Bijlage 15 Scholenrapport (quickscan)
Tekst van het document
GEMEENTE NIJMEGEN SCHOOLGEBOUWEN 1945-1968 WAARDESTELLENDE QUICKSCAN
Voormalige (M)ULO voor meisjes ‘Wilhelminaschool‘ aan de Wilhelminasingel 15, thans Karel de Grote college: zie tevens p.82 (bron: beeldbank RAN | zie disclaimer in het colofon). Voorblad: lagere school voor meisjes aan de Prof. Huijbersstraat 1, thans Klein Heijendaal: zie tevens p.50 (bron: beeldbank RAN | zie disclaimer in het colofon).
GEMEENTE NIJMEGEN SCHOOLGEBOUWEN 1945-1968 WAARDESTELLENDE QUICKSCAN
Nijmegen, 12 juli 2019 (definitief ) Leon van Meijel van Meijel - adviseurs in cultuurhistorie
in opdracht van gemeente Nijmegen contactpersonen Mayke Haaksman, Hettie Peterse
4 | GE MEE NTE N IJ MEGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945- 1 9 6 8
Voormalige huishoudschool (V)GLO aan de St. Hubertusstraat 2, thans sportschool: zie tevens p.76 (bron: beeldbank RAN | zie disclaimer in het colofon).
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HO OLGEBOUWEN 1945-1968 | 5
in h o uds o p g av e inleiding 7 naoorlogse scholenbouw 8 situering 8 schooltypen 8 architectuur 9 kunstuitingen 9 deel 1: inventarisatie basisonderwijs 11 Aldenhof 60-01 12 Aldenhof 60-01 15 Antoinette van Pinxterenlaan 4 18 Berberisstraat 4 21 Bisonstraat 3 24 Dobbelmannweg 7 27 Dr. Kuyperstraat 2;4 30 Ds. Creutzbergweg 3 33 Fanfarestraat 51-53 36 Floraweg 69 39 Florence Nightingalestraat 1 42 Heemraadstraat 2 45 Henri Dunantstraat 8 48 Krekelstraat 8 51 Kronenburgersingel 271 54 Lamastraat 67 57 Molukkenstraat 1 60 Prins Bernhardstraat 12;14 63 Prof De Langen Wendelssstr. 29 66 Prof. Huijbersstraat 1 69 Prof. Huijbersstraat 3 72 Tapirstraat 2;4 75 Vuurdoornstraat 19 78 Waldeck Pyrmontsingel 40 81 Zijpendaalstraat 1 84
deel 2: inventarisatie voortgezet onderwijs 89 Akkerlaan 19 90 Berg en Dalseweg 295 93 Goffertweg 20 96 Groenewoudseweg 1 99 Hatertseweg 400 102 Kronenburgersingel 269 105 St. Hubertusstraat 2 108 Van Cranenborchstraat 7 111 Vlierestraat 3 114 Wilhelminasingel 15 117 conclusies en aanbevelingen
120
geraadpleegde bronnen 122 rapporten 122 internet 122 colofon 122
6 | GE MEE NTE N IJ MEGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945- 1 9 6 8
Voormalige LTS ‘Dr. Poelsschool‘ aan de Goffertweg 20, thans VMBO ‘Het Rijks‘: zie tevens p.68 (bron: beeldbank RAN | zie disclaimer in het colofon).
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HO OLGEBOUWEN 1945-1968 | 7
inleidin g aanleiding en belang In de gemeente Nijmegen staan de scholen uit de wederopbouwperiode (1945-1968) steeds meer onder druk. Deze gebouwen zijn veelal financieel afgeschreven, functioneel gedateerd en bouwtechnisch verouderd. Daarom is een deel gesloopt, zoals de basisscholen aan de Tollensstraat, Marie Curiestraat, Kaaplandstraat en Symphoniestraat alsmede de scholen voor voortgezet onderwijs aan de Sperwerstraat, Dennenstraat, Ubbergseveldweg, Kamerlingh Onnesstraat en Krekelstraat. Deze lijst groeit gestaag want op de sloopnominatie voor 2019 staan de scholen aan de Berg en Dalsweg 295, Fanfarestraat 51;53, Hartertsweg 400, Heemstrastraat 2, Krekelstraat 8, Molukkenstraat 1 en Vlierestraat 3. Sloop is echter niet de enige optie want de laatste tijd is er vooral bij scholen voor voortgezet onderwijs steeds vaker sprake van hoogwaardige transformaties, zoals bij de scholen aan de Groenewoudseweg 1, Kronenburgersingel 269, Van Cranenborchstraat 7 en Goffertweg 20. Hoe dan ook, het zou jammer zijn als de wederopbouwarchitectuur van de scholenbouw geruisloos uit het Nijmeegse stadsbeeld verdwijnt. Deze gebouwen vormen namelijk - net als de wél gewaardeerde naoorlogse kerken - belangrijke en beeldbepalende bouwstenen van de naoorlogse woonwijken. Het toenmalige optimisme en nieuwe elan klinken er nog steeds in door.
Een overzicht van de naoorlogse scholen in Nijmegen ontbrak tot op heden. Daarom is in opdracht van de gemeente Nijmegen deze waardestellende quickscan inventarisatie uitgevoerd. Een tweede aanleiding om de naoorlogse scholen te inventariseren is het initiatiefvoorstel ‘Behoud van Nijmeegse naoorlogse kunst’ van het CDA en Groen Links d.d. 15 november 2017, dat zich richt op gebouwgebonden en -gerelateerde kunstuitingen uit de periode 1940-1990 vervaardigd door beeldend kunstenaars bij, tegen of in (semi) openbare gebouwen. In deze scholeninventarisatie is daarom ook nadrukkelijk aandacht voor de aanwezige gebonden kunst.
werkwijze en leeswijzer • Het vertrekpunt voor het onderzoek was een groslijst van de gemeente op basis van bouwjaren en functies uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Uit dat systeem zijn ook situatiekaartjes gegenereerd. • De panden van de groslijst zijn ter plekke bekeken, zowel buiten als binnen. Tijdens het veldwerk is de groslijst ad hoc aangevuld met scholen die niet (meer) als zodanig in BAG staan omdat ze bijvoorbeeld zijn herbestemd. • Van alle panden is het digitale bouwarchief geraadpleegd op oorspronkelijke aanvraag en dito bouwtekeningen. Dat archiefonderzoek leverde basisgegevens op over o.a. opdrachtgever, architect, bouwjaar, onderwijssoort en schooltype. De oorspronkelijke plattegrond van elke school is bovendien ingekleurd om beter zicht te krijgen op de typologie: gang-, hal-, portiek- of patioschool. • Het situatiekaartje, de veldwerkfoto’s, de ingekleurde plattegrond en de basisigegevens zijn per gebouw bij elkaar gebracht op drie pagina’s, én aangevuld met een korte typering en waardering aan de hand van de gebruikelijke vijf criteria (cultuurhistorie, architectuurhistorie, stedenbouw, gaafheid en zeldzaamheid). • De inventarisatie in dit rapport is uitgesplitst in een deel over basisonderwijs en een deel over voorgezet onderwijs.
De inventarisatie wordt voorafgegaan door een bondig contextueel verhaal over de naoorlogse scholenbouw in Nijmegen. Het rapport sluit af met een hoofdstuk conclusies en aanbevelingen op hoofdlijnen.
8 | GE MEE NTE N IJ MEGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945- 1 9 6 8
na o o rl o g se sc h o len b o uw situering In de jaren vijftig en zestig werden in Nijmegen veel nieuwe scholen gebouwd als gevolg van de naoorlogse geboortegolf, de verlenging van de leerplichtige leeftijd en de uitbreiding van het aantal onderwijstypen. De nieuwe schoolgebouwen voor basisonderwijs (destijds kleuteren lagere scholen genoemd) kwamen vanzelfsprekend vooral op plekken waar de jonge kinderrijke gezinnen zich vestigden, namelijk in de naoorlogse uitbreidingswijken Heseveld, Broersveld, Hatertse Hei, Grootstal, Galgenveld, Brakkenstein, Hatert en Neerbosch. Deze wederopbouwwijken sloten aan op een bestaande parochie of vormden zelf een nieuwe parochie van ongeveer vijf- tot zesduizend gelovigen. De Nijmeegse bevolking was destijds immers overwegend roomskatholiek. De rooms-katholieke basisscholen werden gebouwd bij de centraal gesitueerde parochiekerk of in een verlengde groen- of voorzieningenstrook. Dankzij deze parochiegedachte ontstond een overzichtelijke, vertrouwde en herkenbare leefkring met een basisschool op loopafstand van elke woning. Bij deze scholen werden gym-, schoolen/of handenarbeidlokalen gebouwd, veelal in een aparte vleugel met een eigen entree zodat ze buiten schooltijd beschikbaar waren voor activiteiten van de wijkbewoners.
De scholen voor voortgezet onderwijs hadden een groter verzorgingsgebied en werden daarom (meer solitair) gesitueerd in het geografische midden van de stad en/of op goed bereikbare plekken aan stedelijke hoofdwegen.
schooltypen Veruit de meeste schoolgebouwen uit de wederopbouwperiode (19451968) in Nijmegen gingen uit van klassikaal onderwijs en waren van het vooroorlogse gangtype. In de zoektocht naar betaalbare en flexibel te gebruiken alternatieven ontstonden nieuwe gebouwtypen zoals de hal-, portiek en patioschool. • Een gangschool bestaat uit een lange gang met toiletten en garderobes aan de noordzijde, en een reeks leslokalen met grote ramen op het zonnige zuiden met links invallend daglicht. Een doelmatige maar ook kostbare opzet want relatief veel vierkante meters verkeersruimte. • Bij een halschool liggen alle lokalen in één of twee bouwlagen rond een grote centrale hal die – naast verkeersruimte - tevens dienst kan doen als gym-, spel, school-, activiteiten- of gemeenschapszaal. Daarom is er meestal ook een podium in de hal. • Een portiekschool bestaat veelal uit twee afzonderlijke portieken met een entree, trappenhuis, garderobe en toiletgroep. Elk portiek ontsluit vier leslokalen. Omdat een gang ontbreekt, ontvangen de lokalen direct daglicht van twee zijden (doorzon principe). • Bij een patioschool zijn de leslokalen geschakeld door een (rondgaande) gang en gesitueerd rond één of meerdere patio’s: een besloten veilige buitenruimte voor spel, en veelal gekoppeld aan buitenlokalen voor het lesgeven in de buitenlucht.
Veruit de meeste wederopbouwscholen in Nijmegen hebben een omvang van 7 à 8 lokalen met personeelsruimtes. Een klein gedeelte daarvan heeft bovendien een handenarbeidlokaal en/of een gymzaal in een aparte vleugel. Een handvol schoolgebouwen is uitgevoerd als een dubbele meisjes- en jongensschool met 14 lokalen.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HO OLGEBOUWEN 1945-1968 | 9
architectuur De architectuur van de scholen uit de wederopbouwperiode (1945-1968) is pluriform. De grote lijn in de bouwstilistische ontwikkeling is als volgt. • Gedurende de jaren vijftig was het traditionalisme van de Delftse School de norm. Elke school was uniek en werd speciaal ontworpen met beperkte budgetten. Het gevelbeeld van deze scholen is veelal sober: bakstenen gevels met een bijzonder metselverband, een decoratief detail of meerdere kleuren baksteen, en schuine pannen daken met houten bakgoten op klossen. In de scholen is veel aandacht besteed aan de vloer- en wandafwerking van de verkeersruimtes: tegels, schoonmetselwerk, glazen vitrines. • Gaandeweg de jaren vijftig werd de gemengde bouwtrant van de shakehandsarchitectuur populair: een speelser gevelbeeld met patronen en betonnen raamwerken, zichtbare betonconstructies binnen en buiten alsmede platte en lessenaarsdaken met overstek. • In de jaren zestig brak de zakelijke en functionele benadering van het naoorlogse modernisme door: standaardisatie en industrialisatie leiden tot de bouw van grote series identieke scholen. Bakstenen schijven, grote glaspuien en prefab elementen bepalen het gevelbeeld. Binnen ligt linoleum op de vloer en zijn wanden opgetrokken in betonsteen.
Veruit de meeste wederopbouwscholen in Nijmegen zijn ontworpen door lokale architecten, met als belangrijkste veelbouwers de architecten J.D.A. Okhuijsen, Ch.H.B. Estourgie, F.M. Oswald en J.G. Deur & C. Pouderoyen; allen vertegenwoordigers van het naoorlogse traditionalisme. Dat laat onverlet dat deze architecten ook typologische vernieuwingen doorvoerden in hun schoolontwerpen.
kunstuitingen De toepassing van beeldende kunst in en aan schoolgebouwen raakte in een stroomversnelling nadat de rijksoverheid in september 1951 de percentageregeling lanceerde. De gemeente Nijmegen volgde in 1954 met de regeling ‘decoratie aankleding schoolgebouwen’. Voortaan was ongeveer 1% van de (ver)bouwsom van een school bestemd voor decoratieve aankleding, met als doel om het kunstklimaat aan te jagen, de culturele betekenis van schoolgebouwen te versterken, kinderen en ouders in aanraking te laten komen met eigentijdse kunst. Gedurende de wederopbouwperiode was de gebonden kunst – voortbouwend op de vooroorlogse traditie - nog voornamelijk figuratief en dienstbaar aan de architectuur. De kunstuitingen hadden veelal een herkenbare en/of symbolische betekenis waardoor ze meteen begrijpelijk waren. De gebonden kunst diende ter identificatie van het gebouw en ter verheffing van de aanschouwer. Populaire thema’s bij kunst in scholen waren dieren (vooral vogels), planten, religie cq. heiligen en spelende kinderen, uitgevoerd in een grote diversiteit aan technieken waaronder glas-in-loodramen, stenen beelden, terracotta reliëfs of mozaïekvoorstellingen.
1 0 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
Voormalige lagere school aan de Lamastraat 67, thans NSV II: zie tevens p.42 (bron: beeldbank RAN | zie disclaimer in het colofon).
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 11
deel 1 in v entarisatie sc h o len v o o r b asis o nderwi j s
1 2 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
01
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Aldenhof 60-01 Brede School ‘De Aldenhove’ lagere school algemeen gangschool 1966/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme glas-in-loodraam (2 stuks) typering Tweelaags gebouw op langgerekt rechthoekig grondplan met bakstenen gevels (geel), grote verdiepingshoge glaspuien (deels hout, deels kunststof ) en plat dak. De gang met in- en uitpandige trappenhuizen ligt aan de noordzijde en ontsluit zeven leslokalen en de personeelsvertrekken op het zonnige zuiden. De toiletgroepen zijn herkenbaar aan de bakstenen risalieten met verticale raamsleuven. Eveneens kenmerkend voor deze gestandaardiseerde MuWi-school zijn de brede gangen, ruime lichte lokalen en prefab-elementen. De gemeente Nijmegen bouwde er een tiental in de naoorlogse uitbreidingswijken. Uniek aan deze school is de aanwezigheid van twee figuratieve glas-in-loodramen in het zijportiek (H. Estourgie) én een aangrenzende kleuterschool in hetzelfde bouwsysteem. waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van architectuurhistorisch belang als typologisch goed voorbeeld van een gangschool in serie-matige MuWi-systeembouw die de gemeente Nijmegen in meer wijken herhaalde; vanwege de lichte, ruime en functionele opzet van het modernistische ontwerp; vanwege de unieke combinatie met de aangrenzende kleuterschool en de aanwezigheid van twee glas-in-loodramen; maar de tussengevoegde nieuwbouw, de kunststof ramen en het kleurgebruik doen afbreuk aan de gaafheid. Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van een scholencluster op een markante, beeldbepalende plek in de wijk Aldenhof: in de zichtlijn van de wijkentree en op de kop van de centrale groenstrook.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 13
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Aldenhof 60-01 Brede School ‘De Aldenhove’ lagere school algemeen gangschool 1966/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme glas-in-loodraam (2 stuks)
1 4 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Aldenhof 60-01 Brede School ‘De Aldenhove’ lagere school algemeen gangschool 1966/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme glas-in-loodraam (2 stuks)
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 15
02
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Aldenhof 60-01 Brede School ‘De Aldenhove’ kleuterschool algemeen gangschool 1966/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme typering Eénlaags gebouw op rechthoekig grondplan met bakstenen gevels (geel), grote verdiepingshoge puien (hout, glas) en plat dak. De gang met personeelsvertrekken ligt aan de noordzijde, en ontsluit vier lokalen op het zonnige zuiden. Kenmerkend voor deze gestandaardiseerde MuWi-school zijn de brede gang, ruime lichte lokalen en prefab-elementen. De gemeente Nijmegen bouwde een tiental MuWi-scholen in de naoorlogse uitbreidingswijken. Uniek aan deze school is de combinatie met een basisschool in hetzelfde bouwsysteem. In 2002-2003 zijn beide scholen met elkaar verbonden door nieuwbouw. waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van architectuurhistorisch belang als typologisch goed voorbeeld van een gangschool in seriematige MuWi-systeembouw die de gemeente Nijmegen in verschillende wijken herhaalde; vanwege de lichte, ruime en functionele opzet van het modernistische ontwerp; vanwege de unieke combinatie met de aangrenzende basisschool; maar de tussengevoegde nieuwbouw, de kunststof ramen en het kleurgebruik doen afbreuk aan de gaafheid. Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van een scholencluster op een markante, beeldbepalende plek in de wijk Aldenhof: in de zichtlijn van de wijkentree en op de kop van de centrale groenstrook.
1 6 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Aldenhof 60-01 Brede School ‘De Aldenhove’ kleuterschool algemeen gangschool 1966/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme -
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 17
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Aldenhof 60-01 Brede School ‘De Aldenhove’ kleuterschool algemeen gangschool 1966/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme -
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
1 8 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
03
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Antoinette van Pinxterenlaan 4 basisschool ‘St. Nicolaas’ lagere school ‘St. Nicolaas’ rooms-katholiek / Jenaplan gangschool 1953/-1956 A. Siebers traditionalisme gevelbeeld St. Nicolaas typering Samengesteld L-vormig gebouw met bakstenen gevels, kunststof en stalen ramen, betonnen fries en flauw hellend zadel- en schilddak met gesmoorde pannen. De langgerekte éénlaags onderwijsvleugel heeft een gang aan de noordzijde (in 1979 ingebouwd door nieuwbouw) en zeven leslokalen op het zuiden (na brand in 2002 iets uitgebouwd). Op de kop een tweelaags gedeelte met voormalige hoofdentree en personeelsvertrekken (bg) en een handenarbeidlokaal (verd.). Daarachter een (vernieuwd) tussenlid met kleedruimtes en een gymzaal met spaarvelden en muizetandlijst. Deze school voor schipperskinderen (jongens) is gelijktijdig gebouwd met het achterliggende klooster van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van de Heilige Maagd Maria.
waardering Van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen (schippers)kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving en het werk van de broeders van het naastgelegen (voormalige) klooster; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking. Van beperkt architectuurhistorisch belang als typologisch gangbaar voorbeeld van een gangschool, uitgevoerd in een sobere maar goed verzorgde traditionalistische architectuur van de gerenommeerde architect Siebers, die echter sterk is aangetast door (forse) uitbouwen aan beide flanken en door kunststof ramen. Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van een voormalig klooster in dezelfde architectuur, enigszins verscholen in de groene bosrijke zoom van het Goffertpark.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 19
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Antoinette van Pinxterenlaan 4 basisschool ‘St. Nicolaas’ lagere school ‘St. Nicolaas’ rooms-katholiek / Jenaplan gangschool 1953/-1956 A. Siebers traditionalisme gevelbeeld St. Nicolaas
2 0 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Antoinette van Pinxterenlaan 4 basisschool ‘St. Nicolaas’ lagere school ‘St. Nicolaas’ rooms-katholiek / Jenaplan gangschool 1953/-1956 A. Siebers traditionalisme gevelbeeld St. Nicolaas
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 21
04
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Berberisstraat 4 Brede School ‘De Zonnewende’ lagere school (dubbel) rooms-katholiek gangschool 1955/-1957 J.D.A. Okhuijsen traditionalisme glas-in-loodramen (2), balustrade typering Samengesteld U-vormig gebouw met bakstenen gevels (kettingverband, stroomlaag, ruitmotief ), kunststof ramen en deuren, houten bakgoot op klossen en schilddaken met gesmoorde pannen. De langgerekte tweelaags onderwijsvleugel heeft twee entrees met elk een hal met kunstwerk, gangen aan de noordzijde en zeven leslokalen op het zuiden: tegelvloeren, bak- en natuurstenen lambrisering, vitrinekasten, beeldnissen. De haakvormige éénlaags achtervleugel omvat ruimtes voor handenarbeid, spel, sport en podiumvoorstellingen. Deze school is in 1955-1957 in opdracht van de Stichting St. Josephscholen gebouwd als jongens- en meisjesschool op hetzelfde bouwveld als waar later de Daniëlskerk werd gebouwd. Afgezien van een kleine uitbreiding (2003) en de kunststof ramen is de school nog behoorlijk gaaf. waardering Van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen jongens en meisjes die hier - los van elkaar - zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving, de daaruit voortvloeiende indeling van de stad in parochies en het werk van de Stichting St.
Josephscholen; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Van groot architectuurhistorisch belang als typologisch goed voorbeeld van een dubbele gangschool, uitgevoerd in een sobere maar verzorgde traditionalistische architectuur met - de voor architect Okhuijsen kenmerkende - fraaie interieurafwerking en geïntegreerde kunstwerken; alleen de kunststof ramen doen afbreuk aan de gaafheid. Van stedenbouwkundig belang als beeldbepalend onderdeel van een voormalige RK parochiecomplex in het hart van de naoorlogse wijk Heseveld (parochiegedachte).
2 2 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Berberisstraat 4 Brede School ‘De Zonnewende’ lagere school (dubbel) rooms-katholiek gangschool 1955/-1957 J.D.A. Okhuijsen traditionalisme glas-in-loodramen (2), balustrade
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 23
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
Berberisstraat 4 Brede School ‘De Zonnewende’ lagere school (dubbel) rooms-katholiek gangschool 1955/-1957 J.D.A. Okhuijsen traditionalisme glas-in-loodramen (2), balustrade
2 4 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
05
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Bisonstraat 3 basisschool ‘De Hazesprong’ lagere school ‘St. Antonius’ rooms-katholiek gangschool 1956/-1958 G. van Veen traditionalisme glas-in-loodramen (2) typering Samengesteld L-vormig gebouw met bakstenen gevels, kunststof ramen, betonnen kaders, bakgoot en zadeldaken met gesmoorde pannen. Dit sobere gevelbeeld wordt verlevendigd door de blinde kopgevel met siermetselwerk van de gymzaal en een uitpandig trappenhuis van beton en glas. De tweelaags onderwijsvleugel heeft de entrees, gang en trappenhuis aan de noordzijde, en zeven leslokalen en personeelsvertrekken aan de zonnige zuidzijde. In de hal twee glas-in-loodramen met haan en vogel. Deze jongensschool is in 1956-1958 in opdracht van de ‘Vereniging tot Stichting en Instandhouding ener R.K. Jongensschool’ gebouwd en in 1989 ondergeschikt uitgebreid. Het gebouw maakt deel uit van een naoorlogs scholencluster tot aan de Maranathakerk in het hart van de wederopbouwwijk Hazenkamp. waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving (RK jongensschool); als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van architectuurhistorisch belang als typologisch gangbaar voorbeeld van een gangschool, uitgevoerd in een sobere maar verzorgde traditionalistische architectuur met siermetselwerk en geïntegreerde glas-inloodramen; alleen de kunststof ramen en het geschilderde beton doen enigszins afbreuk aan de gaafheid. Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van een groot scholencluster in het hart van de wijk Hazenkamp; beeldbepalend is de L-vormige opzet achter een voorplein.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 25
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Bisonstraat 3 basisschool ‘De Hazesprong’ lagere school ‘St. Antonius’ rooms-katholiek gangschool 1956/-1958 G. van Veen traditionalisme glas-in-loodramen (2)
2 6 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Bisonstraat 3 basisschool ‘De Hazesprong’ lagere school ‘St. Antonius’ rooms-katholiek gangschool 1956/-1958 G. van Veen traditionalisme glas-in-loodramen (2)
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 27
06
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Dobbelmannweg 7 Judo Academy en yogaruimte gymzaal en handenarbeidlokaal rooms-katholiek n.v.t. 1955-1956/-1959 J.G. Deur & C. Pouderoyen traditionalisme typering Bijgebouw met aan de voorzijde een open portiek, kleedruimtes (bg) en handenarbeidlokaal / yogaruimte (verd.), en aan de achterzijde een gymzaal. Het gebouw heeft bakstenen gevels (rood) met lisenen, stalen roedenvensters, betonnen lateien en een flauw hellend bitumen zadeldak met houten bakgoot op klossen. De belangrijkste wijzigingen zijn een kleine uitbouw aan de noordzijde en de modernisering en splitsing van de wasruimte. De gymzaal is in 1955-1959 in opdracht van de ‘Stichting Dochters van O.L. Vrouw’ gebouwd voor de lagere school die toen nog terzijde lag, maar in 1986 vóór de gymzaal is herbouwd. Het gebouw maakt deel uit van een parochiecomplex met kerk, pastorie, begraafplaats, klooster en scholen aan de Groenestraat / Dobbelmannweg. waardering Van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en gymnastiek hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroegnaoorlogse samenleving, de daaruit voortvloeiende indeling van de stad in parochies en het werk van de Stichting Dochters van O.L.
Vrouw; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Van architectuurhistorisch belang als typologisch tamelijk zeldzaam en behoorlijk gaaf behouden voorbeeld van een gymzaal uit de jaren vijftig, uitgevoerd in een rijke traditionalistische architectuur die zo kenmerkend is voor de gerenommeerde architect C. Pouderoyen (kwalitatief sterk oeuvre). Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van een langgerekt parochiecomplex dat zich uitstrekt tot aan de Groenestraat; ondanks situering in de tweede linie toch architectonisch ensemble met de school aan de overzijde van de Dobbelmannweg.
2 8 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Dobbelmannweg 7 Judo Academy en yogaruimte gymzaal en handenarbeidlokaal rooms-katholiek n.v.t. 1955-1956/-1959 J.G. Deur & C. Pouderoyen traditionalisme -
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 29
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Dobbelmannweg 7 Judo Academy en yogaruimte gymzaal en handenarbeidlokaal rooms-katholiek n.v.t. 1955-1956/-1959 J.G. Deur & C. Pouderoyen traditionalisme -
verkeersruimte leslokaal / gymzaal toiletten en personeel
3 0 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
07
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Dr. Kuyperstraat 2;4 basisschool ‘De Vossenburcht’ lagere school (dubbel) rooms-katholiek patioschool 1960/1961-1962 vd Bosch, Hendriks & Campman modernisme verwijderd typering Dubbele lagere school voor jongens (links) en meisjes (rechts) met elk zeven leslokalen en twee buitenlokalen rond een patio. De gangen en uitgebouwde toiletgroepen liggen aan de noordzijde, de lokalen aan de zuidzijde. Het éénlaags gebouw bestaat uit bakstenen muurschermen in noord-zuidrichting, houten glaspuien en flauw hellende lessenaarsdaken met bovenlichten. Na een brand in 1995 is de centrale zone verbouwd: twee lokalen werden entree en opgehoogd met een verdieping, de onbebouwde hof werd alsnog aula en gymzaal, de vier buitenlokalen werden dichtgezet. De muurschilderingen en tegelmozaïeken van Ted Felen zijn verwijderd of weggewerkt. De school is in opdracht van de Rosa Stichting gebouwd en staat in een voorzieningenstrook nabij de RK parochiekerk van Hartert.
waardering Van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen jongens en meisjes die hier – los van elkaar - zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving, de daaruit voortvloeiende indeling van de stad in parochies en het werk van de Rosastichting; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Van groot architectuurhistorisch belang als innovatief voorbeeld van een dubbele school met patio’s, uitgevoerd in een sobere maar verzorgde modernistische architectuur met veel licht, lucht en ruimte; maar de toegevoegde opbouw, de verwijderde kunst en de dichtgezette buitenlokalen doen sterk afbreuk aan de gaafheid. Van stedenbouwkundig belang vanwege de karakteristieke situering in de hoofd groenstructuur aan de binnenring van Hatert nabij de RK kerk (parochiegedachte).
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 31
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Dr. Kuyperstraat 2;4 basisschool ‘De Vossenburcht’ lagere school (dubbel) rooms-katholiek patioschool 1960/1961-1962 vd Bosch, Hendriks & Campman modernisme verwijderd
3 2 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Dr. Kuyperstraat 2;4 basisschool ‘De Vossenburcht’ lagere school (dubbel) rooms-katholiek patioschool 1960/1961-1962 vd Bosch, Hendriks & Campman modernisme verwijderd
verkeersruimte leslokaal buitenlokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 33
08
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Ds. Creutzbergweg 3 activiteitencentrum GVO ‘De Klup’ kleuterschool ‘Andreas’ protestants gangschool 1955/1955 F.M. Oswald traditionalisme typering Eénlaags gebouw op L-vormig grondplan met bakstenen gevels, houten meerruits ramen en zadeldaken met gesmoorde pannen en zinken mastgoten. De L-vormige gang met garderobe en personeelsvertrekken liggen aan de noordzijde, de drie lokalen zijn georiënteerd op het zuiden en hebben elk een eigen toiletgroep. Deze kleuterschool is gebouwd in opdracht van de ‘Stichting voor Protestants Christelijk Onderwijs en Ontwikkeling in het Schependom van Nijmegen’ en in 1996 uitgebreid met drie lokalen rond een nieuwe patio, en onlangs verbouwd tot activiteitencentrum waarbij o.a. de hal is ingericht als keuken. Kunstuitingen zijn er niet (meer). Het gebouwtje staat tamelijk op zichzelf aan de rand van een klein woonbuurtje, ingeklemd tussen de Graafseweg en het spoor. waardering Van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroegnaoorlogse samenleving en het werk van de Stichting voor Pr. Chr. onderwijs; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van beperkt architectuurhistorisch belang als typologisch goed voorbeeld van een kleuterschool, uitgevoerd in een sobere maar verzorgde traditionalistische architectuur die kenmerkend is voor architect Oswald; de verwijderde kunst en de ingrijpende renovatie doen echter sterk afbreuk aan de gaafheid. Van beperkt stedenbouwkundig belang vanwege de situering in de zichtlijn van de Tussenweg.
3 4 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Ds. Creutzbergweg 3 activiteitencentrum GVO ‘De Klup’ kleuterschool ‘Andreas’ protestants gangschool 1955/1955 F.M. Oswald traditionalisme -
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 35
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Ds. Creutzbergweg 3 activiteitencentrum GVO ‘De Klup’ kleuterschool ‘Andreas’ protestants gangschool 1955/1955 F.M. Oswald traditionalisme -
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
3 6 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
09
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Fanfarestraat 51-53 basisschool ‘Het Octaaf’ lagere school (2 stuks) algemeen gangschool 1961-1963/-1965 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme typering Twee identieke – oorspronkelijk vrijstaande – gebouwen van twee bouwlagen op langgerekt rechthoekig grondplan met bakstenen gevels (geel), grote verdiepingshoge houten glaspuien en platte daken. De gangen met in- en uitpandige trappenhuizen liggen aan de noordzijde en ontsluiten per gebouw zeven leslokalen en de personeelsvertrekken op het zonnige zuiden. De toiletgroepen zijn herkenbaar aan de risalieten met verticale raamsleuven (later gestuukt). Eveneens kenmerkend voor deze gestandaardiseerde MuWi-school zijn de brede gangen, ruime lichte lokalen en prefab-elementen. De gemeente Nijmegen bouwde er een tiental in de naoorlogse uitbreidingswijken. Deze scholen zijn in 2000 met elkaar verbonden door nieuwbouw en staan thans op de nominatie om te worden gesloopt. Kunstuitingen ontbreken. waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van architectuurhistorisch belang als typologisch goed voorbeeld van een gangschool in seriematige MuWi-systeembouw die de gemeente Nijmegen in verschillende wijken herhaalde; vanwege de lichte, ruime en functionele opzet van het modernistische ontwerp; maar de tussengevoegde nieuwbouw en de kunststof ramen doen afbreuk aan de gaafheid. Van stedenbouwkundig belang vanwege de beeldbepalende situering op de hoek van het voorzieningengebied in het hart van de wijk; karakteristiek is de L-vormige situering achter een voorplein.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 37
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Fanfarestraat 51-53 basisschool ‘Het Octaaf’ lagere school (2 stuks) algemeen gangschool 1961-1963/-1965 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme -
3 8 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Fanfarestraat 51-53 basisschool ‘Het Octaaf’ lagere school (2 stuks) algemeen gangschool 1961-1963/-1965 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme -
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 39
10
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Floraweg 69 basisschool ‘De Wieken’ lagere school ‘St. Bonifatius’ rooms-katholiek gangschool 1958-1962/1962-1963 H. Reuser modernisme metalen sculptuur (trappenhuis) typering Gebouw op L-vormig grondplan met langgerekte éénlaags vleugel aan de voorzijde, een korte drielaags vleugel aan de achterzijde en een trappenhuis in de oksel, allemaal met rode bakstenen gevels, houten ramen en platte daken. Horizontaal accent: betonnen vloerbanden, houten boeiboorden. Verticaal accent: trappenhuis met betonnen raamwerk en metalen kunstwerk. De hal met podium en personeelsvertrekken en de gangen met garderobes en toiletgroepen liggen aan de noordzijde, de 12 leslokalen aan de zuidzijde. Deze vml. jongensschool is in opdracht van de ‘Stichting St. Josephscholen’ gebouwd op een geaccidenteerde voorzieningenstrook aan de zuidrand van Wolfskuil. Wijzigingen: de uitbouw tegen de onderbouw en het schervenmozaïek tegen de gevel (2007). Kunstwerk achter de voorzetwand in de hal? waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving en het werk van de Stichting St. Josephscholen (vml.
jongensschool); als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Van architectuurhistorisch belang als gangbaar voorbeeld van het type gangschool, uitgevoerd in een modernistische bouwstijl met opvallende raamverdeling en scharnierpunt met trappenhuis en geïntegreerd kunstwerk; de uitbouw achter, het kleurgebruik en het toegevoegde schervenmozaïek doen afbreuk aan de gaafheid. Van beperkt stedenbouwkundig belang als onderdeel van een voorzieningenzone tussen de Graafseweg en de Floraweg; het geaccidenteerde terrein levert aan de achterzijde een karakteristiek beeld op.
4 0 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Floraweg 69 basisschool ‘De Wieken’ lagere school ‘St. Bonifatius’ rooms-katholiek gangschool 1958-1962/1962-1963 H. Reuser modernisme metalen sculptuur (trappenhuis)
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 41
verkeersruimte hal leslokaal toiletten en personeel
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Floraweg 69 basisschool ‘De Wieken’ lagere school ‘St. Bonifatius’ rooms-katholiek gangschool 1958-1962/1962-1963 H. Reuser modernisme metalen sculptuur (trappenhuis)
4 2 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
11
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Florence Nightingalestraat 1 basisschool ‘De Lanteerne’ lagere school protestants halschool 1958/1958 F.M. Oswald modernisme typering Tweelaags gebouw op T-vormig grondplan met bakstenen gevels, stalen ramen en plat dak. In het hart van het gebouw een grote centrale hal (oorspronkelijk tweelaags met omloop op de verdieping). Aan de noordzijde daarvan: twee entrees, trappenhuis, garderobes en toiletten. Aan de overige zijden zeven leslokalen en personeelsvertrekken met grote stalen ramen op het zuiden. Deze school is in opdracht van de ‘Stichting voor Protestants Christelijk Onderwijs en Ontwikkeling in het Schependom van Nijmegen’ gebouwd in een voorzieningenstrook tussen Hees en Heseveld. Verbouw in 1995: uitbouw met houten beschot aan de noordzijde, wit geschilderde gevels, verdiepingsvloer in de hal en overal verlaagde systeemplafonds. gebouwgebonden kunstwerken zijn er niet (meer). waardering Van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroegnaoorlogse samenleving en het werk van de Stichting voor Pr. Chr. onderwijs; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van beperkt architectuurhistorisch belang als voorbeeld van het minder gangbare type halschool, uitgevoerd in een sobere modernistische bouwtrant die ongebruikelijk is voor architect Oswald; de uitbouw en het gerenoveerde interieur met de dichtgezette hal doen echter sterk afbreuk aan de gaafheid. Van beperkt stedenbouwkundig belang als onderdeel van een langgerekt scholencluster tussen de dennenstraat en het Planetenpark.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 43
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Florence Nightingalestraat 1 basisschool ‘De Lanteerne’ lagere school protestants halschool 1958/1958 F.M. Oswald modernisme -
4 4 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Florence Nightingalestraat 1 basisschool ‘De Lanteerne’ lagere school protestants halschool 1958/1958 F.M. Oswald modernisme -
verkeersruimte hal leslokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 45
12
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Heemraadstraat 2 staat leeg / tijdelijke huisvesting lagere school voor jongens rooms-katholiek gangschool 1960-1963/-1963 J.D.A. Okhuijsen traditionalisme gevelsculptuur metaal typering Gebouw van twee bouwlagen op langgerekt rechthoekig grondplan met bakstenen gevels (kettingverband, stroomlagen, ruitmotief ), kunststof ramen, betonnen raamlijsten en daklijst. De gang met trappenhuizen aan weerszijden ligt op het noorden, de zeven leslokalen met tussenliggende toiletten zijn georiënteerd op het zuiden. De hoofdentree met hal en uitgebouwd personeelsvertrek worden geaccentueerd door een betonnen entreeluifel en door siermetselwerk en metalen kunstwerk ‘Joris en de draak’ op de blinde kopgevel. Deze vml. jongensschool is in opdracht van het ‘Bestuur van de RK Stichting Pater Eymardschool’ gebouwd aan de zuidrand van de wederopbouwwijk Brakkenstein, is tussen 1985 en 2005 meermalen uitgebreid en opgehoogd in een sterk afwijkende architectuur, en staat thans op de nominatie om te worden gesloopt.
waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving (RK jongensschool) en het werk van de Stichting Pater Eymardschool; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Van beperkt architectuurhistorisch belang als gangbaar voorbeeld van het type gangschool, uitgevoerd in een sobere maar verzorgde traditionalistische architectuur met kunstuiting en fraaie interieurafwerking die zo kenmerkend is voor architect Okhuijsen; maar de kunststof ramen, de uitbreiding en de ophoging doen sterk afbreuk aan de gaafheid. Van beperkt stedenbouwkundig belang vanwege de ligging aan de rand van de wijk tegenover een strook met sportvoorzieningen.
4 6 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Heemraadstraat 2 staat leeg / tijdelijke huisvesting lagere school voor jongens rooms-katholiek gangschool 1960-1963/-1963 J.D.A. Okhuijsen traditionalisme gevelsculptuur metaal
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 47
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Heemraadstraat 2 staat leeg / tijdelijke huisvesting lagere school voor jongens rooms-katholiek gangschool 1960-1963/-1963 J.D.A. Okhuijsen traditionalisme gevelsculptuur metaal verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
4 8 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
13
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Henri Dunantstraat 8 basisschool ‘De Lanteerne’ lagere school algemeen gangschool 1967/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme typering Tweelaags gebouw op langgerekt rechthoekig grondplan met bakstenen gevels (geel), grote verdiepingshoge glaspuien (kunststof ) en plat dak. De gang met in- en uitpandige trappenhuizen ligt aan de noordzijde en ontsluit zeven leslokalen en de personeelsvertrekken die georiënteerd zijn op het zonnige zuiden. De toiletgroepen zijn herkenbaar aan de bakstenen risalieten met verticale raamsleuven (deels gewijzigd). Eveneens kenmerkend voor deze gestandaardiseerde MuWi-school zijn de brede gangen, ruime lichte lokalen en prefab-elementen. De gemeente Nijmegen bouwde er een tiental in de naoorlogse uitbreidingswijken. Deze school is tussen 1975 en 2010 meermalen verbouwd en fors uitgebreid, vooral aan de noordzijde. Kunstuitingen zijn er niet (meer). waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van beperkt architectuurhistorisch belang als typologisch goed voorbeeld van een gangschool in seriematige MuWi-systeembouw die de gemeente Nijmegen in verschillende wijken herhaalde; vanwege de lichte, ruime en functionele opzet van het modernistische ontwerp; maar de uitbreidingen, de kunststof ramen en toegevoegde gevelopeningen doen ernstig afbreuk aan de gaafheid. Van beperkt stedenbouwkundig belang als onderdeel van een langgerekt scholencluster tussen de dennenstraat en het Planetenpark.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 49
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Henri Dunantstraat 8 basisschool ‘De Lanteerne’ lagere school algemeen gangschool 1967/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme -
5 0 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Henri Dunantstraat 8 basisschool ‘De Lanteerne’ lagere school algemeen gangschool 1967/-1968 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme -
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 51
14
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Krekelstraat 8 staat leeg lagere school ‘Karel Doorman‘ algemeen patioschool 1959-1960/-1961 Publieke Werken (Roukema?) modernisme typering Gebouw van één bouwlaag met plat dak op rechthoekig grondplan rond een centrale patio: kleinere variant van ‘De Vossenburcht’ in Hatert. Het gevelbeeld wordt bepaald door vlakken metselwerk in rode baksteen en verdiepingshoge grote houten glaspuien. De patio wordt omringd door een gang met toiletgroepen en aan de buitenzijde daarvan zeven leslokalen en twee grotere buitenlokalen. Deze school is in opdracht van de gemeente Nijmegen gebouwd in een voorzieningenstrook in de wederopbouwwijk Hatertse Veld, en tussen 1975 en 2000 meermalen verbouwd en uitgebreid, waarbij de patio en de buitenlokalen (gedeeltelijk) zijn dichtgezet. Gebouwgebonden kunstuitingen zijn er niet (meer). waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van beperkt architectuurhistorisch belang als innovatief voorbeeld van een school met patio’s, uitgevoerd in een sobere modernistische architectuur met veel licht, lucht en ruimte; maar het (gedeeltelijk) dichtzetten van de patio’s en de buitenlokalen doen echter sterk afbreuk aan de gaafheid. Van beperkt stedenbouwkundig belang als onbeduidend onderdeel van een voorzieningenstrook in het hart van de wijk Hatertse Hei.
5 2 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Krekelstraat 8 staat leeg lagere school ‘Karel Doorman‘ algemeen patioschool 1959-1960/-1961 Publieke Werken (Roukema?) modernisme -
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 53
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Krekelstraat 8 staat leeg lagere school ‘Karel Doorman‘ algemeen patioschool 1959-1960/-1961 Publieke Werken (Roukema?) modernisme -
verkeersruimte leslokaal buitenlokaal toiletten en personeel
5 4 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
15
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Kronenburgersingel 271 KION bso ‘De Kroon’ lagere school ‘St. Catharina’ rooms-katholiek gangschool 1954/-1955 Ch.H.B. Estourgie traditionalisme wandreliëf (hal) typering Gebouw van twee bouwlagen op rechthoekig grondplan met rode bakstenen gevels (ketting verband), houten en kunststof ramen (deels in betonnen kaders) en zadeldak met gesmoorde pannen, overstek op klossen en zinken mastgoten. De gang met twee trappenhuizen en toiletten aan weerszijden ligt aan de noordzijde, de zes leslokalen en dubbelgrote speelzaal op het zuiden. Deze meisjesschool is in opdracht van het ‘RK Parochiaal Armbestuur’ gebouwd in een scholenzone tussen het Kronenburgerpark en het spoor. Gevelsteen: ‘St. Catharina-school / herbouwd Ao Di MCMLV’. Steen in de hal: Maria met kind en knielende St. Franciscus. Sinds 1992 verbouwd tot kinderdagverblijf: o.a. entree verplaatst en diverse binnenwanden geplaatst. waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving (RK meisjesschool) en het werk van het RK Parochiaal Armbestuur; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.
Van architectuurhistorisch belang als gangbaar voorbeeld van het type gangschool, uitgevoerd in een goed verzorgde traditionalistische architectuur van Estourgie met opvallende betonnen raamwerken en fraai afgewerkt interieur met geïntegreerde kunst; de kunststof ramen en de herschikking van het interieur doen enigszins afbreuk aan de gaafheid. Van groot stedenbouwkundig belang als onderdeel van een scholencluster, markant gelegen aan de singel tegenover het kronenburgerpark.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 55
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Kronenburgersingel 271 KION bso ‘De Kroon’ lagere school ‘St. Catharina’ rooms-katholiek gangschool 1954/-1955 Ch.H.B. Estourgie traditionalisme wandreliëf (hal)
5 6 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Kronenburgersingel 271 KION bso ‘De Kroon’ lagere school ‘St. Catharina’ rooms-katholiek gangschool 1954/-1955 Ch.H.B. Estourgie traditionalisme wandreliëf (hal)
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 57
16
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Lamastraat 67 basisschool NSV II lagere school algemeen portiekschool 1955-1956/-1957 F.M. Oswald traditionalisme baksteenreliëf (kopgevel) typering Gebouw van twee bouwlagen op langgerekt rechthoekig grondplan, met bakstenen gevels (roodbruin) en flauw hellend zadeldak met gesmoorde pannen en betonnen bakgoot. Bepalend voor het gevelbeeld zijn de betonnen kaders rond de kunststof ramen van de leslokalen en de trappenhuizen (langsgevel) en het noppenpatroon en de grote vogel in baksteenreliëf (blinde kopgevels). Twee inpandige portieken met entree, trappenhuis, garderobe en toiletten ontsluiten in totaal acht doorzon-leslokalen. Deze school is in opdracht van het ‘Bestuur van de Nijmeegse Schoolvereniging’ gebouwd en in 1991-1992 uitgebreid aan de zuidzijde: o.a. een gang voorlangs de portieken. Het gebouw maakt deel uit van een naoorlogs scholencluster tot aan de Maranathakerk in het hart van de wederopbouwwijk Hazenkamp.
waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving en het werk van de Nijmeegse Schoolvereeniging; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Van architectuurhistorisch belang als voorbeeld van het type portiekschool, uitgevoerd in de sobere maar goed verzorgde traditionalistische architectuur van architect Oswald met opvallende betonnen raamwerken en een monumentale kunstuiting; echter de kunststof ramen en de latere omvorming van de portieken tot gangen doen afbreuk aan de gaafheid. Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van een groot scholencluster in het hart van de wijk Hazenkamp; beeldbepalend is de situering op een straathoek met monumentaal kunstwerk op de kopgevel.
5 8 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Lamastraat 67 basisschool NSV II lagere school algemeen portiekschool 1955-1956/-1957 F.M. Oswald traditionalisme baksteenreliëf (kopgevel)
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 59
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Lamastraat 67 basisschool NSV II lagere school algemeen portiekschool 1955-1956/-1957 F.M. Oswald traditionalisme baksteenreliëf (kopgevel)
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
6 0 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
17
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Molukkenstraat 1 staat leeg / tijdelijke bewoning lagere school nutsonderwijs portiekschool 1958/1959 F.M. Oswald shake handsarchitectuur typering Tweelaags gebouw op langgerekt rechthoekig grondplan met bakstenen gevels (geel), houten ramen in betonnen kaders en lessenaarsdak met opgewipt overstek. Twee uitpandige portieken met trappenhuizen en aangrenzende garderobes en toiletten ontsluiten acht doorzon-leslokalen. De personeelsvertrekken (bg) en een handenarbeidlokaal (verd) op de kop worden ontsloten via een flankerende hal. Deze vml. Nutsschool is in 1958-1959 in opdracht van de gemeente Nijmegen gebouwd naar ontwerp van architect F.M. Oswald, en sindsdien niet noemenswaardig verbouwd of gemoderniseerd. Wel is in 1985 een gymzaal in afwijkende architectuur toegevoegd. Er is geen gebouwgebonden kunst. Het gebouw ligt binnen het beschermd stadsbeeld Indische Buurt. Het gebouw staat leeg en wordt verbouwd of gesloopt.
waardering Van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en NUTS onderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving met eigen voorzieningen voor elke (geloofs)overtuiging; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Van architectuurhistorisch belang als goed en herkenbaar voorbeeld van een portiekschool, uitgevoerd in een vrij uitzonderlijke en goeddeels gaaf behouden frivole shake handsarchitectuur van architect Oswald ; alleen de kunstuiting is niet meer aanwezig. Van stedenbouwkundig belang vanwege de ligging binnen het beschermd stadsbeeld Indische buurt: sterk ruimtebeeld in de Molukkenstraat, zwak ruimtebeeld op de koppen aan de Archipelstraat en Borneoplein.
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 61
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Molukkenstraat 1 staat leeg / tijdelijke bewoning lagere school nutsonderwijs portiekschool 1958/1959 F.M. Oswald shake handsarchitectuur -
6 2 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Molukkenstraat 1 staat leeg / tijdelijke bewoning lagere school nutsonderwijs portiekschool 1958/1959 F.M. Oswald shake handsarchitectuur -
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 63
18
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Prins Bernhardstraat 12;14 Karel de Grote college kleuterschool rooms-katholiek portiekschool 1957-1959/-1961 Ch.H.B. Estourgie traditionalisme typering Tweelaags gebouw op rechthoekig grondplan, met bakstenen gevels (roodbruin, kettingverband, misbaksels) en flauw hellend schilddak met gesmoorde pannen en bakgoot. Betonnen kaders rond de kunststof ramen en de portieken. Twee inpandige portieken (toiletten, entrees aan voor- en achterzijde, trappenhuis en garderobe) ontsluiten acht doorzon-leslokalen. Deze Montessori en Fröbelschool is in opdracht van het ‘Het zedelijk lichaam Vereniging van Vrouwen tot het geven van onderwijs‘ gebouwd en in 2008 bij het Karel de Grote college gevoegd. Afgezien van de kunststof ramen en deuren is het gebouw goeddeels oorspronkelijk. Gebouwgebonden kunstuitingen zijn er niet (meer). Het gebouw maakt deel uit van een naoorlogs RK complex met klooster, kleuter-, lagere en ULO school (thans Karel de Grote college), terzijde van de Wedren.
waardering Van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en kleuteronderwijs hebben genoten; als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving (RK Fröbel- en Montessorischool) en het werk van de Vereniging van Vrouwen tot het geven van Onderwijs; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Van architectuurhistorisch belang als goed maar minder herkenbaar voorbeeld van een portiekschool, uitgevoerd in een sobere traditionalistische architectuur van Estourgie met opvallende betonnen raamwerken; de kunststof deuren en ramen doen afbreuk aan de gaafheid. Van groot stedenbouwkundig belang vanwege de ligging binnen de beschermde 19de eeuwse stadsuitleg, als onderdeel van een scholencluster met voormalig klooster en als beeldbepalende pleinwand aan de Wedren.
6 4 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Prins Bernhardstraat 12;14 Karel de Grote college kleuterschool rooms-katholiek portiekschool 1957-1959/-1961 Ch.H.B. Estourgie traditionalisme -
GEMEENTE NIJMEGEN: S C HOO LGEBO UWEN 1945-1968 | 65
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Prins Bernhardstraat 12;14 Karel de Grote college kleuterschool rooms-katholiek portiekschool 1957-1959/-1961 Ch.H.B. Estourgie traditionalisme -
verkeersruimte leslokaal toiletten en personeel
6 6 | GEME EN TE N IJ M EGEN: S C HO O LGEBO U W EN 1945 - 1 9 6 8
19
basisgegevens
adres huidig oorspr. richting typologie bouwjaar architect bouwstijl kunst
Prof De Langen Wendelssstr. 29 KION kinderdagverblijf ‘De Kloek’ lagere school algemeen gangschool 1968/-1969 Muijs & De Winter (MuWi) modernisme typering Tweelaags gebouw op langgerekt rechthoekig grondplan met bakstenen gevels (geel), grote verdiepingshoge glaspuien (kunststof ) en plat dak. De gang met in- en uitpandige trappenhuizen ligt aan de noordzijde en ontsluit zeven leslokalen en de personeelsvertrekken op het zonnige zuiden. De toiletgroepen zijn herkenbaar aan de bakstenen risalieten met verticale raamsleuven aan de zuidzijde. Eveneens kenmerkend voor deze gestandaardiseerde MuWi-school zijn de brede gangen, ruime lichte lokalen en prefab-elementen. De gemeente Nijmegen bouwde er een tiental in de naoorlogse uitbreidingswijken, waaronder deze in de wederopbouwwijk Galgenveld terzijde van een RK parochiecomplex. In 1994 verbouw tot kinderdagverblijf met kleine aanpassingen in de hoofdopzet. Gebouwgebonden kunstwerken zijn er niet (meer). waardering Van cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en onderwijs hebben genoten; als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad.