Beleidsplan Schuldhulpverlening 2023 - 2026
Tekst van het document
De inwoner centraal Laagdrempelige en duidelijke toegang voor geldzorgen
Preventie en vroegsignalering Effectievere dienstverlening en extra inzet op doelgroepen
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2023-2026
nijmegen.nl
Samenvatting In het beleidsplan Schuldhulpverlening van de gemeente Nijmegen blijft het uitgangspunt: Laagdrempelige en effectieve ondersteuning bij (dreigende) financiële problemen. Het coalitieakkoord 2022-2025 onderstreept dit. Samen met onze partners willen we inwoners met geldzorgen vroeger, sneller en beter helpen.
En omdat er in de wijk verschillende organisaties werkzaam zijn,
Inwoners die schulden opbouwen, hebben we vroeger in beeld.
De ontwikkelingen rond schuldhulpverlening volgen elkaar in rap
We werken samen met vastelastenpartners voor signalen rondom
tempo op. De Tweede Kamer heeft 24 januari 2023 het wetsvoorstel
betalingsachterstanden, zijn actief in de wijk en staan in contact
tot wijziging van de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp)
met andere organisaties in de omgeving. Ook verspreiden we
aangenomen, met daarin de verkorting van de termijn van 36 naar
informatie over hulp bij geldzorgen. Als iemand met schulden in
18 maanden in de Wsnp. Dit zal ook doorwerken in het minnelijk
beeld is, bieden we sneller hulp aan. Doordat de hulpverlening op
traject1. De gemeente Nijmegen zal per 1 juli 2023 starten met het
wijkniveau georganiseerd is, is er altijd een hulpverlener in de buurt.
verkorten van de termijnen naar 18 maanden.
Toename outreachend werken
Bestaanszekerheid Laaggeletterdheid
De inwoner centraal
dan voorheen. Daarin staat de inwoner centraal. We benaderen de inwoner op een persoonlijke manier. Ook houden we rekening met specifieke doelgroepen die een hogere kans op geldzorgen hebben, zoals jongeren en ondernemers.
Preventie
Vroegsignalering
Preventie en vroegsignalering
Sociale incasso
Vindplaatsen van signalen
Voorlichtingscampagnes
Optimaliseren ketenaanpak
Regievoering van FEW
Bewezen effectieve aanpakken
Aanpak jongeren
Grip op bewindvoering
Zie paragraaf 5.1.5
2
geboden hulp accepteert, willen we dat deze hulp ook beter is
Ervaringsdeskundigheid
Laagdrempelige en duidelijke toegang voor gedzorgen
1
komt de hulp altijd snel. Als een inwoner met schulden de aan-
Budgetbeheer en coaching
Effectievere dienstverlening en extra inzet op doelgroepen Werkende armen
Ondernemers en ZZP-ers
Inhoudsopgave Samenvatting Inhoudsopgave
2 3
Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Wettelijk kader 1.2 Maatschappelijk kader 1.3 Leeswijzer
4 5 6 6
Hoofdstuk 2 De mens als middelpunt 2.1 Laagdrempelige en toegankelijke dienstverlening 2.2 Bestaanszekerheid 2.3 Laaggeletterdheid 2.4 Ervaringsdeskundigheid en inwoners met ervaringskennis 2.5 Op inwoner gerichte incasso
7 7 8 9 10 10
Hoofdstuk 3 Vroeger 3.1 Preventie 3.2 Meer inzet op vroegsignalering 3.3 Nieuwe vindplaatsen van signalen 3.4 Voorlichtingscampagnes
11 11 12 12 13
Hoofdstuk 4 Sneller 4.1 Optimaliseren ketenaanpak 4.1.1 Regievoering FEW 4.2 Bewindvoering 4.2.1 Grip op bewindvoering 4.2.2 Budgetbeheer en – coaching
14 14 14 15 15 16
Hoofdstuk 5 Beter 5.1 Opschalen van bewezen en effectieve aanpakken 5.1.1 De (Nijmeegse) Pauzeknop/schuldenrust 5.1.2 Stabilisatie 5.1.3 Bestaande instrumenten en mogelijkheden 5.1.4 Instrumenten in ontwikkeling 5.1.5 Digitale ontwikkelingen en applicaties 5.1.6 Aansluiting minnelijke en wettelijke traject 5.2 Aanpak jongeren 5.3 Werkende armen 5.4 Ondernemers en ZZP’ers 5.5 Maatwerk in nazorg
17 17 17 18 18 19 19 20 20 21 21 22
Hoofdstuk 6 Indicatoren Toelichting indicatoren
23 24
Hoofdstuk 7 Financiën
25
Bijlagen
26
3
1
Inleiding Voor u ligt het Beleidsplan Schuldhulpverlening 2023-2026. Dit beleidsplan Schuldhulpverlening sluit aan op het beleidsplan Schuldhulpverlening 2019-2022 en beschrijft de kaders van de schuldhulpverlening van de komende vier jaar.
(3%) deel uit van een huishouden met een laag inkomen. Daar komt bij dat op 1 oktober 2021 meer dan 620.000 huishoudens te maken hadden
Sinds de vaststelling van het vorige beleids-
3. 2 21.000 minderjarige kinderen deel uit
plan is de samenleving veranderd door
van zo’n gezin (6,9% van alle kinderen).
onder andere de Toeslagenaffaire, Covid-19,
4. Van de werkenden maakt 240.000
met geregistreerde problematische schulden5 (7,4%, schulden hoger dan €10.000,-). Gebruikers van een re-integratievoorziening
de stijgende energieprijzen en inflatie. Wij
personen (2%) deel uit van een huis
bij de gemeente, ontvangers van uitkeringen,
moeten onze dienstverlening aan inwoners
houden met een laag inkomen .
maar ook zelfstandigen, zzp’ers en flex-
3
werkers in huishoudens met een laag
met geldzorgen hierop continu aanpassen. In de kamerbrief Aanpak geldzorgen
In de top tien van gemeenten met het
inkomen zijn extra kwetsbaar voor proble-
armoede en schulden worden de cijfers
hoogste aandeel huishoudens met een
matische schulden6. In Nijmegen hadden op
van het CBS aangehaald om een beeld te
laag inkomen staat Nijmegen 9e plaats 4.
1 oktober 2021 6.770 huishoudens te maken
geven hoe armoede en schulden de
Ter vergelijking zijn de cijfers voor
met geregistreerde problematische schulden
dagelijkse realiteit is voor veel mensen in
Nijmegen als volgt:
(6,9%). Het aantal huishoudens met geregi-
Nederland. De cijfers voor Nederland in
1. Tot de lage inkomensgrens 8200 huis-
streerde probleemschulden verschilt per
2
2021 zijn als volgt: 1. Tot de lage inkomensgrens 513.000 huishoudens (6,8%); 2. 900.000 personen (5,5%);
houdens (10,1%);
wijk. In wijken als Dukenburg en Lindenholt
2. 12.600 personen (8%);
ligt dit percentage hoger, respectievelijk
3. 2.300 minderjarige kinderen (8,1%);
11,8% en 10,7 %. In Nijmegen-Oost en het
4. Van de werkenden maakt 4700 personen
centrum is dit lager, respectievelijk 3,5 en 5%.
Rijksoverheid (2022) https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/07/12/kamerbrief-aanpak-geldzorgen-armoede-en-schulden CBS (2021): Armoede en sociale uitsluiting 4 Met behulp van registraties over betalingsachterstanden bij de Belastingdienst, de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), bij BKR geregistreerde betalingsachterstanden en schuldregelingen, wanbetalers van de zorgverzekering, de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) en het Centraal Curatele en Bewind Register (CCBR) is afgeleid welke huishoudens te maken hebben met geregistreerde problematische schulden. 5 Centraal Bureau voor de Statistiek: https://dashboards.cbs.nl/v3/SchuldenproblematiekInBeeld/ 6 Met behulp van registraties over betalingsachterstanden bij de Belastingdienst, de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), bij BKR geregistreerde betalingsachterstanden en schuldregelingen, wanbetalers van de zorgverzekering, de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) en het Centraal Curatele en Bewind Register (CCBR) is afgeleid welke huishoudens te maken hebben met geregistreerde problematische schulden. 2 3
4
Voorgaande jaren
dat schulden onnodig hoger worden door
1.1 Wettelijk kader
De gemeente Nijmegen heeft in de afge-
het bieden van preventieve ondersteuning,
De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
lopen jaren gewerkt aan het financieel
vroegsignalering en nazorg. Ook bieden
(Wgs) schrijft een aantal basisprincipes voor
weerbaar maken van haar inwoners. Sinds
we dienstverlening aan huishoudens en
op het gebied van schuldhulpverlening.
2016 is de gemeente gestart met het inten-
kleine ondernemers om duurzaam uit de
Zoals het feit dat een gemeenteraad een plan
siever samenwerken in de Nijmeegse schuld-
schulden te komen7. Het coalitieakkoord
vaststelt voor ten hoogste vier jaren dat
hulpketen. Deze keten is opgericht om te
2022-2025 onderstreept deze doelen en
richting geeft aan de integrale schuldhulp-
realiseren dat alle inwoners op langere
zet structureel in op de Financieel Experts
verlening aan de inwoners van zijn gemeente.
termijn financieel zo stabiel mogelijk
in de Wijk, de verbetering van de samen-
kunnen leven.
werking met ketenpartners en het richten
Het aanpakken en voorkomen van
op specifieke doelgroepen als jongeren en
armoede- en schuldenproblematiek vereist
ondernemers.
nauwe samenwerking tussen ministeries,
Om dit doel te bereiken, is in 2018 ook de
uitvoerders van het rijk en gemeenten.
Financieel Expert in de Wijk (verder FEW) in het leven geroepen door Team Geldzorgen
Het is tijd om de balans op te maken van
Om die reden is in 2018 de landelijke
van de gemeente Nijmegen, Bindkracht10
het huidige beleid. Welke ontwikkelingen
Brede Schuldenaanpak geïntroduceerd.
en Sterker Sociaal Werk (nu Buurtteams
en welke verbeteringsmogelijkheden zijn
In die brede schuldenaanpak staan als
Jeugd & Gezin en Volwassenen). Deze
er om onze inwoners nog beter te onder-
belangrijkste doelen gedefinieerd:
experts vormen de gezamenlijke voordeur
steunen bij geldzorgen en schulden? Dit
• Preventie en vroegsignalering: het voor-
tot hulpverlening bij financiële problemen.
beleidsplan geeft uitvoering aan de Wet
komen van problematische schulden en
Zij verwijzen – indien nodig – door naar de
gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs)
het treffen van maatregelen om proble-
meest geschikte hulpverlener binnen de
en onze ambities voor de komende jaren.
matische schulden terug te dringen; • Effectieve schuldhulpverlening: afspraken om
schuldhulpketen. Zo heeft de schuldhulpSamen met de partners in de stad bouwen
inwoners met schulden effectiever te helpen;
we verder op wat we al hebben bereikt. De
•S ociale incasso: bevorderen van een zorg-
Daarnaast zijn we in 2018 als een van de
inhoud van het beleidsplan is gebaseerd op
vuldige en maatschappelijk verantwoorde
eerste gemeenten begonnen met vroeg-
landelijke ontwikkelingen, de evaluatie van
incasso.
signalering. Vroegsignalering is een samen-
het huidige plan en gesprekken met onze
werking met vastelastenpartners (VLP’s),
partners, de (advies)raden en (vertegen-
In de afbeelding hieronder ziet u de
die signalen van betalingsachterstanden
woordigers van) burgers. In dit nieuwe beleids-
samenhang tussen de verschillende wets-
doorgeven aan de gemeente. Ondertussen
plan houden we rekening met de wettelijke
wijzigingen die in gang zijn gezet om boven-
zijn veel VLP’s aangesloten en zijn we in
verplichtingen en maatschappelijke kaders.
staande doelen te bereiken8:
keten een groter bereik gekregen.
staat om (beginnende) schulden sneller op te sporen. Met deze belangrijke bouwstenen werken we de komende vier jaar verder aan het verbeteren van de schuldhulpverlening in Nijmegen.
Inzet nieuw beleidsplan Voor de gemeente Nijmegen blijft het uitgangpunt: ‘Laagdrempelige en effectieve ondersteuning bij (dreigende) financiële problemen: vroeger, sneller en beter’. We voorkomen dat schulden ontstaan en 7 8
Doelenboom gemeente Nijmegen, programma Welzijn, Wijkontwikkeling en Zorg https://vng.nl/artikelen/samenhang-wetstrajecten-schuldenproblematiek
5
Voor een verdere toelichting op de wetten
1.2 Maatschappelijk kader
De mogelijkheid om te voorzien in het eigen
die van belang zijn binnen schuldhulp
Steeds meer mensen hebben moeite
levensonderhoud en om financiële rust te
verlening, verwijzen we u naar bijlage 1.
hebben om het hoofd financieel boven
ervaren komt steeds meer onder druk
water te houden. Het leven met geldzorgen
door verschillende maatschappelijke
De aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden
kent meerdere negatieve effecten .
ontwikkelingen, waaronder de stijgende
van het huidige kabinet9 bestaat uit een
Door geldzorgen ervaren mensen meer
energiekosten en de toenemende inflatie.
groot aantal acties, initiatieven en maat-
stress, verslechteren hun sociale relaties
Door de blijvende onrust is er veel onzeker-
regelen op diverse terreinen. Als concreet
en gaat hun gezondheid achteruit . Ze eten
heid over de duur van deze stijgingen.
doel voor schuldhulpverlening is een
ongezonder, bewegen minder en ze roken
Voor de gemeente Nijmegen ligt de op-
halvering van het aantal huishoudens met
en drinken meer dan inwoners zonder
gave om, naast het aanpakken van deze
problematische schulden in 2030 ten
geldzorgen. Dit brengt het risico van een
problemen, te zoeken naar structurele
opzichte van 2015.
negatieve spiraal met zich mee.
oplossingen. Met dit beleidsplan zetten
Het recent in de Tweede Kamer aangenomen
Deze problemen worden regelmatig van
we structureel meer in op schuldhulp
wetsvoorstel waarbij de looptijd van de
generatie op generatie doorgegeven. Life
verlening zodat we deze ambitie kunnen
wet schuldsanering natuurlijke personen
events, zoals een scheiding of verlies van
realiseren.
(Wsnp) met de helft wordt verkort, heeft
werk, kunnen deze spiraal versterken.
10
11
daar ook invloed op.
1.3 Leeswijzer In de volgorde van de hoofdstukken houden
“Door geldzorgen ervaren mensen meer stress, verslechteren hun sociale relaties en gaat hun gezondheid achteruit”
we de volgorde van de inwoner aan. In hoofdstuk twee omschrijven we hoe de gemeente Nijmegen de inwoner met geldzorgen centraal zet. Dat is een onderdeel van betere dienstverlening. Vervolgens bespreken we in hoofdstuk drie hoe de inwoner met (beginnende) financiële problemen vroeger in beeld komt. Hoofdstuk vier behandelt hoe de gemeente Nijmegen deze inwoners sneller hulp kan aanbieden. In het vijfde hoofdstuk zetten we uiteen wat de bewezen aanpakken zijn en op welke doelgroepen we ons specifiek richten, om de hulpverlening nog beter vorm te geven. Als laatste behandelen we de indicatoren en financiën.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/07/12/visual-aanpak-geldzorgen-armoede-en-schulden Movisie. (2020). Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden. https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2020-03/ Dossier-Wat-werkt-bij-aanpak-armoede-schulden-2020.pdf 11 Wesdorp, P., Jungmann, N. (2016). Hoe beïnvloeden schulden het gedrag van mensen? 9
10
6
2 Toename outreachend werken
Ervaringsdeskundigheid
De inwoner centraal Sociale incasso
Bestaanszekerheid Laaggeletterdheid
De mens als middelpunt Uit diverse studies blijkt dat de gevolgen van financiële schaarste een grote impact op mensen heeft12. Geldzorgen kunnen bijvoorbeeld leiden tot korte termijn denken en het maken van ondoordachte, impulsieve beslissingen. Op den duur kan dit leiden tot nieuwe tekorten en zo blijft de schaarste situatie in stand. Het uitzicht op een betere toekomstsituatie is daarmee niet voor iedereen realistisch.
doel is om de FEW ook herkenbaar en vindbaar te maken op andere locaties in de wijken. a. Aanvullend op de wijkcentra, breiden we de zichtbaarheid van de FEW uit. Zo zullen de FEW ook actief zijn op bestaande ontmoetingsplekken zoals
Daarom moet schuldhulpverlening in de
Dat betekent dat we in de leefwereld van
scholen. Aanvullend daarop zijn ook
gemeente Nijmegen de inwoner centraal
inwoners aanwezig moeten zijn. We maken
de preventiemedewerkers actief in de
zetten. Om dit te realiseren, gaan we
onze dienstverlening toegankelijk door
wijken (zie paragraaf 3.1)
verder aan de slag met outreachend
meer gebruik te maken van (fysieke) vind-
b. We gaan op zoek naar de inwoner door
werken (naar mensen toegaan), ervarings-
plaatsen13, stress-sensitief te werken en
meer outreachend te werken vanuit
deskundigheid, laaggeletterdheid, sociale
wijk- en gebiedsgericht te blijven werken.
vroegsignalering. Het outreachend
incasso en bestaanszekerheid. Dit ligt in
oppakken van signalen betekent in 1. We maken meer gebruik van fysieke vind-
Nijmegen bellen, sms-en en het af-
binnenn de gemeente Nijmegen waarin de
plaatsen (voor inwoners met schulden).
leggen van huisbezoeken door een FEW.
mens het middelpunt is.
Op dit moment kent de gemeente
lijn met de algemene ontwikkeling
c. We verbeteren de samenwerking in
Nijmegen al tien reguliere Stips en één
de schuldhulpketen op wijkniveau.
jongeren-Stip. Deze Stips zitten in de
Partners uit de keten kunnen ook een
wijkcentra verdeeld over de stad. De FEW
vindplaats voor inwoners met schulden
Om de inwoner centraal te zetten, moet de
bevindt zich samen met andere hulp-
zijn. Zij hebben korte lijnen met de FEW
gemeente meer met ze in contact komen.
verleners op deze locaties. Maar het
en kunnen inwoners met schulden bij
2.1 Laagdrempelige en toegankelijke dienstverlening
12 13
Bron: ‘Schaarste: hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen’ door Sendhil Mullainathan en Eldar Shafir Vindplaatsen zijn plekken waar de doelgroep regelmatig te vinden is. Dit kan een fysieke plek zijn – een wijkcentrum – maar ook een digitale locatie – de gemeentewebsite – zijn.
7
hen onder de aandacht brengen. Zo
dezelfde aandacht heeft voor stress
aan bij het beleid ‘Ruimte voor
heeft de FEW een betere signalerende
bij geldzorgen.
ontmoeting’. Met dit beleid zet de
functie voor geldzorgen.
Ook houden we hen op de hoogte
gemeente Nijmegen in op drie kern-
over de laatste ontwikkelingen op dit
functies van wijkcentra. Allereerst is
2. We gaan meer stress-sensitief en
onderwerp. In themabijeenkomsten
het stimuleren en mogelijk maken
integraal werken14 .
bespreken we hoe deze partners het
van ontmoeting en participatie. Ten
Uit onderzoek blijkt dat er een duidelijk
stress-sensitieve werken kunnen
tweede is de functie van het geven
verband is tussen de gevolgen van geld-
toepassen.
van informatie en advies (vanuit het
stress en het functioneren van mensen .
c. We werken integraal. Hulpverleners
Stip). De derde functie van de wijk-
Mensen die aanhoudend geldstress
hebben zoals genoemd kennis van
centra is het geven van ondersteuning,
hebben, komen gemiddeld genomen
meerdere leefgebieden. Als er meer
zo licht en dichtbij mogelijk (vanuit
vaker hun afspraken niet na, hebben meer
speelt dan alleen financiële proble-
de Buurtteams en de FEW).
moeite om hun emoties en verlangens
matiek, schakelen hulpverleners de
c. We werken meer integraal. Daarvoor
te reguleren, denken niet aan de lange
Buurtteams Volwassenen, de Buurt-
wordt ook gebruik gemaakt van de Wet
termijn en nemen minder doordachte
teams Jeugd & Gezin en het Regieteam
Aanpak Meervoudige problematiek in
beslissingen. Met een stress-sensitieve
in. Deze teams zijn gespecialiseerd in
het Sociaal domein (WAMS)16 . Deze
aanpak, nemen deze problemen over
gezondheid en veiligheid, ook kijken zij
wet geeft onze professionals ruimte
het algemeen af. Daarnaast werken we
of er (zware) psychosociale problemen
om gegevens over cliënten met elkaar
integraal, zodat we rekening houden
zijn. De lijnen tussen de FEW en de
te delen. Zo kunnen zij casuïstiek in
met meerdere leefgebieden. Dat helpt
andere hulpverleners zijn kort.
breed overleg bespreken en krijgt de
bij de stress-sensitieve aanpak.
Zo kunnen inwoners altijd op korte
inwoner sneller de hulp die hij of zij
Inwoners worden namelijk niet van
termijn hulp krijgen waar zij behoefte
nodig heeft.
partner naar partner gestuurd en hoeven
aan hebben.
15
maar een keer hun situatie uit te leggen.
2.2 Bestaanszekerheid
3. We werken wijk- en gebiedsgericht. Het
Schulden en armoede zijn problemen voor
succesvolle aanmelding en verloop van
is belangrijk om schuldhulpverlening te
een groeiende groep mensen in Nederland.
de schuldhulpverlening.
verankeren in de wijk. De verwachting is
De gemeente heeft als taak inwoners met
a. We trainen en scholen hulpverleners
dat de wijkgerichte aanpak zich op termijn
schulden te helpen. Daarbij wordt niet
op het gebied van stress-sensitief
vertaalt in een betere samenwerking
alleen ingezet op het aanpakken van de
werken. Om op deze manier te werk
met het Buurtteam en het Stip. De FEW
schulden, maar ook op het voorkomen
te gaan, hebben hulpverleners kennis
is momenteel in elke wijk aanwezig.
van armoede en schulden. De borging
nodig van leefgebieden als gezond-
Maar er zijn verschillen in omvang en in
van bestaanszekerheid is daarvoor heel
heid en eenzaamheid, niet alleen
de samenwerking met de partners in
belangrijk. Voor een grote groep Neder-
van financiën. Denk daarbij ook aan
de wijk. De gewenste korte lijnen zijn
landers staat de bestaanszekerheid onder
informatie over het voeren van een
grotendeels aanwezig, maar hebben in
druk. Voor hen is de dagelijkse zorg om
stress-sensitief gesprek, om vervolgens
bepaalde wijken meer vorm.
rond te komen groot, door onvoldoende of
de juiste ondersteuning te kunnen
a. De komende periode vernieuwen we
onzekere inkomsten of doordat ze te maken
de afspraken rondom de FEW (vanuit
hebben met problematische schulden. De
Team Geldzorgen en Bindkracht10).
gemeente Nijmegen geeft aandacht aan
schappelijke partners in de schuld-
Deze vernieuwde afspraken gelden
deze bestaanszekerheid.
hulpketen over stress-sensitieve
ook voor de samenwerking tussen de
dienstverlening. Zodat iedereen die
FEW, de Buurtteams en de Stips.
actief is binnen de schuldhulpketen,
b. De afspraken die we maken, sluiten
Dat verbetert weer de kans op een
bieden. b. We informeren en trainen maat-
1. Het college van Burgemeester en Wethouders heeft een opgave voor
Door stress-sensitief te werken is een hulpverlener zich bewust wat stress is en welke gevolgen deze stress kan hebben voor de hulpvrager. Bron: ‘Stress-Sensitief werken in het Sociaal Domein: Inzichten en praktische handvatten voor hulp- en dienstverleners’ door Nadja Jungmann, Peter Wesdorp en Tamara Madern. 16 De WAMS is op het moment van schrijven nog niet door de Eerste en Tweede Kamer vastgesteld. 14
15
8
bestaanszekerheid geformuleerd. Het
in de Armoede Agenda 2020-2024. In het
laaggeletterd is, kan onvoldoende lezen,
doel van deze opgave is de bevordering
voorjaar van 2023 werkt de gemeente
schrijven en/of rekenen (de basisvaardig-
van die bestaanszekerheid en het integraal
de concrete uitwerking van de opgave
heden). Dat zorgt ervoor dat ze hun baan
aanpakken van het probleem. De opgave
bestaanszekerheid verder uit. Wij zullen
vaker kwijtraken of langduriger werkloos zijn.
bepaalt hoe de gemeente Nijmegen te
onze bijdrage leveren aan de concrete
Ook is de gezondheid van laaggeletterden
werk gaat in de komende jaren. Acties
acties binnen de opgave die onderdeel
gemiddeld slechter. Dat leidt er ook toe dat
uit het beleidsplan sluiten we aan op de
zijn van schuldhulpverlening.
zij een hogere kans hebben op financiële
thema’s die uit deze opgave prioriteit krijgen. 2. De acties vinden ook plaats in samenhang met het armoedebeleid zoals verwoord
2.3 Laaggeletterdheid
problemen17. Daarbovenop is laaggeletterdheid een probleem wat generatie op gene-
Het verband tussen armoede, schulden en
ratie wordt doorgegeven18 . Om blijvende
laaggeletterdheid is groot. Iemand die
financiële problemen te doorbreken, moeten deze inwoners hun basisvaardig-
“Laaggeletterdheid wordt van generatie op generatie doorgegeven. Om blijvende financiële problemen te doorbreken, passen we onze dienstverlening aan en verwijzen we inwoners naar hulp bij taal”
heden verbeteren. 1. Om deze intergenerationele laaggeletterdheid – en dus ook intergenerationele armoede – tegen te gaan, bestaat er op dit moment al beleid. Bijvoorbeeld het regionaal uitvoeringsplan ‘bevorderen basisvaardigheden bij volwassenen’ om de laaggeletterdheid van ouders terug te dringen. 2. We houden meer rekening met het taalniveau van klanten in de schuldhulpverlening. Dit doet de gemeente in samenwerking met een extern onderzoeks- en adviesbureau. Zij ontwikkelen meerdere animaties over schuldhulpverlening die bruikbaar zijn voor inwoners met lage taalvaardigheden. Het legt uit welke hulp iemand mag verwachten en wat een inwoner zelf moet en kan doen om aan de schulden te werken. Dat verbetert de instroom en uitstroom. 3. Ook werken we op regionaal niveau samen met het Bondgenootschap Laaggeletterdheid. Deze samenwerking van gemeenten, bibliotheken, onderzoeksinstellingen en bedrijven deelt initiatieven met elkaar om laaggeletterdheid tegen te gaan. In samenwerking met deze partners wil de gemeente Nijmegen een cursus aan schuldhulpverleners organiseren over het signaleren en doorverwijzen van laaggeletterden. Deze partners
17 18
GGD Gelderland-Zuid. (2022, 9 mei). Laaggeletterdheid. https://ggdgelderlandzuid.nl/professionals/scholen/laaggeletterdheid/ Movisie (2022, 2 februari). ‘Leer lezen en schrijven voor een mooie toekomst’. https://www.movisie.nl/artikel/leer-lezen-schrijven-mooie-toekomst
9
kunnen ook helpen bij het aanpassen
we inwoners op een betere manier en
opstapelen. De inzet start bij het voorkomen
van het taalniveau van brieven en mails
bieden we meer inwoners een regeling
van incassokosten. Zo worden bij bijstands-
naar inwoners. Dit alles om het bereik
met perspectief op een schuldenvrije
vorderingen in Nijmegen geen rente en/of
van onze hulpverlening aan laaggelet-
toekomst. We willen beter aansluiten bij
incassokosten in rekening gebracht bij
terden te verbeteren.
onze inwoners. Het is aan de gemeente
achterstanden. De focus ligt meer op pre-
om dit proces verder op gang te brengen.
ventie en het voorkomen van vorderingen.
Dit geldt voor zowel de eigen organisatie
De sleutel daarvoor is het goed informeren
als in afstemming met de betrokken
van klanten. We vorderen te veel verstrekte
partijen in de (schuldhulp)keten.
bijstand terug en beëindigen de uitkering
3. W e betrekken de Cliëntenraad Partici-
als blijkt dat iemand er geen recht op heeft.
2.4 Ervaringsdeskundigheid en inwoners met ervaringskennis Ervaringsdeskundigen zijn van groot belang bij het ontwikkelen van nieuw beleid. Zij
patiewet en meerdere adviescommissies
Bij het innen van een ontstane vordering
weten namelijk als geen ander hoe het is
bij het opstellen van nieuw beleid, waar-
wordt de specifieke situatie van de klant
om in armoede en met schulden in de
onder dit beleidsplan. Zij zijn belangrijke
meegenomen, conform het behoorlijkheids-
gemeente Nijmegen te wonen. Daarnaast
klankbordgroepen om het beleid zo
kader van de Ombudsman20. We hebben
hebben zij ervaring met de (gevolgen van
inclusief mogelijk te maken.
oog en aandacht voor de individuele
de) uitvoering van het beleid. Dit is namelijk
situatie en omstandigheden.
geschreven of bedacht is. De inzet van
2.5 Op inwoner gerichte incasso
ervaringsdeskundigheid gaat verder dan
De Wet kwaliteit incassodienstverlening,
door de landelijke ontwikkeling van een
het delen van ervaringen. De Handreiking
die per 1 januari 2023 zou worden ingevoerd,
loket voor overheidsincasso bij het
ervaringsdeskundigheid schrijft voor dat de
verplicht iedere incassodienstverlener die
Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB).
gemeente Nijmegen ervaringsdeskundigen
in Nederland actief is zich te registreren
Daardoor hebben mensen met meerdere
ook vaker moet betrekken in het maken van
en aan kwaliteitseisen te voldoen.
schulden met één gerechtsdeurwaarder
beleid. Daarom zijn ervaringsdeskundigen
Incassokosten zijn aan maximale bedragen
te maken en kunnen zij een gezamenlijke
betrokken bij de uitwerking van dit
gebonden. De uitdaging verschuift nu naar
Betalingsregeling Rijk kunnen treffen.
beleidsplan.
goede uitvoering en goed toezicht om een
niet altijd hetzelfde zoals het beleid op-
Deze Sociale Incasso wordt ook bevorderd
stapeling van schulden tegen te gaan. Het 1. In Nijmegen zijn hier op het beleidsterrein
Rijk probeert zo te komen tot een socialere
van schulden al enkele ontwikkelingen
incasso. In de gemeente Nijmegen zullen
gaande. Zo heeft Bindkracht10 sinds kort
we hier samen op moeten trekken met
een ervaringsdeskundige die ingezet
betrokken partijen (zoals vastelasten
wordt voor vraagstukken rondom
partners). Wij gaan op zoek naar afspraken
inkomensondersteuning en schulden-
die wij met de schuldeisers kunnen maken
problematiek. Daarnaast maken we
om tot een socialere incasso te komen.
gebruik van ervaringskennis op diverse
We maken gebruik van de middelen die
plekken, bijvoorbeeld bij het opzetten
we hebben en zetten voor zover mogelijk
van de Campagne Geldzorgen of bij het
nieuwe middelen in, zoals een convenant
bespreekbaar maken van taboes bij
Lokale Overheid19 met afspraken over het
jongeren (zoals de jonge ervarings
schuldhulpverleningstraject voor mensen
deskundigen van ‘Moneyways’, zie
met schulden.
paragraaf 5.2). 2. We onderzoeken het intensiveren van de
De kosten van betalingsachterstanden
inzet op ervaringskennis en ervarings-
(zoals rente, incassokosten en kosten van
deskundigheid. Door deze inzet bereiken
gerechtelijke procedures) kunnen zich snel
19 20
https://www.nvvk.nl/convenant-lokale-overheid https://www.nationaleombudsman.nl/system/files/bijlage/Rapport%20Invorderen%20vanuit%20het%20burgerspectief%20%28003%29_0.pdf
10
3 Preventie
Vindplaatsen van signalen
Preventie en vroegsignalering Vroegsignalering
Voorlichtingscampagnes
Vroeger We willen inwoners met geldzorgen vroeger in beeld hebben. Want als iemand eerder in beeld is, zullen de geldzorgen relatief kleiner zijn. In dat geval zijn we beter in staat om problematische schulden te voorkomen. Ook kan de ondersteuning in deze gevallen minder intensieve vormen aannemen, wat prettiger is voor de inwoner. In dit hoofdstuk omschrijven we hoe we deze inwoners vroeger in beeld krijgen.
van een kind en als iemand 18 jaar wordt. In deze gevallen verandert er veel in financieel opzicht. 3. Tertiaire preventie richt zich op inwoners die al schulden hebben, of uit de schulden zijn gekomen. De preventiemedewerkers geven trainingen aan oud-schuldenaren
3.1 Preventie
toegankelijke informatie voor inwoners
in het kader van nazorg. Dit helpt bij het
De belangrijkste manier om inwoners
die geen verhoogd risico lopen ten aanzien
voorkomen van een terugval in schulden
eerder te bereiken is met preventie.
van geldzorgen. Deze inwoners kunnen
met alle gevolgen van dien.
Daarom werkt de gemeente met preventie-
deelnemen aan budgettrainingen en
medewerkers die met hun voeten in de
voorlichtingen. Communicatie over
Over de gehele lijn van preventie besteden
klei staan. Zij pakken concrete acties op
geldzorgen is ook grotendeels op deze
we extra aandacht aan kinderen en
groep gericht.
jongeren. We zien het als een verantwoorde-
als het ontwikkelen van flyers, het ontwikkelen van trainingen en het geven van
2. Secundaire preventie is geschikt voor
voorlichtingen. Zoals aangegeven in para-
inwoners met een verhoogd risico op
opgroeien, goed te informeren over het om-
graaf 2.1 zijn de preventiemedewerkers
geldzorgen. Preventiemedewerkers geven
gaan met geld. Daarom willen we actiever
actief op specifieke locaties waar de kans
veel trainingen aan zorgprofessionals.
zijn op scholen, waar ook ouders terecht
op het bestaan van schulden, hoog is.
Cliënten van zorginstellingen komen
kunnen voor informatie. Docenten kunnen
Daarin maken zij onderscheid in primaire,
vaker terecht in geldzorgen. Ook is er
op hun beurt financiële voorlichtingen
secundaire en tertiaire preventie.
aandacht voor doelgroepen als jongeren,
geven aan kinderen en jongeren.
lijkheid om jongeren die in Nijmegen
ondernemers en werkenden met een 1. Primaire preventie is geschikt voor iedereen in Nijmegen. Het gaat over
laag inkomen. Als laatste besteden zij
We monitoren wat het bereik en resultaat
aandacht aan life-events zoals het krijgen
van deze activiteiten zijn. Afhankelijk van
11
de behoefte of maatschappelijke ontwikke-
Samen met de schuldeisers heeft de
signalen waar de gemeente nu al mee
lingen bepalen we per jaar welke preventie-
gemeente een afwegingskader opgesteld
werkt of gaat werken zijn:
activiteiten en communicatie-uitingen
voor vroegsignalering. Hierin is bepaald
• Vroegsignalering vanuit hypotheek
plaatsvinden. Zo kunnen we op tijd inspelen
welke signalen prioriteit krijgen en op
achterstanden. Dit is een project met
op de veranderende samenleving.
basis van welke signalen inwoners
hypotheekverstrekkers en een aantal
outreachend worden benaderd. De
gemeenten, waaronder de gemeente
prioritering is als volgt;
Nijmegen. Signalen uit dit project
1. Meervoudige signalen (matches);
worden altijd outreachend opgepakt;
De gemeente Nijmegen heeft een convenant
2. Opeenvolgende signalen;
• Signalen uit de wanbetalerslijst van het
voor de Vroegsignalering van schulden.
3. Enkelvoudige signalen.
CAK. Het CAK houdt een lijst bij van burgers
3.2 Meer inzet op vroegsignalering In dit convenant zitten woningcorporaties,
die hun zorgverzekering zes maanden of
waterbedrijf. De laatste jaren is het aantal
3.3 Nieuwe vindplaatsen van signalen
aangesloten partners sterk uitgebreid van
De komende vier jaar blijven we experi-
het CAK om deze zogeheten wanbetalers,
15 naar 71. De gemeente moet op basis
menteren met nieuwe signalen, zoals de
door outreachend te werk te gaan, hulp
van de wet reageren op alle signalen die
wanbetalersregeling, signalen van
aan te bieden;
zij ontvangt vanuit vroegsignalering.
hypotheekachterstanden en signalen
• Jongeren en schulden. Bindkracht10 pakt
Zij bepaalt de wijze waarop dat gebeurt,
gericht op jongeren. We beoordelen de
op een outreachende manier signalen op
de prioritering van de signalen en de soort
effectiviteit van deze signalen en kijken
van jongeren met schulden. Het idee is
dienstverlening.
welke experimenten we willen voortzetten
dat zij met twee hulpverleners – een
zorgverzekeraars, energiebedrijven en het
langer niet hebben betaald. De gemeente Nijmegen heeft afspraken gemaakt met
jongerenwerker en een financieel expert
“De gemeente Nijmegen heeft een convenant Vroegsignalering schulden; Op de Rit”
– op huisbezoek gaan. Dit project is op 31 december 2022 afgelopen en maakt nu structureel onderdeel uit van de vroegsignalering in Nijmegen; • Het project Schuldenaanpak Rechtbank
en intensiveren. De mogelijkheid tot
Gelderland. Het project Schuldenaanpak
betalingsachterstanden van vastelasten-
intensiveren leggen we naast andere
verwijst gedaagden met financiële
partners, zoals woningcorporaties en
(toekomstige) experimenten, interventies
problemen naar de gemeente voor
energiemaatschappijen. De gemeente
en mogelijke vindplaatsen van schulden.
ondersteuning. Dat moet ertoe leiden
is verplicht om in contact te treden met
Het doel moet altijd zijn om inwoners met
dat inwoners met schulden eerder in
deze huishoudens. De gemeente bepaalt
geldzorgen vroeger in beeld te hebben.
beeld komen en hulp kunnen ontvangen.
op welke manier dit contact wordt gelegd.
De Wgs (Wet gemeentelijke schuldhulp
De gemeente Nijmegen deed als een van
Het minimale is het versturen van een
verlening) benoemt vaste lastenpartners
de eerste Gelderse gemeenten mee met
brief, e-mail of SMS-bericht. De gemeente
met wie de gemeente gegevens kan uit-
dit project. Ondertussen ontvangen alle
Nijmegen wil meer signalen outreachend
wisselen. Daarbovenop geeft artikel 10 van
Gelderse gemeenten signalen vanuit dit
oppakken. Dat betekent een huisbezoek
de wet de mogelijkheid dat bij ministeriele
project.
of een telefoongesprek.
regeling nieuwe signalen voor vroeg
• De gemeente Nijmegen gaat nieuwe
signalering aangewezen kunnen worden.
afspraken maken met woningcorporaties
gecontinueerd en uitgebreid. De capaciteit
Daarom zullen we de komende jaren aan-
en grote particuliere verhuurders in de
krijgt een uitbreiding, waardoor de FEW’ers
haken bij nieuwe experimenten rondom
stad. De gemeente wil er alles aan doen om
maandelijks maximaal 150 signalen21
vroegsignalering. Een vereiste voor dit
woningontruimingen vanwege financiële
outreachend oppakken. Deze FEW’ers
soort experimenten, is dat inwoners met
redenen te voorkomen. Als dat het geval
werken zowel vanuit Team Geldzorgen
schulden die nu nog niet in beeld zijn,
is, spelen waarschijnlijk meer dan alleen
als vanuit Bindkracht10.
sneller worden bereikt. Een aantal
financiële problemen een rol. Dit vereist
1. De gemeente ontvangt signalen van
2. D e inzet op vroegsignalering wordt
21
De hoeveelheid signalen die de FEW oppakt, is afhankelijk van ????
12
belangrijke rol bij het ontwikkelen van deze campagnes. 1. Zonder bewustwording rondom geldzorgen, kunnen de problemen verergeren. Daarom is het belangrijk om de bewustwording van onze inwoners te vergroten. Ook speelt schaamte bij het vragen van hulp een grote rol. Daarom proberen we met de campagne te laten zien dat hulp vragen bij geldzorgen verstandig en normaal is. Deze lijn zijn we al ingeslagen met de voorgaande campagne ‘Geld zorgen: laten we erover praten’. 2. D eze lijn zetten we voort door in de komende vier jaar twee nieuwe impulsen aan de voorlichting te ontwikkelen. Ook zetten we onze bestaande campagnes voort. Met deze campagnes blijven we proberen het taboe op schulden te doorbreken. Met de nieuwe impulsen gaan we in op de trend die op dat moment de grootste aandacht vraagt. In 2022 was dat bijvoorbeeld geldzorgen vanwege de stijgende energiekosten en inflatie. Het doel van de impulsen is om het onderwerp constant onder de aandacht te houden. Ook werken we hard om deze impulsen zo begrijpelijk en inclusief mogelijk te maken. Daarom werken we aanvullende afspraken tussen verhuurders
3.4 Voorlichtingscampagnes
en de gemeente. Bij een dreigende
We blijven via periodieke inzet van
woningontruiming grijpt de gemeente in
publieks- en voorlichtingscampagnes
met intensievere hulpverlening.
Nijmegenaren informeren en bewust
samen met ervaringsdeskundigen en andere experts op dit gebied.
wording creëren. Het informeren van onze Daarnaast zijn er nog nieuwe experimenten
burgers en ondernemers over de dienst-
waar de gemeente Nijmegen nog niet aan
verlening die wij bieden is van essentieel
deelneemt. De gemeente houdt de resul-
belang voor inwoners met geldzorgen,
taten hiervan in de gaten. Een huidig
maar ook de sociale omgeving zoals familie,
voorbeeld is de samenwerking tussen de
vrienden, buurtbewoners of collega’s.
gemeente Amsterdam en de Dienst Uitvoering
Daarnaast zetten we in op het informeren
Onderwijs (DUO). Hier vindt uitwisseling
van professionals die direct of indirect te
van persoonsgegevens plaats met signalen
maken hebben met financiële problematiek,
van schulden bij DUO. Zoals het niet terug-
zoals huisartsen, scholen en zorginstellingen.
betalen van een studieschuld.
De preventiemedewerkers spelen een
13
4 Optimaliseren ketenaanpak
Regievoering van FEW
Laagdrempelige en duidelijke toegang voor geldzorgen Budgetbeheer en coaching
Grip op bewindvoering
Sneller Om de inwoners sneller en beter te helpen zijn de Financieel Experts in de Wijk (FEW) de antennes in wijken en buurten. Zij zijn de belangrijkste ingang voor iedereen met geldzorgen of schulden, van jong tot oud. De FEW werkt preventief, omdat ze laagdrempelig aanwezig zijn en nauw samenwerken met ketenpartners.
1. Duidelijkheid over werkafspraken met de ketenpartners In Nijmegen is de FEW de toegang tot schuldhulpverlening aan inwoners. In de huidige samenwerking kan de FEW een andere organisatie aanwijzen om de inwoner
Om de Financieel Experts in de Wijk te
partner terechtkomen. Voor de klant en
te ondersteunen. Als dit het geval is, moet
behouden wordt de financiering omgezet
de omgeving is het duidelijk wie waar over
duidelijk zijn wat de verantwoordelijkheden
van incidenteel naar structureel. Naast de
gaat. Dit levert een procesversnelling op,
van de FEW en de hulpverlenende orga-
FEW behouden we de laagdrempelige
omdat de dienstverlening van alle partijen
nisatie zijn. De FEW houdt de regie.
toegang voor geldzorgen door het optima-
beter op elkaar aansluit.
liseren van de ketenaanpak en behouden we grip op bewindvoering.
4.1.1 Regievoering FEW
Een FEW die goed regie voert, zorgt voor ondersteuning aan de ketenpartner waar
Het is belangrijk dat de FEW de regie houdt
de inwoner het beste past en houdt de
op de situatie van de inwoner. In de komende
klant in beeld. Dat betekent ook dat de FEW
De schuldhulpketen gaat intensiever en
jaren verstevigen we de positie van en de
overzicht heeft op de financiële situatie en
slimmer samenwerken. De FEW blijft de
regievoering door de FEW. Om dit te orga-
helpt bij een goede door- en terugverwijzing.
centrale partij in de keten en gaat regie
niseren, werken we aan drie onderdelen.
De hulpvraag van de inwoners is leidend
voeren over de samenwerking in de keten.
1. Duidelijkheid over werkafspraken met de
bij de keuze voor de ketenpartner.
4.1 Optimaliseren ketenaanpak
De verbeterde samenwerking moet als
ketenpartners;
resultaat hebben dat inwoners met een
2. Het optimaliseren van de samenwerking;
financiële vraag eerder bij de juiste keten-
3. (Pilot) Wijkgericht werken.
14
2. Het optimaliseren van de samenwerking
4.2 Bewindvoering
zelfredzaamheid. Door deze afspraken te
Beschermingsbewind is voor mensen die hun
verankeren in een convenant wordt de
Naast de samenwerkingsafspraken, willen
financiële zaken niet zelf kunnen regelen.
samenwerking op deze onderwerpen minder
we ook op organisatieniveau met elkaar in
Beschermingsbewind kan worden ingesteld
vrijblijvend. Het convenant is eind 2021
contact blijven. Dit doen we door terug
als de lichamelijke of geestelijke toestand
met 12 bewindvoerders ingegaan.
kerende sessies te organiseren. De gemeente
van de betrokkene daar aanleiding toe geeft.
neemt hierin het voortouw. In deze bijeen-
Beschermingsbewind kan ook worden
Daarnaast is op 1 januari 2021 de wijziging
komsten is er ruimte voor themadiscussies,
ingesteld bij overmatig geld uitgeven of bij
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in
het bespreken van knelpunten en het
problematische schulden. Bewindvoering
werking getreden. Met deze wijziging kunnen
delen van successen.
is een vrij beroep, en wordt vooral particulier
gemeenten gebruik maken van het advies-
uitgevoerd. Er zijn ook enkele gemeenten
recht na de instelling van beschermings-
In deze sessies bespreken we ook het door- en
die bewindvoering zelf uitvoeren.
bewind wegens problematische schulden
terugverwijzen tussen organisaties.
De bewindvoerders zijn bij schulden
of verkwisting (ook wel schuldenbewind
We willen inwoners het zo gemakkelijk
onderdeel van de keten, waarbij sneller
genoemd). Naast het adviesrecht heeft de
mogelijk maken. Dus als zij naar een nieuwe
wordt verwezen naar lichtere ondersteuning
wijziging ook tot gevolg dat beschermings-
hulpverlenende instantie gaan, is een warme
indien mogelijk en sneller doorstroom naar
bewind in het kader van problematische
overdracht een vereiste. Dat betekent dat
een schuldregeling plaatsvindt.
schulden enkel nog uitgesproken wordt
een inwoner hulp krijgt bij de doorver
voor bepaalde tijd. Vanaf februari 2022
wijzing en dat hulpverleners samen het
De verkorting van de schuldregelings
maakt de gemeente Nijmegen gebruik van
dossier bespreken.
trajecten van 36 naar 18 maanden zal ook
de mogelijkheid om advies uit te brengen.
invloed hebben op het gebruik, de duur en
3. Pilot wijkgericht werken
werkzaamheden van bewindvoering en
De bredere samenwerking bij beschermings-
De FEW is nu op wijkniveau ingericht. Dat
budgetbeheer. Daarom is het belangrijk
bewind en het adviesrecht bieden ons meer
levert positieve resultaten op voor inwoners
om daar een goede grip op te hebben.
mogelijkheden om inwoners met schulden
en de gemeente. Daarom is het doel om
te ondersteunen en de schuldhulpverlening
de vrijwillige ketenpartners ook op wijk-
4.2.1 Grip op bewindvoering
niveau aan te laten sluiten. Er is nu verschil
Vanuit het vorige coalitieakkoord is er een
geven. Hierdoor ontvangt de inwoner
tussen de wijken over deze aansluiting. We
onderzoek geweest waarbij de vraag is
betere en duurzame hulp met zijn of haar
gaan aan de slag om dit in elke wijk succes-
gesteld of het mogelijk en wenselijk is om
geldzorgen.
vol te maken. De organisaties Humanitas,
bewindvoering in eigen regie te organiseren
en FiBON kunnen deze stap maken.
om meer grip te krijgen op de kwaliteit
Het convenant dat de Gemeente Nijmegen
Samen met de andere ketenpartners in de
van de dienstverlening en we coaching
heeft afgesloten met particuliere bewind-
wijk, zoals de Stips en de formulierenbrigade
kunnen bieden gericht op uitstroom uit
voerders wordt in 2024 geëvalueerd.22
toetsen we met een pilot of het organiseren
bewind. Medio 2020 is besloten dat de regie
Hierbij wordt ook conform het coalitie
van de ketensamenwerking op wijkniveau
op de kwaliteit van bewindvoering plaats-
akkoord de variant, ‘bewindvoerders in
mogelijk is en toegevoegde waarde heeft.
vindt door het afsluiten van een convenant
eigen beheer’ (in dienst bij de gemeente)
Niet alleen voor onze inwoners, maar juist
met bewindvoerders en de gemeente
om meer grip te krijgen op bewindvoering,
ook voor deze organisaties. De pilot vraagt
Nijmegen. Er zijn afspraken gemaakt over
verkend.
namelijk veel van vrijwilligers. Het doel is
instroom, doorstroom naar schuldhulp-
om te komen tot een netwerk op wijkniveau
verlening en uitstroom naar financiële
en de keten hieromheen effectief vorm te
dat resulteert in kortere lijnen en een sneller en beter hulpaanbod. Als de resultaten uit de pilot positief zijn, is het doel om in 2025 de gehele schuldhulpketen in elke wijk van Nijmegen te laten functioneren.
22
“Beschermingsbewind kan worden ingesteld bij overmatig geld uitgeven of bij problematische schulden”
In hoofdstuk 6 staan de gegevens die worden bijgehouden.
15
4.2.2 Budgetbeheer en – coaching
gepast. Team Geldzorgen en Bindkracht 10
Budgetbeheer richt zich op alle activiteiten
afspraken tussen elkaar herzien.
om de inkomsten van de klant te beheren
De consistente lijn in de wijze waarop de
en betalingen te doen. Bij budgetcoaching
afbouw van beschermingsbewind plaats-
helpt een budgetcoach een inwoner de
vindt, wordt toegepast en verder ontwikkeld.
competenties te ontwikkelen die nodig zijn
Deze ontwikkeling vindt plaats in overleg
voor een stabiele, financiële toekomst.
met de bewindvoerders uit het convenant.
Welke ambitie willen we bereiken?
F!X, budgetbeheer en budgetcoaching is
Als laatste doen we in Nijmegen onderzoek
Ambitie 10: regionale samenwerking
tevens bedoeld als een lichter alternatief
naar de mogelijkheden voor budgetbeheer
voor bewindvoering om onnodige instroom
en budgetcoaching voor hogere inkomens.
in bewind te voorkomen. Daarnaast biedt
Op dit moment geldt er een inkomensgrens
F!X de mogelijkheid om coaching in te zetten
van 130% voor deze diensten. We zien
ter ondersteuning van het bevorderen van
echter dat veel inwoners met hogere
de financiële zelfredzaamheid. Zo kan een
inkomens om deze hulp vragen. Dit kunnen
onder bewind gestelde uit bewind stromen.
we niet bieden. Terwijl deze inwoners ook
Er vindt een herijking plaats op de werk-
hulp kunnen gebruiken bij het beheren
wijze, met een goede intake – met plan van
van hun financiën. Daarom onderzoeken
aanpak (doel, vermoedelijke duur, inzet van),
we in hoeverre een verhoging van deze
een regelmatige check (jaarlijks) of F!X nog
inkomensgrens haalbaar is, zowel finan-
de juiste voorziening is, een andere voor-
cieel als qua capaciteit.
ziening nodig is of afbouw etc. wordt toe-
16
gaan op basis van deze herijking de
5 Bewezen en effectieve aanpakken
Aanpak jongeren
Effectievere dienstverlening en extra inzet op doelgroepen Werkende armen
Ondernemers een ZZP-ers
Beter De centrale lijn door ons gehele beleidsplan is vroeger, sneller en beter. We hebben mensen met geldproblemen vroeger in beeld en met de informatie die wij hebben weten wij (binnen de gehele schuldhulpketen) sneller te handelen. Daarbij is de dienstverlening die wij bieden aan onze burgers en ondernemers ook beter.
nieuwe incasso’s of aanmaningen van schuldeisers ontvangen. Hun schulden worden bevroren. Pas als met een hulpverlener een betalingstraject is gevonden om van de problemen af te komen, moeten zij hun achterstallige rekeningen betalen.
ondersteuning krijgt die het beste past bij
5.1 Opschalen van bewezen en effectieve aanpakken
zijn (financiële) vraag door de organisatie
We merken dat nog niet iedereen de weg
die deze hulp het beste kan bieden. Hierbij
naar schuldhulpverlening weet te vinden.
maken we gebruik van bewezen en
We blijven voor al onze interventies kijken,
effectieve aanpakken en zetten we extra
wat werkt en op welke manier. We kijken
in op specifieke doelgroepen. Eén van de
onder andere hoe we onze dienstverlening
Dit biedt een basis voor de inwoner om
speerpunten in de meerjarige aanpak is
nog effectiever en eff iciënter willen maken
aan een schuldenvrije toekomst te werken.
het verder verlagen van de drempel voor
met bestaande aanpakken, maar ook door
Het aantal en de diversiteit van organisaties
schuldhulpverlening en het verkorten van
bewezen aanpakken in andere gemeenten
in de schulden- en incassoketen is groot.
schuldhulptrajecten. Geldzorgen duren nu
toe te passen. Dit doen we door onder-
Daarmee is ook de behoefte ontstaan om
vaak lang en schulden lopen hoog op
staande interventies een aanpakken.
waar mogelijk met één druk op de knop
Met beter bedoelen we dat de inwoner de
voordat mensen aan de bel trekken en
Het doel is tweeledig: 1. Dat de achterstanden van de inwoner niet verergeren; 2. Dat er rust ontstaat om overzicht te creëren.
deze machine tijdelijk te stoppen, te
van schuldhulptrajecten kan worden
5.1.1 De (Nijmeegse) Pauzeknop/schuldenrust
teruggebracht deze beleidsperiode en het
De pauzeknop is een instrument waardoor
Dit om schuldenrust te creëren bij onze
aantal huishoudens dat schuldhulp
inwoners die in de schuldhulpverlening
inwoners, ondernemers en ZZP-ers.
ontvangt vergroot.
belanden voor een bepaalde tijd geen
hulp krijgen. Bezien wordt hoe de duur
pauzeren en daarmee schuldeisers en incassobureaus tijdelijk op afstand houden.
17
Voor een succesvolle (Landelijke) Schuld-
• Afspraken in het overheidsconvenant
Collectief Schuldregelen
pauzeknop is nodig:
met de Belastingdienst, CAK, CJIB, DUO,
De gemeente Nijmegen maakt gebruik van
• Landelijke acceptatie van het instrument
SVB en UWV.
het Collectief Schuldregelen. Collectief
pauzeknop, eerst bij overheidsschuldeisers
• De CAK wanbetalersregeling stopt direct
Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt
en vervolgens ook bij private schuldeisers
de inning wanneer een afspraak met de
het tot stand brengen van minnelijke
• Bekendheid bij schuldeisers over de
ziektekostenverzekeraar is gemaakt;
schuldregelingen. Veelal gebeurt dit door
meerwaarde van een pauzeknop
• De noodstopprocedure van het CJIB die
de inzet van saneringskredieten. Hierbij
• Vaste afspraken met schuldeisers om mee
uitstel van betaling voor verkeersboetes
neemt de gemeente de schulden over van
te werken aan pauzeknop-verzoeken
en strafrechtvorderingen mogelijk maakt.
schuldeisers tegen een gedeeltelijke kwijt-
• Een digitale infrastructuur voor het
De noodstop is bedoeld om de inwoner
schelding van de schuld. Huishoudens
versturen en registreren van pauze-
de tijd te geven om de stap naar de
lossen dan nog maar af bij één schuldeiser,
knop-verzoeken
hulpverlening te maken;
namelijk de kredietbank. Dit geeft rust en
• Een snelle en duidelijke bevestiging dat
• Het UWV dat een coulanceregeling
verkort de duur van de schuldhulpverlening.
alle invordering tijdelijk stopt.
hanteert waarbij uitstel van betaling
De schuld wordt in maximaal drie jaar
5.1.2 Stabilisatie
wordt verleend.
afbetaald. De afbeelding hieronder laat de
• De convenanten tussen de NVVK en diverse
relatie tussen Saneringskredieten, het
Stabilisatie is de periode na de aanmelding
private partijen, zoals Bol, KPN, NS,
Collectief Schuldregelen en het Schulden-
van de klant voordat deze de schuldregeling
Syncasso, Vodafone. Ook daarbij is er een
knooppunt zien.
ingaat. In deze periode maakt de klant-
stabilisatieperiode van 4-8 maanden
manager een overzicht van de financiële
waarin uitstel van betaling wordt verleend;
situatie. Stabilisatie in de gemeente Nijmegen wordt enerzijds uitgevoerd door Team Geldzorgen van de gemeente Nijmegen en anderzijds klantmanagers van Bindkracht10 en van Just (behorend bij Bindkracht10). Bij Team Geldzorgen vindt dit plaats voorafgaand aan een schuldregelingstraject. Het gaat bij Bindkracht10 en Just om Intensievere klanten met zwaardere problematiek waarbij een schuldregelingstraject niet binnen 6 maanden kan worden gestart. Hierbij worden de inkomsten en uitgaven van een inwoner in evenwicht gebracht als de schulden (nog) niet duurzaam kunnen worden opgelost. Voor de begeleiding wordt gebruik gemaakt van Mobility Mentoring, waarbij stilgestaan wordt bij alle leefgebieden.
5.1.3 Bestaande instrumenten en mogelijkheden Totdat de pauzeknop er is zetten onze schuldhulpverleners verschillende bestaande instrumenten in om uitstel van betaling te krijgen. Enkele voorbeelden daarvan zijn:
18
Afbeelding 5.1.2 Relatie saneringskrediet, Collectief schuldregelen en het Schuldenknooppunt
5.1.4 Instrumenten in ontwikkeling Naast de bovengenoemde methoden werkt de gemeente verder aan de Verwijsindex Schuldhulpverlening, het Schuldenknooppunt en het lokale overheidsconvenant. Deze methoden zijn ook bruikbaar om rust en overzicht te creëren voor schuldenaren.
Verwijsindex Schuldhulpverlening (VISH) Sinds 1 januari 2021 moeten gemeenten gegevens over personen die bekend zijn bij de schuldhulpverlening uitwisselen met schuldeisers, bewindvoerders, kredietverstrekkers en gerechtsdeurwaarders. Dat volgt uit de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening. Ook deze melding draagt bij aan schuldenrust en voorkomt escalatie, doordat gerechtsdeurwaarders en schuldhulpverleners elkaar weten te vinden. Om de gevoelige persoonsgegevens goed te beschermen, delen gemeenten de gegevens bij voorkeur
deelnemende partijen in de tussentijd ook
Lokaal overheidsconvenant
via de Verwijsindex Schuldhulpverlening
incassomaatregelen op. In het eerste half
De gemeente is ook een overheidspartner
(VISH). De Stichting Netwerk Gerechts-
jaar van 2023 wil ook de gemeente Nijmegen
die vorderingen op een schuldenaar kan
deurwaarders (SNG) heeft VISH ontwikkeld.
bij het schuldenknooppunt aansluiten.
opleggen. Zoals gemeentelijke belastingen, vorderingen in het sociaal domein, sociale
Nijmegen zal zich op zo kort mogelijke Voor de toekomst gaat het Schulden-
kredietverlening en/of privaatrechtelijke
knooppunt mogelijk ook informatie in het
vorderingen. In het convenant worden
Schuldenknooppunt
voortraject oppakken (inventarisatie van
afspraken gemaakt om in het geval van
Het Schuldenknooppunt is een digitale
schulden) nu alleen saldo’s en automatische
een problematische schuldsituatie bij zijn
voorziening voor gestandaardiseerd
akkoorden.
debiteuren mee te werken aan de totstand-
berichtenverkeer tussen schuldhulp
Door gebruik te maken van zowel Collectief
koming van een minnelijke regeling.
verleners en schuldeisers. Gemeenten
Schuldregelen als het Schuldenknooppunt
hebben hierdoor minder handmatige
realiseren we een versnelling van het
handelingen nodig. Dit maakt schuldrege-
schuldregelingsproces. Het Collectief
5.1.5 Digitale ontwikkelingen en applicaties
len sneller en efficiënter en er is minder
Schuldregelen regelt dat door een proces-
Het aanbod van apps en websites in de
ruimte voor fouten. Het schuldenknoop-
stap over te slaan en door sanerings
schuldhulpverlening is flink gegroeid. Ze
punt zorgt er ook voor dat schuldenrust
kredieten in te zetten. Het Schulden-
bieden overzicht van inkomsten en uitgaven
sneller in zicht komt; partijen die zich
knooppunt zorgt voor de digitale versnelling.
of van regelingen en toeslagen, geven tips
hierbij aansluiten communiceren snel en
Mensen met schulden plukken hier de
op financieel gebied, helpen bij budget
efficiënt over schuldregelingen. Wanneer
vruchten van: zij ontvangen sneller hulp
beheer of maken in een enkel geval contact
daar afspraken over gemaakt zijn, schorten
en ervaren daardoor eerder schuldenrust.
met een hulpverlener mogelijk. Voor de
termijn aansluiten.
19
5.1.6 Aansluiting minnelijke en wettelijke traject23
Deze projecten hebben allemaal een eigen
naar extra digitale ontwikkelingen die een extra ondersteuning bieden, naast de
De aansluiting tussen het minnelijke op het
tot nazorg.
regulier inzet. Zo evalueert de gemeente
wettelijke traject (Wsnp: wettelijke schuld-
de inzet van de NSR en loopt er een pilot
saneringsregeling natuurlijke personen)
Jongerenperspectieffonds (JPF)
met het huishoudboekje. Daarnaast zijn er
en de samenwerking kan beter. De keten-
Met het Jongerenperspectieffonds zorgen
verschillende apps waar we nog niet mee
partners zijn niet voldoende op elkaar
we dat jongeren zo snel mogelijk schulden-
werken, zoals Plinkr. Bij het uitbreiden van
aangesloten. Nu de termijnen voor de
vrij zijn. Dankzij zo’n fonds krijgen jongeren
deze mogelijkheden houdt de gemeente
Wsnp (en daarop volgend de Msnp) zijn
een persoonlijke trajectbegeleider en
ook rekening met inwoners die digitaal
gehalveerd van 36 naar 18 maanden, is dit
schelden we schulden kwijt in ruil voor
niet of minder vaardig zijn.
een logisch moment om deze samenwerking
een tegenprestatie (opleiding, stage, etc.).
te verbeteren. De gemeente Nijmegen zal
In 2023 treffen we voorbereidingen voor
Beleid op digitale ontwikkelingen
het advies van de NVVK volgen om deze
dit fonds en onderzoeken we hoe de
De gemeente Nijmegen houdt de ogen en
wijziging per 1 juli 2023 in te voeren. In de
gemeente gaat samenwerken met
oren open voor nieuwe en effectieve
komende maanden bereiden we deze
bestaande partners en projecten. Denk
digitale ontwikkelingen. Deze digitale
verandering voor.
aan vroegsignalering in de wijken en op
nieuwe beleidsperiode blijven we kijken
ontwikkelingen moeten bijdragen aan
plek in de jongerenketen, van preventie
scholen door jon¬gerenwerkers in samen-
het vroeger, sneller en beter helpen van
Daarnaast krijgt de gemeente ook de rol
inwoners met geldzorgen. Daarbij bouwen
om tijdens het traject zelf begeleiding te
we voort op initiatieven waar we al mee
blijven bieden, niet alleen bij de begeleiding
Project Moneyways
zijn begonnen, zoals de Nationale Schuld-
naar de Wsnp. Dat gebeurt in sommige
De gemeente werkt sinds 2018 met het
hulproute en het Huishoudboekje. Van onze
gevallen al via budgetbeheer. Binnen de
project Moneyways. Met dit project krijgen
huidige klantportal Mijn Geldzaken kan het
budgettaire mogelijkheden onderzoeken we
leerlingen van het Vmbo en Mbo les over
gebruik en de gebruikersvriendelijkheid
welke rol de gemeente daarin kan hebben.
geld. Moneyways zet zogeheten ‘peer
worden vergroot. Vanaf 2023 maken we een
werking met de FEW.
educators’ in, mensen met ervaring over
start met de applicatie Plinkr, die onder
5.2 Aanpak jongeren
bewind gestelden helpt uit te stromen door
Jongeren en jongvolwassenen lopen extra
kant van geld ook over de sociale kant van
het maken van opdrachten. Voor andere
risico op financiële problemen. Daarom
geld. En de risico’s die daarmee gepaard
applicaties en inzet van een klantportaal
ontwikkelen we voor deze groep een
gaan. Vanaf 2023 ontwikkelt Moneyways
maken we in het voortraject een kosten-
specifieke aanpak met een eigen ‘keten’.
nieuw lesmateriaal. Dit lesmateriaal sluit
batenanalyse. Daarnaast moet het over-
Met deze aanpak verbeteren we de
beter aan bij de dienstverlening van de
zichtelijk blijven voor de inwoner en de
financiële positie van jongeren en
gemeente Nijmegen. Zo komt er uitleg
hulpverlener.
jongvolwassenen en verbeteren we onze
over de hulp die de gemeente aan jongeren
eigen kennis over de doelgroep. De aanpak
kan bieden in het klaslokaal.
het onderwerp. Ze vertellen naast de harde
bestaat uit de volgende projecten.
Fix je Shit
“Jongeren en ondernemers met geldzorgen hebben echt een andere aanpak nodig. Je moet verstand van zaken hebben en je goed kunnen inleven in de inwoner”
Jongeren die in Nijmegen 18 worden, ontvangen een kaart van de gemeente. In deze kaart staat een QR-code die ze naar de webpagina van Fix je Shit brengt. Op deze website krijgen ze uitleg over de financiële verantwoordelijkheden die je hebt als je 18 jaar oud bent. Zoals het afsluiten van je eigen zorgverzekering, het aanvragen van
23
en schuldhulpverlener van de gemeente ondersteunt bij het treffen van een regeling met de schuldeisers. Dit noemen we een minnelijke schuldregeling (Msnp). E Komt er geen minnelijke schuldregeling tot stand dan kan aan de rechter toelating tot het wettelijk traject schuldsaneringstraject worden gevraagd (WSNP).
20
bestaande én nieuwe vindplaatsen. Alles wat de gemeente voor deze groep doet, is preventief van aard. We willen ervoor zorgen dat inwoners niet in de schulden terechtkomen en eventueel vroegtijdig (tijdelijk) geholpen kunnen worden door
Afbeelding 5.2 Jongerenketen schuldhulpverlening Nijmegen toeslagen en het inschrijven voor sociale
onze minimaregelingen.
is. Als dat het geval is, gaat er naast een
huur. Zo proberen we jongeren te helpen
financieel hulpverlener ook een jongeren-
5.4 Ondernemers en ZZP’ers
bij het financieel zelfstandig worden.
werker mee. Zo kan de jongerenwerker
Het kabinet is vanaf 1 april 2022 gestopt
meteen hulp inschakelen als er meer
met het coronasteunpakket. Vanaf 1 oktober
Jongeren FEW
problematiek speelt dan alleen de
2022 moeten kleine ondernemers daar-
De FEW werkt vanuit de Stips in de stad.
financiële kant.
naast hun gezamenlijke schuld van
Er is ook een Jongeren Stip, maar daar is
3,4 miljard euro binnen vijf jaar aan de
nog geen FEW aan gekoppeld. Een FEW
5.3 Werkende armen
met extra kennis van jongeren is mogelijk
Voor de inzet op werkende armen sluiten
komt dat veel bedrijven de komende tijd
in staat om zich beter in te leven in de
we zo veel mogelijk aan bij de ambities die
hogere energiekosten hebben (of al hebben