Bestuurlijke afspraken verstedelijking Arnhem-Nijmegen foodvalley november 2022
Tekst van het document
•
oplopen tot 26 minuten. Rijk en regio willen voor de nieuwe woningbouwlocaties in Arnhem, ten oosten van Arnhem en in de Achterhoek een duurzame ontsluiting realiseren via het bestaande spoor ArnhemWinterswijk. De reizigersgroei als gevolg van de verstedelijking kan de huidige treinverbinding niet aan. De mensen passen in de spits niet meer in de trein (bron IMA 2021). Met de RegioExpres kan deze reizigersgroei opgevangen worden en wordt de trein
•
een snel en reëel alternatief voor de auto (A12 en A18). De verkenning voor de RegioExpres is afgerond en het voorkeursalternatief is vastgesteld (december 2021). De eerste fase van de planuitwerking wordt in november 2022 afgerond.
Besluiten: • Rijk en regio constateren dat de RegioExpres een belangrijk onderdeel is van de duurzame ontsluiting van de woningbouwlocaties Spoorzone Arnhem-Oost (NOVEX) en verder ten oosten van Arnhem locaties uit de verstedelijkingsopgave Arnhem-Nijmegen-Foodvalley en •
in de Achterhoek. Rijk en regio streven ernaar om de RegioExpres per start dienstregeling 2027 te laten rijden
•
en het vastgestelde voorkeursalternatief (dec 2021) hiervoor als scope te hanteren; Rijk en regio maken afspraken over kosten en risico’s volgens het landelijke afsprakenkader derden werken, wat in dit geval betekent dat: o Rijk en regio investeren samen in de RegioExpres en delen de totale kosten 50/50,
delen de risico’s naar rato en gaan uit van maximaal 150 miljoen euro (excl. btw, pp. 2022) voor de aanlegkosten;
o
Het Rijk draagt de kosten voor beheer en onderhoud. Deze bedragen 2,5 miljoen euro en worden verminderd op de Rijksbijdrage aan de aanlegkosten;
o
De Rijksbijdrage wordt volledig ingezet voor de aanpassing van hoofdspoorweginfrastructuur (HSWI). Dit betekent dat ProRail een ‘niet btw- belaste
o o o
prestatie’ verricht aan de provincie; Rijk en regio indexeren hun bijdrage jaarlijks tot naar het jaar van uitvoering met de uitgekeerde IBOI (prijs bruto overheidsinvesteringen); De bijdrage van het Rijk wordt direct na aanbesteding van het Werk aan de regio overgemaakt; Middels een stuurgroep zijn Rijk en regio gezamenlijk opdrachtgever én daarmee beide risicodragend: de regio is dagelijks opdrachtgever van ProRail.
21
Spoor Utrecht-Foodvalley-Arnhem In het kort: •
Rijk en regio zien opgaven op de spoorcorridor Utrecht-Foodvalley-Arnhem-Duitsland in relatie tot verstedelijking, bereikbaarheid en impact op de fysieke leefomgeving.
•
Ze besluiten tot starten van een proces om tot een MIRT-onderzoek te komen.
Besluiten: •
Rijk en regio spreken af samen het proces te starten om te komen tot een MIRT- onderzoek naar de corridor Utrecht – Foodvalley – Arnhem (A12).
•
Rijk en regio streven ernaar om deze onderzoeksopzet in het BO Leefomgeving 2023 gereed te hebben voor besluitvorming en daarna het MIRT-onderzoek te starten.
•
Tussen Rijk en regio vindt de komende maanden afstemming plaats over de scope, waarbij in ieder geval als uitgangspunten worden meegenomen: o o o
•
de brede bereikbaarheidsopgave op deze corridor; de verstedelijkingsopgave MRU en Arnhem Nijmegen Foodvalley; de bredere impact op de fysieke leefomgeving van mogelijke bereikbaarheidsmaatregelen.
Rijk en regio zullen in de onderzoeksopzet tevens ingaan op de rolverdeling, taken, verantwoordelijkheden en financiering.
Vrije spoorkruising Arnhem-Oost In het kort: • Rijk en regio besluiten tot starten van een MIRT-onderzoek met een beperkte scope die zich richt op nut, noodzaak, timing en de inpassing van de vrije kruising in het NOVEX-gebied spoorzone Arnhem-Oost. Besluiten: •
Rijk en regio doen een gezamenlijk MIRT-onderzoek naar de inpassing van de vrije kruising in de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Spoorzone Arnhem-Oost;
•
Rijk en regio vullen dit in als een gebiedsgericht onderzoek met een beperkte scope dat zich richt op het in beeld brengen van de nut, noodzaak, timing, effect, meerwaarde en de inpassing. Dit betreft in ieder geval de volgende aspecten: o Inzicht in de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit in de Spoorzone Arnhem-Oost en bereikbaarheid van het gebied ten oosten van Arnhem en de gevolgen voor de bestaande stad.
o o
Zicht op de hiermee samenhangende extra ruimte voor woningbouw. Op basis van de uitkomsten van de netwerkstudies uit het Toekomstbeeld OV wordt daarbij de geboden ruimte voor extra treinen op het spoor (internationaal, nationaal en regionaal), extra stops op station Arnhem-Presikhaaf (KennisCampus Arnhem) en een hogere betrouwbaarheid en robuustheid van het spoornetwerk in Oost-Nederland geduid.
•
Rijk en regio spreken af de resultaten van dit gebiedsonderzoek in het BO MIRT 2023 te agenderen, zodat besluitvorming over het vervolgtraject kan plaatsvinden;
•
Rijk en regio zullen dit onderzoek 50-50 financieren, waarbij partijen gezamenlijk zullen optreden als opdrachtgever
Netwerkanalyse 2030-2040 Foodvalley Arnhem-Nijmegen In het kort: • Vanuit de verstedelijkingsopgave is een samenhang te zien tussen wonen, werken en het mobiliteitsnetwerk (Rijk-provincie-gemeenten/regio).
22
•
De Integrale Mobiliteitsanalyse (IMA) heeft duidelijk gemaakt dat er nog gezamenlijke uitdagingen liggen in de regio. Hierbij spelen de mobiliteitstransitie en verduurzaming een belangrijke rol.
Besluiten: •
Rijk en regio spreken af om samen het proces te starten om te komen tot een netwerkanalyse 2030-2040 voor regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. De analyse kan plaatsvinden na afronding van een of meer van de onderzoeken van rijk en regio naar emplacement, vrije spoorkruising in Arnhem-Oost en naar spoorcorridor Utrecht-Arnhem.
•
Tussen Rijk en regio vindt in 2023 alvast afstemming plaats over de scope en methode, waarbij in ieder geval wordt meegenomen: o o o
•
de brede, multimodale bereikbaarheidsopgave; de verstedelijkingsopgave van regio Arnhem - Nijmegen - Foodvalley; de effecten van de groei van het aantal woningen en de economie op de bereikbaarheid van de regio en de samenhang met regionale en nationale
mobiliteitsnetwerken. Rijk en regio zullen in de onderzoeksopzet tevens ingaan op de rolverdeling, taken, verantwoordelijkheden en onderzoekskosten.
Rijnbrug Besluiten: •
•
Voor de verbreding van de Rijnbrug bij Rhenen in een van de 17 NOVEXwoningbouwlocaties, de regio Foodvalley, doet het Rijk een lumpsum bijdrage van €40 miljoen voor prijspeil 2022, incl. BTW. Het project wordt uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van en met verdere bijdragen van de regiopartijen. Risico’s verbonden aan maatregelen die nodig zijn voor de verbreding van de brug liggen bij de provincies Gelderland en Utrecht. Het Rijk indexeert haar bijdrage met de door het Ministerie van Financiën aan IenW uitgekeerde indexatie tot het jaar waarin de bijdrage wordt overgemaakt.
2. Afspraken BO MIRT Oost 2022 met betrekking tot de grootschalige NOVEXwoningbouwlocaties 2.1 Ontsluiting grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties Nijmegen Nijmegen Kanaalzone • • • •
Nijmegen Kanaalzone betreft twee deelgebieden; Winkelsteeg en Dukenburg. Tot en met 2030 worden er in het gebied Kanaalzone-Winkelsteeg ca. 4050 woningen gerealiseerd en 400 woningen na 2030, waarvan gemiddeld 65% betaalbaar. Tot en met 2030 worden er in het gebied Dukenburg ca. 1200 woningen gerealiseerd, waarvan gemiddeld 65% betaalbaar. Vanuit het Mobiliteitsfonds wordt een reservering gedaan voor een taakstellende bijdrage van € 14,5 mln (incl. BTW) voor voor mobiliteitsmaatregelen. Hierbij wordt uitgegaan van 50% cofinanciering door de regio. De beoogde maatregelen waaraan het Rijk hiermee bijdraagt zijn: o De realisatie van een langzaamverkeerstunnel onder Nieuwe Dukenburgseweg. o De realisatie van langzaamverkeerstunnel onder de Graafseweg. o De realisatie van de aanpassingen aan de kruising Graafseweg/Neerbosccheweg ten behoeve van deelgebied Winkelsteeg.
23
De aanvullende mobiliteitsmaatregelen ten behoeve van Kanaalzone-Zuid, te weten doorstromingsmaatregelen S100, aanpassingen invalswegen, optimalisatie kruispunten, VRI’s, HOV-knoop, Hub nabij en naar Station Nijmegen Goffert en fietsmaatregelen naar Winkelsteeg. Een groot deel van de opgave in de Kanaalzone wordt reeds bekostigd uit Wbi en versnellingsmaatregelen. De totale bijdrage vanuit het Rijk ten behoeve van het gebied de Kanaalzone bedraagt € 14,5 mln (incl. BTW), bovenop de eerder voor dit gebied toegezegde middelen. o
• •
Nijmegen Stationsgebied • • •
•
• •
•
•
•
Tot en met 2030 worden er in het Stationsgebied ca. 3500 woningen gerealiseerd en 1.000 woningen na 2030. Het Aandeel sociaal/middensegment cq betaalbaar bedraagt gemiddeld 65% Vanuit het Mobiliteitsfonds wordt een reservering gedaan voor een taakstellende bijdrage van € 2,4 mln (incl. BTW) voor een pakket mobiliteitsmaatregelen. Hierbij wordt uitgegaan van 50% cofinanciering door de regio. De beoogde maatregelen waaraan het Rijk bijdraagt zijn: o De ontsluiting van het Vissers terrein/ de P+R locatie. o De verbeterde toegankelijkheid van de westentree van het station Nijmegen Vanuit het Mobiliteitsfonds wordt een reservering gedaan voor een taakstellende bijdrage van € 7,4 mln (incl. BTW) voor een pakket stationsmaatregelen. De beoogde maatregelen waaraan het Rijk bijdraagt zijn aanvullende mobiliteitsmaatregelen ten behoeve van de bereikbaarheid van en naar het Stationsgebied waaronder fietsroutes, fietsopgangen, een transferium en onderzoek naar een HOV schaalsprong. Een groot deel van de opgave in het Stationsgebied wordt reeds bekostigd uit eerdere MIRT afspraak (2020) station, Wbi en versnellingsafspraken. De totale bijdrage vanuit het Rijk ten behoeve van het Stationsgebied bedraagt € 9,7 mln (incl. BTW), bovenop de eerder toegezegde middelen (zie vorige punt).
De regio zet zich de komende periode in voor het dekken van haar deel van het afgesproken mobiliteitspakket voor de bouw van 8.750 woningen in de periode tot en met 2030 (met inachtneming van het budgetrecht van raden/staten), zodat in het BOL 2023 definitieve afspraken kunnen worden vastgesteld. Bovenstaande afspraken passen binnen de verstedelijkingsstrategie Arnhem, Nijmegen, Foodvalley en met deze afspraken wordt voor Nijmegen een belangrijke stap in de realisatie van de verstedelijkingsstrategie gezet. Rijk en regio werken gezamenlijk aan het op orde brengen van de benodigde randvoorwaarden om de realisatie mogelijk te maken, waaronder: verplaatsing bedrijvigheid, aanpak stikstof, versterking van het landschap, de natuur en energie, bereikbaarheid en energienetwerken (elektra en warmte).
2.2 Ontsluiting grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Foodvalley Regio en gemeenten hebben een businesscase opgesteld waarin onder andere een pakket mobiliteitsmaatregelen is opgenomen voor de ontsluiting van woningen tot en met 2030 in de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Regio Foodvalley. Deze mobiliteitsmaatregelen dragen in enkele gevallen ook bij aan de bereikbaarheid van andere woningbouwlocaties in Regio Foodvalley. Woningbouw •
In de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Regio Foodvalley worden tot en met 2030 7.000 woningen gebouwd en mogelijk aanvullend 7.700 woningen na 2030. Ruim de helft
24
van de woningen die tot en met 2030 worden gerealiseerd bevindt zich in het betaalbare segment. Mobiliteitsmaatregelen • Het Rijk reserveert middelen voor een mobiliteitspakket voor de ontsluiting van de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Regio Foodvalley. De taakstellende bijdrage van het rijk is € 67 mln (prijspeil 2022, inclusief btw). Het bedrag wordt -tot aan het moment van uitkeren- jaarlijks geïndexeerd met de uitgekeerde IBOI. Er zal afdracht plaatsvinden aan het btw-compensatiefonds. •
•
Deze middelen worden uitgekeerd via een specifieke uitkering. Kostenverhogende scopewijzigingen en verdere risico’s zijn voor rekening van de gemeente (danwel in samenwerking met mede-bekostigende partners zoals provincie en marktpartijen, etc.). De beoogde maatregelen waaraan het Rijk hiermee bijdraagt zijn: o o o
Bij Ede Zuidoost een brug Noordplein-WFC en de HOV-ontsluiting van dit gebied. Bij Kernhem-Noord de ontsluiting van de wijk op A30 (via bestaande op- en afritten) en de fietsroute Kernhem Noord- Ede Centrum. Bij Veenendaal Spoorzone:
o o
De HOV-lijn Veenendaal-Ede en de ontsluiting De hub Veenendaal Centrum
o
Bij Barneveld de ontsluiting van woonwijk Bloemendal in relatie tot de A30 en de fietsroute Bloemendal-Station Barneveld Noord.
o o
De fietsroute Veenendaal Centrum-De Klomp De verbreding van de oostelijke rondweg N233
Proces •
Bovenstaande afspraken over woningbouw en mobiliteit worden opgenomen in de beoogde Woondeal Regio Foodvalley.
•
De regio zet zich in voor het dekken van haar deel van het afgesproken mobiliteitspakket voor de bouw van 7.000 woningen in de periode tot en met 2030 (met inachtneming van het budgetrecht van raden/staten), zodat in het BOL 2023 definitieve afspraken kunnen worden vastgesteld.
•
•
Bovenstaande afspraken passen binnen de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley en met deze afspraken wordt voor Regio Foodvalley een eerste belangrijke stap in de realisatie van de verstedelijkingsstrategie gezet. Rijk en regio werken gezamenlijk aan het op orde brengen van de benodigde randvoorwaarden om de realisatie mogelijk te maken: verplaatsing bedrijvigheid, opheffing hindercirkels, aanpak stikstof, versterking van het landschap, de natuur en energie, bereikbaarheid en energienetwerken (elektra en warmte).
2.3 Spoorzone Arnhem-Oost •
Het rijk en de regio spreken een langjarig commitment uit voor de gezamenlijke ontwikkeling van de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Spoorzone Arnhem-Oost en zetten met deze afspraken een eerste belangrijke stap om de ambities van de Spoorzone Arnhem-Oost te realiseren.
•
Partijen constateren dat voor de ontwikkeling van het gebied Spoorzone Arnhem- Oost een gefaseerde ontwikkelstrategie passend is.
•
De spoorzone valt in ieder geval uiteen in twee delen: Rijnpark en Presikhaaf (waaronder KennisCampus).
25
Deelgebied Presikhaaf •
Het rijk reserveert middelen voor een mobiliteitspakket voor de ontsluiting van het deelgebied Presikhaaf.
•
De taakstellende bijdrage van het rijk is € 22 mln. (prijspeil 2022 incl. btw), uitgaande van minimaal 50% cofinanciering. Het bedrag wordt tot het moment van uitkeren jaarlijks geïndexeerd met de uitgekeerde IBOI. Er zal afdracht plaatsvinden aan het BTWcompensatiefonds.
•
De beoogde maatregelen waaraan het rijk hiermee bijdraagt zijn: o Spooronderdoorgangen o o
•
Hoogwaardige fietsroutes Stedelijke hoofdfietsroutes
o Herstructering van de wegprofielen. Rijk en regio doen een gezamenlijk MIRT-onderzoek naar de inpassing van de vrije kruising in de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Spoorzone Arnhem-Oost.
Deelgebied Rijnpark •
Rijk en regio gaan gezamenlijk de ontwikkelopgave van Rijnpark verder verkennen en een gefaseerde ontwikkelstrategie uitwerken.
•
De beoogde rijksbijdrage aan de eerste fase van de ontwikkeling van Rijnpark bedraagt € 50 mln. incl. btw en kan niet binnen de beschikbare middelen worden gehonoreerd. Omdat de gezamenlijke ontwikkeling van Rijnpark als kansrijk wordt beschouwd, zal het Ministerie van BZK een voorstel uitwerken waarmee dit binnen de begroting kan worden geaccommodeerd. Dit voorstel zal onderdeel zijn van de (rijksbrede) voorjaarsbesluitvorming. In het BO Leefomgeving in het voorjaar zal de regio worden geïnformeerd over de mogelijke Rijksbijdrage.
•
Bij de beoogde rijkbijdrage wordt uitgegaan van de benodigde financiële inspanning door de regio om de ontwikkelopgave te kunnen realiseren.
•
De beoogde rijksbijdrage is verbonden aan de volgende voorwaarden: o
De regio ontwikkelt samen met het rijk een haalbaar ruimtelijk plan met een kwalitatief hoogwaardige invulling voor toekomstbestendige woningbouw (voor tenminste 2.400 woningen tot en met 2030). Onderdelen hiervan zijn een ontwikkelstrategie met programmering, een fasering en planning, een grondstrategie (aan- en verkoop), een juridische-planologische aanpak en een technische financiële onderbouwing. Dit wordt samen met marktpartijen getoetst op maak- en haalbaarheid.
o
In het licht van de verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley werken Rijk en regio aan een haalbaarheidsstudie naar de uitplaatsing van het spooremplacement ‘Arnhem goederen’ en mogelijke alternatieve locaties. Op basis van deze haalbaarheidsstudie wordt, in afstemming met alle betrokken partijen, een integrale business case opgesteld (inclusief exploitatie en bedrijfsvoeringskosten), waarbij de lange termijn ontwikkelingen op het spoor (waaronder gelijkwaardige functionaliteit) en de stedelijke ontwikkeling van de locatie worden betrokken.
o
Rijk en regio spannen zich in om de resultaten van de haalbaarheidstudie uitplaatsing spooremplacement Arnhem-Oost te bespreken op het BOL van het voorjaar 2023.
o
Mocht de haalbaarheid van het ruimtelijk plan niet vastgesteld kunnen worden dan overleggen rijk en regio over andere mogelijkheden voor (grootschalige) woningbouw in Arnhem Oost.
26
Proces •
Rijk en regio spreken af om het ruimtelijk plan Rijnpark, inclusief ontwikkelstrategie en de overige bovengenoemde voorwaarden, gereed te hebben voor bespreking in het BOL van voorjaar 2023. Ook zal de regio dan worden geïnformeerd over de mogelijke rijksbijdrage.
•
Bovenstaande afspraken over woningbouw en mobiliteit worden opgenomen in de Woondeal regio Arnhem/Nijmegen. De voortgang van deze grootschalige NOVEXwoningbouwlocatie zal ook besproken op de woondealtafel.
27
3. Afspraken BO MIRT Oost 2022 met betrekking tot de versnellingslocaties in het NOVEXgebied Arnhem Nijmegen Foodvalley Besluiten: • Onderstaande tabel bevat de definitieve afspraak van de voorstellen uit de eerste ronde waarvoor onder voorbehoud van cofinanciering een reservering is gemaakt en de afspraken voor de tweede ronde. De middelen worden via een specifieke uitkering uitbetaald aan gemeenten. Voor de tweede ronde versnellingsafspraken zijn de voorwaarden van toepassing die zijn vastgesteld in het BO Leefomgeving juni 2022. Definitieve afspraken voorstellen eerste ronde Toegekende Gemeente – voorstel
Zwolle: Zwolle Stadshart
Woningen
Rijksbijdrage (totaal, incl. btw)
Co-financiering (incl. btw)
1,610
€ 25,011,350
€ 13,708,650
570
€ 7,767,500
€ 4,182,500
1,938
€ 18,128,500
€ 9,761,500
Enschede: Enschede Cromhoff
350
€ 4,719,000
€ 8,228,000
Wageningen: Wageningen De
572
€ 3,303,300
€ 1,778,700
Tiel: Tiel Spoorzone/ Lingehoven Culemborg: Culemborg Stationsomgeving
Dreijen
Definitieve afspraken voorstellen tweede ronde Toegekende Gemeente – voorstel
Deventer: Deventer
Woningen
Rijksbijdrage (totaal, incl. btw)
Co-financiering (incl. btw)
1,650
€ 15,823,718
€ 15,823,719
1,646
€ 14,901,558
€ 14,901,559
900
€ 6,137,480
€ 3,500,000
1,500
€ 8,910,000
€ 4,800,000
Kampen: Reevedelta Kampen
2,600
€ 13,600,000
€ 9,400,000
Wijchen: Wijchen, Wijchen-
928
€ 4,525,400
€ 6,969,600
Centrumschil Deventer: Deventer Keizerslanden Hengelo (O): Binnenstad Hengelo Hengelo (O): Hart van Zuid Hengelo
West
28