Bijlage 11 - Archeologisch verkennend booronderzoek (1)_Geredigeerd

Archeologische Berichten Nijmegen – Briefrapport 317

9HUNHQQHQG ERRURQGHU]RHN DDQGH +HVHODDQ  3DUNHHUWHUUHLQ 2XGH 6WDG WH 1LMPHJHQ

SURMHFWFRGH +H ]DDNLGHQWLILFDWLHQU 

met bijdrage van:

*HPHHQWH1LMPHJHQ %XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW 

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

Colofon ‹  *HPHHQWH 1LMPHJHQ%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW

9HUNHQQHQGERRURQGHU]RHNDDQGH+HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDGWH1LMPHJHQ

$XWHXU V  3URMHFWOHLGHU

,QRSGUDFKWYDQ

*HPHHQWH1LMPHJHQ$IGHOLQJ6WDGVUHDOLVDWLH

$XWRULVDWLH%HYRHJGH2YHUKHLG 'DWXP $XWRULVDWLH6HQLRU .1$DUFKHRORRJ 'DWXP

,661

1LHWVYDQGH]HXLWJDYHPDJZRUGHQYHUYHHOYRXGLJGLQHHQJHDXWRPDWLVHHUGJHJHYHQVEHVWDQGRIRSHQEDDU JHPDDNW GRRU PLGGHO YDQ GUXN IRWRNRSLH PLFURILOP RI RS ZHONH DQGHUH ZLM]H RRN ]RQGHU YRRUDIJDDQGH VFKULIWHOLMNHWRHVWHPPLQJYDQGHXLWJHYHU9RRU ]RYHUKHWPDNHQYDQNRSLHsQXLWGH]HXLWJDYHLVWRHJHVWDDQ RS JURQG YDQ DUWLNHO % $XWHXUVZHW  MR KHW EHVOXLW YDQ  MXQL  6WE  ]RDOV JHZLM]LJG ELM %HVOXLW YDQ  DXJXVWXV  6WE  HQ DUWLNHO  $XWHXUVZHW  GLHQW PHQ GDDUYRRU ZHWWHOLMN YHUVFKXOGLJGHYHUJRHGLQJHQWHYROGRHQDDQGH6WLFKWLQJ5HSURUHFKW 3RVWEXV$: $PVWHOYHHQ  9RRU KHW RYHUQHPHQ YDQ JHGHHOWH Q  YDQ GH]H XLWJDYH LQ EORHPOH]LQJHQ UHDGHUV HQ DQGHUH FRPSLODWLHZHUNHQ DUWLNHO$XWHXUVZHW GLHQWPHQ]LFKWRWGHXLWJHYHU WHZHQGHQ 'H *HPHHQWH 1LMPHJHQ DDQYDDUGW JHHQ DDQVSUDNHOLMNKHLG YRRU HYHQWXHOH VFKDGH YRRUWYORHLHQG XLW GH WRHSDVVLQJYDQGHDGYLH]HQRIKHWJHEUXLNYDQGHUHVXOWDWHQYDQGLWRQGHU]RHN 1RSDUWRIWKLVERRNPD\EHUHSURGXFHGLQDQ\IRUPE\SULQWSKRWRSULQWPLFURILOPRUDQ\ RWKHUPHDQVZLWKRXW WKHZULWWHQSHUPLVVLRQIURPWKHSXEOLVKHU

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

Samenvatting ,Q RSGUDFKW YDQ GH *HPHHQWH 1LMPHJHQ DIGHOLQJ 6WDGVUHDOLVDWLH KHHIW %XUHDX $UFKHRORJLH HQ %RGHPNZDOLWHLW YDQ GH JHPHHQWH 1LMPHJHQ %$%1  HHQ YHUNHQQHQG ERRURQGHU]RHN XLWJHYRHUG LQ KHW SODQJHELHGµ+H]HOSRRUW¶ JHPHHQWH 1LMPHJHQ ,QKHWJHELHGZRUGWQLHXZERXZ JHUHDOLVHHUG%LMGHGDDUELM EHKRUHQGHJUDDIZHUN]DDPKHGHQEHVWDDWGHPRJHOLMNKHLGGDWHYHQWXHHODDQZH]LJHDUFKHRORJLVFKHUHVWHQ YHUORUHQJDDQ'RHOYDQKHWRQGHU]RHNLVYDVWWH VWHOOHQRIGHZHUN]DDPKHGHQNXQQHQOHLGHQWRWDDQWDVWLQJ YDQ HYHQWXHHO DDQZH]LJH DUFKHRORJLVFKH ZDDUGHQ 0HW KHW ERRURQGHU]RHN ZRUGW GH RSJHVWHOGH JHVSHFLILFHHUGHDUFKHRORJLVFKH YHUZDFKWLQJXLWKHWEXUHDXRQGHU]RHNLQKHWYHOGJHWRHWVW'DDUELMULFKWKHW RQGHU]RHN ]LFK LQ GLW JHYDO PHW QDGUXN RS KHW YDVWVWHOOHQ YDQ GH DDQ RI DIZH]LJKHLG YDQ HHQ HYHQWXHHO 5RPHLQV QLYHDX HQ GH HYHQWXHOH GLHSWHOLJJLQJ GDDUYDQ 2S EDVLV YDQ KHW YRRURQGHU]RHN ZRUGHQ GLYHUVH UHVWHQYHUZDFKWXLWGHSUHKLVWRULHHQ5RPHLQVHWLMGHQEHVWDDWGDDUQDDVWHHQFRQFUHWHYHUZDFKWLQJRSUHVWHQ YDQGHYHVWLQJZHUNHQHQKDYHQVSRRUOLMQXLWGHQLHXZHWLMG 7LMGHQVKHWRQGHU]RHN]LMQELQQHQKHWSODQJHELHGLQWRWDDO]HYHQERULQJHQJH]HWPHWHHQWXVVHQDIVWDQGYDQ FD  P 'H ERULQJHQ ]LMQ WRW LQ GH &KRUL]RQW JH]HW  P PY  HQ XLWJHYRHUG PHW EHKXOS YDQ HHQ

PHFKDQLVFKHERRUVWHOOLQJPHWHHQDYHJDDUERRU PHWHHQGLDPHWHU YDQFP+HWERRURQGHU]RHNKHHIWHHQ JRHGEHHOGRSJHOHYHUGYDQGHLQKHWSODQJHELHGDDQZH]LJHDI]HWWLQJHQLQGHRQGLHSHRQGHUJURQG'H]HYHQ ERRUSURILHOHQODWHQHHQ]HHU XQLIRUPHRSERXZ ]LHQ+HWPDDLYHOGEHYLQGW]LFKWXVVHQHQP 1$3 'HERYHQVWHWRWPEHVWDDWXLWDQWURSRJHHQDDQJHYRHUGHRIRPJH]HWWHJURQGGLHEHVWDDWXLWUHVWHQ YDQ GH YHVWLQJZHUNHQ XLW KHW YURHJVWH EHJLQ YDQ GH H HHXZ HQ RSKRJLQJVODJHQ WHQ EHKRHYH YDQ GH KDYHQVSRRUOLMQ XLW KHW PLGGHQ YDQ GH H HHXZ 'DDURQGHU  P 1$3  LV GH JURQG RQJHURHUG HQ EHYLQGW ]LFK GH &KRUL]RQW (U OLMNW JHHQ VSUDNH YDQ HHQ FXOWXXUODDJ PDDU DDQZH]LJKHLG YDQ VSRUHQ IXQGHULQJVUHVWHQRIGH5RPHLQVHZHJNXQQHQQLHWZRUGHQXLWJHVORWHQ 9RRU GH YHUZDFKWLQJ RS UHVWHQ XLW GH SUHKLVWRULH HQ 5RPHLQVH WLMG ZRUGW JHDGYLVHHUG RP KLHU ELM GH SODQYRUPLQJUHNHQLQJPHHWHKRXGHQ]RGDWHYHQWXHOHYHUVWRULQJZRUGWYRRUNRPHQ'HEHYRHJGHRYHUKHLG NDQGDDUELMUDQGYRRUZDDUGHQRSVWHOOHQELMYRRUEHHOGHHQPD[LPDDOWRHJHVWDQHYHUVWRULQJVJUDDGDOVJHYROJ YDQELMYRRUEHHOGKHLHQ ,QGLHQ SODQDDQSDVVLQJ QLHW PRJHOLMN LV ]RX GH YROJHQGH VWDS LQ KHW SURFHV YDQ GH $UFKHRORJLVFKH 0RQXPHQWHQ]RUJ $0= ]LMQRP HYHQWXHHODDQZH]LJHDUFKHRORJLVFKHUHVWHQLQNDDUWWHEUHQJHQ NDUWHUHQ 

HQWHZDDUGHQLQGHYRUPYDQHHQNDUWHUHQGHQZDDUGHUHQGSURHIVOHXYHQRQGHU]RHN*H]LHQGH GLHSWHOLJJLQJ !  P PY  YDQ GH SRWHQWLHHO DDQZH]LJH 5RPHLQVH HQ SUHKLVWRULVFKH UHVWHQ LV HHQ UHJXOLHU SURHIVOHXYHQRQGHU]RHNKLHU SUDNWLVFKJH]LHQKDDVWQLHWXLWYRHUEDDU'DDURPKHHIWHYHQWXHOHSODQDDQSDVVLQJ KLHU GHV WH PHHU GH YRRUNHXU $OV DOWHUQDWLHI NDQ HUYRRU ZRUGHQ JHNR]HQ RP HYHQWXHOH UHVWHQ LQ NDDUW WH EUHQJHQHQHYHQWXHHOJHOLMNRS WHJUDYHQDOVRQGHUGHHOYDQKHWFLYLHOWHFKQLVFKSURFHV ELMYRRUEHHOGELMKHW XLWJUDYHQYDQHHQHYHQWXHOHERXZNXLS'HWLMGHQNRVWHQGLHKLHUPHH JHPRHLG]LMQPRHWHQGDQRQGHUGHHO XLWPDNHQYDQKHWGHILQLWLHIRQWZHUS RIEHVWHNRIDQGHUV]LQVLQKHWSURFHV]LMQJHZDDUERUJG

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

Inhoudsopgave 6DPHQYDWWLQJ ,QKRXGVRSJDYH 



,QOHLGLQJ  

$DQOHLGLQJHQGRHOVWHOOLQJ +XLGLJHQWRHNRPVWLJJHEUXLNSODQ HQRQGHU]RHNVJHELHG

 

2QGHU]RHNVRS]HW $GPLQLVWUDWLHYHJHJHYHQV

9RRURQGHU]RHNHQDUFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJ  



(HUGHU XLWJHYRHUGRQGHU]RHN *HVSHFLILFHHUGHDUFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJ

9HOGRQGHU]RHN  'RHOHQYUDDJVWHOOLQJ  0HWKRGLHN  5HVXOWDWHQ  %HVFKULMYLQJ  5HFRQVWUXFWLHYDQKHWKLVWRULVFKPDDLYHOG



&RQFOXVLH  6\QWKHVHHQFRQFOXVLHV  $DQJHSDVWH JHVSHFLILFHHUGHDUFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJ  %HDQWZRRUGLQJYDQGHRQGHU]RHNVYUDJHQ 6HOHFWLHDGYLHV   9RRUEHKRXG

/LWHUDWXXUOLMVW /LMVWYDQDIEHHOGLQJHQ /LMVWYDQWDEHOOHQ ,OOXVWUDWLHYHUDQWZRRUGLQJ /LMVWYDQELMODJHQ %LMODJH %RRUEHVFKULMYLQJHQ

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

1

Inleiding

1.1 Aanleiding en doelstelling ,Q RSGUDFKW YDQ GH *HPHHQWH 1LMPHJHQ DIGHOLQJ 6WDGVUHDOLVDWLH KHHIW %XUHDX $UFKHRORJLH HQ %RGHPNZDOLWHLWYDQGH JHPHHQWH1LMPHJHQ %$%1 RS  QRYHPEHU HHQYHUNHQQHQGERRURQGHU]RHN ,QYHQWDULVHUHQG 9HOGRQGHU]RHN ,922  XLWJHYRHUG LQ KHW SODQJHELHG µ+H]HOSRRUW¶ JHPHHQWH 1LMPHJHQ )LJXXU   ,Q KHW JHELHG ZRUGW QLHXZERXZ JHUHDOLVHHUG %LM GH GDDUELM EHKRUHQGH JUDDIZHUN]DDPKHGHQ EHVWDDWGHPRJHOLMNKHLGGDWHYHQWXHHODDQZH]LJHDUFKHRORJLVFKHUHVWHQYHUORUHQJDDQ+HWWHUUHLQEHYLQGW ]LFK RS GH DUFKHRORJLVFKH EHOHLGVNDDUW ELQQHQ HHQ JHELHG PHW ZDDUGH  WHUUHLQ YDQ ]HHU KRJH DUFKHRORJLVFKH ZDDUGH  +HW )DFHWEHVWHPPLQJVSODQ $UFKHRORJLH YDQ GH JHPHHQWH 1LMPHJHQ VFKULMIW ELM JURQGZHUN]DDPKHGHQ RYHU HHQ RSSHUYODN YDQ PLQLPDDO  P LQ ZDDUGH  JHELHGHQ YRRU GDW DOOH YHUVWRULQJHQ LQFOXVLHI VORRS EHQHGHQ PDDLYHOG  YDQ PHHU GDQ  FP RQGHU KHW PDDLYHOG YRRUDIJHJDDQ GLHQHQWH ZRUGHQGRRU DUFKHRORJLVFKHPDDWUHJHOHQ%LMGHWRHNRPVWLJHRQWZLNNHOLQJHQZRUGHQGH]HJUHQ]HQ RYHUVFKUHGHQ2SDDQZLM]HQYDQKHWEHYRHJGJH]DJGLHQWGDDURP DUFKHRORJLVFKRQGHU]RHNSODDWVWHYLQGHQ LQHHUVWHLQVWDQWLHLQGH YRUPYDQHHQLQYHQWDULVHUHQGYHOGRQGHU]RHN

)LJXXU /RFDWLHYDQKHWSODQ HQRQGHU]RHNVJHELHG URRG RSGHWRSRJUDILVFKHNDDUW EURQ2SHQ7RSR 39'*



 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

'RHOYDQKHWRQGHU]RHNLVYDVWWHVWHOOHQRIGHZHUN]DDPKHGHQNXQQHQOHLGHQWRWDDQWDVWLQJYDQHYHQWXHHO DDQZH]LJH DUFKHRORJLVFKH ZDDUGHQ 0HW KHW ERRURQGHU]RHN ZRUGW GH JHVSHFLILFHHUGH DUFKHRORJLVFKH YHUZDFKWLQJXLWKHWEXUHDXRQGHU]RHNLQKHWYHOGJHWRHWVW +HWRQGHU]RHNLVXLWJHYRHUGFRQIRUP KHW3ODQYDQ $DQSDN 3Y$  HQ GH .ZDOLWHLWVQRUP 1HGHUODQGVH $UFKHRORJLH .1$  YHUVLH  'H RSGUDFKWJHYHU KDG JHHQVSHFLILHNHRIDDQYXOOHQGHGRHOHQHQZHQVHQWHQDDQ]LHQYDQKHWDUFKHRORJLVFKRQGHU]RHN

1.2 Huidig en toekomstig gebruik plan- en onderzoeksgebied +HWSODQJHELHGWHYHQVRQGHU]RHNVJHELHGOLJWGLUHFWWHQZHVWHQYDQKHWFHQWUXPYDQ1LMPHJHQHQLVFD KDJURRW+HWZRUGWLQKHWQRRUGHQEHJUHQVGGRRU GH9RRUVWDGVODDQHQ1LHXZH +H]HOSRRUWLQKHWZHVWHQ GRRU GHEHERXZLQJODQJVGH +HVHODDQHQLQKHWRRVWHQGRRU GHVSRRUOLMQ$UQKHP1LMPHJHQ7HQWLMGHYDQ KHW RQGHU]RHN ZDV KHW SODQJHELHG LQ JHEUXLN DOV SDUNHHUWHUUHLQ HQ GHHOV EUDDNOLJJHQG HQ DIJHGHNW PHW VWHOFRQSODWHQ )LJXXU   ,Q KHW SODQJHELHG ]DO HHQ ZRRQWRUHQ ZRUGHQ JHUHDOLVHHUG HQ ZRUGW GH SDUNHHUSODDWVRSQLHXZ LQJHULFKW'LHSWHHQRPYDQJYDQGHYHUVWRULQJHQ]LMQQRJQLHWEHNHQGHQDIKDQNHOLMN YDQKHWGHILQLWLHIRQWZHUS

)LJXXU 6LWXHULQJYDQKHWSODQ HQRQGHU]RHNVJHELHG URRG RSHHQOXFKWIRWRYDQ EURQ*HPHHQWH1LMPHJHQ 39'*



2RVWHUEDDQ



9DQGH*HHU 6,.%



 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

1.3 Onderzoeksopzet +HWYHOGZHUNYRQGSODDWVRS QRYHPEHU 'HZHUNZLM]HLVYRRUDIJDDQGDDQKHWYHOGZHUNYDVWJHOHJG LQHHQ3ODQYDQ$DQSDN =RZHOGH ZHWHQVFKDSSHOLMNHOHLGLQJYDQKHWDUFKHRORJLVFKRQGHU]RHNDOVGHOHLGLQJ LQKHWYHOGZDVLQKDQGHQYDQ3HSLMQYDQGH*HHU 6HQLRU .1$SURVSHFWRUSURMHFWOHLGHU 2QGHUVWHXQLQJLQ KHWYHOGZHUGJHOHYHUGGRRU (FNKDUW+HXQNV 6HQLRU .1$SURVSHFWRU6HQLRU 6SHFLDOLVW)\VLVFKH*HRJUDILH  'HPHFKDQLVFKHERULQJHQ]LMQXLWJHYRHUGGRRU %DUW6WRNPDQVYDQ'DHPHQ0LOLHXWHFKQLHN%9*H]LHQKHW IHLWGDWKHWJHELHGYHUGDFKWLVRSQLHWJHVSURQJHQH[SORVLHYHQ 1*( ]LMQGHERRUORFDWLHVKLHURSYULMJHJHYHQ GRRU WLMGHQVKHWXLWYRHUHQYDQGHERULQJHQRSVWHHGVJURWHUHGLHSWHPHWLQJHQWHYHUULFKWHQLQKHWERRUJDW +HW2&(RQGHU]RHNLVXLWJHYRHUGGRRU GHILUPD7 $6XUYH\ XLW$PVWHUGDP ,Q RQGHUKDYLJ UDSSRUW ZRUGHQ GH HLQGUHVXOWDWHQ YDQ KHW DUFKHRORJLVFK RQGHU]RHN EHVSURNHQ 1D HHQ EHVFKULMYLQJYDQGHJHVSHFLILFHHUGHDUFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJZRUGWLQJHJDDQRSGHGRHOVWHOOLQJHQGH JHYROJGH PHWKRGLHN YDQ KHW YHOGRQGHU]RHN 9HUYROJHQV NRPHQ GH RQGHU]RHNVUHVXOWDWHQ DDQ ERG +HW ODDWVWH KRRIGVWXN EHWUHIW GH FRQFOXVLH ZDDULQ WHYHQV GH RQGHU]RHNVYUDJHQ ZRUGHQ EHDQWZRRUG HQ HHQ DGYLHVRYHU HYHQWXHHOYHUYROJRQGHU]RHNZRUGWJHIRUPXOHHUG 1DJRHGNHXULQJGRRU KHWEHYRHJGJH]DJ]DOGHGHILQLWLHYH

YHUVLHYDQRQGHUKDYLJVWDQGDDUGUDSSRUWZRUGHQ JHSORDG LQ $UFKLV 9HUYROJHQV ]DO GH GLJLWDOH GRFXPHQWDWLH DDQJHOHYHUG ZRUGHQ ELM KHW 'HSRW YRRU %RGHPYRQGVWHQYDQGHJHPHHQWH1LMPHJHQ '%*1 7RWVORWZRUGWGHGLJLWDOH GRFXPHQWDWLHDDQJHOHYHUG ELMKHWHGHSRW



9DQGH*HHU 

6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

1.4 Administratieve gegevens ]DDNLGHQWLILFDWLHQXPPHU



SURMHFWFRGHLQWHUQ

+H

SURMHFWQDDP

+H]HOSRRUW3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

SURYLQFLH

*HOGHUODQG

JHPHHQWH

1LMPHJHQ

SODDWV

1LMPHJHQ

WRSRQLHP

+H]HOSRRUW+HVHODDQ

NDDUWEODGQXPPHU

&

NDGDVWUDOHJHJHYHQV

1LMPHJHQ6HFWLH%QUV 

[\ FR|UGLQDWHQ

[ ± \  FHQWUXP 

1$3KRRJWH

&DP1$3

&0$$0.VWDWXV

QYW

$UFKLV]DDNLGHQWLILFDWLHQXPPHU V 

 µYRRURQGHU]RHN¶ 

VWDWXV$UFKHRORJLVFKH%HOHLGVNDDUW JHPHHQWH1LMPHJHQ

ZDDUGH WHUUHLQYDQ]HHU KRJHDUFKHRORJLVFKHZDDUGH ]RQHV=  =

RSSHUYODNWHSODQJHELHG

RQEHNHQG

RSSHUYODNWHRQGHU]RHNVJHELHG

FD P

JHRPRUIRORJLVFKHFRQWH[W

VSRHO]DQGZDDLHU VDQGU 

JURQGZDWHUNXQGLJHJHJHYHQV

QLHWJHNDUWHHUG

KXLGLJJURQGJHEUXLN

EUDDNOLJJHQGWHUUHLQ SDUNHHUWHUUHLQ ZHJ

RSGUDFKWJHYHU EHYRHJGHRYHUKHLG

*HPHHQWH1LMPHJHQ $IGHOLQJ65 *HPHHQWH1LMPHJHQ

DUFKHRORJLVFKGHVNXQGLJHQDPHQV EHYRHJGHRYHUKHLG XLWYRHUGHU

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLWJHPHHQWH1LMPHJHQ %$%1 

SODDWVELQQHQDUFKHRORJLVFKSURFHV

,QYHQWDULVHUHQG9HOGRQGHU]RHNERRURQGHU]RHN ,922 

SHULRGHXLWYRHULQJYHOGZHUN

 QRYHPEHU 

EHKHHU HQSODDWV SURMHFWGRFXPHQWDWLH

'HSRWYRRU %RGHPYRQGVWHQYDQGH*HPHHQWH1LMPHJHQ '%*1 

85/(GHSRW '$16(DV\ 

KWWSVGRLRUJGDQV]XK]V SHUVLVWHQWLGHQWLILHU  '2, 

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

2

Vooronderzoek en archeologische verwachting

2.1 Eerder uitgevoerd onderzoek 9RRUDIJDDQG DDQ KHW KXLGLJH RQGHU]RHN KHEEHQ HHUGHU GULH RQGHU]RHNHQ SODDWVJHYRQGHQ ELQQHQ RI PHW EHWUHNNLQJWRW KHWSODQJHELHG 7DEHO ,Q LVHHQSURHIVOHXYHQRQGHU]RHNXLWJHYRHUGLQGHYRUPYDQ HHQDUFKHRORJLVFKHEHJHOHLGLQJ )LJXXU 9U  +LHUELM]LMQGHUHVWHQYDQHHQEXLWHQJUDFKWHQJODFLVYDQ GH YHVWLQJERXZ YDQ 0HQQR YDQ &RHKRRUQ   DDQJHWURIIHQ 'DDUQDDVW ]LMQ KHW VSRRUEHG HQ IXQGHULQJVUHVWHQYDQHHQWHOHJUDDIORRGVDDQJHWURIIHQGLHKHHIWEHKRRUGWRWGHVSRRUOLMQ1LMPHJHQ.OHYH GLH HLQGLJGHELMGH:DDOKDYHQ FD 'H YLQGSODDWVLVDOVEHKRXGHQVZDDUGLJDDQJHPHUNW +HWLVHFKWHU QLHW JHKHHOGXLGHOLMNRIGLWDOOHHQGHYHVWLQJERXZ EHWUHIWRIRRNGHUHVWHQYDQGH VSRRUOLMQ ,QLVHHQEXUHDXRQGHU]RHNHQRSJUDYLQJXLWJHYRHUGLQKHWNDGHU YDQGHDDQOHJYDQHHQZDUPWHQHW'LW RQGHU]RHNEHVORHJRRNHHQGHHOYDQGH+HVHODDQGDWELQQHQKHWKXLGLJRQGHU]RHNVJHELHGOLJW )LJXXU  9U  +LHUELM ]LMQ ELQQHQ RQGHUKDYLJ SODQJHELHG  GH UHVWHQ YDQ GH JUDFKWHQ YDQ KHW KDYHQOXQHW DDQJHWURIIHQ1HWEXLWHQKHWSODQJHELHGEHYRQG]LFKGHERUVWZHULQJYDQKHWJODFLVYDQKHW+DYHQOXQHWPHW PXXUZHUN YDQDI  P 1$3 GDW RRUVSURQNHOLMN WRW FD  P  1 $3 KHHIW JHUHLNW %HLGH YHOGRQGHU]RHNHQEHSHUNWHQ]LFKWRWGHERYHQVWHFDPYDQKHWERGHPSURILHO

)LJXXU *UHQ]HQYDQKHWHHUGHU ELQQHQKHWSODQJHELHGXLWJHYRHUGRQGHU]RHN EURQ%$%1%*7 .DGDVWHU 39'*



,GHP+RHZHO GHYLQGSODDWVRSEDVLVYDQ]RZHOI\VLHNHDOVLQKRXGHOLMNHNZDOLWHLWEHKRXGHQVZDDUGLJZRUGWJHDFKW HHQKRJH VFRUHNULMJW LVQLHWSUHFLHVGXLGHOLMNRSZHONHJURQGRPGDWHHQRQGHUERXZLQJRQWEUHHNW

 

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

%XUHDXRQGHU]RHN 3URMHFWFRGH

 9U 

3URMHFWQDDP

+DYHQSOHLQ

8LWYRHUGHU

%$%1

8LWYRHULQJVMDDU



8LWYRHULQJVPHWKRGH

%XUHDXRQGHU]RHN

5DSSRUW

2RVWHUEDDQ

9HOGRQGHU]RHN 3URMHFWFRGH

 9U 

3URMHFWQDDP

3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

8LWYRHUGHU

%$%1

8LWYRHULQJVSHULRGH



8LWYRHULQJVPHWKRGH

,92S EHJHOHLGLQJ 

5DSSRUW 9RQGVWHQPRQVWHUVGRFXPHQWDWLH

'HSRWYRRU ERGHPYRQGVWHQJHPHHQWH1LMPHJHQ

9HOGRQGHU]RHN 3URMHFWFRGH

 9U 

3URMHFWQDDP

+DYHQSOHLQ

8LWYRHUGHU

%$%1

8LWYRHULQJVSHULRGH



8LWYRHULQJVPHWKRGH

2SJUDYLQJ EHJHOHLGLQJ 

5DSSRUW 9RQGVWHQPRQVWHUVGRFXPHQWDWLH

'HSRWYRRU ERGHPYRQGVWHQJHPHHQWH1LMPHJHQ

7DEHO2YHU]LFKWYDQHHUGHU ELQQHQKHWSODQJHELHGXLWJHYRHUGRQGHU]RHN

2.2 Gespecificeerde archeologische verwachting 9RRUDIJDDQG DDQ KHW ERRURQGHU]RHN LV GH HHUGHU ELM KHW EXUHDXRQGHU]RHN RSJHVWHOGH JHVSHFLILFHHUGH DUFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJRYHUJHQRPHQHQJHDFWXDOLVHHUGPHWGHUHVXOWDWHQYDQGH RSJUDYLQJ Prehistorie 5RQGRP KHW SODQJHELHG ]LMQ VOHFKWV VSRUDGLVFK SUHKLVWRULVFKH VSRUHQ RI YRQGVWHQ DDQJHWURIIHQ $OOHHQ WLMGHQV GH JURRWVFKDOLJH RSJUDYLQJ DDQ GH :HXUWVHZHJ ]LMQ HQNHOH PRJHOLMN SUHKLVWRULVFKH VSRUHQ DDQJHWURIIHQ'H]H EHYLQGHQ]LFKRSFLUFDPWHQZHVWHQYDQKHWRQGHU]RHNVJHELHGHQZHUGHQSDVYDQDI P 1$3 ]LFKWEDDU Romeinse periode ,QHQURQGRP KHWSODQJHELHG XLW ]LMQRSYHUVFKLOOHQGH ORFDWLHV5RPHLQVHUHVWHQDDQJHWURIIHQ1DDVW GH VWDG Ulpia Noviomagus LV RRN KHW ELMEHKRUHQGH JUDIYHOG HQ HHQ ZHJ JHGRFXPHQWHHUG LQ DO HHUGHU XLWJHYRHUGH RQGHU]RHNHQ 'H VWHGHOLMNH QHGHU]HWWLQJ OLJW EXLWHQ KHW SODQJHELHG GH 5RPHLQVH ZHJ RI KHW JUDIYHOGNXQQHQZHOZRUGHQDDQJHVQHGHQELMGHZHUN]DDPKHGHQLQKHWSODQJHELHG6SRUHQXLWGH]HSHULRGH



2RVWHUEDDQ9DQ(QFNHYRUW +RPPHV

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

]LMQ WLMGHQV KHW RQGHU]RHN DDQ GH :HXUWVHZHJ YDQDI  P 1$3 DDQJHWURIIHQ 9HUVFKLOOHQGH DUFKHRORJLVFKHEHJHOHLGLQJHQURQGRPKHWSODQJHELHGZLM]HQHFKWHU XLWGDW5RPHLQVHVSRUHQGDDU DOYDQDI  P EHQHGHQPDDLYHOGDDQJHWURIIHQNXQQHQZRUGHQ2IGDWELMRQGHUKDYLJRQGHU]RHNVJHELHGKHWJHYDOLVLV PDDU GHYUDDJZHO]RXGH)RUPDWLHYDQ.UHIWHQKH\HGLUHFWJUHQ]HQGDDQRQGHUKDYLJRQGHU]RHNVJHELHG]LMQ DDQJHWURIIHQRSFDP PY 5RPHLQVHVSRUHQ]XOOHQEHVWDDQXLWHHQZHJJUDYHQNXLOHQRIJUHSSHOV (FKWHURPGDWGH QDWXXUOLMNHRQGHUJURQGRSORRSWULFKWLQJKHWRRVWHQQDDU GHVSRHO]DQGZDDLHUHQGHPHHVWH UHVWHQWHQZHVWHQYDQKHWRQGHUKDYLJRQGHU]RHNVJHELHG]LMQDDQJHWURIIHQ LVKHWDDQQHPHOLMNGDWHYHQWXHOH UHVWHQ]LFKKLHU WHQRS]LFKWHYDQHHUGHUHZDDUQHPLQJHQHHUGHU LHWVKRJHU EHYLQGHQGDQODJHU Nieuwe tijd 'HYHUZDFKWLQJYRRU VSRUHQXLWGHQLHXZHWLMGULFKW]LFKKRRIG]DNHOLMNRS VSRUHQGLH DDQGHYHVWLQJZHUNHQ YDQGHVWDGWHNRSSHOHQ]LMQ 5RQGRPKHWKLVWRULVFKH FHQWUXPYDQ1LMPHJHQ]LMQYDQDIKHWEHJLQYDQQLHXZH WLMGYHVWLQJZHUNHQDDQJHEUDFKW+LHUYDQUHLNHQGHYHVWLQJZHUNHQXLWKHWEHJLQYDQGHH HHXZ WRWLQKHW SODQJHELHG 7XVVHQ  HQ  ZHUGHQ RQGHU 0HQQR YDQ &RHKRRUQ YHVWLQJZHUNHQ DDQJHOHJG GH]H ZHUGHQLQGH SHULRGHWXVVHQHQYHUGHU XLWJHEUHLG'HVSRUHQEHKRUHQGHDDQGH]H IDVHQYDQGH VWDGVYHUGHGLJLQJ ]LMQ

WH YHUZDFKWHQ LQ KHW SODQJHELHG 'H]H ]XOOHQ EHVWDDQ XLW JUDFKWHQ HQ PRJHOLMN PXXUZHUN8LWKHWRQGHU]RHNDDQGH:HXUWVHZHJEOLMNWGDWGH]HVSRUHQYDQDIP 1$3 WHYHUZDFKWHQ ]LMQ 1D GH RQWPDQWHOLQJ YDQ GH RPZDOOLQJ YDQ 1LMPHJHQ LV YDQDI  JHERXZG EXLWHQ KHW KLVWRULVFKH FHQWUXPYDQ1LMPHJHQ 2RNVSRUHQYDQEHERXZLQJGLHYHUEDQGKRXGHQPHWGHKDYHQVSRRUOLMQHQEHERXZLQJ ODQJVGH9RRUVWDGVODDQNXQQHQDDQZH]LJ]LMQELQQHQKHWSODQJHELHG 9RRU PHHU LQIRUPDWLHHQORFDWLHVYDQGHGLYHUVHZDDUQHPLQJHQZRUGWYHUZH]HQQDDU GHUDSSRUWDJH V YDQ GHYRRURQGHU]RHNHQLQELM]RQGHU KHWEXUHDXRQGHU]RHN2RVWHUEDDQ



+HWJDDWRPVSRUHQRSFDP WHQQRRUGRRVWHQYDQKHWRQGHUKDYLJSODQJHELHGGLHRQGHU DQGHUHEHVWDDQXLWHHQ5RPHLQVH ZHJYDQDIP1$3IXQGHULQJVUHVWHQYDQHHQPRQXPHQWRSP1$3 HQJUDYHQYDQDIP1$3



 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

3

Veldonderzoek

3.1 Doel en vraagstelling 'RHO YDQ KHW YHUNHQQHQG LQYHQWDULVHUHQG YHOGRQGHU]RHN LV DOOHUHHUVW KHW WRHWVHQ YDQ GH JHVSHFLILFHHUGH DUFKHRORJLVFKH YHUZDFKWLQJ ]RDOV JHIRUPXOHHUG LQ KHW EXUHDXRQGHU]RHN HQ 3ODQ YDQ $DQSDN HQ LQGLHQ QRGLJKHWDDQYXOOHQRIZLM]LJHQGDDUYDQ7LMGHQVKHWYHUNHQQHQGLQYHQWDULVHUHQGYHOGRQGHU]RHNZRUGWGH ERGHPRSERXZ HQPDWHYDQJDDIKHLG ZDDURQGHU YHUVWRULQJHQ YDQGHERGHPLQNDDUWJHEUDFKWRP]R GH DUFKHRORJLVFKHSRWHQWLHYDQKHWSODQJHELHGYDVWWHVWHOOHQ'DDUELMULFKWKHWRQGHU]RHN]LFKLQGLWJHYDOPHW QDGUXNRSKHWYDVWVWHOOHQYDQGH DDQ RIDIZH]LJKHLGYDQHHQHYHQWXHHO5RPHLQVQLYHDX YRQGVWODDJRI RXG RSSHUYODN  HQ GH HYHQWXHOH GLHSWHOLJJLQJ GDDUYDQ 7RW VORW KHHIW KHW RQGHU]RHN DOV GRHO HHQ DGYLHV WH IRUPXOHUHQ RYHU ZHONH PDDWUHJHOHQ GLHQHQ WH ZRUGHQ JHWURIIHQ LQ KHW SODQJHELHG LQ KHW NDGHU YDQ GH JHPHHQWHOLMNHDUFKHRORJLVFKHPRQXPHQWHQ]RUJ VSHFLILFDWLH96  2P GH GRHOVWHOOLQJ YDQ KHW RQGHU]RHN WH YHUZH]HQOLMNHQ ]LMQ LQ KHW 3ODQ YDQ $DQSDN GH YROJHQGH RQGHU]RHNVYUDJHQJHVWHOG   

:DWLVGH JHRPRUIRORJLVFKH HQ ERGHPNXQGLJHRSERXZ YDQGHRQGHUJURQGLQKHWSODQJHELHG" ,QKRHYHUUHLVGH]HRSERXZ QRJLQWDFW" %HYLQGHQ]LFKDUFKHRORJLVFKUHOHYDQWHDI]HWWLQJHQLQKHWSODQJHELHG" =R MDRSZHONH GLHSWHWHQRS]LFKWH YDQKHWPDDLYHOGHQKHW1$3"  $OKRHZHO QLHW KHW GRHO YDQ HHQ YHUNHQQHQG ERRURQGHU]RHN ]LMQ HU GHVRQGDQNV WRFK DUFKHRORJLVFKH LQGLFDWRUHQDDQJHWURIIHQ" =R MD o 2S ZHONH GLHSWH WHQ RS]LFKWH YDQ KHW PDDLYHOG HQ 1$3 ]LMQ GH]H DUFKHRORJLVFKH LQGLFDWRUHQ DDQJHWURIIHQ" o :DWLVGHKRUL]RQWDDOUXLPWHOLMNHVSUHLGLQJYDQGH]HDUFKHRORJLVFKHLQGLFDWRUHQ" o :DWLVGHDDUGHQRXGHUGRPYDQGH]HLQGLFDWRUHQ"  ,QZHONRS]LFKWNDQRS EDVLVYDQKHWYHOGRQGHU]RHNGHDUFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJZRUGHQELMJHVWHOG"

$DQGH KDQGYDQERYHQVWDDQGHRQGHU]RHNVYUDJHQ]DOLQGHFRQFOXVLHYDQKHWVWDQGDDUGUDSSRUWDQWZRRUG ZRUGHQJHJHYHQRSGH YUDDJLQKRHYHUUHGH PRJHOLMNDDQZH]LJH DUFKHRORJLVFKH ZDDUGHQEHGUHLJGZRUGHQ GRRU WRHNRPVWLJH SODQRQWZLNNHOLQJ HQ RS GH YUDDJ RI KHW SODQJHELHG YROGRHQGH LV RQGHU]RFKW HQ ]R QHH ZHONHYRUP YDQQDGHU DUFKHRORJLVFKRQGHU]RHNNDQZRUGHQJHDGYLVHHUG

3.2 Methodiek +HWRQGHU]RHNEHWUHIWHHQERRURQGHU]RHNYHUNHQQHQGHIDVHYDQKHW,922YHULJ7LMGHQVKHWRQGHU]RHN]LMQ ELQQHQKHWSODQJHELHGLQWRWDDO]HYHQERULQJHQJH]HW )LJXXU  9LHU ERULQJHQ]LMQJHSODDWVWLQHHQUDDL RYHU KHWSDUNHHUWHUUHLQPHWHHQWXVVHQDIVWDQGYDQP'DDUQDDVW]LMQGULHERULQJHQJH]HWLQGHGULHKRHN LQKHWQRRUGZHVWHQYDQKHWSODQJHELHG,QSULQFLSH]LMQGH]HJHNRSSHOGDDQGH UDDL]RGDW]LMLQHHQ[ P JULGSDVVHQPDDU YDQZHJHNDEHOVHQOHLGLQJHQ]LMQGHERULQJHQLHWVYHUVFKRYHQ



9DQGH*HHU  

6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

)LJXXU %RRUSXQWHQRSGHWRSRJUDILVFKHNDDUW EURQ%*7 .DGDVWHU 39'*

)LJXXU 9RRUDIJDDQGDDQKHWYHUGHU GRRU]HWWHQYDQGHERULQJYLQGWGHWHFWLHRSQLHWJHVSURQJHQH[SORVLHYHQSODDWVLQKHW ERRUJDW39'*  6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

'H ERULQJHQ ]LMQ WRW LQ GH &KRUL]RQW JH]HW  P PY  HQ XLWJHYRHUG PHW EHKXOS YDQ HHQ PHFKDQLVFKH ERRUVWHOOLQJPHWHHQDYHJDDUERRU PHWHHQGLDPHWHU YDQFP 9RRU GHSURILHOEHVFKULMYLQJYDQGHERULQJHQ KDGHHQVWHHNERRU ELMYGHVRQLFVDPSOHU PHWDTXDORFN GHYRRUNHXU 'H ERULQJHQEOLMYHQHFKWHU ERYHQGH JURQGZDWHUVSLHJHOZDDUGRRU GH]HPHWKRGHRQ]HNHUHUHVXOWDWHQRSOHYHUW'DDURPLVJHNR]HQYRRU KHWERUHQ PHW GH DYHJDDU (U LV VWHHGV JHERRUG HQ EHVFKUHYHQ LQ VWXNNHQ YDQ FD  P ZDDUELM WXVVHQGRRU GHWHFWLHRSQLHWJHVSURQJHQH[SORVLHYHQSODDWVYRQG )LJXXU   'H ERULQJHQ ]LMQ LQ KHW YHOG EHVFKUHYHQ GRRU HHQ VHQLRU .1$SURVSHFWRU YROJHQV GH $UFKHRORJLVFKH 6WDQGDDUG%RRUEHVFKULMYLQJ $6% ZHONHYROGRHWDDQGH1(1QRUP +LHUELMLVJHOHWRSNOHXUWH[WXXU JURQGVRRUW  R[LGDWLHHQ UHGXFWLHYOHNNHQ YDQ LM]HU HQ PDQJDDQ ERGHPRSERXZ HQ DUFKHRORJLVFKH LQGLFDWRUHQZDDURQGHU DDUGHZHUNHQKRXWVNRRO+RHZHOKHWRQGHU]RHNHHQYHUNHQQHQGRQGHU]RHNEHWUHIW LVGHERRUNHUQLQKHWYHOGPHWKHWEORWHRRJ VQLMGHQYHUEURNNHOHQ WHYHQVJHFRQWUROHHUGRSGHDDQZH]LJKHLG YDQ DUFKHRORJLVFKH LQGLFDWRUHQ ]RDOV KRXWVNRRO YXXUVWHHQ DDUGHZHUN PHWDDO ERW YHUEUDQGH OHHP HQ IRVIDDWYOHNNHQ  'H ODDJEHVFKULMYLQJ LV LQ KHW YHOG YHUZHUNW RS DQDORJH YHOGIRUPXOLHUHQ ZHONH RS HHQ ODWHU PRPHQW ]LMQ

JHGLJLWDOLVHHUG'HERRUSURILHOHQ]LMQDOV%LMODJH RSJHQRPHQDFKWHU LQKHWUDSSRUW'HERRUSXQWHQ]LMQPHW HHQ*36LQKHWQDWLRQDOHFR|UGLQDWHQVWHOVHOYDQGH5LMNVGULHKRHNVPHWLQJ 5'VWHOVHO LQJHPHWHQPHWHHQ QDXZNHXULJKHLGYDQFP %RYHQJHQRHPGHPHWKRGLHNLVJHVFKLNWYRRU KHWYDVWVWHOOHQYDQGHERGHPRSERXZ HQKLHUDDQWHUHODWHUHQ DUFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJHQ (HQRRUVSURQNHOLMNJHSODQGHYLMIGH ERULQJRS GHUDDLRYHU KHWSDUNHHUWHUUHLQNRQQLHWZRUGHQXLWJHYRHUGRPGDW KHWSXQWQLHWEHUHLNEDDU ZDVGRRU JHSDUNHHUGH DXWR¶V )LJXXU URGHERRUSXQW  'RRU GHDDQZH]LJKHLGYDQ NDEHOVHQOHLGLQJHQZDUHQHU KLHU RRNJHHQXLWZLMNPRJHOLMNKHGHQ'H]HZLM]LJLQJWHQRS]LFKWHYDQKHW3ODQ YDQ $DQSDN LV YDVWJHOHJG LQ HHQ ZLM]LJLQJVEODG HQ YRRUJHOHJG DDQ KHW EHYRHJG JH]DJ 'H YHOGZHUN]DDPKHGHQ]LMQ RSERYHQJHQRHPGHDIZLMNLQJ HQ QDXLWJHYRHUGFRQIRUPKHW3ODQYDQ$DQSDNHQ GH.ZDOLWHLWVQRUP 1HGHUODQGVH$UFKHRORJLH .1$ YHUVLH

3.3 Resultaten

3.3.1 Beschrijving +HWERRURQGHU]RHNKHHIWHHQJRHGEHHOGRSJHOHYHUGYDQGHLQKHWSODQJHELHGDDQZH]LJHDI]HWWLQJHQLQGH RQGHUJURQG'H]HYHQERRUSURILHOHQODWHQHHQ]HHU XQLIRUPHRSERXZ ]LHQ+HWPDDLYHOGEHYLQGW]LFKWXVVHQ HQP1$3'HERYHQVWH WRWPEHVWDDWXLWDQWURSRJHHQDDQJHYRHUGHRI RPJH]HWWHJURQG GDDURQGHU LVGHJURQGRQJHURHUGHQEHYLQGW]LFKGH&KRUL]RQW 'HRPJH]HWWHJURQGZRUGWYRRUDOJHNHQPHUNWGRRU UHODWLHI VFKRRQOLFKWNOHXUHQG]HHU JURIJULQGKRXGHQG ]DQGPHW]RZHOLQGHWRSDOVLQGHRQGHUVWHFDP GRQNHUGHUH KXPHX]H ]DQGODJHQPHWHHQDQWURSRJHQH ELMPHQJLQJ+HWEHWUHIWYRRUQDPHOLMNIUDJPHQWHQEDNVWHHQSXLQPDDU RRNVLQWHODFKWLJHIUDJPHQWMHVGLHLQDOOH   

%RVFK GHVNXQGLJHEHYRHJGJH]DJYDQGHJHPHHQWH1LMPHJHQGG 6,.% 

6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

ERULQJHQ]LMQDDQJHWURIIHQ'DDUQDDVWLVXLWGHEDVLVYDQKHWHHUVWH ERRUSURILHOHHQVWXNMHYDQHHQGXQQH SLMSHQNRSYDQFDP1$3 P PY RSJHERRUG'DDUPHHGDWHHUWGH]HJHURHUGHODDJRS]LMQYURHJVWLQ GHWZHHGHKHOIWYDQGHQLHXZHWLMG (HQGXLGHOLMNOHHIODDJRIFXOWXXUODDJLVQLHWDDQJHWURIIHQ2RNGHGRQNHUHERGHPODJHQZRUGHQJHNHQPHUNW GRRU EURNNHQµ&PDWHULDDO¶ :HOLVGHEDVLVYDQKHWJHURHUGHSURILHOLQHQNHOHERULQJHQUHODWLHI GRQNHU HQ FRPSDFW'LWNDQHHQDDQZLM]LQJ]LMQYRRU GH DDQZH]LJKHLGYDQHHQYRRUPDOLJHGHSUHVVLHLQKHWEHURHUGH ODQGVFKDSELMYRRUEHHOGGHJUDFKWHQLQGHYHVWLQJZHUNHQ YHUJHOLMNGHERGHPLQGHJUDFKWYDQ)LJXXU   0HHVWYRRU GHKDQGOLJJHQGEHWUHIWKHWSDNNHWJHURHUGHJURQGYHUSODDWVWPDWHULDDOGDWLVµYULMJHNRPHQ¶ ELMKHW VOHFKWHQYDQGHYRRUPDOLJH YHVWLQJZHUNHQHQRILVDDQJHEUDFKWYRRU GHDDQOHJYDQGHKDYHQVSRRUOLMQ+HW LVGDDUPHHHHQVRRUWVHFXQGDLU YHUSODDWVWRSKRRJPDWHULDDO 'H RQJHURHUGH RQGHUJURQG EHVWDDW XLW JURI]DQGLJH JULQGKRXGHQGH DI]HWWLQJHQ PHW HHQ VWHUN ZLVVHOHQGH JURIKHLGYDQKHW]DQG PDWLJXLWHUVWJURI 'HWRSYDQGHRQJHURHUGHJURQGOLJWWXVVHQ HQP PY   P 1$3 PHW ppQ XLWVFKLHWHU QDDU  P 1$3 LQ ERULQJ   9HUPRHGHOLMN EHWUHIW KHW HHQ ZDDLHU YDQ JHsURGHHUG VSRHO]DQGZDDLHUPDWHULDDO GDW KLHU LV DIJH]HW QD KHW RQWVWDDQ YDQ GH VWHLOUDQG YDQ GH

VSRHO]DQGZDDLHU GLHLHWVRRVWHOLMNHU LVJHOHJHQ )LJXXU  

)LJXXU )RWRYDQGHEUXJRYHU GHJUDFKWYDQGHKDOYHPDDQEXLWHQGH+H]HOSRRUW  .LMNULFKWLQJYDQQRRUGRRVWQDDU ]XLGZHVW5$1)

3.3.2 Reconstructie van het historisch maaiveld (U ]LMQ JHHQ DDQZLM]LQJHQ YRRU HHQ 5RPHLQVH FXOWXXUODDJ RI OHHIQLYHDX 6SRUHQ YDQ ERGHPYRUPLQJ RQWEUHNHQRRN +HWLVGDDURP GXLGHOLMNGDWHU VSUDNHLVYDQHHQRQWKRRIGSURILHOPDDU KHWLVQLHWJHPDNNHOLMN WH]HJJHQKRHYHHOYDQKHWRRUVSURQNHOLMNSURILHORQWEUHHNW+HWSODQJHELHGOLJWZHVWHOLMNYDQGHQDWXXUOLMNH VWHLOUDQG YDQ GH VSRHO]DQGZDDLHU HQ RS KHW ULYLHUWHUUDV WHQ ZHVWHQ HUYDQ +HW LV GXLGHOLMN GDW KHW KXLGLJ PDDLYHOG JHHQ QDWXXUOLMNH RRUVSURQJ KHHIW 2S EDVLV YDQ KHW $+1 PRHW KHW PDDLYHOG YDQ KHW SODQJHELHG ODJHU KHEEHQJHOHJHQGDQP 1$3'LWLVHFKWHU JHUHNHQGPHWKHWhuidigePDDLYHOGYDQKHW$+1,QGH

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

%LH]HQ WHQZHVWHQYDQKHWSODQJHELHG ODWHQDUFKHRORJLVFKHUHVWHQ]LHQGDWKHW5RPHLQVHRSSHUYODNODJHU OLJW'DDU NRPWELMGDWKHWSODQJHELHGELQQHQHHQ]RQHPHWYHVWLQJZHUNHQODJZDDUGRRU KHWPDDLYHOGKLHU YHUPRHGHOLMN KRJHU LV NRPHQ WH OLJJHQ 'DW YHUNODDUW PRJHOLMN GH YHUIODXZLQJ YDQ GH KHOOLQJ LQ GH]H ]RQH )LJXXU GHVWHLOUDQGHQ HQPHWHUOLMQHQOLJJHQYHUGHU XLWHONDDU +HWOLMNWHU GXVVWHUNRS GDWGH PDDLYHOGKRRJWHURQGRP KHWSODQJHELHGJURWHQGHHOVEHSDDOGLVGRRU GHUHVWHQYDQGHZDOOHQ +LHUPHHUHNHQLQJKRXGHQGNDQKHWPDDLYHOGXLWGH 5RPHLQVHWLMGQRJDDQ]LHQOLMNODJHU KHEEHQJHOHJHQGDQ P1$30RJHOLMNWRWRQGHU GH  P1$3$DQJH]LHQGHQDWXXUOLMNH RQGHUJURQGLVZDDUJHQRPHQYDQDI  P 1$3 RQWEUHHNW HU GDQ PLQLPDDO HHQ KDOYH PHWHU YDQ KHW RRUVSURQNHOLMNH ERGHPSURILHO 'LW ZRUGW EHYHVWLJGGRRU KHWIHLWGDWWLMGHQVKHWERRURQGHU]RHNJHHQLQWDFWHSURILHOHQZDDUJHQRPHQ]LMQHQDO]HNHU JHHQ5RPHLQVH RIMRQJHUHFXOWXXUODDJPDDU GHDDQZH]LJKHLGYDQGLHSHUHVSRUHQ ELMYIXQGHULQJHQ LVPHW DOGHRQ]HNHUKHGHQHFKWHU QLHWXLWWHVOXLWHQ 'H KXLGLJH PDDLYHOGKRRJWH YDQ FD  P 1$3 ELQQHQ KHW SODQJHELHG PRHW VDPHQKDQJHQ PHW GH RXGH VSRRUOLMQ HQ ZHJ  ULFKWLQJ GH KDYHQ GLH YDQDI GH KRJHU JHOHJHQ VSRRUGLMN RYHU HHQ WDOXG QDDU GH KDYHQ DIGDDOGH]RDOVELMYRRUEHHOGRSNDDUWPDWHULDDOXLW

]LFKWEDDU LV )LJXXU  +HWDIORSHQGWDOXGYDQGH VSRRUGLMNQDDU GHKDYHQLVRRNRSKHW$+1QRJ]LFKWEDDU )LJXXU WHU KRRJWHYDQKHWSODQJHELHGHQGLUHFW WHQ]XLGHQGDDUYDQODQJVGHVSRRUGLMN 

)LJXXU 8LWVQHGHXLWKHW$+1PHWJOREDDO GH YHUZDFKWH OLJJLQJYDQGHKRRJWHOLMQHQURQGKHWSODQJHELHG URRG $+139'*

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

)LJXXU 8LWVQHGHXLWGHVWDGVSODWWHJURQGYDQ1LMPHJHQYDQ6PXOGHUV  PHWKHWSODQJHELHGLQURRG39'*

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

4 Conclusie 4.1 Synthese en conclusies 2S EDVLV YDQ KHW YRRURQGHU]RHN ZRUGHQ GLYHUVH UHVWHQ YHUZDFKW XLW GH SUHKLVWRULH HQ 5RPHLQVH WLMG HQ EHVWDDWGDDUQDDVWHHQFRQFUHWHYHUZDFKWLQJRSUHVWHQYDQGHYHVWLQJZHUNHQHQKDYHQVSRRUOLMQXLWGHQLHXZH WLMG2SEDVLVYDQKHWERRURQGHU]RHN]LMQRSKRRIGOLMQHQWZHHQLYHDXVWHRQGHUVFKHLGHQZDDUDDQGH]HUHVWHQ UHFKWVWUHHNV]LMQWHNRSSHOHQGHERYHQVWHWRWPEHVWDDWXLWDQWURSRJHHQDDQJHYRHUGHRIRPJH]HWWH JURQGGDDURQGHU LVGHJURQGQLHWJHURHUGHQEHYLQGW]LFKGH&KRUL]RQW Antropogene ophoging: nieuwe tijd +HWPDDLYHOGEHYLQGW]LFKWXVVHQHQP 1$3 +LHU EHYLQGW]LFKHHQWRWPGLNSDNNHWGDW EHVWDDW XLW UHVWHQ YDQ GH YHVWLQJZHUNHQ XLW KHW YURHJVWH EHJLQ YDQ GH H HHXZ HQ RSKRJLQJVODJHQ WHQ EHKRHYHYDQGHKDYHQVSRRUOLMQXLWKHWPLGGHQYDQGHH HHXZ'H]HUHVWHQ]LMQELMHHUGHUHRQGHU]RHNHQLQ KHW SODQJHELHG UHHGV DDQJHWRRQG HQ GHVWLMGV RRN DOV EHKRXGHQVZDDUGLJ JHZDDUGHHUG PDDU HU LV JHHQ GHILQLWLHIVHOHFWLHEHVOXLWRYHU JHQRPHQ Natuurlijke ondergrond: prehistorie en Romeinse tijd 'HWRSYDQGHRQJHURHUGHJURQGOLJWWXVVHQHQP PY P 1$3 (U OLMNWJHHQVSUDNHYDQHHQ FXOWXXUODDJ PDDU DDQZH]LJKHLG YDQ VSRUHQ IXQGHULQJVUHVWHQ RI GH 5RPHLQVH ZHJ NXQQHQ QLHW ZRUGHQ

XLWJHVORWHQ+RHZHOQLHWSUHFLHVYDOWWHEHSDOHQKRHYHHOYDQKHWRRUVSURQNHOLMNERGHPSURILHORQWEUHHNWOLMNW GHDIWRSSLQJHUYDQEHSHUNWWH]LMQ%RYHQGLHQ]LMQRSFDPYDQKHWSODQJHELHG]RZHOSUHKLVWRULVFKHDOV 5RPHLQVH UHVWHQDDQJHWURIIHQYDQDIP1$3 'DWGLUHFWWHQQRRUGHQYDQKHWKXLGLJRQGHU]RHNVJHELHGDI]HWWLQJHQYDQGH)RUPDWLHYDQ.UHIWHQKH\H]LMQ DDQJHWURIIHQ ELQQHQ  P PY OLMNW RS EDVLV YDQ GH UHVXOWDWHQ YDQ KHW ERRURQGHU]RHN RQZDDUVFKLMQOLMN 9HUPRHGHOLMNEHWUHIWKHWVHFXQGDLU YHUSODDWVWPDWHULDDOYDQGH]HDI]HWWLQJHQGDWRRNLQGHERULQJHQDOVGLNNH RSKRJLQJVSDNNHWWHQLVDDQJHWURIIHQ 5HVWHQXLWDQGHUHSHULRGHVZRUGHQQLHWYHUZDFKW



(ULVJHHQVHOHFWLHEHVOXLWQDDUDDQOHLGLQJYDQGH]HZDDUGHULQJEHNHQG



 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

4.1.1 Aangepaste gespecificeerde archeologische verwachting 'H JHVSHFLILFHHUGH YHUZDFKWLQJ XLW KHW EXUHDXRQGHU]RHN LV RS EDVLV KHW ERRURQGHU]RHN ELMJHVWHOG HQ DDQJHVFKHUSWHQLQ7DEHO VDPHQJHYDWHQLQEHNQRSWHYRUPZHHUJHJHYHQ archeologische verwachting verwachte kenmerken archeologische resten (complextype, periode spoortypen, omvang, locatie en indicatoren)

diepteligging resten t.o.v. maaiveld

SUHKLVWRULH

PLGGHQ

VSRUHQYDQRQEHNHQGHDDUGLQGHYRUPYDQ SDDO NXLOHQ JUHSSHOVDDUGHZHUNQDWXXUVWHHQKRXWVNRROERWUHVWHQHQ JHEUXLNVYRRUZHUSHQ

YDQDIHQ PPY P 1$3 

5RPHLQVHWLMG

KRRJ

ZHJHQPRQXPHQWHQJUDYHQHQQHGHU]HWWLQJVVSRUHQLQGH YRUPYDQ SDDO NXLOHQJUHSSHOVHQIXQGHULQJHQ ERXZ DDUGHZHUNQDWXXUVWHHQPHWDDOUHVWHQJODVUHVWHQ KRXWVNRROERWUHVWHQHQJHEUXLNVYRRUZHUSHQ

YDQDIHQ PPY P 1$3 

QLHXZHWLMG

KRRJ

YDQDIPDDLYHOG YHVWLQJZHUNHQLQGHYRUPYDQRSKRJLQJVODJHQZDOOHQ JUDFKWHQHQPXXUZHUNHQVSRUHQPEWKHWKDYHQVSRRU LQGH HQP 1$3 YRUPYDQRSKRJLQJVODJHQHHQVSRRUEHGHQHYHQWXHOH SRHUHQYDQJHERXZHQ

7DEHO$UFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJSHU SHULRGH

4.2 Beantwoording van de onderzoeksvragen 2PGHGRHOVWHOOLQJYDQKHWRQGHU]RHNWHYHUZH]HQOLMNHQ]LMQLQKHW3ODQYDQ$DQSDNYLMIRQGHU]RHNVYUDJHQ JHIRUPXOHHUG 1.

Wat is de (geomorfologische en) bodemkundige opbouw van de ondergrond in het plangebied? 'H ERYHQVWHWRWP EHVWDDWXLWDQWURSRJHHQDDQJHYRHUGHRIRPJH]HWWHJURQGGDDURQGHU LV GHJURQGRQJHURHUGHQEHYLQGW]LFKGH&KRUL]RQW

2.

In hoeverre is deze opbouw nog intact? (U OLMNWJHHQVSUDNH PHHU YDQHHQFXOWXXUODDJPDDU DDQZH]LJKHLGYDQVSRUHQIXQGHULQJVUHVWHQRI GH5RPHLQVHZHJNXQQHQQLHWZRUGHQXLWJHVORWHQ+RHZHOQLHWSUHFLHVYDOWWH EHSDOHQKRHYHHOYDQ KHWRRUVSURQNHOLMNERGHPSURILHORQWEUHHNWOLMNWGHDIWRSSLQJHUYDQEHSHUNWWH]LMQ

3.

Bevinden zich archeologisch relevante afzettingen in het plangebied? Zo ja, op welke diepte ten opzichte van het maaiveld en het NAP? -D]RZHOGHRSKRJLQJVODJHQDOVGHQDWXXUOLMNH RQGHUJURQG]LMQDUFKHRORJLVFKUHOHYDQW=LH7DEHO  YRRU GHGLHSWHOLJJLQJ

4.

Alhoewel niet het doel van een verkennend booronderzoek, zijn er desondanks toch archeologische indicatoren aangetroffen? Zo ja: o Op welke diepte ten opzichte van het maaiveld en NAP zijn deze archeologische indicatoren aangetroffen? 9DQDIKHWPDDLYHOG HQP 1$3 WRWHQPPY P 1$3  o

Wat is de horizontaal ruimtelijke spreiding van deze archeologische indicatoren? 'H LQGLFDWRUHQ]LMQLQDOOHERULQJHQDDQJHWURIIHQ 

6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

o

Wat is de aard en ouderdom van deze indicatoren? +HWEHWUHIWYRRUQDPHOLMNIUDJPHQWHQEDNVWHHQSXLQPDDU RRNVLQWHODFKWLJHIUDJPHQWMHVGLHLQDOOH ERULQJHQ]LMQDDQJHWURIIHQ'DDUQDDVWLVXLWGHEDVLVYDQKHWHHUVWHERRUSURILHOHHQVWXNMHYDQHHQ GXQQHSLMSHQNRSYDQFD P1$3 P PY RSJHERRUG'DDUPHHGDWHHUWGH]HJHURHUGHODDJ RS]LMQYURHJVWLQGHWZHHGHKHOIWYDQGHQLHXZH WLMG

5.

In welk opzicht kan op basis van het veldonderzoek de archeologische verwachting worden bijgesteld? +HW YHOGRQGHU]RHN KHHIW PQ LQ]LFKW JHJHYHQ LQ GH YHUZDFKWH GLHSWHOLJJLQJ YDQ HYHQWXHHO SUHKLVWRULVFKH HQ5RPHLQVHUHVWHQ

4.3 Selectieadvies %LQQHQKHWSODQJHELHG]LMQWZHHQLYHDXVDDQJHWURIIHQPHWHHQDUFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJ'HERYHQVWH WRWP EHVWDDWXLWDQWURSRJHHQDDQJHYRHUGHRIRPJH]HWWHJURQGPHWHHQYHUZDFKWLQJRS UHVWHQYDQGH YHUGHGLJLQJVZHUNHQ HQ GH KDYHQVSRRUOLMQ XLW GH QLHXZH WLMG 'H]H UHVWHQ ]LMQ DO ELM HHQ HHUGHU RQGHU]RHN JHGHHOWHOLMN LQNDDUWJHEUDFKWHQJHZDDUGHHUG 2SEDVLVKLHUYDQNDQHHQEHVOXLWJHQRPHQZRUGHQGRRU GH EHYRHJGH RYHUKHLG :DQQHHU GH EHKRXGHQVZDDUGLJKHLG YDQ GH]H UHVWHQ GRRU KHW EHYRHJG JH]DJ PLGGHOVHHQVHOHFWLHEHVOXLWZRUGWEHNUDFKWLJGGLHQWGHYLQGSODDWVELMYRRUNHXU in situWHZRUGHQEHKRXGHQ GRRU ELMYRRUEHHOGSODQDDQSDVVLQJ RIex situ GRRU PLGGHOYDQHHQRSJUDYLQJ 9DQDIHQP PY P1$3 EHVWDDWHHQYHUZDFKWLQJRSUHVWHQXLWGHSUHKLVWRULHHQ5RPHLQVH WLMG*HDGYLVHHUGZRUGWRP KLHU ELMGHSODQYRUPLQJPHHUHNHQLQJWHKRXGHQ]RGDWHYHQWXHOHYHUVWRULQJZRUGW YRRUNRPHQ 'H EHYRHJGH RYHUKHLG NDQ GDDUELM UDQGYRRUZDDUGHQ RSVWHOOHQ ELMYRRUEHHOG HHQ PD[LPDDO WRHJHVWDQHYHUVWRULQJVJUDDGDOVJHYROJYDQELMYRRUEHHOGKHLHQ ,QGLHQ SODQDDQSDVVLQJ QLHW PRJHOLMN LV ]RX GH YROJHQGH VWDS LQ KHW SURFHV YDQ GH $UFKHRORJLVFKH 0RQXPHQWHQ]RUJ $0= ]LMQRP HYHQWXHHODDQZH]LJHDUFKHRORJLVFKHUHVWHQLQNDDUWWHEUHQJHQ NDUWHUHQ 

HQWHZDDUGHQLQGHYRUPYDQHHQNDUWHUHQGHQZDDUGHUHQGSURHIVOHXYHQRQGHU]RHN*H]LHQGH GLHSWHOLJJLQJ !  P PY  YDQ GH SRWHQWLHHO DDQZH]LJH UHVWHQ XLW GH SUHKLVWRULH HQ GH 5RPHLQVH WLMG LV HHQ UHJXOLHU SURHIVOHXYHQRQGHU]RHNKLHU SUDNWLVFKJH]LHQKDDVWQLHWXLWYRHUEDDU'DDURP KHHIWHYHQWXHOHSODQDDQSDVVLQJ KLHU GHV WH PHHU GH YRRUNHXU $OV DOWHUQDWLHI NDQ HUYRRU ZRUGHQ JHNR]HQ RP HYHQWXHOH UHVWHQ LQ NDDUW WH EUHQJHQHQHYHQWXHHOJHOLMNRS WHJUDYHQDOVRQGHUGHHOYDQKHWFLYLHOWHFKQLVFKSURFHV ELMYRRUEHHOGELMKHW XLWJUDYHQYDQHHQHYHQWXHOHERXZNXLS'HWLMGHQNRVWHQGLHKLHUPHHJHPRHLG]LMQPRHWHQGDQRQGHUGHHO XLWPDNHQYDQKHWGHILQLWLHIRQWZHUSRIEHVWHN RI DQGHUV]LQVLQKHWSURFHV]LMQJHZDDUERUJG(HQHYHQWXHHO SURHIVOHXYHQRQGHU]RHNHQGDDUXLWYROJHQGHRSJUDYLQJHQGLHQHQSODDWVWHYLQGHQRSEDVLVYDQHHQGRRU GH EHYRHJGH RYHUKHLGJRHGJHNHXUG3URJUDPPDYDQ(LVHQ 'LWVHOHFWLHDGYLHVGLHQWWHZRUGHQYRRUJHOHJGDDQGHEHYRHJGHRYHUKHLG EHYRHJGJH]DJDUFKHRORJLHYDQ GHJHPHHQWH1LMPHJHQ GLHXLWHLQGHOLMNHHQVHOHFWLHEHVOXLWPRHWQHPHQ+HWVHOHFWLHEHVOXLWHQGHWHQHPHQ PDDWUHJHO YHUYROJRQGHU]RHNRIYULMJHYHQ LVYRRUEHKRXGHQDDQGHEHYRHJGHRYHUKHLG

 

(HQNOHLQGHHOYDQGHUHVWHQGHRPYDQJYDQKHW,923 HQEHSHUNWWRWGHWRHQPDOLJHVDQHULQJLVUHHGVRSJHJUDYHQ 

6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

4.4 Voorbehoud +HWXLWJHYRHUGHRQGHU]RHNLVRS]RUJYXOGLJHZLM]HYHUULFKWYROJHQVGHDOJHPHHQJHEUXLNHOLMNHLQ]LFKWHQHQ PHWKRGHQ+HWDUFKHRORJLVFKHRQGHU]RHNLVHURSJHULFKWRPGHNDQVRSKHWDDQWUHIIHQGDQZHOYHUQLHWLJHQ YDQ DUFKHRORJLVFKH ZDDUGHQ ELM ERGHPLQJUHSHQ LQ KHW RQGHU]RHNVJHELHG WH YHUNOHLQHQ $DQJH]LHQ KHW RQGHU]RHNLVXLWJHYRHUGGRRU PLGGHOYDQHHQVWHHNSURHINXQQHQGHRQGHU]RHNVUHVXOWDWHQJHHQ]HNHUKHLG JDUDQGHUHQRPWUHQWGHDDQ RIDIZH]LJKHLGYDQDUFKHRORJLVFKH ZDDUGHQELQQHQKHWSODQJHELHG,QGLHQELM JUDDIZHUN]DDPKHGHQ DUFKHRORJLVFKH ZDDUGHQ ZRUGHQ DDQJHWURIIHQ GLHQHQ GH]H FRQIRUP GH (UIJRHGZHW  DUWLNHOHQJHPHOGWHZRUGHQ

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

Literatuurlijst %RVFK-+$Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode 2008-U-R0881/A8WUHFKW *HHU 3YDQGHPlan van Aanpak Hezelpoort – Parkeerterrein ‘Oude Stad’ Gemeente Nijmegen. Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O), verkennend booronderzoek1LMPHJHQ (QFNHYRUW+YDQ ++RPPHV Tussen Havenlunet en aspergeversperring. Militaire hindernissen uit de 19e en 20e eeuw bij en in de Nieuwe Hezelpoort in Nijmegen1LMPHJHQ $UFKHRORJLVFKH%HULFKWHQ 1LMPHJHQ± 5DSSRUW  2RVWHUEDDQ-Een archeologisch bureauonderzoek. Het Havenplein1LMPHJHQ $UFKHRORJLVFKH %HULFKWHQ1LMPHJHQ± %ULHIUDSSRUW  5RRGH) GHVestingwerken Menno van Coehoorn (1700-1702) onder parkeerterrein Oude Stad 1LMPHJHQ $UFKHRORJLVFKH%HULFKWHQ1LMPHJHQ± %ULHIUDSSRUW  6,.% Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1*RXGD Geraadpleegde bronnen en/of internetsites $FWXHHO+RRJWHEHVWDQG1HGHUODQG $+1 5LMNVZDWHUVWDDW JHUDDGSOHHJGYLDKWWSZZZDKQQOQRYHPEHU  $UFKHRORJLVFKH%HOHLGVDGYLHVNDDUW $%$.

*HPHHQWH1LMPHJHQ JHUDDGSOHHJGYLDKWWSNDDUWQLMPHJHQQO$%$. QRYHPEHU  /XFKWIRWRJHPHHQWH1LMPHJHQ JHUDDGSOHHJGYLD$WOD] KWWSVNDDUWQLMPHJHQQONDDUWYLHZHU QRYHPEHU  6WDGVSODWWHJURQGYDQ1LMPHJHQ - 6PXOGHUV  JHUDDGSOHHJGYLD$WOD] KWWSVNDDUWQLMPHJHQQONDDUWYLHZHULQGH[SKS"#+LVWRULHQRYHPEHU  7RSRJUDILVFKHRQGHUJURQGYDQ1LMPHJHQ %57%$*  JHUDDGSOHHJGYLD$WOD] KWWSVNDDUWQLMPHJHQQONDDUWYLHZHU QRYHPEHU 

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

Lijst van afbeeldingen )LJXXU  /RFDWLHYDQKHWSODQ HQRQGHU]RHNVJHELHG URRG RSGH WRSRJUDILVFKH NDDUW EURQ 2SHQ7RSR  39'* )LJXXU 6LWXHULQJYDQKHWSODQ HQRQGHU]RHNVJHELHG URRG RSHHQOXFKWIRWRYDQ EURQ*HPHHQWH 1LMPHJHQ 39'* )LJXXU  *UHQ]HQ YDQ KHW HHUGHU ELQQHQ KHW SODQJHELHG XLWJHYRHUG RQGHU]RHN EURQ %$%1%*7 .DGDVWHU 39'* )LJXXU %RRUSXQWHQRSGHWRSRJUDILVFKHNDDUW EURQ%*7 .DGDVWHU 39'* )LJXXU  9RRUDIJDDQG DDQ KHW YHUGHU GRRU]HWWHQ YDQ GH ERULQJ YLQGW GHWHFWLH RS QLHWJHVSURQJHQ H[SORVLHYHQSODDWVLQKHWERRUJDW39'* )LJXXU )RWRYDQGH EUXJRYHU GHJUDFKWYDQGHKDOYHPDDQEXLWHQGH+H]HOSRRUW  .LMNULFKWLQJYDQ QRRUGRRVWQDDU

]XLGZHVW5$1) )LJXXU 8LWVQHGHXLWKHW$+1PHWJOREDDOGH YHUZDFKWH OLJJLQJYDQGHKRRJWHOLMQHQURQGKHWSODQJHELHG URRG $+139'* )LJXXU 8LWVQHGHXLWGHVWDGVSODWWHJURQGYDQ1LMPHJHQYDQ6PXOGHUV  PHWKHWSODQJHELHGLQURRG 39'*

Lijst van tabellen 7DEHO2YHU]LFKWYDQHHUGHU ELQQHQKHWSODQJHELHGXLWJHYRHUGRQGHU]RHN  7DEHO$UFKHRORJLVFKHYHUZDFKWLQJSHU SHULRGH

Illustratieverantwoording $+1

$FWXHHO+RRJWHEHVWDQG1HGHUODQG 5LMNVZDWHUVWDDW 

39'* 3HSLMQYDQGH*HHU 5$1 5HJLRQDDO$UFKLHI1LMPHJHQ

Lijst van bijlagen %LMODJH

%RRUEHVFKULMYLQJHQ

Voor overige projectinformatie: Indien meer informatie is gewenst, wordt verwezen naar de volledige dataset van onderhavig onderzoek in het e-depot: GDQV]XK]V KWWSVG[GRLRUJ  Toelichting De dataset, met onder meer de archeologische database en de GIS-dataset, is gedeponeerd in het e-depot van DANS Easy (Data Archiving en Networked Services, Electronic Archiving System). De dataset heeft hier een unieke en permanente identificatiecode ook wel Persistent Identifier of Digital Object Identifier (DOI) gekregen, waardoor de locatie van de dataset altijd traceerbaar blijft.

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

%XUHDX$UFKHRORJLHHQ%RGHPNZDOLWHLW *HPHHQWH1LMPHJHQ

Bijlage 1: Boorbeschrijvingen

 6WDQGDDUGUDSSRUW,922+H +HVHODDQ 3DUNHHUWHUUHLQ2XGH6WDG

Bijlage 1: Boorbeschrijving

boring: HE21-1

beschrijver: EH/PG, datum: 17-11-2020, X: 187.145,09, Y: 428.945,91, precisie locatie: 1 dm, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 15,02, precisie hoogte: 1 dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: GPS, boortype: Avegaar 145 mm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: verhard, provincie: Gelderland, gemeente: Nijmegen, plaatsnaam: Nijmegen, opdrachtgever: Gemeente Nijmegen, uitvoerder: BABN

0 cm -Mv / 15,02 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgrijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Opmerking: g1; heterogeen

140 cm -Mv / 13,62 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, sterk humeus, donkerbruingrijs, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Opmerking: g1; heterogeen

155 cm -Mv / 13,47 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgrijsbruin, zeer grof Bodemkundig: enkele Fe-vlekken, interpretatie: opgebrachte grond Opmerking: g1; heterogeen

210 cm -Mv / 12,92 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, bruingrijs, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Opmerking: g1; heterogeen

365 cm -Mv / 11,37 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, lichtgrijsbruin, kleibrokken, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Archeologie: enkel fragment bouwpuin (onbepaald) Opmerking: g1; heterogeen; +bks +leembrokjes

440 cm -Mv / 10,62 m +NAP Lithologie: zand, sterk siltig, bruingrijs, kleibrokken, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Archeologie: enkel fragment bouwpuin (onbepaald) Opmerking: g1; heterogeen

495 cm -Mv / 10,07 m +NAP Lithologie: zand, sterk siltig, donkerbruingrijs, kleibrokken, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Archeologie: fragmenten bouwpuin (onbepaald) Opmerking: g1; +frag. pijpekop

550 cm -Mv / 9,52 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, uiterst grof Bodemkundig: C-horizont Opmerking: g2;

630 cm -Mv / 8,72 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: C-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: g1;

650 cm -Mv / 8,52 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: C-horizont, enkele Fe-vlekken

680 cm -Mv / 8,22 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtoranjebruin, zeer grof Bodemkundig: C-horizont, veel Fe-vlekken

Einde boring op 700 cm -Mv / 8,02 m +NAP

Bijlage 1: Boorbeschrijving

boring: HE21-2

beschrijver: EH/PG, datum: 17-11-2020, X: 187.133,45, Y: 428.909,79, precisie locatie: 1 dm, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 15,12, precisie hoogte: 1 dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: GPS, boortype: Avegaar 145 mm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: verhard, provincie: Gelderland, gemeente: Nijmegen, plaatsnaam: Nijmegen, opdrachtgever: Gemeente Nijmegen, uitvoerder: BABN

0 cm -Mv / 15,12 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, zwak grindig, lichtbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord

50 cm -Mv / 14,62 m +NAP Algemeen: aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord

70 cm -Mv / 14,42 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, donkerzwartgrijs, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord

110 cm -Mv / 14,02 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, grijs, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: stuk plastic

135 cm -Mv / 13,77 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: enkele Fe-vlekken, interpretatie: verstoord

270 cm -Mv / 12,42 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, bruingrijs, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Archeologie: enkele spikkel houtskool, fragmenten bouwpuin (onbepaald) Opmerking: homogeen pakket

340 cm -Mv / 11,72 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, bruingrijs, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Archeologie: enkele spikkel houtskool, fragmenten bouwpuin (onbepaald) Opmerking: heterogeen pakket: vuil, rommelig, brokken-'C'; +sintels,bks,mortel

550 cm -Mv / 9,62 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, donkerbruingrijs, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Archeologie: enkele spikkel houtskool, fragmenten bouwpuin (onbepaald) Opmerking: homogeen pakket; +sintels,bks,mortel

590 cm -Mv / 9,22 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, zwak grindig, grijsbruin, uiterst grof Bodemkundig: AC-horizont, interpretatie: menglaag

620 cm -Mv / 8,92 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, matig grindig, lichtgeelbruin, uiterst grof Bodemkundig: C-horizont

670 cm -Mv / 8,42 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: C-horizont

Einde boring op 700 cm -Mv / 8,12 m +NAP

Bijlage 1: Boorbeschrijving

boring: HE21-3

beschrijver: EH/PG, datum: 17-11-2020, X: 187.119,21, Y: 428.877,59, precisie locatie: 1 dm, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 15,13, precisie hoogte: 1 dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: GPS, boortype: Avegaar 145 mm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: verhard, provincie: Gelderland, gemeente: Nijmegen, plaatsnaam: Nijmegen, opdrachtgever: Gemeente Nijmegen, uitvoerder: BABN

0 cm -Mv / 15,13 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Opmerking: g1

50 cm -Mv / 14,63 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Opmerking: g1

80 cm -Mv / 14,33 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: menglaag Opmerking: g2

120 cm -Mv / 13,93 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

180 cm -Mv / 13,33 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

220 cm -Mv / 12,93 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1; 'vlekken A'

340 cm -Mv / 11,73 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1;

400 cm -Mv / 11,13 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1; brokjes humeus zand

480 cm -Mv / 10,33 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

500 cm -Mv / 10,13 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

550 cm -Mv / 9,63 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Archeologie: enkel fragment bouwpuin (onbepaald) Opmerking: g1; bks

590 cm -Mv / 9,23 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: AC-horizont, interpretatie: menglaag Opmerking: g1

610 cm -Mv / 9,03 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: C-horizont, enkele Fe-vlekken Archeologie: enkel fragment bouwpuin (onbepaald) Opmerking: g1

Einde boring op 700 cm -Mv / 8,13 m +NAP

Bijlage 1: Boorbeschrijving

boring: HE21-4

beschrijver: EH/PG, datum: 17-11-2020, X: 187.104,68, Y: 428.845,27, precisie locatie: 1 dm, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 15,22, precisie hoogte: 1 dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: GPS, boortype: Avegaar 145 mm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: verhard, provincie: Gelderland, gemeente: Nijmegen, plaatsnaam: Nijmegen, opdrachtgever: Gemeente Nijmegen, uitvoerder: BABN

0 cm -Mv / 15,22 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

100 cm -Mv / 14,22 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

125 cm -Mv / 13,97 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1; humeuze brokken

235 cm -Mv / 12,87 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, sterk humeus, donkerbruingrijs, kleibrokken, zeer grof Bodemkundig: enkele Fe-vlekken, interpretatie: verstoord Archeologie: enkel fragment bouwpuin Opmerking: g1

260 cm -Mv / 12,62 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, grijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

300 cm -Mv / 12,22 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, donkerbruingrijs, matig grof Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond Archeologie: enkel fragment bouwpuin Opmerking: g1; c-vlekken

360 cm -Mv / 11,62 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, lichtgrijsbruin, matig grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Archeologie: enkel fragment bouwpuin Opmerking: g1

400 cm -Mv / 11,22 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, bruingrijs, matig grof Bodemkundig: interpretatie: menglaag Archeologie: fragmenten bouwpuin Opmerking: g1; bks.brokken/c-materiaal

450 cm -Mv / 10,72 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, donkerbruingrijs, veenbrokken, matig grof Bodemkundig: interpretatie: menglaag Archeologie: enkel fragment aardewerk, fragmenten bouwpuin Opmerking: bks.brokken/c-materiaal

510 cm -Mv / 10,12 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, lichtgrijsbruin, veenbrokken, matig grof Bodemkundig: enkele Fe-vlekken, interpretatie: opgebrachte grond Opmerking: g1

550 cm -Mv / 9,72 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, donkerbruingrijs, veenbrokken, matig grof Bodemkundig: interpretatie: menglaag Archeologie: enkel fragment aardewerk, fragmenten bouwpuin Opmerking: bks.brokken/c-materiaal

600 cm -Mv / 9,22 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, enkele kleilagen, zeer grof Bodemkundig: C-horizont

610 cm -Mv / 9,12 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: C-horizont

Einde boring op 700 cm -Mv / 8,22 m +NAP

Bijlage 1: Boorbeschrijving

boring: HE21-5

beschrijver: EH/PG, datum: 17-11-2020, X: 187.104,08, Y: 428.979,86, precisie locatie: 1 dm, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 14,81, precisie hoogte: 1 dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: GPS, boortype: Avegaar 145 mm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: verhard, provincie: Gelderland, gemeente: Nijmegen, plaatsnaam: Nijmegen, opdrachtgever: Gemeente Nijmegen, uitvoerder: BABN

0 cm -Mv / 14,81 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, lichtgrijsbruin, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: menglaag Opmerking: g1

90 cm -Mv / 13,91 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, sterk humeus, donkerbruingrijs, compact (alleen zand en veen), zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Archeologie: fragmenten bouwpuin (onbepaald) Opmerking: g1; +gls +bks

210 cm -Mv / 12,71 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, geelbruin, veenbrokken, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: menglaag Archeologie: fragmenten bouwpuin (onbepaald) Opmerking: g1

260 cm -Mv / 12,21 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, veenbrokken, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

350 cm -Mv / 11,31 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: enkele Fe-vlekken, interpretatie: verstoord Opmerking: g1

400 cm -Mv / 10,81 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, geelgrijs, zeer grof Bodemkundig: interpretatie: verstoord Opmerking: g1

580 cm -Mv / 9,01 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, lichtgeelbruin, zeer grof Bodemkundig: C-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: g1

Einde boring op 700 cm -Mv / 7,81 m +NAP

Bijlage 1: Boorbeschrijving

boring: HE21-6

beschrijver: EH/PG, datum: 17-11-2020, X: 187.129,03, Y: 428.980,15, precisie locatie: 1 dm, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 14,97, precisie hoogte: 1 dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: GPS, boortype: Avegaar 145 mm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: verhard, provincie: Gelderland, gemeente: Nijmegen, plaatsnaam: Nijmegen, opdrachtgever: Gemeente Nijmegen, uitvoerder: BABN