Bijlage 1 - Adviesrapport Makersfonds juli 2021
Tekst van het document
Inhoudsopgave 4
Inleiding
Adviezen Makersfonds 6
Consuming Art - Voices telling stories
7
Derde wal – Gastcuratorschap jaarprogrammering
8
Dziga - From Beuys to Eternity
9
InScience - InVision
10
LUX - TussenTijd
11
Mooves - Oranova Nachtmarkt
12
Nimma Media - Beeldbrengers CultuurClips
13
Nox - De geest van het Besiendershuis
14
Nyma Theater - Nijmeegse verhalen 2021
15
Otis Talent - Productieklimaat Jazz
16
P-Art - Light Murals
17
Piepschuim - Warming Up
18
POPOP - Manga_Manga_Manga_!
19
Pret op Recept - Festiva L ent
20
Roze Woensdag - De stand van ons regenboogland
21
SLAN - Een brug dichtbij
22
Stimagt - Zwart op Wit
23
Theater AanZ - Documentaire Kaatje
24
Theatergroep Greppel - Een ogenblikje alstublieft
25
Wintertuin - Nieuwe gronden
Inleiding Op 23 maart 2021 riep het college van B&W het Actieplan Cultuur Nijmegen in leven. Het plan is gericht op de bestrijding van de effecten van corona op de culturele sector in Nijmegen. Een van de regelingen binnen het Actieplan is het Makersfonds. Het doel hiervan is het verdienvermogen van creatieve makers te vergroten. Met het fonds beoogt het college de unieke kwaliteit kunst, cultuur en creativiteit breder in te zetten in de maatschappij. Culturele organisaties die actief en aantoonbaar bijdragen aan cultuur in Nijmegen kwamen in aanmerking voor subsidie uit het Makersfonds. De aanvraag moest worden ingediend door een culturele instelling (penvoerder) en minimaal twee culturele zzp-ers uit Nijmegen. De subsidie bedroeg minimaal € 10.000 en maximaal € 30.000 per project en maximaal 75 procent van de totale projectkosten. Aanvragen De commissie die zich over de aanvragen boog, bestond uit drie leden van de adviescommissie Groei.: Jan Flubacher, Jenneke Harings en Marcel Kranendonk (voorzitter). De gemeente verwelkomde twintig aanvragen. Voor de commissie is dat aantal een bewijs dat het Makersfonds voorziet in een grote behoefte. De pandemie raakt de culturele zzp-ers hard. De twintig vroegen samen een bedrag van € 462.033 aan, terwijl de gemeente het subsidieplafond op € 180.000 had vastgesteld.
Dat dwong de commissie in haar beoordeling tot het maken van kritische keuzes. Beoordeling De commissie toetste de aanvragen aan de hand van vier criteria: a. Artistieke Kwaliteit c. Ondernemerschap d. Meerwaarde van het samenwerkingsverband Van de twintig aanvragen beoordeelde de commissie tien positief en tien negatief. Ze constateerde dat de meeste aanvragen artistiek en inhoudelijk van behoorlijk niveau waren, maar met name op het vlak van ondernemerschap nogal eens tekortschoten. De tien positief beoordeelde plannen vroegen samen een bedrag aan van € 226.013. Dat ligt € 46.013 boven het vastgestelde subsidieplafond. Daarop heeft de subcommissie een A- en een B-lijst samengesteld. Op de A-lijst kwamen acht projecten die boven elke twijfel waren verheven. Samen waren die goed voor een bedrag van € 174.029. De B-lijst bestond uit twee projecten die weliswaar positief waren beoordeeld, maar minder goed aan criteria voldeden dan de projecten van de A-lijst. Over De Geest van het Besiendershuis van stichting Nox en Documentaire Kaatje van Theater AanZ ging de commissie nogmaals in conclaaf. De conclusie was dat het projectplan van Nox iets beter voldeed aan de criteria dan het plan van Theater AanZ, dat daarmee afviel voor honorering. De ‘zaaglijn’ loopt nu door het project van Nox.
Dat betekent dat de commissie adviseert om Nox € 5.971 toe te kennen in plaats van de aangevraagde €20.000.
A DV IE S R APP OR T C om mis s ie G R O EI . M ake r s fon d s jul i 2021
b. Meerwaarde voor de stad
4
Opmerkelijk De commissie signaleert dat veel aanvragen in potentie goed waren, maar matig uitgewerkt en niet goed aansloten bij de makersregeling. Ze vermoedt dat de tijdsdruk de aanvragers parten heeft gespeeld. Mede daarom besloot de commissie ook aanvragen te honoreren die voortbouwden op lopende projecten. Mits die natuurlijk voldeden aan de criteria en voorwaarden van de regeling. De commissie constateert dat marketing in de culturele sector een ondergeschoven kindje is. Dat las ze terug in de ingediende plannen. Vaak wordt met hagel geschoten, terwijl het publiek zoveel gerichter benaderd moet worden. De commissie miste specificering: welke specifieke doelgroep wordt beoogd, hoe wordt deze bereikt, met behulp van welke professionele partners, via welke kanalen, met hoeveel (gewenste) volgers op social media… En de commissie wil die marketingparagraaf vertaald zien in de begroting. Onder de aanvragen zaten opvallend veel theaterprojecten. Dat juicht de commissie toe. De toeloop van theaterinitiatieven past goed binnen de doelstellingen van de cultuurvisie Groei. Vier aanbevelingen De commissie worstelde met de inschatting van de beloning van de culturele zzp-ers, waar ook landelijk nog steeds geen eenduidige richtlijnen voor bestaan.
Is bijvoorbeeld een uurtarief onder de € 30 euro te laag? En boven de € 75 euro te hoog? Met het oog op de Fair Practice Code adviseert de commissie de gemeente (of de culturele sector) een bandbreedte te formuleren voor een fair uurtarief. Aanvragende organisaties die van die bedragen wensen af te wijken, moeten hun keuze dan beargumenteren. In de begrotingen ziet de commissie veel geld gereserveerd voor de aanschaf van techniek. Dat gaat voorbij aan de doelstelling van deze makersregeling. Die streeft immers ernaar zoveel mogelijk geld naar de makers te oplossingen zoeken, zoals sponsoring of huur van apparatuur. Sowieso constateert de commissie dat de financieringsmix in de meeste gevallen erg smal is. In lijn daarmee adviseert de commissie de gemeente voortaan in vergelijkbare regelingen in de voorwaarden een percentage van het subsidiebedrag op te nemen (bijvoorbeeld 60 procent) dat minimaal ten goede komt aan de makers. Ten slotte worstelde de commissie met de voorwaarde van een culturele instelling als penvoerder. Onder de aanvragers waren instellingen die actief zijn op het snijvlak van het sociale en culturele domein. Misschien is het een overweging de regeling open te stellen voor alle soorten organisaties, zolang bij het project maar minstens twee makers betrokken zijn en de subsidie vooral hen ten goede komt.
Dat geeft meteen een impuls aan gewenste domeinoverstijgende samenwerkingen uit de cultuurvisie Groei.
A DV IE S R APP OR T C om mis s ie G R O EI . M ake r s fon d s jul i 2021
laten vloeien. De commissie doet de suggestie dat de aanvragers voor de financiering van techniek andere
5
Inhoud
Adviezen
Makersfonds
Consuming Art Voices telling stories
Adviezen Makersfonds
Over het project Met Voices telling stories haalt Sven Ratzke de wereld naar Nijmegen. Het project heeft een verbindend doel, zowel op het podium als daaromheen: internationale artiesten werken samen met Sven Ratzke en zijn Nederlandse musici en delen het podium met Nijmeegse artiesten. Zo wordt cultureel Nijmegen (inter)nationaal op de kaart gezet. Ook laat het project zien dat je met cultuur (muziek) mensen met verschillende achtergronden en identiteiten kunt verbinden. In een muzikaal culturele show van een uur is Sven Ratzke de spil. Hij is zowel gastheer als storyteller. De productie staat voor openheid en tolerantie, en straalt de attractiviteit van Nijmegen uit.
Subsidieaanvraag Stichting Consuming Art vraagt voor 2021 € 30.000 subsidie aan voor het project Voices telling stories.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling Sven Ratzke is een ervaren vakman. Zijn producties zijn authentiek, spraakmakend en van hoge artistieke kwaliteit. Hij staat bekend om een sterke artistieke visie, maar die is in dit plan niet uitgewerkt. Voices telling stories lijkt een samenraapsel van internationale artiesten. Naar hen gaat het meeste geld, nauwelijks naar Nijmeegse makers. En dat is toch het hoofddoel van het Makersfonds. Stories een mooie show en tv-programma oplevert. Welke artistieke visie achter de show en de combinatie van artiesten zit, komt echter niet uit het plan naar voren. Sven Ratzke is een boegbeeld van de LHBTIQ+ community in Nijmegen en betrekt verschillende Nijmeegse partijen bij de productie. De productie zelf is bedoeld voor tv, voor alle burgers van Nederland en Duitsland, niet specifiek voor de Nijmegenaren. Bij de opnames is ook geen publiek aanwezig. Zo ontbeert het project een directe impact op het culturele aanbod in de stad. Ook geeft het geen duurzame impuls aan het verdienvermogen van Nijmeegse makers.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
Gezien het track record van Ratzke heeft de commissie er het volste vertrouwen in dat Voices telling
6
Derde wal – Gastcuratorschap jaarprogrammering
Adviezen Makersfonds
Over het project Derde Wal is een platform voor kunstproducties in de Nijmeegse publieke ruimte. Via het Gastcuratorschap jaarprogrammering geeft de stichting jonge lokale kunstenaars en tentoonstellingsmakers met een eigenzinnige kunstvisie de kans zich een jaar lang te uiten. Voor het eerste jaar is de keuze gevallen op de Nijmeegse kunstenaar Peer Vink. In aanvulling op haar kleine team wil Derde Wal een jaarlijks terugkerende positie creëren, waarbinnen lokaal talent de eigen praktijk kan professionaliseren en verbreden. Tegelijkertijd hoopt Derde Wal zo nieuwe netwerken te betrekken bij haar programma.
Subsidieaanvraag Stichting Derde Wal vraagt voor 2021 € 14.675 subsidie aan voor het project Gastcuratorschap jaarprogrammering.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling Derde Wal is een belangwekkende instelling, Peer Vink een interessante kunstenaar en het opleiden van curators vindt de commissie een goed idee, maar de aanvraag voldoet niet aan de criteria van het Makersfonds. Het project draait eigenlijk maar om één maker, terwijl de regeling om minstens twee makers vraagt. begroting ontbreekt. Voor hetzelfde project heeft de stichting subsidie gekregen in het kader van de Meerjarige Culturele Programma’s. Onduidelijk is wat de makersregeling hieraan toevoegt. Inhoudelijk gaat de aanvrager niet in op het samenwerkingsverband. De meerwaarde ervan is onduidelijk.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
De commissie acht de aanvraag op het gebied van ondernemerschap onvoldoende. Transparantie in de
7
Dziga From Beuys to Eternity
Adviezen Makersfonds
Over het project Met From Beuys to Eternity portretteert het creatieve filmcentrum Dziga de beeldend kunstenaars Louwrien Wijers, Klaus Litmann en Nico Vascellari. Zij vertellen over hun ontmoeting met kunstenaar Joseph Beuys en over de inspiratie die zij halen uit zijn thema’s als natuur, politiek, kunstenaarschap, spiritualiteit en leiderschap. Doel is Beuys te leren kennen door hun ogen. Dziga verwerkt de interviews in een interactieve video-installatie die onder meer in het Valkhofmuseum en in het Lehmbruck Museum in Duisburg komen te staan. Het materiaal voor de installatie dient later als grondstof voor een documentairefilm over Beuys.
Subsidieaanvraag Stichting Dziga vraagt voor 2021 € 30.000 subsidie aan voor het project From Beuys to Eternity, een interactief filmproject.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren voor een bedrag van € 30.000.
Inhoudelijke beoordeling From Beuys to Eternity is een goed bedacht en goed begeleid project van internationale allure. Beuys is een belangwekkend kunstenaar, die de aandacht verdient. De output kan grote impact genereren in zowel de film als in de beeldende kunst. Veelbelovend is dat de musea al geïnteresseerd zijn in de videoDe subsidie biedt de drie Nijmeegse makers de mogelijkheid op internationaal niveau te acteren. Het project zal goed staan in hun portfolio. De combinatie van lokale productie en bovenregionale uitstraling is een impuls voor het makersklimaat in de stad. Met het oog op samenwerking was het volgens de commissie sterker geweest als een museum de aanvraag had ingediend. Als bijvoorbeeld Museum Het Valkhof aanvraagt, is de slagkracht forser en de kans op een duurzame samenwerking groter.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
installatie. Het ondernemerschap oogt goed: de begroting is duidelijk, de planning realistisch.
8
InScience - InVision
Adviezen Makersfonds
Over het project Met InVision organiseert het International Science Filmfestival (InScience) een expertmeeting voor de visuele verhalenvertellers. De coronacrisis heeft grote impact gehad op makers die interdisciplinair werken. De wereld van verhalenvertellers raakte meer dan ooit verwijderd van de wereld van de wetenschap. Er was weinig ruimte voor dialoog, voor creatieve sessies en het ontwikkelen van nieuwe projecten op het grensvlak van onderzoek en audiovisuele cultuur. Nu de mogelijkheden voor fysieke ontmoetingen toenemen, maakt InScience deze verwijdering ongedaan. InVision wordt een dag waarop professionals uit de filmwereld, wetenschap, bedrijfsleven en de creatieve industrie elkaar ontmoeten en interdisciplinaire uitwisseling een nieuwe impuls krijgt.
Subsidieaanvraag Stichting InScience vraagt voor 2021 € 19.270 subsidie aan voor het project InVision; de expert meeting van InScience op de Novio Tech Campus.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling InScience is een interessant festival en de expert meeting binnen het festival is volgens de commissie een heel goed idee. Deze meeting behandelt maatschappelijke vraagstukken, bevordert multidisciplinaire commissie toejuicht. Ook is de meerwaarde voor de stad aantoonbaar, omdat allerlei partijen uit de techniek, kunst en wetenschap zich al hebben gecommitteerd. Toch adviseert de commissie de aanvraag niet te honoreren. De expert meeting is een bestaand programmaonderdeel van het festival en geen nieuw project van makers. De culturele zzp-er is erg ruim gedefinieerd. In dit geval betreft het makers die nu ook al werken voor InScience. Het plan licht niet toe wat de meerwaarde is voor culturele zzp-ers is.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
en domeinoverstijgende samenwerking en vindt plaats op een niet-culturele plek. Allemaal zaken die de
9
LUX - TussenTijd
Adviezen Makersfonds
Over het project LUX is een onafhankelijk en vrijzinnig podium voor ontwikkelingen in kunst, media en wetenschap. Met TussenTijd gaat het podium een samenwerking aan met de professionele Nijmeegse theatergezelschappen Greppel, Cie. Perelman en De Winter. De gezelschappen onderzoeken met behulp van digitale technieken thema’s als angst, isolatie, verbinding, hoop, tijd, off- en online leven en de door de pandemie veranderde kijk op de toekomst. Na twee online series stappen ze over op een hybride vorm, waarbij het digitale experiment wordt geïntegreerd in de live ervaring met het publiek. Het doel is met elkaar het huidige tijdsbeeld te verkennen.
Subsidieaanvraag Stichting LUX vraagt voor 2021 € 28.000 subsidie aan voor het project TussenTijd.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren voor een bedrag van € 28.000.
Inhoudelijke beoordeling De commissie is enthousiast over de verbinding tussen een instelling (Lux) en de drie theatergroepen. Die sluit mooi aan bij de wens voor het theaterlandschap in Nijmegen, geformuleerd in de cultuurvisie Groei. Ook is de commissie overtuigd van de artistieke kwaliteit van het project. De theatergezelschappen hebben een bewezen artistieke signatuur en LUX ijvert voor spel- en presentatievormen die aansluiten De meerwaarde voor de stad is evident. Theatergroepen die vaak wat onzichtbaar blijven, krijgen nu dankzij Lux een groter en nieuw publiek. Dat geeft een push aan het theaterklimaat in Nijmegen. De commissie is benieuwd naar de samenwerking van LUX met deze theatergezelschappen op de langere termijn. De begroting is erg laag; de opgevoerde bedragen zijn niet toereikend voor drie gezelschappen. De tarieven moeten echt omhoog, aldus de commissie, en accepteer dat de omvang van het project dan minder groot is. De begroting biedt ook te weinig inzicht hoeveel geld nu precies bij de makers terecht komt.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
bij deze tijd. Experiment en ontwikkeling zijn belangrijker dan het perfecte resultaat.
10
Mooves - Oranova Nachtmarkt
Adviezen Makersfonds
Over het project Stichting Mooves produceert (kunstzinnige) animatiefilms. Met het VR-project Oranova Nachtmarkt verkennen strip- en animatiemakers Jantiene de Kroon en Merel Barends de mogelijkheid hun eigen wereld via fantasy en science fiction te beschouwen, te bevragen en te bekritiseren. Bovendien dagen ze het publiek uit daar op een onconventionele manier over na te denken. Hiervoor creëren ze een nieuwe wereld, met een eigen interne logica en unieke flora, fauna en personages. Mooves wil Oranova Nachtmarkt realiseren in samenwerking met de Nijmeegse animatoren Sandra Vlemmix en Wilfred Ottenheijm, technisch ondersteund door VR LAB Nijmegen.
Subsidieaanvraag Stichting Mooves vraagt voor 2021 € 16.000 subsidie aan voor het project Oranova Nachtmarkt.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling Oranova Nachtmarkt is een interessant concept, met innovatieve 3D-technieken. Artistiek inhoudelijk is het project in orde. Het inschakelen van een diversiteitsconsultant voor de ontwikkeling van de karakters is verrassend. Dat VR- en 3D-kennis vanuit de Randstad naar Nijmegen komt, is goed voor het culturele klimaat in de stad. financieel onderbouwd. Omdat de twee zzp-ers al bij Mooves werken sluit de aanvraag niet aan bij de bedoeling van het Makersfonds. De commissie vindt de overheidssteun van 95 procent fors en het ontbreken van eigen inkomsten uit bijvoorbeeld vertoningen vreemd.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
De inhoudelijke en praktische samenwerking tussen de makers en Mooves is goed uitgewerkt en
11
Nimma Media - Beeldbrengers CultuurClips
Adviezen Makersfonds
Over het project Nimma Media houdt zich bezig met mediaprojecten voor en door jongeren. Met Beeldbrengers CultuurClips informeert de stichting jongeren over het cultuuraanbod in Nijmegen en activeert ze hieraan deel te nemen. Ondersteund door Nijmeegse cultuurmakers maken jongeren tweewekelijks professionele video’s. Zo ontstaan clips vanuit hun belevingswereld en is tegelijkertijd de kwaliteit gewaarborgd. Naast de 24 CultuurClips zet Nimma Media een campagne op om de clips te promoten via de social mediakanalen van Beeldbrengers en andere cultuurorganisaties in Nijmegen.
Subsidieaanvraag Stichting Nimma Media vraagt voor 2021 € 29.625 subsidie aan voor het project Beeldbrengers Cultuur-Clips.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling De commissie looft het idee jongeren promotie te laten maken voor kunst, maar vindt het plan verder onvoldoende uitgewerkt. Hoe worden de makers uitgekozen? Hoe worden de jongeren ondersteund? Wat beklijft er als er jaarlijks honderd procent doorloop is? Het beoogde publieksbereik van 24.000 is niet reëel: de clips trekken niet steeds unieke kijkers. Nog talentontwikkeling van jongeren. Het past dus eerder in een cultuurparticipatieregeling dan in een makersregeling. Het ondernemerschap is onvoldoende. Het project leunt zwaar op subsidie. De begrote tarieven zijn buitengewoon hoog en niet representatief binnen de context van cultuurparticipatie.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
belangrijker, in dit project staat niet de professionele ontwikkeling van de kunstenaar voorop, maar de
12
Nox - De geest van het Besiendershuis
Adviezen Makersfonds
Over het project Stichting Nox richt zich op (educatieve) projecten op het gebied van de beeldende kunst, architectuur, cultuurhistorie, stedenbouw en landschapsarchitectuur. Met De geest van het Besiendershuis laat Nox jongeren kennismaken met het Besiendershuis en de geschiedenis van Nijmegen. Nox werkt daartoe met uiteenlopende makers, waaronder een professioneel schrijver, een illustrator, websitebouwers en een geluidskunstenaar. Zo bouwen de jongeren aan een crossmediaal project waarin materieel erfgoed wordt gekoppeld aan jeugdliteratuur en digitale middelen. Met deze combinatie wil Nox jongeren voor geschiedenis en literatuur interesseren, op een manier die bij hun leeftijd en deze tijd past.
Subsidieaanvraag Stichting Nox vraagt voor 2021 € 20.000 subsidie aan voor het project De geest van het Besiendershuis.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren met de resterende € 5.971, die in deze regeling beschikbaar is.
Inhoudelijke beoordeling De commissie vindt het een sterk idee om een jeugdschrijver aan erfgoed te koppelen, waardoor kinderen speels met cultuur in aanraking komen. Het project draait om makers met bewezen artistieke prestaties. Het project heeft meerwaarde voor de stad, er wordt immers een Nijmeegs verhaal verteld voor Nu zijn twee scholen bij het project betrokken. Dat vindt de commissie mager. Met een bescheiden communicatieslag kan het project via meer scholen worden aangeboden, met een groter bereik tot gevolg. De begroting is niet helder. Wel zijn de genoemde bedragen realistisch en krijgen de makers fair betaald. Daarentegen is het uurtarief voor de artistiek leider te laag. De betrokkenheid van het Fonds voor Cultuurparticipatie wekt vertrouwen. Pluspunt is ook dat het samenwerkingsverband is vastgelegd in een overeenkomst. Helaas rept het plan niet over een duurzame verankering van deze samenwerking. Daarover zou de commissie graag meer willen lezen.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
jongeren.
13
Nyma Theater - Nijmeegse verhalen 2021
Adviezen Makersfonds
Over het project In Nijmeegse Verhalen 2021 werkt Theatergroep GRAS samen met enkele makers aan een theaterroute waarin verhalen van Nijmegenaren centraal staan. Tussen de dertig en veertig spelers gaan ontmoetingen aan met mensen wier verhaal verteld moet worden. De spelers brengen bovendien hun eigen verhaal in. Naast het maken van een groot community-project is het doel van de productie te laten zien dat iedereen een bijzonder verhaal in zich draagt. Zolang iemand maar de tijd neemt om te luisteren.
Subsidieaanvraag Stichting Nyma Theater vraagt voor 2021 € 12.000 subsidie aan voor het project Nijmeegse verhalen 2021.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren voor een bedrag van € 12.000.
Inhoudelijke beoordeling De commissie is enthousiast over het plan. Het is een leuke, brutale manier van theater maken met de stad als podium. Onduidelijk is nog op welke plekken de productie wordt opgevoerd. Het project zal inhoudelijk goed vallen, omdat het veel haakjes in de samenleving heeft. De Nijmeegse makers die de amateurs begeleiden, zijn gerenommeerd waardoor het een participatieproject betreft van een goed artistiek niveau. Zowel de makers als de amateurs leren ervan. lezen over publieksbereik en publieksbenadering. Het werk is goed georganiseerd en de begroting duidelijk. De aanvrager zet een realistisch budget tegenover de voorgestelde activiteiten. De amateurs betalen voor hun eigen ontwikkeling. Dat zijn tekenen van goed ondernemerschap. Er zijn goede samenwerkingsverbanden en er is potentie voor verduurzaming van de relatie.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
De communicatieparagraaf had beter uitgewerkt kunnen worden. De commissie had vooral meer willen
14
Otis Talent Productieklimaat Jazz
Adviezen Makersfonds
Over het project Nijmegen kent per 2021 het zogenoemde Jazzkader. Daarin verenigen zich verschillende stakeholders op het gebied van jazz in Nijmegen. Het Jazzkader stelt zich ten doel het productieklimaat voor jazz in de regio Nijmegen te verbeteren. Programmamaker Meneer Otis ondersteunt de muzikanten Richie Reichgelt en Teun Creemers bij de ontwikkeling van nieuwe composities, een nieuw album en bij het opzetten van een tournee. Tegelijkertijd verbindt Meneer Otis het publiek op nieuwe wijze aan de makers. Het jazzklimaat tijdens en na het maakproces wordt visueel vastgelegd in film (Podium 8 en Jasper Nijs Filmt) en in een afsluitende foto-expositie (Robin Wagenaar).
Subsidieaanvraag Stichting Otis Talent vraagt voor 2021 € 29.600 subsidie aan voor het project Productieklimaat Jazz.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren voor een bedrag van € 25.600.
Inhoudelijke beoordeling Tot genoegen van de commissie biedt Otis twee getalenteerde musici uit Nijmegen de kans om nieuw werk te schrijven. Het project stimuleert de artistieke ontwikkeling van de twee makers. Ze krijgen toegang tot mensen buiten hun netwerk en komen in jamsessies met elkaar tot nieuwe composities. Dat proces wordt gevolgd voor een documentaire. begeleiding van de makers voorkomt Otis dat talent ‘weglekt’ naar de Randstad. De commissie vraagt zich wel af hoe de talentontwikkeling na het project wordt verduurzaamd. Door het maakproces te documenteren vergroot Otis het potentiële publieksbereik. De commissie zou graag een praktische aanpak zien van hoe de stad kennis kan nemen van dit project. Onderdeel van talentontwikkeling is immers ook nadenken over publieksbereik. Sterk vindt de commissie dat meerdere disciplines samenkomen, meerdere Nijmeegse makers betrokken zijn en de artistieke zoektocht van musici in een documentaire beklijft. Wel is commissie kritisch op het ondernemerschap. De marketing- en communicatiestrategie is niet uitgewerkt. Sommige uurtarieven zijn laag, alleen de tarieven van de artiesten voldoen aan de richtlijnen. Daartegenover staan forse kosten van de persing van cd’s/albums. Voor de eigen presentatie en het publieksbereik voldoet het de muziek uit te brengen via spotify.
De commissie adviseert de bedragen voor de geluidsdragers per artiest te verminderen met € 2000: € 1.500 voor de persing en € 500 voor de vormgeving.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
De meerwaarde voor de stad ligt vooral op het vlak van het artistieke klimaat. Door de ontwikkeling en
15
P-Art - Light Murals
Adviezen Makersfonds
Over het project P-Art organiseert kunstevents in de openbare ruimte. Ook met Light Murals wil P-Art meer mensen in aanraking laten komen met kunst. Maatschappelijk gevoelige onderwerpen zoals vraagstukken over LHBTIQ+, het klimaat, onze natuur, oorlog, racisme en overconsumentisme komen vaak niet als een permanente schildering op de muur, bijvoorbeeld omdat ze teveel weerstand oproepen. Light murals ondervangen dit, omdat ze een tijdelijk karakter hebben. Programmeren in publieke ruimte blijkt een ideaal middel om laagdrempelig en verrassend veel mensen te confronteren en inspireren met kunst. Het groot projecteren op muren van gevoelige onderwerpen lokt reactie uit. P-Art beoogt met het ongewone en ongemakkelijke het gezichtsveld te verruimen.
Subsidieaanvraag Stichting P-Art vraagt voor 2021 € 19.000 subsidie aan voor het project Light Murals.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling Het publiek in het koude natte jaargetijde confronteren met kunst in de openbare ruimte vindt de commissie een sterk idee. Ook de keuze voor gevoelige maatschappelijke onderwerpen is interessant. Door de grote zichtbaarheid is de meerwaarde voor de stad groot. beschreven staan, vindt de commissie echter niet chique. Ook zet de commissie vraagtekens bij de beloning van de kunstenaars. Slechts een kwart van het subsidiebedrag gaat naar de twaalf makers. De rest van het geld gaat op aan organisatie- en coördinatiekosten en de aanschaf van apparatuur. Daarmee schiet het project voorbij aan het doel van deze makersregeling: het vergroten van het verdienvermogen van de culturele zzp-er.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
De twee in het plan genoemde Nijmeegse makers wekken vertrouwen. Dat de rest van de makers niet
16
Piepschuim - Warming Up
Adviezen Makersfonds
Over het project Met Warming Up ontwikkelt theatergroep Piepschuim een dagproject rondom klimaatverandering. Doel van het project is via nieuwe activiteiten op middelbare scholen in Nijmegen (en omstreken) cultuur te verbinden met het urgente thema klimaatverandering. Warming Up is een interactieve themadag, waarbij leerlingen op allerlei verrassende manieren kennismaken met de opwarming van het klimaat. De dag trapt af met een voorstelling, gevolgd door verschillende workshops. De dag sluit af met De grote klimaatquiz. Het project beoogt zowel een interactieve en informatieve inleiding op het thema te zijn, als ook de start van een gesprek op school.
Subsidieaanvraag Stichting Piepschuim vraagt voor 2021 € 27.945 subsidie aan voor het project Warming Up.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren voor een bedrag van € 23.000.
Inhoudelijke beoordeling Piepschuim staat bekend om haar kwalitatief hoogwaardige producties. Ook dit project is daar geen uitzondering op. Het is rijk aan verfrissende ideeën en de uitvoering is mooi klein gemaakt in workshops. Een kritisch punt: de regeling is bedoeld voor een instelling in samenwerking met twee makers. In dit makers samenwerken in een cultureel en maatschappelijk zinvol project met domeinoverstijgende componenten. Daarmee heeft het project meerwaarde voor de stad in het algemeen en het makersklimaat in het bijzonder. Het heeft zoveel potentie dat Piepschuim zich met deze productie ook landelijk kan onderscheiden. In de begroting wordt te dure apparatuur opgevoerd. Dat acht de commissie onnodig. Huren of via marktplaats kopen is veel goedkoper. Omdat het hier een makersregeling betreft, heeft de commissie de kosten voor de apparatuur uit de begroting gehaald en een herberekening van het subsidiabele bedrag uitgevoerd.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
geval zijn het puur twee makers die het project draaien. Wel is het zo dat ze met andere (Nijmeegse)
17
POPOP - Manga_Manga_Manga_!
Adviezen Makersfonds
Over het project POPOP is een kunstruimte voor hedendaagse tentoonstellingen. Met Manga_Manga_Manga_! maakt POPOP een statement op haar nieuwe locatie: het oude belastingkantoor te Nijmegen. Drie weken lang, dag en nacht, is een spektakel te bewonderen op de ramen rondom de ruimte van POPOP. Met het thema Out of this World en in samenwerking met diverse Nijmeegse kunstenaars, maakt POPOP er iets bijzonders van. Ze enthousiasmeert een breed publiek voor cultuur en verrijkt het stationsgebied met de Japanse kunstvormen manga en anime stijl. Die zijn bij uitstek geschikt om laagdrempelig verhalen te vertellen. Bovendien mixen ze goed met de architectuur in het gebied.
Subsidieaanvraag Stichting POPOP vraagt voor 2021 € 14.218 subsidie aan voor het project Manga_Manga_Manga_!.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren voor een bedrag van € 13.679.
Inhoudelijke beoordeling De commissie vindt het een sterk idee om manga te vertonen op de ramen van het oude belastingkantoor. Manga is een laagdrempelige, erg communicatieve kunstvorm die daardoor impact kan hebben op de vluchtige passant. De commissie mist een artistieke visie, of een thema waarmee de kunstenaars aan de slag kunnen. meerwaarde voor de stad evident. Jammer vindt de commissie dat de aanschaf van de apparatuur een te groot deel van de subsidie opslokt. De commissie meent dat de aanvrager de apparatuur ook kan huren of via sponsoring kan bekostigen. Omdat het hier een makersfonds betreft adviseert de commissie de kosten van de techniek te korten op het aangevraagde bedrag. De verkoop van tassen getuigt van ondernemerschap. Vreemd daarbij is wel dat voor het ontwerp ervan geen geld is begroot. De verdere begroting van de kosten is realistisch. Manga_Manga_Manga_! is een nieuwe samenwerking ten behoeve van een kortlopend project. Wat de samenwerking op de lange termijn oplevert, is onduidelijk.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
Door de laagdrempeligheid is het project goed toegankelijk voor een breed publiek. Daarmee is de
18
Pret op Recept - Festiva L ent
Adviezen Makersfonds
Over het project Met Festiva L ent beoogt Pret op Recept (animatie en ludieke catering) dat de bewoners van oud en nieuw Lent elkaar leren kennen en zich via het festival met elkaar verbinden. Dit gebeurt door ze samen op onbekende “locatiepareltjes” in de wijk leuke, muzikale en smaakvolle acts te laten ontdekken. Festiva L ent laat mensen theater beleven en ervoor of erna genieten van een hapje en drankje aan de gezamenlijke eettafel. Theateracts en muzikale optredens wisselen elkaar af.
Subsidieaanvraag Stichting Pret op Recept vraagt voor 2021 € 18.750 subsidie aan voor het project Festiva L ent.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling De commissie omarmt het idee van een cultureel initiatief in Lent, omdat Lent op dat gebied nog ruimte is om meer te ontwikkelen, maar vindt dit plan op meerdere punten niet passen binnen de makersregeling. Zo ontbreekt een professioneel plan met een voldragen artistieke visie. Het voorgestelde project zet Nijmegen cultureel niet op de kaart. De aanvrager is een eenmanszaak, geen instelling. Daarom is de samenwerking tussen instelling en zzp-ers niet te beoordelen. Bovendien is onduidelijk welke andere zzp-ers bij het project betrokken aanpak gezien, in een plan dat beter aansluit bij Groei.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
zijn. Het ondernemerschap tenslotte is onvoldoende. De commissie had graag een professionelere
19
Roze Woensdag - De stand van ons regenboogland
Adviezen Makersfonds
Over het project Roze Woensdag is een stichting die jaarlijks de gelijknamige, inclusieve LHBTIQ+-dag in Nijmegen organiseert. Met De stand van ons regenboogland verkent Roze Woensdag met kunstenaars, creatievelingen, makers en kunstwerken de staat van ons regenboogland. Met de geproduceerde werken streeft de stichting naar bewustwording onder een breed publiek van de nog steeds bestaande uitdagingen. Daarnaast verzamelt ze input voor het LHBTIQ+-festival, dat in 2022 voor het eerst wordt georganiseerd. Verder hoopt Roze Woensdag met de uitkomsten van de verkenning beleid te ondersteunen en te sturen.
Subsidieaanvraag Stichting Roze Woensdag vraagt voor 2021 € 30.000 subsidie aan voor het project De stand van ons regenboogland.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling De commissie signaleert dat een niet-culturele instelling aanvraagt bij het Makersfonds. Ze juicht het toe dat het project draait om kunst met een maatschappelijk doel. Helaas is de artistieke visie onvoldoende uitgewerkt en worden de deelnemende kunstenaars niet met name genoemd. Het sluit ook goed aan bij de cultuurvisie Groei. De begroting is een forse projectbegroting, waarin onduidelijk is welk bedrag van de subsidie bij de makers terecht komt. Ook ontbreekt een aanpak van de publieksbenadering. De commissie is enthousiast over dit concept, maar vindt het huidige plan te dun. Ze daagt Roze Woensdag uit terug te komen met een plan waarin de artistieke visie, het vergroten van het verdienvermogen van de makers, de beoogde samenwerkingspartners en de marketingcommunicatie beter uitgewerkt zijn.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
Het project heeft zeker meerwaarde voor de stad omdat Nijmegen haar tolerante imago wil bestendigen.
20
SLAN - Een brug dichtbij
Adviezen Makersfonds
Over het project Met Een brug dichtbij bouwt Stichting Literaire Activiteiten Nijmegen (SLAN) een website waar filmpjes en bijbehorend inspirerend materiaal over het thema ‘de brug’ te vinden zijn. SLAN nodigt ouders/ verzorgers en leerkrachten van het basisonderwijs uit de kinderen mee te nemen om vanuit vijf verschillende kunstdisciplines aan de slag te gaan met de bruggen van de gemeente Nijmegen. Door de filmpjes, inspiratiemateriaal, tips en routekaarten online te plaatsen is alles coronaproof. De bedoeling is dat ouders/verzorgers en leerkrachten met de kinderen ter inspiratie een aantal van de 229 Nijmeegse bruggen bezoeken. Zo wordt de betrokkenheid met de stad bevorderd. Kinderen kunnen hun kunstzinnige bijdrage insturen voor een wedstrijd.
Subsidieaanvraag Stichting Literaire Activiteiten Nijmegen vraagt voor 2021 € 28.700 subsidie aan voor het project Een brug dichtbij.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling De commissie vindt het idee interessant om kinderen via bruggen bij kunst te betrekken. Daar zit de meerwaarde van het project. Maar dat is in het perspectief van de makersregeling tegelijkertijd ook de Een tweede kernkunstenaar wordt gemist, er worden wel vijf docenten genoemd. Daarbij is het ondernemerschap ondoorzichtig. SLAN is een samenwerkingsverband tussen verschillende partners, maar dat is niet terug te lezen in het plan, noch in de begroting. OBGZ had prima alleen de aanvraag kunnen doen. De andere partners dragen immers financieel niet bij. SLAN is daarmee slechts een vehikel om geld aan te vragen. De begroting lijkt in elkaar geknutseld. Scholen betalen bijvoorbeeld een bijdrage, maar die is niet terug te vinden. De bevlogen maker verdient € 10.000, maar daarvan vloeit € 6.000 terug in het project. Daarmee komen de eigen inkomsten voort uit een broekzak-vestzakconstructie. Dat is, zeker in het licht van de makersregeling, een onwenselijke kunstgreep.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
zwakte: het draait meer om participatie en educatie dan om kunst. Artistiek inhoudelijk is het plan mager.
21
Stimagt - Zwart op Wit
Adviezen Makersfonds
Over het project Met Zwart op Wit brengt de stichting Maatschappelijk Geëngageerd Theater (Stimagt) een voorstelling op de planken over depressie en psychische kwetsbaarheid en de waarde van kunst en creativiteit. Toon, de hoofdrolspeler van Zwart op wit, is componist. Uit angst zijn creativiteit te verliezen gebruikt hij geen antidepressiva. Hij zoekt naar andere strategieën tegen zijn depressie en probeert van zijn beperking een kracht te maken. In Zwart op Wit neemt hij ons mee op zijn reis
Subsidieaanvraag Stichting Stimagt vraagt voor 2021 € 30.000 subsidie aan voor het project Zwart op Wit.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling Het is een artistiek goed uitgewerkt project voor twee makers. Het plan is duidelijk over wat er gemaakt wordt, met welke mensen en waarom. Maar wat is, buiten de makers, de link met Nijmegen? Wat is het beoogde publiek? En waar gaat het stuk gespeeld worden? De commissie is van mening dat voor zo’n grote productie meer ondernemerschap mag worden getoond. De begroting van € 140.000 is een slag in de lucht. Er is geen marketingplan en er zijn geen inkomsten. De opgevoerde digitale technologie is niet gespecificeerd. Positief in het project is de verbinding met de domeinen sociaal, zorg en welzijn, maar die worden niet ingezet in het vergroten van het publiek.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
Het geschatte publieksbereik is duizend. Daarmee kost de voorstelling maar liefst € 140 per bezoeker.
22
Theater AanZ - Documentaire Kaatje
Adviezen Makersfonds
Over het project Met Documentaire Kaatje willen twee makers van Theater AanZ een documentaire realiseren over de totstandkoming van de theaterproductie Het Koffertje van Kaatje. Daarvoor volgen ze het sociaal-artistieke samenwerkingsproces en gaan ze in gesprek met de betrokkenen. Zo zoeken zij naar antwoorden op hun vragen en proberen zij grip te krijgen op de impact van sociaal-artistiek werken. Het doel is om het sociaal-artistieke werkveld van proces tot product inzichtelijk te maken. Daardoor krijgen publieksgroepen een duidelijker beeld van de waarde, de vragen en uitdagingen van deze manier van werken.
Subsidieaanvraag Stichting Theater AanZ vraagt voor 2021 € 22.500 subsidie aan voor het project Documentaire Kaatje.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag bij gebrek aan budget niet te honoreren.
Inhoudelijke beoordeling Het is een interessant sociaal-artistiek project voor twee makers, onder begeleiding van Theater AanZ. Het idee is verrassend, met een parallel leerproces voor makers en publiek. De output is geen artistiek product: het project draait meer om cultuureducatie dan om creatie. Theater AanZ werkt in dit project samen met de relevante partners in de regio. Het omvat ook een participatieve component, omdat het publiek deelt in het leerproces van hoe cultuur wordt gemaakt. De gewerkt. Ook het ondernemerschap is matig uitgewerkt. Een marketing- en communicatieplan ontbreekt. De kansen die de samenwerkingspartners bieden, bijvoorbeeld op het vergroten van het publieksbereik, blijven liggen. Het is een traditionele projectbegroting, waarbij te weinig geld bij de makers terecht komt en teveel naar techniek gaat. Terwijl de regeling in het leven is geroepen om het verdienvermogen van de makers te vergroten. De commissie ziet Theater AanZ in een nieuwe ronde graag terug met een hernieuwde aanvraag waarbij onder meer andere domeinen zijn betrokken.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
commissie vindt wel dat de maatschappelijke rol die dit project kan spelen, beter moet worden uit-
23
Theatergroep Greppel - Een ogenblikje alstublieft
Adviezen Makersfonds
Over het project Met Een ogenblikje alstublieft creëert Theatergroep Greppel een theatrale installatie in de ontvangsthal van het voormalige belastingkantoor van Nijmegen. De ruimte is ingericht met een mix van gastvrijheid en intimidatie. Er is nagedacht over hoe burger en ambtenaar elkaar kunnen ontmoeten en toch strikt van elkaar gescheiden blijven. De voorstelling wordt gespeeld door veertien toeschouwers en drie acteurs. De toeschouwer krijgt een koptelefoon op en hoort achtereenvolgens de visies van zeven personages in dit interactieve hoorspel. Elke toeschouwer begint op een andere plek en loopt van de ene positie naar de andere. Gaandeweg vallen de puzzelstukjes in elkaar, zodat de toeschouwer een totaalbeeld krijgt van alle gezichtspunten.
Subsidieaanvraag Stichting Theatergroep Greppel vraagt voor 2021 € 30.000 subsidie aan voor het project Een ogenblikje alstublieft.
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren voor een bedrag van € 30.000.
Inhoudelijke beoordeling* Een goed, uit de locatie geboren idee dat speelt met de connotaties die rond de Belastingdienst en andere instituties hangen. Het plan is artistiek voldoende uitgewerkt. Jac. Splinter is een gewaardeerd maar ontberen een sociaal-maatschappelijk component. Dit soort locatietheater is een verrijking voor Nijmegen, in die zin is het project een voorbeeld voor andere gezelschappen om iets te doen met bijzondere plekken in de stad. De commissie zet een vraagteken bij het publieksbereik. Hoe denkt Greppel de toeschouwers binnen te krijgen? De commissie adviseert de aanvrager een theaterpartner erbij te zoeken, met expertise in marketing en communicatie (bijvoorbeeld Lux). Een groot deel van de subsidie gaat naar de makers. Dat juicht de commissie toe. Tegelijkertijd constateert ze dat de uurtarieven aan de lage kant zijn. Die zouden omhoog moeten, bijvoorbeeld door externe financiering, maar daarvoor ziet de commissie helaas geen aanknopingspunten.
*
Om de schijn van belangenverstrengeling te vermijden, vond de advisering over deze aanvraag plaats zonder commissielid Jan Flubacher.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
kunstenaar en zijn betrokkenheid wekt vertrouwen. De vragen die in het stuk worden gesteld zijn goed,
24
Wintertuin - Nieuwe gronden
Adviezen Makersfonds
Over het project Vernoemd naar de geëngageerde film van de Nijmeegse Joris Ivens maakt literatuurorganisatie Wintertuin met Nieuwe gronden een productie op het snijvlak van literatuur en film. Vier schrijvers maken samen met vier filmmakers vier korte literaire films: zogenoemde cinepoems. Zo blazen acht jonge en getalenteerde kunstenaars een kunstvorm nieuw leven in die onlosmakelijk verbonden is met Nijmegen. De cinepoem heeft de potentie twee disciplines te vermengen tot een vollediger en urgenter verhaal. De vier films gaan in première op het Wintertuinfestival in november 2021 en worden vervolgens breed uitgezet bij film- en andere literatuurfestivals in Nederland en in het buitenland.
Subsidieaanvraag Stichting de Wintertuin vraagt voor 2021 € 11.750 subsidie aan voor het project Nieuwe gronden .
Subsidieadvies De commissie adviseert de aanvraag te honoreren voor een bedrag van € 11.750.
Inhoudelijke beoordeling De commissie vindt Nieuwe Gronden op veel vlakken een voorbeeldproject voor het Makersfonds. Het project is een mooi huwelijk tussen literatuur en de stad Nijmegen. De artistieke kwaliteit ervan belooft hoog te zijn. Doordat Wintertuin verbinding zoekt met Go Short, Lux en InScience is een goed publieksbereik gegarandeerd. Dat wordt nog eens vergoot met vertaalopties voor doven, slechthorenden en Positief is ook dat een groot deel van de subsidie belandt bij de makers, waarvan minimaal de helft van Nijmeegse origine is. Het project is een mooi samenwerkingsverband tussen de twee kunstdisciplines, waarvan maar liefst acht makers profiteren. De commissie vindt het jammer dat de deelnemende filmmakers nog niet bekend zijn. Een ander punt van kritiek is dat de marketingcommunicatieparagraaf ontbreekt.
A DV I E SR A PP O R T C o mmis s i e G R OEI . Ma ke r s fond s ju li 2021
niet-Nederlandse Nijmegenaren.
25
Colofon Makersfonds Adviesrapport commissie Groei. Cultuurvisie Nijmegen 2021-2024 © Juli 2021 Gemeente Nijmegen Korte Nieuwstraat 6, 6511 PP Nijmegen Postbus 9105, 6500 HG Nijmegen adviescommissiegroei@nijmegen.nl
Ontwerp: Donka Design (Sjors van der Meulen) Adviescommissie Groei: Joy Arpots (voorzitter), Jan Flubacher, Jenneke Harings, Richard Kofi, Marcel Kranendonk, Claudia Linders Secretarissen: Jack Orsel, Boudewijn Smid