Bijlage 25 Bijlagen bij de toelichting Stedenbouwkundig raamwerk en beeldkwaliteit
Tekst van het document
WAAL ENERGIE
AANJAGER VOOR EEN DUURZAME STAD STEDENBOUWKUNDIG RAAMWERK EN BEELDKWALITEIT
23 januari 2023
[1]
INHOUDSOPGAVE
[2]
1. INLEIDING 1.1 Vier kansen 1.2 Raamwerk en spelregels 1.3 Doorlopen proces
3 7 9 11
2. PLANGEBIED EN AMBITIES 2.1 Het plangebied en de omgeving 2.2 Een rijk verleden 2.3 Waardevolle energie-infrastructuur 2.4 Duurzame stad 2.5 Groene hubs en Smart Energy in de regio 2.6 Ambities Waal Energie
12 15 19 23 25 27 29
31 3. FUNCTIONELE OPZET 33 3.1 Zonering en hoofdontsluiting 34 3.2 Hart van duurzame energie 37 3.3 Verduurzamen vervoer over water en weg 3.4 Watergebonden en waterverbonden bedrijvigheid 37 38 3.5 Stadsdistributie 38 3.6 Kennis en innovatie 39 3.7 Parkeerhub 4. RUIMTELIJK RAAMWERK 4.1 Verankering met de stad 4.2 De dijk 4.3 Aansluiten op NYMA-campus 4.4 Natuurlijke buffer richting Weurt 4.5 Rasters 4.6 Ontsluiting 4.7 Duurzaamheidsprincipes 4.8 Principeprofielen belangrijke openbare ruimtes
40 43 47 51 51 53 55 56 59
5. SPELREGELS BEELDKWALITEIT 5.1 Ruimte laten 5.2 Twee zones, met aandacht voor de randen 5.3 Beeld van Waal Energie
60 63 63 66
[3]
[4]
1
INLEIDING
[5]
[6]
1.1 Vier kansen
Centrale Gelderland heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de stad Nijmegen en de regio en vormde een baken op de plek waar de Waal en het Maas-Waalkanaal samen komen. De centrale heeft zich in al die jaren steeds aangepast aan nieuwe vormen van energieproductie, het gebouw en de inrichting van het terrein weerspiegelde die transities. Nederland zit nu in een belangrijke nieuwe transitie, waarbij we gaan overstappen van fossiele energie naar hernieuwbare energie en waarin we de emissie van CO2 aanzienlijk gaan terugdringen. De huidige sloop van Centrale Gelderland en de beoogde transformatie van het terrein passen in die ontwikkeling. Met de sloop van de centrale komt een groot terrein vrij in de stad, direct gelegen aan de Waal en met veel waardevolle energieinfrastructuur. In de gebiedsvisie Waal Energie uit 2019 zijn daarvoor de ambities en het toekomstbeeld meegegeven: 1. Een nieuw energiehart dat positief bijdraagt aan de energietransitie, door de opwek, buffering en distributie van (hernieuwbare) energie. 2. Ruimte voor duurzame, emissieloze logistiek (watergebonden opslag en - overslag van goederen en stadsdistributie) die bijdraagt aan verbetering van de luchtkwaliteit. 3. Een nieuwe (deels watergebonden) werklocatie in de stad, die ruimte biedt aan verschillende soorten ondernemers. 4.
Een nieuwe groene verbinding tussen Nijmegen, Weurt en buitengebied en een optimale aansluiting van de NYMA met o.a. fietsroutes, wandelroutes, uitkijkpunten en parkeren. ENGIE blijft als bedrijf en grondeigenaar aanwezig op de locatie en is op zoek naar partners om in de komende jaren in afstemming met de omgeving tot invulling van het terrein te komen.
[7]
[8]
1.2 Raamwerk en spelregels
Voorliggend
stedenbouwkundig
raamwerk
schetst
de
uitgangspunten en de hoofdstructuur voor de herontwikkeling
In voorliggend stedenbouwkundig raamwerk worden daarom de volgende zaken toegelicht en vastgelegd:
van het terrein en geeft globale spelregels mee voor de beeldkwaliteit. Dit document loopt mee in de procedure voor
1. Het profiel van Waal Energie, waar het draait om duurzame
het nieuwe bestemmingsplan verbrede reikwijdte en vormt een
energie en waar alle ontwikkelingen en ondernemingen in
leidraad en kader voor de verdere stapsgewijze ontwikkeling van
samenwerken, van profiteren en hun bijdrage aan leveren.
het plangebied.
2. De functionele opzet van het gebied. Waar komen globaal welke functies en waarom? Dit is deels ook onderbouwd in de
Het is echter geen blauwdruk, daar is de ontwikkeling van dit gebied te onvoorspelbaar voor. De omstandigheden en technieken
MER. 3. De
globale
ruimtelijke
opzet
van
het
gebied;
de
rondom de energietransitie veranderen snel en ook de vraag en
ontsluitingsstructuur, de groenstructuur en de ontwikkelings-
behoefte rondom logistiek is in ontwikkeling. Er moet daarom
rasters enrichtingen. En ook hoe deze aanhaken op de omgeving
voldoende ruimte en flexibiliteit blijven om in te kunnen spelen op
en deze waar mogelijk versterken en verrijken.
onverwachte kansen en mogelijkheden die zich gaan aandienen.
4. De spelregels voor de beeldkwaliteit, waarin globale richtlijnen worden meegegeven voor de uitstraling van het gebied,
Er liggen echter ook hoge ambities voor het gebied. Er is daarom
bebouwing en private buitenruimten en de belangrijke
wel behoefte om de kaders helder te maken en de spelregels
openbare ruimtes.
goed in beeld te brengen, zodat er kan worden gestuurd op een duurzame, samenhangende en aantrekkelijke ontwikkeling, die
Daarnaast is speciale aandacht besteed aan de aansluiting van het
goed past bij het gewenste profiel en de ambities.
terrein op de naastgelegen NYMA en hoe beide werelden elkaar kunnen versterken.
[9]
[ 10 ]
1.3
Doorlopen proces
Het
stedenbouwkundig
raamwerk
Waal
Energie
bouwt
nadrukkelijk voort op de gebiedsvisie Waal Energie, die in 2018 en 2019 in nauwe samenwerking en afstemming met zowel de gemeente en provincie als omwonenden en omliggende bedrijven is opgesteld. De ambities en grote lijnen van dat verhaal zijn ook meegenomen in de omgevingsvisie Nijmegen en vervolgens in dit document doorgetrokken en verder ruimtelijk uitgewerkt. Daarbij heeft intensieve afstemming plaatsgevonden met de gemeente Nijmegen en is samengewerkt met de ontwerpers van de NYMAcampus en belangrijke stakeholders in die ontwikkeling. Daarbij is bijvoorbeeld goed naar de ontsluiting en het parkeren gekeken. Daarnaast heeft er afstemming plaatsgevonden met het RKT Waalfront & West over de aansluiting van deze ontwikkeling op het grotere geheel en de ontwikkelingen in deze hoek van de stad. Op basis van hun adviezen is het verhaal aangescherpt en aangevuld. Ook is overlegd met het waterschap Rivierenland over de dijk en het buitendijks ontwikkelen. Het voorliggende document is daarnaast besproken met het RKT Waalfront & West en op een ‘burendag’ gecommuniceerd met de omwonenden. Ook heeft formele inspraak plaatsgevonden in het kader van het ontwerp bestemmingsplan. Reacties en zienswijzen zijn waar mogelijk en voor zover relevant verwerkt in voorliggend document.
[ 11 ]
[ 12 ]
2
PLANGEBIED EN AMBITIES
[ 13 ]
Corridor Oost is in volume de grootste internationale trimodale corridor van Europa via weg, water en spoor
[ 14 ]
2.1 Het plangebied en de omgeving
Internationale, nationale en regionale positie Het terrein van de Centrale Gelderland heeft een omvang van ongeveer 32 hectare en is gelegen aan de Waal en het Maas-Waalkanaal; een strategische plek op de kruising van de internationale goederencorridor oost en de nationale goederencorridor noord-zuid. De locatie van Centrale Gelderland vormt de noordelijke kop van TPN-West, één van de grootste binnenstedelijke bedrijventerreinen van Nederland. TPN-West biedt onder andere plaats aan bedrijven met hogere milieu categorieën tot 5.2. Het terrein is goed ontsloten op de A73 en via de N325 op de A15. Ook vanaf het water is een goede ontsluiting, via het Maas-Waalkanaal (insteekhaven) en de Waal (insteekhaven en kade BCTN). Containerterminal BCTN heeft een zeehavenvergunning. Zeeschepen kunnen direct afmeren voor de kade van BCTN. De terminal heeft hierdoor een directe verbinding met andere landen via de Noordzee zonder de extra overslag in Rotterdam of Antwerpen. De regio Nijmegen heeft voor zowel vervoer over water als vervoer over de weg een strategische positie tussen de Randstad (met de mainports Europoort en Schiphol) en het Duitse achterland (met o.a. het Ruhrgebied).
[ 15 ]
[ 16 ]
Lokale inbedding
Tussen stad, dorp en landschap
Aan de oostkant van het terrein van de Centrale Gelderland ligt
De industrie en het grootschalige afgesloten bedrijventerreinen
de NYMA, een culturele broedplaats en evenementenlocatie.
van TPN-West en Centrale Gelderland vormen al jaren een barrière
Verder liggen in de directe nabijheid de nieuwbouwwijk Waalfront
tussen stad, dorp en landschap. Net ten noordwesten van Centrale
en aan de westkant van het Centrale Gelderland terrein ligt aan
Gelderland liggen bijvoorbeeld de fraaie en waardevolle Weurtse
de overkant van het Maas-Waalkanaal de dorpskern van Weurt
Uiterwaarden, op wandelafstand van Nijmegen West. Toch voelen
op Beunings grondgebied. Aan de noordkant grenst het terrein
deze in Nijmegen ver weg.
direct aan de Waal. Aan de zuidkant van het terrein achter de
Dit heeft ook te maken met de stevige auto-infrastructuur die door
sluis is het bedrijventerrein Kanaalhavens gesitueerd en ligt het in
het gebied loopt, zoals de S100, Weurtseweg en Industrieweg.
ontwikkeling zijnde bedrijventerrein Mercuriuspark.
Deze belangrijke ontsluitingswegen voor Nijmegen en Weurt zorgen ervoor dat het gebied goed aangesloten is op A15 en A73,
Aan de westzijde vormt het Maas-Waal kanaal de vanzelfsprekende
maar maken het voor wandelaars en fietsers niet uitnodigend het
overgang tussen dorp en bedrijventerrein, aan de oostzijde vormt
gebied te doorkruisen. Om dit te verbeteren wordt de komende
het Westerpark de overgang met de woonwijken van Nijmegen.
jaren de Weurtseweg omgevormd tot een snelfietsroute. De
Op die manier ligt het gebied zorgvuldig ingepast. Ter plaatse van
Nymaweg en Laan van Oost-Indië vormen dan de belangrijkste
de NYMA ligt wat dat betreft nog wel een opgave. De NYMA wordt
auto-ontsluiting richting Waalfront en het centrum. In voorliggend
een stedelijke hotspot voor lokale startups, culturele activiteiten
plan voegen we daar een recreatieve wandelroute over de dijk aan
en een plek voor evenementen, sport en horeca, in en rondom de
toe, die stad, dorp en buitengebied beter gaat verbinden.
historische fabriekshallen van o.a. de Vasim. Een bruisende plek die echter qua ontsluiting en aansluiting nu nog wat schuurt met de grootschalige bedrijvigheid en de drukke logistiek van het terrein van Centrale Gelderland. Het zorgvuldig aansluiten van deze twee werelden heeft in de planvorming veel aandacht gekregen.
[ 17 ]
[ 18 ]
2.2 Een rijk verleden
Dynamisch gebied Het gebied langs de Waal, tussen binnenstad Nijmegen en Maas-Waalkanaal is al eeuwen een zeer dynamisch gebied. Dijkdoorbraken,
industrialisatie,
woonontwikkelingen
en
infrastructurele werken hebben het gebied meerdere keren rigoureus op de schop genomen en veranderd. De kolken en de slingerende dijk, fabrieksgebouwen, fort Krayenhoff en de vele oude en nieuwe infrastructuur vertellen die verhalen. Het is een strategisch gelegen gebied dat al eeuwen ten dienste staat van de veiligheid, voorspoed en ontwikkeling van de stad en tegelijkertijd een belangrijke entree vormt. Ook nu is het gebied weer volop in beweging, met onder andere de ontwikkeling van Waalfront en NYMA.
Dijkverleggingen Huidige ligging dijk Oude kolken Voormalige industrie Fort Centrale Gelderland 13 Voormalige spoorlijn
[ 19 ]
[ 20 ]
130 jaar energie Centrale Gelderland bepaalt al heel lang het beeld in dit gebied en
eind 2015 uit productie genomen. Deze sluiting is het gevolg van
kent een rijke geschiedenis op het vlak van de energievoorziening
het Energieakkoord voor duurzame groei uit 2013 waarin onder
en meer in het bijzonder de elektrificatie van Nederland. Die begon
andere de sluiting van vijf Nederlandse kolencentrales uit de jaren
zo’n 130 jaar geleden met de realisatie van de eerste elektrische
tachtig geregeld werd. Met de sluiting van Gelderland 13 werd
straatverlichting in Nederland in 1886 en het eerste elektrische
ruimte gemaakt voor de duurzame herontwikkeling van het terrein.
vervoer (tram). De elektriciteitscentrale stond toen nog op een
Net als in het verleden is de eerste energieopwekking met zon en
andere plek in Nijmegen en was publiek eigendom (de gemeente
wind relatief klein en decentraal van aard. Ook volgende stappen
Nijmegen). De centrale vormde een belangrijke werkgever voor
in de herontwikkeling tonen gelijkenis met de rijke geschiedenis
mensen uit de directe omgeving. Sinds 1936 is het terrein bij de
van Centrale Gelderland, zoals het mogelijk maken van elektrisch
aansluiting van de Waal en het Maas-Waalkanaal in gebruik voor
vervoer over weg en water. Daarna volgen er grotere opgaves zoals
grootschalige elektriciteitsproductie. Op deze locatie hebben
het elektrificeren van de industrie en de bebouwde omgeving in
meerdere energiecentrales gestaan, die door de privatisering
het gebied, de regio en het land. Hiervoor is er opnieuw, net als
van de energiemarkt niet langer publiek eigendom waren maar
in het verleden, noodzaak aan grotere energieinstallaties op het
in handen kwamen van de markt. De kolenbiomassacentrale
terrein. Daarmee is de cirkel rond: opnieuw zal het terrein naar
‘Gelderland 13’ die nu gesloopt wordt, werd in 1981 geopend.
verwachting een ontwikkeling doormaken die verloopt van hele
Deze centrale was goed voor een productievermogen van 585
lokale belangen naar nationale belangen. Energietransitie van
MW en voor circa 150 directe arbeidsplaatsen. Gelderland 13 is
klein naar groot.
[ 21 ]
Gebruik aanwezige voorzieningen voor elektriciteit, warmte en gas voor opwek, bufferen en transport van hernieuwbare energie
Schakeltuin Alliander/Tennet
Hoogspanning 150 kV
Zonnevelden
Midden- en laagspanning 50 kV
Gasleiding
Koelwaterkanaal
Grootschalige opwek
Windturbines
Warmteleiding
Schakeltuin Alliander/Tennet
Drink- en bronwaterleiding
[ 22 ]
2.3 Waardevolle energie-infrastructuur
In de lange geschiedenis als energievoorziening voor de stad en
Al deze faciliteiten maken het gebied ook in de toekomst een
de regio is er stapje voor stapje gebouwd aan een unieke energie-
vanzelfsprekende plek voor de productie, opslag en distributie van
infrastructuur op deze plek:
energie.
• Een elektriciteitsnetwerk met hoogspanningsleidingen (150kV
Zon en wind
en 50kV) rondom de schakeltuin van Alliander/Tennet,
Vooruitlopend op de nieuwe bestemming voor het totale terrein
deels bovengronds, over de Waal richting Waalsprong, deels
heeft ENGIE al een zonneveld gerealiseerd van 7.866 panelen
ondergronds richting de rest van de stad en regio. De schakeltuin
waarmee circa 600 huishoudens van duurzame stroom worden
blijft ook in de toekomst functioneren.
voorzien. Het zonneveld beslaat in totaal een oppervlakte van
• Een warmteleiding voor de stadsverwarming die loopt van de
circa 2,5 ha en is gesitueerd aan de oostkant van het terrein. De
ARN afvalenergiecentrale Weurt naar Waalsprong en richting
zonnepanelen vormen een tijdelijke invulling van het terrein. Als
Nijmegen West.
de grond nodig is voor andere (bedrijfsmatige) activiteiten, dan
• Een historisch koelwaterkanaal en koelwaterputten rondom de insteekhaven. • Een grote gasleiding en een uitgebreid bronwatersysteem.
kunnen de panelen verplaatst worden. Idealiter naar de daken van nieuwe bedrijfspanden, zodat de ruimte optimaal wordt benut. Daarnaast zijn er ten noorden van de insteekhaven twee windmolens gerealiseerd waarmee ongeveer 5.000 huishoudens
Daarnaast ligt er een grote insteekhaven met harde kades, die
van duurzame stroom worden voorzien.
direct toegang geeft tot Maas-Waalkanaal en de Waal. En heeft het gebied nog steeds een BARRO status, wat inhoudt dat het terrein door het Rijk is aangewezen als locatie voor grootschalige opwekking van energie.
[ 23 ]
[ 24 ]
Waal en kanaal
Betuwelijn
Grootschalige
Regulier spoor
bedrijventerreinen
Containerterminal binnenvaart
Groene buffer
Railterminal
A15
Waal Energie
A50-A73
Stad
Ring Nijmegen
Historische binnenstad Nijmegen
Stadsroutes
Treinstations
2.4 Duurzame stad
Nijmegen als duurzame stad is één van de vier hoofdopgaven van de Omgevingsvisie. De gemeente heeft de ambitie om voorop te lopen op het gebied van duurzaamheid en toekomstbestendigheid. Zij gaan gaat daarbij uit van duurzaam grondgebruik, waarbij ontwikkelingen waarde aan de stad toevoegen en een bijdrage leveren aan het oplossen van onze grote opgaven: circulair bouwen, klimaatadaptatie, natuurinclusief bouwen en energieneutraal zijn hierbij centrale (samenhangende) thema’s, die op diverse plekken in de stad vorm krijgen. De hoofdambities van Nijmegen voor duurzaamheid richten zich op de energietransitie (streven energieneutraal in 2045), stimulering van circulaire economie (streven circulaire regio in 2050) en klimaatadaptatie (streven volledig klimaatneutrale stad in 2050). Met de transitie van de Centrale Gelderland naar Waal Energie wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan deze doelstellingen.
[ 25 ]
Centrale Gelderland: Nog steeds belangrijk schakelpunt in regionale energievoorziening. Belangrijk voor stapsgewijze energietransitie regio
[ 26 ]
2.5 Groene hubs en Smart Energy in de regio
In 2019-2020 zijn alle dertig regio’s in Nederland, waaronder de
energetische of fysische output van het ene bedrijf vormt de
Regio Arnhem Nijmegen, aan de slag gegaan met de Regionale
input voor het andere bedrijf) en de productie van duurzame
Energiestrategieën (RES). Overheden en stakeholders hebben
energie staan centraal op dit bedrijventerrein.
samen in beeld gebracht wat de ruimtelijke mogelijkheden en ambities zijn ten aanzien van warmtenetten en opwek
• Afvalenergiecentrale ARN, gevestigd op bedrijventerrein TPN-
van duurzame energie. Het vertrekpunt daarin is de Gelderse
West, prepareert grond- en brandstoffen door uit afvalstoffen
doelstelling van 55% CO2 reductie in 2030. Door de duurzame
herbruikbare componenten te scheiden, de rest te verkleinen
energieopwekkingsmogelijkheden op het terrein van Centrale
en/of biologisch te drogen en met maximaal energetisch
Gelderland, zal hier met de herontwikkeling van het terrein een
rendement om te zetten in elektriciteit of warmte. Deze warmte
bijdrage aan worden geleverd.
wordt ingevoerd op het Nijmeegse warmtenet. ARN vergist GFT-afval om biogas te produceren van aardgaskwaliteit alsook
In de regio Arnhem Nijmegen zijn meer locaties waar duurzaamheid,
afzetbare CO2 en compost. ARN zorgt dat het GFT-afval van de
circulariteit en innovatie hoog in het vaandel staan. Dat is ook niet
omliggende gemeenten wordt vergist en opgewerkt tot groen
vreemd gezien de ambitie van de regio om het energie profiel
gas.
van de regio te versterken, in samenhang met andere locaties in de regio (bestuursakkoord Arnhem-Nijmegen-Provincie). Met de
Ter aanvulling daarop zal het terrein van Centrale Gelderland zich
herontwikkeling van het terrein van Centrale Gelderland wordt
richten op de grootschalige energieopwekking en onderscheidt
bijgedragen aan deze ambitie. Belangrijk is wel dat de verschillende
het zich door de watergebondenheid.
energielocaties in de regio zich op een onderscheidende manier ontwikkelen: • Het industriepark Kleefse Waard (IPKW) in Arnhem is een cleantech campus dat duurzame en energie-gerelateerde bedrijven huisvest, faciliteert en met elkaar verbindt. Samenwerken met innovatieve bedrijven en kennisinstellingen staat centraal. Alle output – aan grondstoffen, energie en kennis – van het ene proces of bedrijf is input voor het volgende. • Het park InnoFase in Duiven focust zich meer op circulaire economie. Het park is met name bestemd voor bedrijven in de milieucategorieën 4 & 5. Het cascaderen van stromen (de
[ 27 ]
[ 28 ]
2.6 Ambities Waal Energie
Vanuit de context van het terrein zijn voor de herontwikkeling de
Gelet op de unieke ligging van het gebied aan het water en de
volgende ambities geformuleerd:
aanwezigheid van goede infrastructuur, kades en BCTN is de
• Het terrein draagt bij aan de energietransitie, zowel in concrete
watergebonden bedrijvigheid en watergebonden logistiek (opslag
opwekking, opslag, distributie en buffering, als ook door
en overslag) een logische functie voor het terrein. De inzet is
innovatie, educatie en voorbeeldfuncties op het terrein. Er
daarmee een bijdrage te leveren aan de regionale ambitie om de
komt naast de bestaande opwek door wind en zon, ruimte
4e economische regio van Nederland te worden.
voor een aquathermiecentrale, die warmte levert aan het
Concreet zien we de volgende kansen voor watergebonden en
warmtenet, opslag en buffering van energie in batterijen en
waterverbonden activiteiten:
productie van waterstof en er wordt ruimte gereserveerd voor
Verduurzaming van de binnenvaart (Energy Transhipment Hub).
een moderne ‘regelbare energiecentrale (deze zal later op CO2-
•
vrije brandstoffen gaan draaien zoals waterstof). • Het gebied draagt bij aan de transitie naar een duurzame,
De mogelijke aan- en afvoer van nieuwe energiedragers naar dit gebied over water (denk aan waterstof).
•
Distributie en opslag van goederen, bijvoorbeeld koelhuizen
emissieloze logistiek (watergebonden op- en overslag en
die met hun warmte en koude een bijdrage kunnen leveren.
stadsdistributie). Er komt een kade rechtstreeks aan de Waal
Daarnaast wordt ingezet op stadsdistributie (‘last mile’ met
voor het wisselen van batterij- en waterstofcontainers, waarmee
elektrisch vervoer en/of fiets) om de overlast van distributie in de
de elektrificatie van de binnenvaart wordt ondersteund.
stad en regio te beperken en te verduurzamen.
Nijmegen is een strategische locatie daarvoor, halverwege het
• Onderdeel van deze ontwikkeling is het creëren van een nieuwe
Ruhrgebied en de haven van Rotterdam. Daarnaast komt er
groene verbinding tussen Nijmegen, Weurt en het buitengebied
een oplaadstation en waterstoftankstation om de logistiek op
en een optimale aansluiting van de NYMA met o.a. fietsroutes,
de weg en het autoverkeer in de stad te verduurzamen. Op die
wandelroutes,
manier wordt een bijdrage geleverd aan de energietransitie,
parkeerhub.
uitkijkpunten
en
een
multifunctionele
maar ook aan het verbeteren van de luchtkwaliteit in en om de
De voorwaarde is dat nieuwe functies een onderlinge samenhang
stad.
hebben, zodat het terrein zich ontwikkelt als Groene Hub, waar
• Het gebied gaat ruimte bieden aan bedrijven die willen profiteren
ondernemers samenwerken op het gebied van energie, water,
van de nabijheid van energie en energie-infrastructuur. Insteek
afval, grondstoffen en logistiek. Centrale thema’s zijn cascaderen
wordt dat deze ook een bijdrage leveren aan het profiel van het
en het opwekken van duurzame energie. Synergie tussen bedrijven
gebied als energie-hub, bijvoorbeeld door opwek van zonne-
is daarbij het uitgangspunt: de output van het ene bedrijf is de
energie op het dak, productie van warmte (koelhuis), of door
input voor een ander. Ook zijn watergebonden activiteiten, gezien
gebruik en/of productie van waterstof of energieopslag- en
de directe ligging aan het water, wenselijk.
-buffering.
Er zal een parkmanagement worden opgezet om de samenhang en samenwerking te bewerkstelligen.
[ 29 ]
[ 30 ]
3
FUNCTIONELE OPZET Energie hart Energiedistributie Containeroverslag binnenvaart Nieuwe watergebonden bedrijvigheid Stadsdistributie Aansluiten bij campus NYMA (ateliers, parkeren, stallen) Hoofdontsluiting gemotoriseerd verkeer Snelfietsroute
[ 31 ]
Energiehart Watergebonden logistiek Stadsdistributie R&D / opleiding NYMA-campus Nader uit te werken: inrichting entree
[ 32 ]
3.1 Zonering en hoofdontsluiting
Voor de ontwikkeling van de ENGIE-locatie Nijmegen is een
Ten noorden van de Hollandiaweg zijn daarom de meer publieks-
verdeling gemaakt in verschillende zones. Deze zonering is
intensieve functies van de NYMA geplaatst. Hier ontstaat een
gebaseerd op de specifieke kwaliteiten die er nu aanwezig zijn en
grotendeels autovrij wandel- en verblijfsgebied. Functies van de
de functies die er met het bestemmingsplan Waal Energie mogelijk
NYMA en Waal Energie die meer auto- en vrachtverkeer genereren
worden gemaakt. Belangrijk daarin is ondergrondse netwerk van
krijgen een plek ten zuiden en ten westen van de Hollandiaweg.
infrastructuur, de aanwezige kades, maar ook de milieucontouren.
Via de Nymaweg wordt zo snel aangesloten op de S100. Op die
Ook de hoofdontsluiting voor gemotoriseerd verkeer, via de
manier worden de andere stadswegen in het gebied zo min
Hollandiaweg is sturend in de gekozen zonering. Deze wordt zowel
mogelijk belast.
gebruikt door de NYMA, als door de bedrijven en voorzieningen op Waal Energie. Dat betekent dat vrachtverkeer en groottransport zich hier mengt met werknemers en bezoekers in de auto. Er is voor gekozen om intensief gebruikte wandel- en fietsroutes zo te positioneren dat er zo min mogelijk contactmomenten zijn met het gemotoriseerde verkeer van en naar Waal Energie.
[ 33 ]
1 3 2
Energiehart (zone-energie, aquathermie, Energiehart (zone-energie,opwek, aquathermie, reservering grootschalige productie Energiehartopslag (zone-energie, aquathermie, reservering grootschalige opwek, productie waterstof, energie en buffering) reserveringopslag grootschalige opwek, productie waterstof, energie en buffering) waterstof, opslag energie en buffering) Bestaande windturbines Energiehart (zone-energie, aquathermie, Bestaande windturbines reservering grootschalige opwek, productie Energiehart (zone-energie, aquathermie, reservering grootschalige opwek, productie waterstof, opslag energie en buffering) Bestaandeopslag windturbines waterstof, energie en buffering)
1 1 1 2 2 1 2 3 3 2 3 3
Kavel met kade aan de Waal voor batterijBestaande windturbines Bestaande windturbines Kavel met kade aan de Waalt.b.v. voor batterijen/of waterstof-containers Kavel waterstof-containers met kade binnenvaart aan de Waalt.b.v. voor batterijen/of verduurzaming
en/of waterstof-containers t.b.v. Kavel met kade aan de Waal voor batterij- en/of waterstof- containers t.b.v. verduurzaming binnenvaart verduurzaming binnenvaart H2-tankstation oplaadplek voor auto’s verduurzaming en binnenvaart H2-tankstation oplaadplek voorbatterijauto’s en vrachtwagens, t.b.v. verduurzaming Kavel met kade en aan de Waal voor
H2-tankstation en t.b.v. oplaadplek voor auto’s en vrachtwagens, H2-tankstation en verduurzaming oplaadplek voor auto’s en vrachtwagens, t.b.v. verduurzaming wegvervoer wegvervoer en/of waterstof-containers t.b.v. en vrachtwagens, t.b.v. verduurzaming wegvervoer verduurzaming binnenvaart wegvervoer Schakeltuin electriciteit
Schakeltuin electriciteit H2-tankstation en oplaadplek voor auto’s Schakeltuin electriciteit en vrachtwagens, t.b.v. verduurzaming Schakeltuin electriciteit wegvervoer Schakeltuin electriciteit
3.2 Hart van duurzame energie
Centraal in het gebied komt veel van de waardevolle energie-
opslag van energie in batterijen en productie van waterstof.
infrastructuur samen. Hier is de ideale plek voor de opwek en
Al deze faciliteiten hebben een veiligheidscontour en zijn daarom
opslag van energie; het Energiehart. Naast de reeds aanwezige
niet toegankelijk voor publiek en op veilige afstand geplaatst van
windmolens en de zonnepanelen, die op de daken een plek
de verblijfsplekken van de NYMA.
zullen krijgen, wordt hier gedacht aan een aquathermie-centrale, waterstofproductie en is er een reservering voor grootschalige
Bijdrage regionale energievraag
opwek in de vorm van een moderne regelbare energiecentrale.
Op basis van een eerste analyse schat ENGIE in dat het Energiehart
Hoe dit gebied er precies uit komt te zien is nog niet te voorspellen,
circa 10% van de verwachte regionale energievraag in 2045
hier zal geïnnoveerd worden met en doorontwikkeld worden
duurzaam zal kunnen invullen (exclusief de optie van grootschalige
op nieuwe technieken. De energietransitie wordt hier dus in de
elektriciteitsopwekking). ENGIE maakt een integraal plan om de
toekomst letterlijk zichtbaar gemaakt.
ontwikkeling van het Energiehart op de juiste manier op te bouwen.
De aquathermiecentrale ligt in ieder geval aan het water, op de
Op korte termijn is er al een duidelijke vraag voor duurzame
kop van de insteekhaven waar de bestaande inlaatputten gebruikt
elektriciteit ter vervanging van grijze stroom en duurzame warmte
kunnen worden. Hier wordt warmte uit water gewonnen en
ter vervanging van gas. Flexibiliteit en beschikbaarheid in de
geleverd aan een nog te realiseren lage temperatuur warmteleiding
energiemix zijn hierbij van groot belang. Het duurzame aanbod
naar afnemers in de stad of afnemers op of nabij het te ontwikkelen
zal daardoor in stappen moeten worden opgebouwd. Sommige
terrein.
bronnen kunnen op korte termijn gereed zijn (zon, wind), andere
De reservering voor de grootschalige opwek (moderne regelbare
pas op middellange termijn (aquathermie) vanwege het onderzoek
energiecentrale) ligt aan de zuidzijde van het Energiehart, ongeveer
of ontwikkeling van infrastructuur hiervoor.
op de huidige locatie van de centrale. Daartussen is ruimte voor
[ 35 ]
[ 36 ]
3.3 Verduurzamen vervoer over water en weg
3.4 Watergebonden en waterverbonden bedrijvigheid
Verduurzamen binnenvaart
Een unieke eigenschap van het Centrale Gelderland terrein
Aan de Waal komt naast de bestaande containeroverslag
is de directe toegang tot de Waal met de aanwezige BCTN-
een
batterijcontainers
containerterminal met zeehavenvergunning en een eigen
(elektriciteit/waterstof) kan worden verduurzaamd. Elektrische
insteekhaven. Dat maakt de locatie interessant als vestigingsplaats
binnenvaartschepen kunnen hier aanleggen, krijgen een nieuwe
voor watergebonden bedrijvigheid (direct aan het water en
batterij- of waterstofcontainer en kunnen daarna snel weer door.
gebruik makend van de kade) en waterverbonden bedrijvigheid
De locatie direct aan de drukke vaarroute van de Waal en via Maas-
(gebruikmakend van een kade maar op enige afstand van het
Waalkanaal ook verbonden met de Maas is hiervoor zeer geschikt
water gelegen). Voor dit type bedrijvigheid is circa 10 tot 15
en biedt de kans de luchtvervuiling door binnenvaartschepen terug
hectare ruimte beschikbaar naast het Energiehart, aan de kades
te dringen. De locatie ligt direct gekoppeld aan het Energiehart,
van de binnenhaven en langs de Waal. Ongeveer 3,5 hectare
zodat de lijnen kort blijven.
hiervan langs de Waal is al door de containerterminal van BCTN
kade
waar
de
binnenvaart
met
ingenomen. Een belangrijk type waterverbonden bedrijvigheid Verduurzamen wegverkeer
is logistiek. Dergelijke bedrijven vragen meestal om ruime kavels
De Hollandiaweg is de belangrijkste ontsluitingsweg voor
van circa 5 hectare. Logistieke bedrijven zijn ook gebaat bij goede
Waal Energie en de NYMA en ligt goed aangesloten op de
bereikbaarheid en wensen snelle beschikbaarheid van kavels
stedelijke infrastructuur in dit deel van Nijmegen. Hier komt
(binnen een half jaar van beslissing tot vestiging) en voldoende
veel gemotoriseerd verkeer dus dagelijks langs, bijvoorbeeld
mogelijkheid voor hoogbouw (tot 16 meter, maar in de toekomst
van en naar BCTN. Aan deze hoofdroute en bij de entree van het
mogelijk 25 meter). Duurzaamheid gaat in deze bedrijfstak een
Waal Energiegebied komt een zero-emissie energiestation om
steeds grotere rol spelen, met name het energieverbruik van
auto’s en vrachtwagens te verduurzamen. Hier kunnen auto’s en
gebouwen. Het zijn in de regel bedrijven in milieucategorie 3
vrachtwagens elektrisch snelladen of waterstof tanken. Op die
of 4. Al deze voorwaarden kunnen binnen Waal Energie op de
manier wordt tevens een bijdrage geleverd aan het verbeteren
aangegeven plekken goed worden geborgd. Door ruimte te
van de luchtkwaliteit in de stad en de regio en gestimuleerd dat de
bieden aan dergelijke vormen van bedrijvigheid, zal het terrein
logistiek in Waal Energie emissieloos wordt. Ook deze voorziening
een bijdrage leveren aan de versterking van de goederencorridors
is direct gekoppeld aan het Energiehart.
Oost en Zuidoost, waar Nijmegen een bovengemiddeld knooppunt is. Vanuit het MIRT programma wordt ingezet op een versterking van deze bovengemiddelde knooppunten.
[ 37 ]
3.5 Stadsdistributie
3.6 Kennis en innovatie
In het zuiden komt ruimte voor stadsdistributie, strategisch naast
In Waal Energie wordt het hart van de bedrijvigheid gevormd door
het Energiehart, maar ook direct bij de watergebonden kavels,
de energiefunctie. Het wordt een plek van innovatie waar gewerkt
bij de hoofdontsluiting en goed aangesloten op de fietsroutes
wordt aan het toepasbaar maken van nieuwe technieken van
naar stad en regio. Op die plek worden goederen voor de stad
opwek, opslag en distributie. Daarbij is lopende de ontwikkeling
en omgeving aangevoerd over water en weg, verzameld en
van het gebied mogelijk ook vraag naar voorzieningen voor
overgeladen op schoon en stil vervoer (fiets/elektrische wagens)
(toegepast) onderzoek en opleiding/educatie. Het ligt voor de
om daarmee door de stad en regio gedistribueerd te worden (‘the
hand deze te koppelen aan de hoofdentree en aan te laten sluiten
last mile’). Op die manier wordt de overlast van distributie in de
bij het broedplaatsmilieu van de NYMA.
stad en omgeving verminderd en de luchtkwaliteit verbeterd. Om die reden is een reservering gemaakt voor een ‘R&D gebouw’ ten zuiden van de Hollandiaweg, naast het energiestation en in aansluiting op de dijk en kavel 7 van NYMA.
[ 38 ]
3.7 Parkeerhub
De NYMA heeft een grote parkeerbehoefte en zet in op een
Parkeerhub als schakel
multifunctionele parkeerhub van ca 700 plaatsen, waar ruimte
In gezamenlijk overleg is bepaald dat de meest ideale locatie voor
komt voor de parkeervraag van de bedrijven van de NYMA, maar
deze parkeerhub op het terrein van ENGIE is, centraal tussen
ook parkeerruimte is voor de evenementen, stallingsruimte wordt
NYMA en Waal Energie. Op deze locatie ligt het gekoppeld aan de
gemaakt voor fietsen én een park & bike wordt gerealiseerd van ca
Hollandiaweg, maar ook aan de NYMA-boulevard en is het een
200 plaatsen, waar bezoekers van de binnenstad aan de rand van
vanzelfsprekend focuspunt voor het gebied van Waal Energie. En
Nijmegen hun auto kunnen parkeren en met de fiets, of eventueel
hier is ruimte tussen belangrijke ondergrondse infrastructuur. De
met de bus verder kunnen. Deze parkeerhub wordt aangevuld
parkeerhub genereert veel verkeer met de auto, maar ook van
met werkruimtes en ateliers op de begane grond en een openbare
wandelaars en fietsers. De locatie ten noorden van de Hollandiaweg
daktuin, uitzichtpunt en informatiecentrum. Een levendig en
biedt kans om deze verkeerstromen en het vrachtverkeer van en
multifunctioneel gebouw dus, dat ook voor o.a. de parkeeropgave
naar Waal Energie op een goede manier te ontvlechten. De drukste
van Waal Energie gebruikt kan worden.
stromen van wandelaars en fietsers, van en naar NYMA en de stad, hoeven op deze plek de ontsluitingsroute voor vrachtverkeer en auto’s niet te kruisen. Op deze plek ontstaat bovendien een mooie afronding van de NYMA-boulevard en campus en de kans een uitzichtpunt te maken waar de ontwikkeling van Waal Energie
Mogelijke kantoor of opleidings ruimte Openbare daktuin
op een veilige afstand goed bekeken kan worden. De parkeerhub vormt feitelijk de schakel tussen stad en energie-industrie.
Ateliers en fietsenstalling Zonnepanelen Parkeren
[ 39 ]
[ 40 ]
4
RUIMTELIJK RAAMWERK
[ 41 ]
[ 42 ]
4.1 Verankering met de stad
Het gebied van NYMA en Waal Energie is voor veel mensen die er niet werkten een wat verborgen hoekje van de stad. Als je er niets
• Het Maas-Waalkanaal, met sluizencomplex Weurt als
te zoeken had dan kwam je er niet. Nu de NYMA transformeert in
belangrijke knoop. Het kanaal wordt begeleid door een
een broedplaats wordt het een belangrijke ontmoetingsplek voor
robuuste, natuurlijke groenstructuur. Een mooi voorbeeld
de stad.
hoe ingenieurskunst en landschapsarchitectuur lang samen optrokken.
De functies op Waal Energie verdragen ook in de toekomst geen grote publieksstromen, door de milieucontouren, veiligheidsnormen en
• De S100, de verhoogd gelegen rondweg van Nijmegen West,
het vrachtverkeer. Maar het gebied wordt wel een plek die gezien
met als blikvanger brug De Oversteek. Deze lijn overkluist het
mag worden, waar de regio trots op kan zijn. Zoals de Centrale
gebied en vormt een soort poort tussen Waalfront en NYMA en
Gelderland een symbool was voor de vooruitgang van de stad
Waal Energie.
en regio, wil Waal Energie de verduurzaming en innovatie voor iedereen zichtbaar maken.
• Het Westerpark is een afwisselende groenzone met parken en sportvoorzieningen, die een natuurlijke overgang en
Beide gebieden verdienen daarom een goede ruimtelijke
buffer vormt tussen de woonwijken van Nijmegen West en
verankering met de stad. Dit biedt gelijk de kans om de relatie
de bedrijvigheid en industrie van TPN-West. De ontwikkeling
tussen Nijmegen en Weurt en haar waardevolle buitengebied
van de NYMA-campus biedt de kans deze groene speel- en
te versterken, met name voor fietsers en wandelaars. En zo de
sportzone door te trekken tot aan de Waal en hier een levendig
ontwikkeling van Waalfront een passend vervolg te geven en een
balkon aan de rivier te maken. De skatehal en buitensport onder
bijdrage te doen aan de groeiende verbondenheid van Nijmegen
de brug passen hier goed in. Een opgave bij de inrichting van
met de Waal.
de NYMA-campus is het zorgvuldig aanhaken op de wandel- en fietsroutes in het Westerpark, bijvoorbeeld via de Rivierstraat
De volgende lange lijnen komen samen in het gebied:
en langs hotel Nimma.
• De Waal, een plek van grote gebaren, ruimte en dynamische natuur van Europees belang (Natura2000). Sinds het plan
• De Weurtseweg/Industrieweg, de historische route tussen
‘Ruimte voor de Waal’ is de rivier herontdekt en toegankelijk.
Nijmegen en Weurt is nu een belangrijke auto-ontsluiting en in
Waal Maas-Waalkanaal S100 Westerpark/groene buffer Weurtseweg Nymaweg/Hollandiaweg Dijk
de toekomst een snelfietsroute. Een stevige laanstructuur kan deze route extra cachet geven.
[ 43 ]
Wandelroute Dijkprofiel begeleid door groen Groene plekken Cultuurhistorische objecten Bestaande en eventueel nieuw te creëren plekken langs belevingsroute Zichtrelaties
[ 44 ]
• De Nymaweg en Hollandiaweg, die globaal de loop van de
• De dijk is eeuwenlang de belangrijkste structuurdrager in dit
voormalige spoorlijn naar Centrale Gelderland volgen en
gebied geweest; een herkenbare overgang tussen binnendijks
ruimtelijk overvloeien in de kades langs de binnenhaven. Ooit
en buitendijks en een krachtige verbinding tussen stad, dorp en
vormde deze spoorlijn de ruggengraat van de industriezone
buitengebied. In de dynamische ontwikkeling van het gebied is
langs de Waal. Nu is de Nymaweg een stevige bomenlaan en
de dijk al diverse keren aangepast en verlegd en onder invloed
voor auto’s en fietsers de ruggengraat en hoofdontsluiting
van de verstedelijking is de zichtbaarheid van deze lange lijn er
van Waalfront. Een aandachtspunt is de aansluiting van de
niet beter op geworden. In de plannen van Waalfront wordt de
Nymaweg op de Hollandiaweg, Weurtseweg en S100. Hier is de
dijk als ruimtelijk element weer zichtbaar gemaakt en gaat deze
structuur nog wat onoverzichtelijk en is de historische relatie
een natuurlijke wandelroute vormen, met uitzicht en allerlei
met de Hollandiaweg niet meer goed zichtbaar. Een opgave die
doorkijkjes op de Waal. l. Met de ontwikkeling van NYMA en Waal
binnen het inrichtingsplan voor de NYMA zal moeten worden
Energie pakken we hierop door en ontwikkelt de dijk zich tot
opgelost.
een stevig landschappelijk element en recreatieve wandelroute tussen Nijmegen, Weurt en de Weurtse uiterwaarden
• De Winselingseweg is een historische fabrieksstraat die vanaf de Honigfabriek, door park Krayenhoff (voormalig fort) en Waalfront naar de NYMA loopt en dan overloopt in de ontsluitingsweg voor BCTN. In de plannen voor NYMA wordt dit de NYMA-boulevard en verplaatst het vrachtverkeer dus naar de Hollandiaweg. Het wordt in die situatie een levendige wandel- en fietsboulevard, die de belangrijkste onderdelen van NYMA met elkaar verbindt en voor wandelaars en fietsers de relatie met Waalfront en de rest van Nijmegen legt. Deze route eindigt (of begint) bij de parkeerhub en een openbare daktuin, met uitzicht over het gebied en de rivier.
[ 45 ]
[ 46 ]
4.2 De dijk
Verbinding en overgang De dijk slingert als een groen lint door de NYMA en langs Waal Energie. Het verbindt de gebieden met elkaar en met Waalfront en Weurt/Weurtse Uiterwaarden. Daarnaast ordent de dijk het gebied, brengt samenhang en oriëntatie. De dijk is niet alleen een verbinding, maar markeert ook de overgang tussen binnendijks en buitendijks en, het vormt de ontmoeting van de stad met de rivier. Soms heel direct, zoals in Waalfront, waar de dijk direct langs de rivier loopt en de wijde uitzichten het beeld bepalen. Maar soms ligt de dijk ook terug van de rivier en zijn er spannende doorkijkjes tussen bebouwing en/ of groen door. Binnendijks is de wereld cultuurllijk en afwisselend, met een menselijke maat. Aan de buitenzijde van de dijk is de wereld van de grote gebaren, met de dynamische natuur. Waal Energie ligt buiten de dijk, maar op een ‘droge oever’. Dat betekent dat het nooit overstroomt. We maken met de grootschalige opzet en de natuurlijke inrichting van het groen duidelijk een onderscheid met het binnendijkse.
[ 47 ]
[ 48 ]
Inrichting van de dijk De dijk is een primaire waterkering, er gelden strikte eisen ten aanzien van bebouwingsvrije ruimte en beplanting. In het plan is daarop aangesloten. Binnen die eisen krijgt de dijk een consequente inrichting en is deze als ruimtelijk element duidelijk herkenbaar; hoogteverschillen worden waar mogelijk geaccentueerd en de dijktaluds bestaan uit bloemrijke grasvegetatie met streekeigen soorten, die kleur geven en biodiversiteit een impuls geven. Op de dijk komt door het gras een struinpad dat van de Waalkade doorloopt tot aan Weurt en zo de stad verbindt met de dynamische natuur van Weurtse uiterwaarden. De stad uit wandelend verkleurt het beeld van ‘netjes en stenig’ rond de Waalkade, naar ‘ruig en industrieel’ rond NYMA naar ‘robuust en natuurlijk’ rond Waal Energie en het kanaal. Ter plaatse van Waal Energie wordt de dijk aan de buitenzijde begeleid door de Stiefselweg en een stevige natuurlijke groenzone met opgaande, streekeigen beplanting, met bomen en zoombeplanting. Dit vormt de overgang naar de achterliggende bedrijven en energieproductie. Op die manier ontstaat een groene vitrage voor het gebied. Het groen begeleid de dijk en de wandelaars, geeft de dijk een landschappelijke uitstraling en biedt soms afscherming en soms gerichte doorkijkjes op het gebied van Waal Energie.
Zo krijgen wandelaars de kans om een blik te werpen op de techniek en bedrijfsactiviteiten. Het groen vormt ook de vanzelfsprekende introductie van het landelijke Weurt en de sluizen en het kanaal en versterkt bovendien de ecologische waarde. Na Waalfront en de levendige NYMA-boulevard begeleid het robuuste natuurlijke groen van Waal Energie je geleidelijk de stad uit en introduceert Weurt en het buitengebied.
[ 49 ]
Dijkprofiel met bloemrijk grasland Groen cultuurlijk Groen natuurlijk Opgaande boom- en groenstructuren Kades Nader uit te werken: inrichting entree
[ 50 ]
4.3 Aansluiten op NYMA-campus
4.4 Natuurlijke buffer richting Weurt
De Kolk en de fabriekshallen
Waar aan de oostzijde Waal Energie met de parkeerhub min of
De NYMA-campus bestaat uit een aantal clusters van bestaande
meer vloeiend overloopt in de NYMA-campus, daar vormt aan
en nieuwe gebouwen rondom de Kolk; een laaggelegen plein, met
de westzijde het kanaal juist een glasheldere grens. De robuuste
ruimte voor evenementen, omringd door een breed groen talud.
groenstructuur langs het kanaal, met natuurlijke en hoog
De historische Vasim-fabriek staat midden in de Kolk en verdeelt
opgaande beplanting wordt doorgezet en schermt het gebied
de ruimte.
visueel af van het dorp Weurt. De beplanting is hier nog ruiger en
De Kolk ligt ingeklemd tussen de Hollandiaweg in het zuiden en de
dichter dan in de groene vitrage en vormt feitelijk de natuurlijke
NYMA-boulevard in het noorden, die samen een schegvorminge
afzoming van de stad en de overgang tussen Nijmegen en Weurt/
ruimte vormen tussen de Oversteek en de nieuwe parkeerhub.
buitengebied. In deze zone langs het water komt een wandelpad,
De hub is een kloek gebouw van 3 tot 6 lagen hoog en speelt
dat bezoekers de kans biedt langs het water en door het groen
een spel met de grote historische fabriekshallen van de NYMA.
naar de insteekhaven te wandelen en daar over kanaal en Waal te
Tezamen markeren ze de randen van de campus (deze zal nog
turen, met de verkeerspost van Rijkswaterstaat als baken.
nader uitgewerkt worden). Natuurtuin en parkeerhub De dijk vormt daarbij de overgang van de verharde en laaggelegen Kolk naar een hoger gelegen en buitendijks gelegen natuurtuin. Deze natuurtuin heeft een stevige bomenstructuur en begeleid daarmee de dijk, maar biedt ook doorzichten op de parkeerhub. Het is een plek om even tot rust te komen naast het bruisende Kolkplein en een fraaie groene entree voor de parkeerhub. De parkeerhub zelf is zoals gezegd een multifunctioneel gebouw, waar met name aan de zijde van de campus en richting de NYMAboulevard levendige functies op de begane grond zitten, zoals atelier- en werkruimtes en eventueel horeca. De NYMA-boulevard eindigt op het dak in een openbare daktuin met spectaculair uitzicht. De parkeerhub en natuurtuin verschijnen op het eigendom van ENGIE en vallen dus formeel binnen het plangebied van Waal Energie. De insteek is echter om beide plekken onderdeel te maken van de NYMA-campus en ze onder het transformatiekader NYMA te laten vallen.
[ 51 ]
STADSDISTRIBUTIE
[ 52 ]
4.5 Rasters
Binnen het groene raamwerk zijn verschillende deelgebieden te herkennen met ieder een eigen herkenbare ontwikkel-raster. Deze rasters zijn fijnmaziger rond de NYMA-campus en grofmaziger rond het Energiehart en de haven. En kennen allen hun eigen richting afhankelijk van de geografische kenmerken en historie van de plek. Op die manier vormen deze rasters een pragmatische leidraad voor de stapsgewijze ontwikkeling van de verschillende deelgebieden. Binnen de richting van deze rasters vinden gebouwen, installaties, buitenopslag, wegen en groenstructuren vanzelfsprekend hun plek. Zo ontstaat binnen Waal Energie een pragmatische opzet voor het Energiehart en de andere bedrijven. Dijk en insteekhaven vormen de logische overgangen tussen de rasters. Op de belangrijke schakelpunten zijn installaties, gebouwen en follies bedacht die als blikvanger gaan fungeren. Hier past een architectonisch gebaar.
SCHAALSPRONGEN:
Waal Energie
NYMA
Waalfront
Rasters met ontwikkelsrichting Architeconische accenten Follies/Kunst
Grens openbaar/niet openbaar Inrichtingsplan nodig voor goede aansluiting met NYMA Uitstraling richting dijk krijgt extra aandacht Nader uit te werken: inrichting entree
[ 53 ]
Belangrijke wandelverbindingen Belangrijke fietsverbindingen Hoofdontsluiting gemotoriseerd verkeer Calamiteitenroute Expeditie NYMA Struinpad over de dijk BUS
Bushalte Nader uit te werken: inrichting entree
[ 54 ]
4.6 Ontsluiting
Verblijven versus autobereikbaarheid
Ontsluiting fiets
Er komen veel verkeersstromen samen in en rond de NYMA-
De Stiefselseweg, aan de buitenvoet van de dijk, wordt omgevormd
campus. Met het hoogteverschil van de dijk en de verschillende
tot een veilige fietsontsluiting voor Waal Energie en een snelle
gebruikers van het gebied is het ontwarren van de verkeersstructuur
fietsverbinding van Weurt naar de parkeerhub en NYMA. De route
een opgave waar veel aandacht aan is gegeven.
wordt begeleid door dijk en groen en sluit aan op Industrieweg
Er is een duidelijk onderscheid gemaakt tussen een zone waar
vlak voor de sluis. Op die plek is ook een calamiteitenontsluiting
de focus ligt op wandelen, verblijven en fietsen en een zone
gepland voor Waal Energie.
waar de bereikbaarheid voor vrachtwagens en auto’s belangrijk
De kruising van de doorgetrokken Stiefselseweg en het struinpad
is. In de scheg boven de Hollandiaweg ligt het verblijfs- en
met de Hollandiaweg is een belangrijk aandachtspunt bij de
evenementengebied van de NYMA, met comfortabele en snelle
uitwerking van de inrichting openbare ruimte. De hoeveelheid
wandelroutes tussen NYMA, Kolk, de bushalte en de parkeerhub.
fiets- en wandelverkeer is naar verwachting niet zo groot dat dit
Dit vormt feitelijk één groot verblijfsgebied en is ook de meest
tot onoverkomelijke problemen gaat leiden, maar hier moet wel
logische en veilige route voor fietsers van en naar de stad.
een veilige kruising worden uitgewerkt.
Functies die meer belang hebben bij auto en expeditie liggen ten zuiden en westen van Hollandiaweg. Op de kop van de Hollandiaweg, tussen de insteekhaven en de parkeerhub ligt een verkeersplein waar de ontsluitingswegen van Waal Energie en de ontsluiting van de parkeerhub en schakeltuin samen komen en zorgvuldig afgewikkeld worden. Via deze plek wordt ook de verkeerspost van Rijkswaterstaat ontsloten.
Netwerk autoverkeer Nijmegen
[ 55 ]
4.7 Duurzaamheidsprincipes
Het ruimtelijk raamwerk brengt samenhang en structuur in het
Klimaat
gebied en verzorgt de ontsluiting. Maar het levert ook een bijdrage
Waal Energie ligt buitendijks op een ‘droge oever’ en zal daarom
aan een aantal andere belangrijke opgaven:
niet overstromen. Er zijn vanuit het Waterschap dan ook geen specifieke eisen meegegeven ten aanzien van het opvangen en
Vergroten biodiversiteit
vasthouden van water op deze plek. Het gebied watert direct af
De stevige groene randen langs kanaal en dijk, de groene
op de Waal. Er dient alleen ruimte gelaten te worden voor een
begeleiding van de Hollandiaweg, de natuurtuin en het bloemrijke
eventuele toekomstige dijkversterking, daar is in de plannen
dijkprofiel vormen een robuust groen raamwerk dat aansluit
rekening mee gehouden.
op de groenstructuur van de NYMA en een bijdrage levert aan het vergroten van de biodiversiteit. Het versterkt bovendien
Vanuit de gemeente gelden de volgende eisen, die bij de uitwerking
de ecologische verbinding tussen kanaaloevers en Weurtse
van de plannen worden meegenomen:
Uiterwaarden aan de ene kant en het Westerpark aan de andere
• Regenwater op eigen terrein afwikkelen of naar de Waal
en het brengt schaduw en comfort in het gebied.
afvoeren; geen regenwater binnendijks brengen.
Bij de invulling en soortkeuze van het groen en de uitwerking van
• Tenminste 10mm berging op verhard oppervlak.
de bebouwing zal specifieke aandacht worden besteed aan voor
• Bij Omgevingsvergunnings- aanvragen een waterhuishoudkundig
dit gebied relevante soorten als marterachtigen, dwergvleermuis
plan meeleveren. In dit plan aantonen dat waterhuidhouding
en gierzwaluw. In de nieuwe bebouwing komt als aanvulling op
dusdanig vormgegeven is dat een bui van 70 mm geen schade
de groenstructuur ook ruimte voor nestvoorzieningen. De plek
toebrengt aan gebouwen, installaties of wegen.
en positie daarvan is afhankelijk van de ecologische potenties, situering van de bouwblokken (bezonning) en aanwezigheid van
Bij de stapsgewijze uitwerking zal gekeken worden hoe dit op de
belemmerende elementen in de in- en uitvliegzone en verlichting.
kavels handen en voeten kan krijgen. Dit zal afhankelijk zijn van de toekomstige gebruikers en functies die er een plek gaan krijgen.
[ 56 ]
Ergens groen om het terrein voor werknemers aangenaam te
Mobiliteitstransitie
maken (pauze, verkoeling, ommetje).
De ontwikkeling van Waal Energie gaat met de realisatie van de parkeerhub ook een bijdrage leveren aan de mobiliteitstransitie
Met het robuuste groene raamwerk en het groen dat bij de
in de stad, door automobilisten aan de rand van de stad te laten
uitwerking nog op de kavels gerealiseerd gaat worden zal een
parkeren en met de fiets of met de bus verder te reizen.
bijdrage worden geleverd aan het vasthouden van water en het
Tevens willen we met de goede fiets-voorzieningen werknemers
tegengaan van hittestress.
stimuleren met de fiets te komen.
Streekeigen beplanting
Bovenstaande duurzaamheidsprincipes zijn aanvullend aan de
De beplanting in het gebied van Waal Energie is robuust en
eerder beschreven bijdragen die Waal Energie gaat leveren aan de
natuurlijk. Er wordt ingezet op grote gebaren, die passen bij het
energietransitie van de regio, het verduurzamen van de binnenvaart
buitendijkse gebied. Bij de uitwerking van het inrichtings- en
en het wegverkeer, het verbeteren van de luchtkwaliteit en het
beplantingsplan gelden de volgende voorwaarden:
verbeteren van de stadsdistributie.
• Streekeigen beplanting; • Bijdrage biodiversiteit; • Kan een stootje hebben; • Bestand tegen droogte.
[ 57 ]
Hollandiaweg
Profiel A.
Tankstation H2
Hollandiaweg 8.0
Parkeerhub
7.0
5.0
1.0
Stiefselseweg
Profiel B.
Kavel 7
Dijk
Groene zoom 2.0
R&D gebouw
5.0
Stiefselseweg
Profiel D.
De Klok
Dijk
Groene zoom 2.0
[ 58 ]
5.0
10.0
Waal Energie
4.8 Principeprofielen belangrijke openbare ruimtes
De stedenbouwkundige en landschappelijke hoofdstructuur van het gebied worden gevormd door de Hollandiaweg, de dijk en de kades. Deze vormen de stevige ruimtelijke kaders waarbinnen de geleidelijke ontwikkeling en transitie van het gebied handen en voeten gaat krijgen. Deze structuren zorgen voor samenhang en herkenbaarheid voor de gebruikers en naar buiten toe, in de aansluiting op de omgeving. Om deze ruimtelijke hoofdstructuur goed te borgen zijn de onderstaande principe-profielen gemaakt. A B
Profiel A, de Hollandiaweg vormt de hoofdontsluiting en een groene loper vanaf de entree tot aan de kop van de insteekhaven.
D
De overige profielen tonen de groene randen van het gebied, met
C
de dijk als doorgaande structuur, geflankeerd door de Stiefselseweg en een stevige groenstructuur.
Stiefselseweg
Profiel C.
Snelfietsroute Nijmegen-Weurt
Dijk
5.0
Groene zoom 10.0
Stadsdistributie
1.0 7.0
2.5
[ 59 ]
[ 60 ]
5
SPELREGELS BEELDKWALITEIT
[ 61 ]
[ 62 ]
5.1 Ruimte laten
5.2 Twee zones, met aandacht voor de randen
Binnen de functionele zonering en het ruimtelijk raamwerk
Als het over de beeldkwaliteit en uitstraling gaat dan zijn er twee
wordt voldoende ruimte gelaten voor onverwachte kansen en
gebieden te onderscheiden met een eigen karakteristiek en
een flexibele ontwikkeling van het gebied. Waal Energie is een
ontwikkelprincipes. Deze twee gebieden vallen globaal samen met
dynamisch ontwikkelgebied dat voortdurend zal meekleuren
het onderscheid dat is gemaakt tussen het verblijfsgebied van de
met nieuwe kansen die zich aandienen in de energietransitie en
NYMA ten noorden van de Hollandiaweg en het gebied dat meer
met economische ontwikkelingen in de regio. Het principe van
is gericht op auto- en vrachtverkeer aan de zuid- en westzijde.
de Groene hub, de ambities voor het gebied en het ruimtelijk raamwerkzijn daarin sturend en een leidraad.
1. NYMA-campus: transformatiekader NYMA
Het blijft een industrieel gebied, dat leunt op functionaliteit. Een
Voor de NYMA-campus geldt het transformatiekader als leidraad.
stoer gebied zonder opsmuk, met een eerlijke en pragmatische
Hier wordt een spel gespeeld tussen de robuuste bakstenen
opzet van de gebouwen en de inrichting van het terrein.
volumes van NYMA en Vasim en de nieuwe bebouwing die juist
Er worden daarom geen strikte beeldkwaliteitsspelregels
lichter en transparanter is. Met als gemene deler een functionele
meegegeven. Wel geven we een aantal principes mee die richting
en industriële uitstraling. De grote hallen en gebouwen aan de
geven bij de uitwerking van dit gebied.
rand van de campus (bestaand en nieuw) omlijsten een centrale groene ruimte, met daarin de Kolk en andere verblijfs-en ontmoetingsplekken en ruimte voor evenementen. Een structuur van paden zorgt voor samenhang en verbindingen. De openbare ruimte is stoer en natuur-inclusief, verwijzend naar het ruige karakter van het huidige fabrieksterrein. De gebouwen staan in clusters met allemaal een eigen raster. Deze rasters vormen het (functionele) raamwerk van het gebied en komen ook terug in de structuur van de bebouwing. Op die manier ontstaat er een duidelijke familieband. Voor de ontwikkeling van ENGIE valt alleen de parkeerhub met de natuurtuin binnen dit gebied. Dit kloeke gebouw speelt een spel met de andere bestaande en nieuwe gebouwen rond de NYMAcampus. In de verdere uitwerking wordt dit in samenhang met de openbare ruimte verder uit ontworpen.
[ 63 ]
Gebied met samenhangende beeldkwaliteit Belangrijke gevels NYMA-campus Specifieke aandacht voor uitstraling stadsdistributie richting dijk. Interessante zichtrelaties Architectonische blikvangers Follies/Kunst Windmolen Plek met uitzicht Nader uit te werken: inrichting entree
[ 64 ]
2. Waal Energie: ‘vorm volgt de functie’
Op een aantal plekken in en om het gebied zijn bovendien
Dit wordt een gebied met een uitgesproken industriële uitstraling,
interessante bestaande en nieuwe zichtpunten gemarkeerd, zoals
waar nieuwe, steeds veranderende energietechnieken en de
op het dak van de parkeergarage, het dakterras van hotel Nimma
dynamiek van opslag en overslag van goederen het beeld gaan
en de kop van de insteekhaven. Dit zijn plekken met een mooi
bepalen. ‘What you see is what you get’ en ‘vorm volgt de
overzicht over het gebied, die zich lenen voor een ontmoetings-
functie’. Hier past geen opsmuk, ‘industriële logica’ bepaalt
of verblijfsplek. We onderscheiden het bestaande dakterras
het beeld. Hier zetten we daarom in op veel flexibiliteit en
van Nimma en, de nieuwe daktuin op de parkeerhub, met een
weinig beeldkwaliteitsregels, waarbij wel gestreefd wordt naar
informatiepunt en een kleine, natuurlijke verblijfsplek langs het
natuurinclusief bouwen en inrichten van de verschillende kavels
kanaal, ingebed in het groen.
en terreinen. Passend binnen de industriële functie die het heeft natuurlijk. Op de plekken waar dit gebied zich presenteert naar de stad en naar Weurt zetten we in op een stevige groene omlijsting en vitrage, die het zicht op het gebied filtert. Een bijzondere plek nemen de volgende gebouwen in: 1. Het R&D gebouw langs de Hollandiaweg, waar ruimte wordt gereserveerd voor kantoorruimte, opleiding en onderzoek. Dit gebouw heeft een representatieve functie en presenteert zich terughoudend maar zelfbewust aan de NYMA- campus. 2. De aquathermiecentrale staat als blikvanger in de as van de
4 3
3
Hollandiaweg en als schakel met de insteekhaven. Dit vraagt om een uitgesproken gebouw, waarbij niet de vorm (vorm
3
volgt functie), maar bijvoorbeeld met een opvallende kleur of
2
verlichtingsplan een bijzonder accent wordt gemaakt. 3. Utilitaire blikvangers als de windmolens, hoogspanningsmasten,
5
1
kranen. 4. De bestaande verkeerspost van Rijkswaterstaat. 5. Strategisch geplaatste follies, die een belangrijke hoek, of
5
5
5
zichtpunt markeren en met kunst het verhaal van de plek vertellen en stad en industrie met elkaar verbinden.
[ 65 ]
[ 66 ]
5.3 Beeld van Waal Energie
Waal Energie gaat een belangrijke bijdrage leveren aan de
Gebouw
energietransitie en het verbeteren van de leefbaarheid van stad
• Oriëntatie: de gebouwen zijn duidelijk herkenbaar vanaf de
en regio en is onderdeel van een dynamisch en grootschalig
openbare weg. Entree en bedrijfslogo zijn goed zichtbaar.
haven- en industriegebied langs het Maas-Waalkanaal. Waal
• Architectuur: installaties en gebouwen zijn functioneel en
Energie heeft een directe toegang tot de Waal en beschikt voor de
eenvoudig van architectuur. Het zijn de iconen van Waal Energie
regio over unieke logistieke en industriële faciliteiten en energie-
die gezien mogen worden en die aansluiten bij de schaal en
infrastructuur. Rivier, kanaal, stad, industrie en natuur komen hier
stedenbouwkundige structuur van het gebied.
samen. Het gebied kenmerkt zich door een grote maat en schaal en mooie vergezichten op kanaal en Waal.
• Kleurgebruik: gebouwen, installaties en andere grote statische elementen hebben een kleurenschema van wit, grijs en zilver, met accenten van donkerblauw. Functionele kleuraccenten zijn
De afmetingen en de mix van installaties, industrie en natuur
bij installaties toegestaan.
zorgen voor een unieke uitstraling en een eigen gezicht.
• Bedrijfsuitingen: duidelijk aangelichte logo’s of naamgeving
Ondernemers, werknemers en bezoekers moeten zich welkom
maken Waal Energie vooral ’s avonds herkenbaar en
voelen in dit bijzondere gebied. Een veilige, schone en duurzame
aantrekkelijk. Ze zijn van goede kwaliteit en bij voorkeur boven
werkomgeving met een herkenbare uitstraling draagt daaraan bij.
op de gevel geplaatst. Op het eigen terrein zijn maximaal drie vlaggenmasten toegestaan om een rustig beeld te bewaren.
Kenmerkend voor het gebied zijn de energie-installaties en
• Zichtbaarheid: gebouwen en/of installaties zijn vanaf de
havenfaciliteiten; de iconen van Waal Energie. Ook de bedrijven
openbare weg binnen het gebied goed te zien en duidelijk
daaromheen bepalen het gezicht van het gebied en zijn bepalend
herkenbaar. Voorkom zicht op afval(containers) en opslag. Vanaf
voor de beleving. Insteek is een rustig en veilig straatbeeld,
de dijk vormt een natuurlijke, robuuste natuurzone en groene
mooie panorama’s en een aantrekkelijk nachtbeeld. Functionele
vitrage en creëert een aangename afstand tussen bedrijvigheid
architectuur met lichte kleuren, ruimte voor groen en zicht op
en de recreatieve route over de dijk.
innovatieve energie-installaties, kanaal en Waal helpen daaraan mee, net als industrie-gerelateerde kunstuitingen.