Bijlage 1 Verslag Facfinding mission Gaziantep

VERSLAG FACT FINDING MISSION naar GAZIANTEP TURKIJE 27 november – 1 december 2023

Vooraf Inleiding Eind november 2023 vertrok een delegatie van de Nijmeegse Stichting Wederopbouw Gaziantep (hierna: Stichting) voor een korte verkenningsmissie naar het aardbevingsgebied in Turkije. De delegatie had als opdracht te praten met de mensen in het getroffen gebied binnen de regio Gaziantep en te inventariseren waar de belangrijkste noden en behoeften liggen. Dat alles binnen het kader van de doelstelling van de Stichting: ondersteuning van lokale kleinschalige initiatieven die een bijdrage leveren aan de wederopbouw van de regio Gaziantep, met speciale focus op kinderen en jongeren. De Stichting is in het leven geroepen na de aardbevingen die Turkije en Syrië troffen op 6 februari 2023. Met ontzetting zagen we de enorme verwoestingen. Een aantal steden en dorpen is vrijwel volledig weggevaagd. Andere lijden immense schade aan gebouwen, ondergrondse infrastructuur, ziekenhuizen, scholen. Het is een ravage. Het meest overweldigend is het verlies aan mensenlevens, dat, alleen al in Turkije, oploopt tot 50.000. Er is sprake van 100.00 tot 200.000 gewonden. Het psychisch leed is onbeschrijflijk. Een van de getroffen gebieden ligt binnen de metropoolgemeente Gaziantep, de stad waarmee de gemeente Nijmegen jarenlang een stedenband onderhield.

De oude contacten en de nog steeds ervaren betrokkenheid bij Gaziantep brachten enkele personen tot het initiatief om ook na de fase van noodhulp een bijdrage te gaan leveren. Op 2 mei 2023 werd met dat doel de Nijmeegse Stichting Wederopbouw Gaziantep opgericht. We doen hier verslag van onze bevindingen tijdens de verkenningsmissie en presenteren een aantal concrete voorstellen die wij beoordelen als realiseerbaar in samenwerking met partners in de regio Nijmegen. Voorbereiding van de reis Voorafgaand aan de reis heeft de Stichting zich georiënteerd op de situatie in het getroffen gebied. De zwaarste verliezen aan mensenlevens en materiële schade binnen de regio Gaziantep werden geleden in Nurdağı en İslahiye, provinciestadjes op 68 en 89 kilometer afstand van de stad Gaziantep. Op de sociale media waren al direct na de aardbevingen beelden te zien van de verwoestingen in de beide stadjes. In de maanden daarna verschenen onderzoeksrapporten van verschillende beroepsgroepen zoals van medici, verpleegkundigen en psychologen (Sanko-Universiteit), de organisatie van ingenieurs en architecten (TMMOB) en de onderwijsvakbond Eğitim İş. In grote lijnen waren we op de hoogte van de situatie. Mede op grond daarvan wilden we tijdens de reis focussen op de psychosociale situatie van jongeren en op de onderwijssector.

Nurdağı en İslahiye vallen bestuurlijk onder de Metropoolgemeente Gaziantep. Het onderwijs daarentegen is een verantwoordelijkheid van de centrale overheid en valt onder het gouvernement van de provincie, de Valilik. Om direct met de juiste verantwoordelijken in contact te komen hebben we een beroep gedaan op het Turkse consulaat in Deventer dat in de persoon van consul generaal M. Hakan Cengiz zeer behulpzaam was. De Metropoolgemeente Gaziantep was daarop zo vriendelijk een programma voor ons te organiseren.

2

Programma Dag 1:

Gesprekken met bestuurders:  Directie Onderwijs van de Provincie Gaziantep  Metropoolgemeente Gaziantep

Dag 2:

Bezoek aan getroffen gebieden:  Nurdağı: gemeentehuis, containerstad (incl. containerwoning) en sociale markten  İslahiye: containerschool  Hisar Köyü, ingestorte dorpsschool

Dag 3:

Gaziantep:  Bezoek Şimşek Fuat-School  Gizem Doğan Center (Yaşayarak Öğrenme Merkezi – Centrum voor Leren door Ervaren)

Dag 4:

Gaziantep:  Bezoek Planetarium en Science Center – Data Coördinatie Centrum Smart City Gaziantep

Omdat we op 27 november in de avond/nacht arriveerden, ving het programma aan op dinsdag 28 november. Dag één besteedden we aan gesprekken met bestuurders die een centrale rol hebben gespeeld direct na de aardbeving en in de periode daarna. Op dag twee bezochten we Nurdağı en İslahiye. Daar spraken we met professionals die direct na de aardbeving tot op heden betrokken zijn bij de hulpverlening. Vervolgens bezochten we een containerstad en een containerschool en spraken we met bewoners, kinderen, vrijwilligers en onderwijzers. Op dag drie maakten we kennis met de cultuur- en natuurschatten van de regio en bezochten we een school in Gaziantep-stad die model staat voor scholen in de toekomst. De dag werd afgesloten met een bezoek aan het centrum waar bijna 10 jaar geleden een groep van 17 leerlingen met vier begeleiders van de Nijmeegse Scholengemeenschap Groenewoud (NSG) verbleef. Daaronder een van de leden van onze delegatie. De leerlingen waren in de winter van 2014 in Gaziantep vanwege een uitwisselingsprogramma in het kader van de toenmalige Stedenband tussen Nijmegen en Gaziantep. Op de dag van vertrek, dag vier, maakten we nog kort kennis met de geschiedenis van de stad en werden we ontvangen op het Data Coördinatie Centrum van Smart City Gaziantep.

We kregen daar een presentatie van de wijze waarop het centrum, met beschikbare data behulpzaam was in de eerste periode na de aardbeving. Gedurende deze vier dagen werden we genereus ontvangen en begeleid door twee ambtenaren van de afdeling internationale betrekkingen van de Metropoolgemeente Gaziantep: Şahin Ҫetin, Directeur communicatie buitenlandse betrekkingen, en Sema Yakıcı, Expert buitenlandse zaken. Bovendien stond ons vier dagen lang een busje met chauffeur ter beschikking en stuurde het gouvernement op dag twee een fotograaf met ons mee. We kijken terug op een indrukwekkende reis en hopen u met dit verslag en met de foto’s een beeld te geven van de huidige situatie in de regio Gaziantep.

3

Dag 1: Gesprekken met bestuurders Het belang van een berichtje: hart onder de riem Al in het eerste gesprek werd ons duidelijk hoeveel waarde er op bestuurlijk en ambtelijk niveau werd gehecht aan de tekenen van medeleven die tijdens de eerste dagen na de aardbeving binnen kwamen vanuit het buitenland. Meer dan wij ons konden voorstellen hadden de telefoontjes, appjes, mailtjes van contacten en collega’s ver weg de mensen een hart onder de riem gestoken.

Directie Onderwijs van de Provincie Gaziantep Onderwijs zwaar getroffen Op 28 november werden we ontvangen door de Directeur Onderwijs van de Provincie Gaziantep, de heer Yasin Tepe. De heer Tepe vertelde ons wat er vanaf het moment van de aardbeving gebeurde en hoe hij vanuit zijn positie leiding kon geven aan de eerste noodhulpacties. Schoolgebouwen werden onmiddellijk beschikbaar gesteld voor de opvang van mensen waarvan het huis was ingestort of onbewoonbaar was geworden. Het hele onderwijspersoneel werd ingeschakeld in de hulpverlening; voorraden werden ingezet en binnen 24 uur waren er maaltijden voor duizenden mensen. De schade in de onderwijssector bleek enorm, met name in Nurdağı en İslahiye. 80 leerkrachten en 600 kinderen overleefden de aardbeving niet. 4000 woningen werden weggevaagd of onbewoonbaar, 10 scholen werden verwoest. Snel heropenen van scholen De heer Tepe benadrukte dat het voor kinderen na een dergelijke traumatische ervaring van belang is om snel in hun gewone ritme te komen. Zij verwerken over het algemeen dramatische gebeurtenissen sneller als ze in normale omstandigheden leven, dus naar school gaan. Er werd daarom besloten tot het opzetten van container-scholen. Op 13 maart, vijf weken na de aardbeving, konden in de regio Gaziantep de scholen weer open.

Behoeften: dorpsscholen en uitwisselingsprogramma’s Gevraagd naar lokale behoeften waarbij ondersteuning van buiten welkom is, gaf de heer Tepe aan dat de behoeften eindeloos zijn. Hij noemde echter ook een aantal specifieke projecten, zoals financiële hulp bij de bouw van dorpsscholen. Kinderen waarvan de school is ingestort kunnen nu naar scholen in de steden in de buurt. Maar dat is, zeker voor de jongsten, te belastend. Het is te ver weg; de kinderen zijn te lang van huis. Bovendien is het vervoer duur. Ouders houden hun kinderen daarom vaak thuis. Over hulp bij de bouw van nieuwe dorpsscholen heeft de heer Tepe al contacten met de Duitse zusterstad Duisburg en het Britse Beverley. Het zou mooi zijn, aldus de heer Tepe, wanneer Nijmegen zich bij dit initiatief zou kunnen aansluiten. De bouw van een dorpsschool wordt begroot op ongeveer € 300.000, -.

4

Van nog groter belang vond de heer Tepe het opzetten van uitwisseling-programma’s voor kinderen en jongeren. Met name voor hen die een of beide ouders hebben verloren. Dat geldt voor alle leeftijdscategorieën.

Metropoolgemeente Gaziantep Door de Metropoolgemeente Gaziantep werden we ontvangen in de persoon van de heer Mehmet Abdullah Aksoy, vice algemeen secretaris, een bestuurlijke functie die vergelijkbaar is met die van wethouder in Nederland. De heer Aksoy is belast met het herstel van het maatschappelijke leven in het getroffen gebied. Allereerst benadrukte de heer Aksoy het goede nieuws: op korte termijn, december 2023, zijn de eerste nieuwe woningen klaar. Met gepaste trots vertelde hij dat binnen een maand na de aardbeving van 6 februari er voor 16.000 mensen in Nurdağı een container-woning beschikbaar was. Dat aantal werd later uitgebreid. Gaziantep in staat tot snelle actie Ook de heer Aksoy beschreef de enorme verliezen aan mensenlevens, vee, gebouwen en infrastructuur in Nurdağı en İslahiye en de omliggende dorpen. Hij benadrukte echter ook dat hoewel de schade in Nurdağı en İslahiye vergelijkbaar is met die in Adıyaman en Hatay - waar respectievelijk 70 % en 80 % van de gebouwen is ingestort - de situatie van de beide provinciestadjes een stuk gunstiger is. Dat komt doordat de stad Gaziantep, het bestuurlijke centrum waar zij beide onder vallen, relatief weinig schade leed. Bestuurlijke capaciteit, infrastructuur en voorzieningen waren grotendeels intact.

De Metropoolgemeente Gaziantep was daardoor, anders dan in Hatay en Adıyaman het geval was, in staat om direct op te treden en deed dat ook. Containersteden Een van de eerste acties, zo vertelde de heer Aksoy, was het zorgen voor betrouwbaar drinkwater en het begaanbaar maken van de wegen, zodat hulpgoederen konden worden aangevoerd. Vervolgens zijn er in de regio een aantal grote en kleinere zogeheten ‘containersteden’ opgezet. Binnen 4 tot 6 weken na de aardbeving werden in de beide provinciestadjes zo’n 10.000 containers geplaatst en werd de daarvoor noodzakelijke ondergrondse en bovengrondse infrastructuur aangelegd. Denk daarbij aan waterleiding, riolering, elektriciteitsnet, wegen en op sociaal terrein aan een gezondheidscentrum, ziekenhuis, instructielokalen, bibliotheek, sportvelden, ontmoetingsruimtes, winkeltjes en werkplaatsen. Daarnaast werd gezorgd voor onderkomens en voedsel voor vee. Psychosociale hulp voor jongeren Uit het gesprek bleek dat er bij de wederopbouw van de stad bijzondere aandacht is voor de psychosociale toestand van kinderen en jongeren. De Metropoolgemeente biedt in samenwerking met de SANKO-Universiteit in Gaziantep psychosociale ondersteuning aan jongeren tot 18 jaar. Een speciaal daarvoor getraind team bezocht alle kinderen in Nurdağı en İslahiye die in tenten, containers en opvangcentra zijn ondergebracht.

Tijdens die bezoeken werden 15.689 kinderen bereikt. 2.457 van hen hebben een of beide ouders of andere familieleden verloren. Zij krijgen gerichte ondersteuning. Fysieke beperkingen: centrum voor gehandicapten Omdat Gaziantep het centrum is voor de productie van protheses, is in de regio veel kennis aanwezig over deze protheses. Dat is van belang gezien het hoge aantal mensen dat door de

5

aardbeving ledematen heeft verloren. We zien hier als delegatie mogelijkheden voor uitwisseling van know how in de nabije toekomst. Migratie en Syrische vluchtelingen De aardbeving is voor veel mensen reden geweest de regio te verlaten. 200.000 mensen vertrokken naar elders. De stijging van de huren - een direct gevolg van het enorm tekort aan veilige woningen - is daarbij een belangrijke factor. Ook de Syrische bevolking in de regio nam in aantal af, van 470.000 naar 435.000. Aanvankelijk, zeker in de periode voor de verkiezingen in mei 2023, leidde het hoge aantal Syriërs tot felle discussies. Er circuleerden voorstellen om Turken en Syriërs te scheiden en in aparte containersteden onder te brengen. Uiteindelijk bracht het inzicht dat het land moest worden opgebouwd en daarvoor ook de Syrische arbeidskrachten nodig zijn mensen tot andere gedachte. Positie van vrouwen Wij vroegen als delegatie expliciet naar de situatie van vrouwen, omdat bekend is dat in vergelijkbare crisissituaties vrouwen, al dan niet alleenstaand, extra kwetsbaar zijn. Volgens de heer Aksoy zijn er in totaal ongeveer 40.000 vrouwen in de regio Nurdağı en İslahiye. De gemeente heeft de indruk dat er sinds de aardbeving minder sprake is van geweld tegen vrouwen. De heer Aksoy gaf aan dat dit waarschijnlijk te verklaren is door de sociale controle in de containerstad.

Mensen wonen dicht op elkaar en men hoort alles van elkaar. Dat leven zo dicht op elkaar heeft ook een positief effect op de traumaverwerking, aldus de heer Aksoy. Mensen delen hun zorgen en verdriet met buren die begrijpen wat er speelt. Weeskinderen In de regio zijn 500 kinderen waarvan de ouders zijn overleden. Zij zijn voor het overgrote deel opgenomen in de gezinnen van familieleden. De inspectie ziet erop toe dat deze kinderen niet misbruikt worden voor werk of anderszins en stelt geld ter beschikking voor de families ten behoeve van de opvoeding van het kind. Daarnaast gaan ze iedere maand naar een psycholoog. Kinderen die niet kunnen worden opgenomen door familie doorlopen de bestaande adoptieprocedure. Behoeften aan steun Ook de heer Aksoy gaf aan dat er op vele terreinen behoefte is aan van alles. Anderzijds komt er ook veel steun van 72 verschillende donorlanden binnen. Veelal noodhulp, maar ook hulp bij de wederopbouw. Voorbeeld daarvan is de Zweedse ondersteuning van een school voor beroepsonderwijs. Op de vraag waar nog steun voor wordt gezocht was het antwoord: de brandweer van Nurdağı en İslahiye. Ook gebruikt, maar kwalitatief goed materieel is zeer welkom. Een aparte categorie vormen de sociale noden. Eigenlijk is er behoefte aan allerhande diensten. Denk daarbij aan psychosociale hulp, welzijn, onderwijs, gezondheidszorg, sport.

6

Dag 2: Bezoek aan Nurdağı en İslahiye Nurdağı In de gemeente Nurdağı werden we ontvangen door de heer Halil Satıcı, directeur Sociale Zaken van het Bureau Herstel na de Aardbeving. Het gemeentehuis, een noodgebouw dat na de aardbeving snel werd neergezet, keek uit over een grijze vlakte. Een leegte waar vóór de aardbeving acht-verdiepingen hoge appartementsgebouwen stonden. Later zagen we aan de rand van de provinciale weg wat er van die gebouwen over was gebleven: honderden meters lang bergen met puin.

Nurdağı ligt op 68 kilometer afstand van Gaziantep. Vóór de aardbeving had het 42.000 inwoners; daarna 30.000. Er vielen 2.028 doden te betreuren. Zo’n 9.500 inwoners vertrokken, al dan niet tijdelijk, naar elders. De dag na de verwoestende aardbeving arriveerde Halil Satıcı met de opdracht vanuit de metropoolgemeente Gaziantep in Nurdağı. Er werd een speciale instelling in het leven geroepen die de hulp en het herstel moest organiseren. Met 500 man personeel, ingedeeld in drie afdelingen: bestuurlijke en financiële zaken, sociale zaken, technische zaken waaronder het regelen van grote machines - begonnen ze aan de enorme klus. Een van de eerste problemen was uiterst pijnlijk; het begraven van zo’n enorm aantal doden op korte termijn. De heer Halil Satıcı beschreef, duidelijk aangedaan, hoe mensen zochten naar een stukje grond om hun dierbaren een waardige begrafenis te geven. Maar dat lukte niet, er waren

7

geen begraafplaatsen meer; bovendien was de grond bevroren. De situatie dwong hen om collectieve graven te maken. Het was voor onze delegatie misschien wel het meest indrukwekkende gesprek. De heer Halil Satıcı presenteerde de gebeurtenissen geordend, in overzichtelijke grafieken en met ingehouden emotie. Er hing een bedrukte sfeer in het kantoor tegenover de kale vlakte. De cijfers spraken voor zich.

Het gebied ligt op de breuklijn van 150 meter breed. 48 Dorpen en 10 stadswijken zijn getroffen. Met 38 graafmachines is geprobeerd de mensen onder het puin vandaan te halen. Velen zijn gered, maar 2028 mensen overleefden de aardbeving niet. Op drie na werden al deze mensen teruggevonden en begraven en - op 14 na - geïdentificeerd. Tijdens de verkenningsmissie, tien maanden na de aardbeving, hebben we met eigen ogen de resultaten van alle inspanningen gezien. 70 % van de gebouwen is ernstig beschadigd, daaronder 14.000 woningen. Die moeten worden geïnspecteerd en ofwel worden afgebroken ofwel worden hersteld. Er wordt nu gewerkt aan 2000 nieuwe woningen, waarvan er rond de jaarwisseling al 500 worden opgeleverd. Daarvoor geldt een richtlijn van maximaal vier verdiepingen in plaats van voorheen acht. Voor de meeste mensen zal het echter veel langer duren eer zij weer een veilige stenen woning kunnen betrekken. Tot het zover is wonen zij in containers; in een container dichtbij hun beschadigde huis, in de tuin, ofwel in een containerstad. Containerstad We bezochten een containerstad in Nurdağı en kregen een rondleiding langs de faciliteiten. Lange rechte ‘straten’, geasfalteerd, een aaneenrijging van grijze containers, bankjes voor de deur en potten met kruiden. Waslijnen, spelende kinderen, her en der een fiets, een bal.

Hier wonen tegen de 6.000 mensen die geen ander onderkomen meer hebben en die, naast de verliezen aan familie en bekenden, vaak alles wat ze bezaten kwijt zijn geraakt. Hun huis, hun dieren, hun tuin, hun meubels, huisraad, machines, kleding, foto’s, boeken, alles. En vaak ook hun bron van inkomsten. De gemeente zorgt, in samenwerking met verschillende partners, voor basisfaciliteiten in de containerstad. Naast riolering, waterleiding, elektriciteit en verharde wegen - zodat de bewoners bij hevige regen niet gelijk in de modder zitten - wordt veel aandacht besteed aan hygiëne en aan

8

een sociale infrastructuur. Er is een hamam en een ruimte met wasmachines. Er zijn psychologen die mensen begeleiden bij de traumaverwerking, een gezondheidscentrum en een ziekenhuis.

Om mensen in de gelegenheid te stellen hun bedrijven en winkels weer op te starten zijn er 133 tijdelijke werkplaatsen/winkels neergezet. Twee jaar lang hoeft er geen huur betaald te worden. Daarnaast is aan 800 mensen betaald werk aangeboden in het kader van het herstel; herstel van de stad, maar ook van henzelf. De ervaring leert namelijk dat een snelle terugkeer naar de regelmaat van het gewone leven de traumaverwerking positief beïnvloedt. Cursussen In het centrum van de containerstad is één van de containers ingericht als een crèche waar, onder begeleiding van een professional, een aantal jonge meiden werken die zelf ook tot de getroffenen behoren. In een groter noodgebouw daarnaast is het cursuscentrum gevestigd: Gasmek (Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eğitim Kursları). Hier worden de hele dag door – in tijdsblokken voor verschillende (leeftijds-)groepen – cursussen gegeven, onder andere muzieklessen en textielbewerking. En natuurlijk ontbreken de computercursussen niet, gericht op verschillende groepen, jongeren en volwassenen, mannen en, zo bleek toen we ernaar vroegen, opvallend veel vrouwen. Vaak door de situatie gedwongen willen zij beter thuis raken in de digitale wereld. De docenten gaven ons de boodschap mee dat uitbreiding van het aantal computers hen in staat zou stellen aan meer groepen les te geven.

Daarbij moeten we bedenken dat de meeste mensen in de containerstad thuis geen computer of tablet meer hebben. Oefenen kan dus ook alleen maar in het centrum, als daar voldoende laptops beschikbaar zijn.

9

10

Sociale markten Wat we in Nijmegen ook kennen zagen we terug in de containerstad in Nurdağı: sociale markten. Er is een sociale markt waar gratis kleding beschikbaar is en een markt voor basislevensmiddelen. De voorraden worden geschonken door een aantal grote ondernemingen, zowel binnenlandse als buitenlandse. Met een stadspasje kunnen bewoners – op basis van een puntensysteem (dus geen geld) – tot een bepaalde hoeveelheid boodschappen doen: zeep, olie, macaroni, suiker en soortgelijke basisproducten. Uit korte gesprekjes met de wachtenden in de rij bleek dat deze voorziening in een grote behoefte voorziet. En eigenlijk gaven de mensen aan dat ze er weliswaar erg blij mee zijn, maar dat het niet genoeg is. Waaruit voor ons weer werd bevestigd hoe groot de nood is.

Maar niet alles is kommer en kwel. Ook de plezierige dingen in het leven worden weer opgepakt. Zo passeerden we tot onze verrassing een container waarin een schoonheidssalon is gevestigd.

11

Studiezaal, bibliotheek en ontmoetingsruimte Vooral voor jongeren is de studiezaal en bibliotheek van belang. We spraken een meisje dat haar studie wilde doorzetten, maar daarvoor in het containerhuis geen ruimte en rust vond. Voor digitale media was ze afhankelijk van haar telefoon. Dat de jongeren hun laptop en computer missen en nodig hebben voor hun opleiding hoeft verder geen betoog.

21 m2 We mochten mee met een jonge vrouw naar haar containerwoning. Zij woont daar met haar ouders en zus. Vier volwassenen op een oppervlakte van 21 m2; dat is 3 meter diep en 7 meter breed. In de container is, tot groot geluk van de bewoners, een sanitair hoekje met een douche en toilet, een keukenblokje en achter een schot een slaaphoekje met stapelbed. Verder is er een warmteregulatiesysteem dat de container, zo goed en zo kwaad als het gaat, in de zomer koel houdt en in de winter verwarmt. Het gezin heeft geen doden te betreuren, maar is alles kwijt; huis, tuin en alles wat er in huis staat. Echt alles, behalve de pyjama die ze de nacht van de aardbevingen aan hadden. Ze wachten nu op een flatwoning, maar gaan ervan uit dat ze nog een lange periode eerder jaren dan maanden - in de container moeten wonen. Later, in İslahiye, spraken we een meisje dat met haar ouders en vijf broers en zussen in eenzelfde container woont; acht personen op 21 m2. Op de vraag hoe ze dat organiseerden, kwam een verhaal over schuiven en stapelen en een diepe zucht. Het was ook tijdens dit bezoekje in de containerwoning dat we meer hoorden over het belang van psychologische ondersteuning bij traumaverwerking en over de zo verschillende wijzen waarop mensen reageren op de aardbeving. Zo vertelde een van de beide vrouwen - in tranen - dat ze pas nu, tien maanden na de aardbeving, kan huilen.

Iedere paar weken heeft ze een gesprek met een psycholoog die haar begeleidt. Ze leert dat ze ruimte moet maken voor haar emoties. Haar zus kon juist direct na de ramp niet stoppen met huilen. Hun moeder leek het allemaal kalm aan te zien, maar vertelde dat ze niet meer kan slapen en dat ze geen hoog gebouw meer in durft.

İslahiye Van Nurdağı reden we door naar het 20 km verder gelegen İslahiye. Het provinciestadje is iets groter dan Nurdağı en telde voor de aardbeving 67.650 inwoners; daarna enkele tienduizenden minder. Er vielen 1400 doden. Ook hier is meer dan de helft van de gebouwen beschadigd of volledig ingestort.

12

Containerschool in İslahiye We bezochten hier een containerschool. Zo’n 20 containers staan aan de rand van het schoolplein, naast het zwaar beschadigde schoolgebouw. Daarin bevond zich voor de aardbeving een basisschool en wat in Nederland ‘middenschool’ genoemd zou worden. De school wacht

13

momenteel op een inspectierapport en een besluit over afbraak of herstel. Veel hoop op herstel heeft het onderwijsteam niet, gezien de ernstige schade. Tot die tijd krijgen 400 kinderen les in de containers. In kleine groepjes zitten de kinderen in twee

rijtjes schoolbanken. Tekeningen aan de muur en een verwarming annex airco. Er is moeite gedaan om het voor de kinderen en de onderwijzers comfortabel te maken, maar het blijft duidelijk behelpen. De docenten maken zich dan ook ernstige zorgen met het oog op de winter en de niet voldoende beschermende kleding van de kinderen.

Dorpsschool in Hisar Köyü bij Nurdağı Op de terugweg naar het centrum van Gaziantep stopten we bij een dorpsschool in Hisar Köyü, een dorp nabij Nurdağı; althans, bij de berg puin die was overgebleven, nadat autoriteiten de school, wegens te ernstige beschadiging, hadden laten afbreken. We werden te woord gestaan door het schoolhoofd. Zelf had hij 6 februari acht uur onder aardbevingspuin gelegen. Hij werd op tijd gered.

Het schoolhoofd vertelde dat alleen al in de regio Gaziantep tien scholen zijn ingestort. Het puin is grotendeels opgeruimd, maar zicht op een nieuw schoolgebouw is er voorlopig niet. Natuurlijk wordt geprobeerd om de kinderen naar scholen in de omgeving te brengen. Vaak is dat meer dan 30 kilometer verder. In praktijk blijkt dat veel ouders de kinderen dan toch thuis houden; het is te ver, ze houden het niet vol. Het lange wachten op de bouw van een nieuwe school valt het schoolhoofd zwaar; niet zozeer voor hemzelf, maar een jaar geen school is in het leven van een kind een eeuwigheid en schadelijk voor de ontwikkeling. Het zijn dit soort kleine dorpsscholen waar de directeur onderwijs van de provincie een dag eerder op doelde, toen hij hulp vroeg bij de wederopbouw.

14

Dag 3: Bezoek aan de Şimşek Fuat‐School In de wijk Şahinbey in Gaziantep-stad bezochten we op dag drie de Fuat Şimşek-school. Een modern kleurrijk gebouw, met onder andere een muzieklokaal, sportruimtes met douches, een theaterzaal, handenarbeidruimte, een groot plein met basketbalkorven; een school zoals je die ieder kind toewenst. De school telt een kleine 2000 leerlingen en 99 docenten en is razend populair. Hoe dat zo komt is te danken aan de naamdrager van de school: Fuat Şimşek. In het leven van Şimşek speelde onderwijzers een doorslaggevende rol. Van een arme dorpsjongen ontwikkelde hij zich tot een succesvol industrieel. Om uiting te geven aan zijn dankbaarheid en om meer kinderen een zelfde kans te geven schonk hij Gaziantep deze school. Echo’s van de aardbeving In de eerste drie weken na de aardbeving bood de school 1000 slachtoffers onderdak. Bewoners van hoge flatgebouwen in de buurt zochten uit angst voor instortingsgevaar hun toevlucht tot de school. Anderen brachten familieleden uit het zwaar getroffen Nurdağı en İslahiye en de omliggende dorpen onder in de school. De eerste maand na de heropening kwam de helft van de kinderen niet opdagen. Later trok dat bij en begon men meer te beseffen dat een snelle terugkeer naar het normale leven de beste manier is om trauma’s te verwerken. Dat benadrukte ook de pedagoog die in vaste dienst is van de school.

In de regel, zo vertelde de pedagoog, verwerken kinderen traumatische ervaringen snel. Maar dit keer ligt het anders volgens hem. De kinderen zijn namelijk sterk beïnvloed doordat zij zagen dat hun ouders angstig waren en hen niet konden beschermen. Inmiddels gaat het met de meeste kinderen weer relatief goed, maar zeker niet met allemaal. Zo trad er plotseling een opvallend hoog aantal ziektes aan het licht, met name diabetes. Men vermoedt een relatie met de hevige stress en angst. Er zijn ook kinderen die op de wc de deur niet dicht durven te doen of bang zijn om hoger dan de tweede verdieping naar boven te gaan. Naast het overwinnen van angst moeten veel kinderen verlies van familieleden en vrienden verwerken en het verdriet van hun ouders aanzien. We troffen een leerlinge en haar moeder – docente op deze school - die 150 familieleden verloren.

15

16

Dag 4: Smart City Gaziantep Ter afsluiting van onze missie bezochten we op dag vier het Planetarium en Science Center van Gaziantep. Daarin bevindt zich het Data Coördinatie Centrum van Smart City Gaziantep. Gaziantep is de eerste stad in Turkije die werkt met dit systeem. Het is succesvol gebleken en inmiddels zijn meerdere steden bezig met een soortgelijke opzet. Smart City Gaziantep biedt verschillende digitale diensten aan. Op sociaal terrein is dat bijvoorbeeld het programma Kadin Dostu Kent (Vrouwvriendelijke stad) waar je informatie vindt over gratis producten of uitnodigingen voor specifiek op vrouwen gerichte bijeenkomsten; en Genҫ Gaz (Jong Gaziantep) waarvan erg veel inwoners gebruik maken. Voor boeren is het programma Can dostum (Mijn boezemvriend) ontwikkeld; ze kunnen er onder andere informatie vinden over graas- en drinkplaatsen voor hun vee. Voor stadsbeheer is er informatie over verkeersstromen; de beleidsafdelingen gebruiken het voor enquêtes en demografische gegevens. Kortom een aanwinst voor de stad. Maar de reden voor ons bezoek was de waarde van de beschikbare data voor het optreden van de stad na de aardbeving. Ze beschikken in dit centrum over data over verkeersbewegingen, watervoorraden, over het aantal woningen (koop en huur), beschikbare banen, werkzoekenden, afvalverwerking. Meteen na de aardbeving waren dit soort gegevens van groot belang.

Op basis van deze informatie konden snel alle hulpgoederen worden verzameld en geïnventariseerd om vervolgens op een ordelijk wijze te worden verdeeld. In deze context werd een mooi voorbeeld gegeven van een redding uit een benarde situatie door het datacentrum: het verhaal van een Deense vrachtwagenchauffeur. Hij was op weg met een volle vrachtwagen met hulpgoederen toen hij wat kinderen aan de kant van de weg zag. Kennelijk overmand door medeleven wilde hij hen wat spullen geven en opende zijn vrachtwagen. Dat leidde tot een run op de goederen en er ontstond paniek. Met een simpel telefoontje naar het datacentrum kon de vrachtwagen worden gelokaliseerd en werd de situatie onder controle gebracht. Eerder zagen we in Nurdağı een speciale toepassing van data. De verdeling van de goederen onder de getroffenen verloopt voor een groot deel via de speciaal opgezette sociale markten. De aardbevingsslachtoffers hebben een pasje waarop een tegoed staat. Daarmee kunnen ze kleding en levensmiddelen shoppen. Ook de watervoorraden - van levensbelang na een aardbevingsramp - zijn door het centrum snel in kaart gebracht. Hierdoor kon het water worden gestuurd naar de plaatsen waar het nodig was. Een ander, verdrietig maar niettemin noodzakelijk, gebruik van de beschikbare data is het aangeven van locaties voor begraafplaatsen.

Over dit pijnlijke probleem hadden we in Nurdağı al een en ander gehoord. Omdat er op één moment zo extreem veel dodelijke slachtoffers waren, moesten

17

er uiteraard snel grote terreinen aangewezen worden. Het datacentrum heeft overzicht en kan dit daardoor snel coördineren. De bereidheid om elkaar te helpen is groot. Het datacentrum speelt daarin een belangrijke rol en in combinatie met andere communicatiemiddelen vergroot het de efficiëntie van de hulpverlening. Zo hebben directeuren van verschillende diensten en voorzieningen een WhatsApp groep die is ingesteld speciaal voor de distributie van hulpgoederen.

18

Opbrengst van de Verkenningsmissie De opdracht die onze delegatie meekreeg was praten met de mensen in het getroffen gebied in de regio Gaziantep en inventariseren waar de belangrijkste noden en behoeften liggen. Dat alles binnen het kader van de doelstelling van de Stichting: ondersteuning van lokale kleinschalige initiatieven die een bijdrage leveren aan de wederopbouw in de regio Gaziantep, met een speciale focus op kinderen en jongeren. We hebben in de korte tijd van drie en een halve dag veel gehoord en gezien. Ieder gesprek sloten we af met de vraag wat wij als Stichting zouden kunnen betekenen en wat redelijkerwijs binnen ons bereik ligt. Dat leverde een aantal voorstellen op die we hieronder beschrijven. 1. Laptops voor cursuscentrum in containerstad Nurdağı Het cursuscentrum Gasmek in de containerstad in Nurdağı heeft een ruimte met een 15-tal computers. In shifts worden daar cursussen gegeven in digitale vaardigheden. Deelnemers zijn vooral jongvolwassenen, maar ook volwassen vrouwen en mannen. De deelnemers hebben zelf geen computers thuis. Alles is weg. Ze zijn dus afhankelijk van wat Gasmek biedt. De docenten reageerden erg verheugd op het idee dat er laptops geleverd kunnen worden. Ze kunnen dan meer groepen bereiken, meer lessen geven. 2.

Laptops voor schoolkinderen in İslahiye De school die we bezochten in İslahiye is vrijwel alle faciliteiten waarover ze ooit beschikte, waaronder digitale borden, kwijt. De kinderen krijgen les in containers van 21 m2 per stuk. Docenten gaven aan gebrek te hebben aan van alles. Een aantal laptops zou hen geweldig helpen. 3. Dorpsschool Gezien de omvangrijke schade is hulp bij het bouwen van nieuwe dorpsscholen zeer welkom, aldus de directeur Onderwijs van de provincie Gaziantep, de heer Yasin Tepe. De Duitse gemeente Duisburg en het Britse Beverley ontplooien momenteel initiatieven in deze richting. Hier zouden voor Nijmegen mogelijkheden kunnen liggen tot een gezamenlijke actie. De kosten van een dorpsschool worden geschat op ongeveer € 300.000, -. 4. Uitbreiding sociale activiteiten naar kleinere dorpen De gemeente Gaziantep concentreert zich met het opzetten van faciliteiten voor de aardbevingsslachtoffers op de grote woonkernen zoals Nurdağı en İslahiye. Zo zijn er in de bezochte containerstad in Nurdağı verschillende cursussen voor jongvolwassenen; er is een bibliotheekje met studiezaal, psychologische hulp bij traumaverwerking, een sociale markt voor levensmiddelen en kleding. Graag wil men de best practices uitbreiden naar omliggende dorpen. Daar is geld voor nodig; men zou daarbij graag financiële ondersteuning krijgen. 5.

Uitwisseling jongeren in het kader van traumaverwerking Van verschillende kanten werd benadrukt dat het, in het kader van traumaverwerking, van groot belang is om jongeren voor een korte tijd uit hun huidige situatie te halen. De heer Yasin Tepe (directeur onderwijs van de Provincie Gaziantep), dr. Abdullah Aksoy (bestuurder van de gemeente Gaziantep en verantwoordelijk voor de hulpverlening aan aardbevingsslachtoffers) en de uitvoerende ambtenaren in Nurdağı en İslahiye, allen wezen op de noodzaak de jongeren uit hun situatie te halen en hen andere kanten van het leven en van henzelf te laten ervaren. 19

Een grote wens is een verblijf in een buitenland, ver weg van het aardbevingsgebied. Nijmegen bijvoorbeeld. Men dacht aan een of twee groepen van 25 jongeren tussen 15 en 18 jaar die het zwaarst zijn getroffen door verlies van ouder(s) en andere naasten. De voorbereidingen en begeleiding zouden geheel in Turkse handen liggen; het verblijf en programma in handen van de Nederlandse counterpart, onze Stichting. 6. Gebruikte goederen voor de brandweer Er is behoefte aan van alles. Onder andere brandweer-faciliteiten. Daarbij is materieel dat in Nederland is afgeschreven wellicht van nut. 7. Herdenking 6 februari Op 6 februari 2024 is het een jaar geleden dat de aardbeving het gebied trof. Er wordt een grote herdenking georganiseerd door, onder andere, de Metropoolgemeente Gaziantep. Naast aandacht voor de enorme schade en daarmee voor de noodzakelijke wederopbouw is traumaverwerking een belangrijke motivatie voor deze herdenking. Onze delegatie werd van harte uitgenodigd om aanwezig te zijn. Daarnaast werd ons verzekerd dat aanwezigheid van de burgemeester van Nijmegen zeer zou worden gewaardeerd.

20

Hoe gaat het verder? Laptops voor cursuscentrum en basisschool Aan de eerste twee wensen van de bovenstaande lijst kan de Stichting voldoen. Eerder stelde de William Schrikker Stichting 50 gebruikte laptops ter beschikking. Nijmeegse jongeren reviseren ze, waarna we de helft overdragen aan Gasmek ten behoeve van het volwassenenonderwijs in de containerstad in Nurdağı. De andere 25 laptops schenken we aan de containerschool in İslahiye. De jongeren die de laptops gebruiksklaar maken, doen dat in het kader van een maatschappelijke stage die wordt georganiseerd door TOYL (Time Of Your Life). TOYL is een landelijk project dat invulling geeft aan het door de overheid geïnitieerde programma ‘Maatschappelijke Diensttijd voor Jongeren’ (MDT). Na de levering ter plekke door de Stichting wordt contact gelegd tussen de jongeren die in Nederland de laptops gebruiksklaar maken en de kinderen/jongeren in Gaziantep die de laptops gaan gebruiken. Dorpsschool en brandweer De bouw van een dorpsschool ligt ver buiten het bereik van de Stichting. Dat geldt eveneens voor brandweer-materieel. We spelen deze wensen door aan mogelijke partners in de stad en kijken daarbij naar de gemeente Nijmegen. We zien mogelijkheden in het kader van de Euregio en in een samenwerking met de gemeente Duisburg.

De burgemeester van Duisburg heeft eerder Gaziantep bezocht en gaf aan dat de stad een bijdrage wil leveren aan de bouw van een dorpsschool. Ook het Britse Beverley heeft zich in dezelfde richting uitgelaten. Herdenking 6 februari De wens dat een vertegenwoordiging van het Nijmeegse stadbestuur aanwezig is bij de herdenking van de ramp van 6 februari hebben wij overgebracht aan de burgemeester van Nijmegen. Zelf zal de Stichting, hoe graag ze dat ook zou willen, geen vertegenwoordiger afvaardigen, vanwege praktische en financiële overwegingen. Uitbreiding sociale activiteiten naar kleinere dorpen Deze wens hebben we voorlopig geparkeerd en onderzoeken we verder, nadat we de uitwisseling van jongeren hebben georganiseerd. Uitwisseling jongeren in het kader van traumaverwerking De Stichting heeft besloten prioriteit te geven aan de organisatie van een verblijf van een groep jongeren in Nijmegen. Het voorstel past binnen de doelstelling van de Stichting, is qua omvang uitvoerbaar en staat hoog op de prioriteitenlijst van onze gesprekspartners in het getroffen gebied. Het plan is om in het kalenderjaar 2024 een verblijf van ongeveer een week te organiseren. Doel van dit verblijf is een bijdrage te leveren aan het proces van traumaverwerking door het openen van nieuwe perspectieven. Dit is een beproefde methode die vaak tot positieve resultaten leidt.

De Stichting beoogt in het vroege voorjaar een concreet plan en programma te presenteren. Bij de organisatie, uitvoering en financiering roepen we de hulp in van de stad. Denk bij de financiën aan crowdfunding en fondswerving en in natura aan slaapplaats, maaltijden, vervoer, medische achterwacht, contact met leeftijdgenoten en natuurlijk aan een onvergetelijk programma.

21

Woord van dank Het was een kort en intensief verblijf in de regio Gaziantep. We zagen diep menselijk leed en onbeschrijflijke verwoestingen. Dat raakte ons. Maar we zagen ook de veerkracht en het doortastende optreden van de bevolking, de instellingen en de lokale overheden. Dat we dit alles mochten meemaken verdient een woord van dank en respect. Allereerst zijn we de mensen die hun ervaringen en zorgen met ons deelden zeer dankbaar. De Metropoolgemeente Gaziantep en de Directie Onderwijs van het Gouvernement Gaziantep zijn we zeer erkentelijk voor hun openheid en inspanningen en voor de genereuze ontvangst die ze ons boden. We zijn vier dagen lang vergezeld door fijne mensen, kundige en betrokken ambtenaren, professionals en vrijwilligers. Bijzondere dank gaat uit naar Şahin Ҫetin (Directie communicatie buitenlandse betrekkingen) en Sema Yakıcı (Expert buitenlandse zaken) die ons vergezelden en ons vier dagen bezorgden die we niet snel zullen vergeten.

Turgay Tankır Jikke Hopmans Anneke Voeten

22

Colofon Uitgave van Nijmeegse Stichting Wederopbouw Gaziantep (NSWG) E: gaziantep.wederopbouw@gmail.com W: www.nijmegen-gaziantep.nl Copyright foto’s ligt bij de NSWG. Een groot deel van de foto’s is gemaakt door de fotograaf van de Valilik Gaziantep en is aan de NSWG ter beschikking gesteld. Een ander deel is gemaakt door de delegatieleden. Nijmegen, januari 2024

23