigen deze uitkomst. De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft daarnaast voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw beleid inzake Misbruik en Oneigenlijk (M&O) beleid voor de Tozo-regeling. Wij stellen vast dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld met daarin de getroffen internbeheersmaatregelen, zoals de controle achteraf, en de wijze waarop u gebruikmaakt van het Inlichtingenbureau. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente het M&O-beleid heeft nageleefd, waarmee is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
•
Leveren van alternatieve zorg: Voor zover zorgleveranciers de reguliere zorg niet konden continueren, mochten zij alternatieve zorg leveren. De verantwoording en afrekening hiervan vindt op dezelfde wijze plaats als de afrekening van reguliere zorg.
Wij merken op dat de gemeente voldoende (extra) interne beheersmaatregelen heeft getroffen om de zorgverlening te continueren, en de (mogelijke) financiële effecten van corona voor het sociaal domein in beeld te brengen en te beheersen. Dit blijkt uit het feit dat de zorg is gecontinueerd en de verzoeken voor en de omvang van continuïteitsbijdragen en meerkosten corona qua omvang beperkt zijn. Een voor de controle belangrijk onderdeel hiervan is het interne controleplan inclusief een gedetailleerde uiteenzetting van de geschatte en werkelijke financiële effecten van corona op het sociaal domein voor de gemeente. De getroffen maatregelen hebben ertoe geleid dat de organisatie de extra kosten en vraagstukken heeft kunnen beperken.
Continueren van reguliere zorg: Voor zover mogelijk hebben de zorgverleners de reguliere zorg gecontinueerd en volstaat ter zake de interne beheersing die in afgelopen jaren voldoende heeft gefunctioneerd.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2204245074/CVD/24
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Nijmegen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGBverantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2021 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGBbestedingen over 2021 bedragen circa € 8,6 miljoen. Uw organisatie heeft de voorgaand jaar getroffen aanvullende interne beheersmaatregelen en interne controles ook over 2021 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. In dit kader is onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van deze PGBgelden. Door deze werkzaamheden resteert er nog een onzekerheid van € 3,5 miljoen inzake de PGBbestedingen.
Om de kosten beter in de greep te krijgen en hierin besparingen te realiseren, zijn voor de begroting 2021 en verder maatregelen opgezet en uitgewerkt. Er is bijvoorbeeld een zorgaccountmanager aangesteld die moet zorgen voor spreiding van de cliënten. Het is belangrijk dat het college de resultaten en effecten van de maatregelen nauwgezet blijft volgen, zodat tijdig bekend is in hoeverre het reëel is te verwachten dat de getroffen maatregelen daadwerkelijk leiden tot de gewenste beheersing en afname van de jeugdzorgkosten. Waar nodig en mogelijk kan uw gemeente dan tijdig bijsturen en andere en/of aanvullende beheersmaatregelen treffen.