Beleidskader Inclusie - Gemeente Nijmegen

Beleidskader Inclusie 2025

Ons Nijmegen, een stad waar iedereen zich welkom voelt, zichzelf kan zijn en volwaardig kan meedoen.

Nijmegen, Stad van iedereen Dat is geen loze kreet, maar een overtuiging die diep verankerd zit in wie we zijn en hoe we samenleven. We geloven dat iedereen ertoe doet – jong en oud, met of zonder beperking, ongeacht genderidentiteit, seksuele oriëntatie, of met welke achtergrond dan ook. Juist in deze tijd, waarin vanzelfsprekendheden onder druk staan en ver­schil­ len soms worden uitvergroot, is het belangrijk dat we blijven kiezen voor ver­ binding, voor gelijkwaardigheid en voor een samenleving waarin iedereen mee kan doen en ertoe doet.

Inhoud

Nijmegen heeft een traditie op inclusie, en die traditie willen we voortzetten

Nijmegen, Stad van iedereen

1

én versterken. Met dit kader zetten we een volgende stap. Een stap waarin

Samenvatting

2

we breed kijken naar wie misschien nog te vaak wordt buitengesloten. Waarin

Inleiding

3

we niet terugdeinzen voor het moeilijke gesprek, maar juist op zoek gaan naar

Inclusiebeleid

4

dialoog. En waarin we als gemeente zelf het goede voorbeeld willen geven.

Uitgangspunten

6

1. Algemeen waar het kan, maatwerk waar nodig

7

We weten: werken aan inclusie is geen kwestie van één plan of één actie. Het

2. Een opgave voor ons allemaal

8

vraagt volhouden, samenwerken en de bereidheid om steeds weer bij te leren

3. Met de mensen om wie het gaat

9

en nieuwe perspectieven toe te laten. Want echte vooruitgang boek je stap

4. Oog voor inclusie en discriminatie

10

voor stap – samen met inwoners, organisaties, bedrijven en gemeenschappen

5. Werk in uitvoering

11

in onze stad.

Bronnen

12 Wij zijn trots op de betrokkenheid van zovelen bij de totstandkoming van dit kader. De brede steun, maar vooral ook de ideeën over hoe we het in praktijk kunnen brengen, geven vertrouwen voor de toekomst. We nodigen iedereen uit om hieraan bij te dragen. Zo maken we Nijmegen nog meer een stad van iedereen – een stad waar mensen zich gezien, gehoord en veilig voelen.

Beleidskader Inclusie

1

Samenvatting

Inleiding

Nijmegen heeft een lange traditie in het bevorderen van diversiteit en inclusie. We richten ons op verschillende groepen, zoals mensen met een beperking, een migratieachtergrond of LHBTIQ+ personen. Dit gebeurt via bestaand beleid en met speciale agenda’s zoals de Regenboogagenda en het Actieprogramma VN-verdrag Handicap.

De titel van ons coalitieakkoord, “Ons Nijmegen, Stad van iedereen”, laat zien dat we inclusie belangrijk vinden. Iedereen moet zich welkom voelen, erbij horen en mee kunnen doen. Dat is essentieel voor een goede kwaliteit van leven voor al onze inwoners.

Nijmegen staat al jarenlang bekend om haar inzet

Onze ambitie

Tot nu toe ontbrak een overkoepelend beleid dat

Vijf uitgangspunten

voor diversiteit en inclusie. We zetten ons in voor

“Nijmegen is een stad waar iedereen zich

onze ambitie en aanpak op het gebied van inclusie

De aanpak van inclusie is gebaseerd op vijf

alle Nijmegenaren, bijvoorbeeld mensen met een

welkom voelt, zichzelf kan zijn en volwaardig

helder maakt. Dit beleidskader Inclusie brengt

centrale uitgangspunten:

beperking, een migratieachtergrond of LHBTIQ+

kan meedoen.”

hierin verandering. Het definieert onze ambitie:

• het streven naar brede, algemene toegankelijk­

personen. Dit doen we op verschillende manieren:

een stad waar iedereen zich welkom voelt, zichzelf kan zijn en mee kan doen. Het kader biedt samen­ hangende uitgangspunten die gemeentebreed als richtlijn dienen.

heid met maatwerk waar nodig; • het delen van verantwoordelijkheid tussen gemeente en samenleving; • actieve betrokkenheid van men­sen voor wie participatie niet vanzelfsprekend is; • aandacht voor zowel inclusie als het voorkomen van discriminatie; • het realiseren van inclusie als een continu

binnen bestaand beleid, in onze communicatie en

Doel van het kader

dienstverlening, en met gerichte agenda’s zoals

Ter ondersteuning van onze ambitie presenteren

de Regenboogagenda of het Actieprogramma VN-

wij dit beknopt kader. Dit kader zorgt voor samen­

verdrag Handicap. Toch laat onderzoek zien dat

hang door overkoepelende uitgangspunten te

sommige groepen nog altijd niet dezelfde kansen

benoemen. Het helpt bij het maken van keuzes in

hebben als anderen. Zij ervaren vaker uitsluiting

het algemene beleid binnen verschillende werk­

en belemmeringen en voelen zich minder geaccep­

gebieden én in de specifieke plannen en agenda’s.

teerd dan gemiddeld.

proces.

De overkoepelende uitgangspunten zijn relevant Hoewel we diversiteit en inclusie al lange tijd

voor alle terreinen waarop de gemeente actief is:

Met het beleidskader leggen we een stevige basis.

belang­rijk vinden, hadden we tot nu toe nog geen

voor het beleid en de uitvoering daarvan in samen­

Het zorgt voor meer samenhang en een scherpere

overkoepelend beleid hiervoor. Met dit beleids­

werking met inwoners en maatschappelijke part­

focus.

kader Inclusie brengen we daar verandering in.

ners, voor onze dienstverlening aan Nijmegenaren,

We maken hiermee duidelijk wat onze ambitie is,

én voor ons personeelsbeleid.

hoe we daar met een nieuwe impuls aan willen werken, en hoe we de samenwerking met de stad daarbij blijven voortzetten.

Leeswijzer In deze notitie leggen we eerst uit wat we verstaan onder inclusiebeleid en welke elementen we daarin belangrijk vinden. Daarna presenteren we vijf overkoepelende uitgangspunten. Deze vormen samen de kern van dit beleidskader.

2

Gemeente Nijmegen

Beleidskader Inclusie

3

Inclusiebeleid

rekening mee en kiest daarom vaker voor het cen­

Als we in Nijmegen werken aan meer diversiteit en inclusie, wat bedoelen we daar dan precies mee? En waarom is het belangrijk? Diversiteit en inclusie horen bij elkaar, maar betekenen niet hetzelfde. Ook is het belangrijk vanuit welke invalshoek we naar de uitdagingen in de stad kijken. In dit hoofdstuk leggen we dit uit.

traal stellen van het vraagstuk in plaats van een doelgroep. Als er toch voor een doelgroep wordt gekozen, is het belangrijk om duidelijk uit te leggen waarom. Zo voorkomen we onbedoelde stigmati­ sering en het versterken van stereotypen.

Diversiteit, inclusie en discriminatie

Discriminatie hoort ook bij dit onderwerp en betekent dat iemand of een groep wordt achter­

Het belang van diversiteit en inclusie

Diversiteit gaat over de verschillende kenmerken

gesteld vanwege bepaalde kenmerken of persoons­

Diversiteit en inclusie zijn van grote betekenis

Ook voor organisaties met een publieke taak, zoals

die mensen van elkaar onderscheiden. Dit kunnen

kenmerken .

voor de kwaliteit van leven van Nijmegenaren, de

de gemeente, is diversiteit inhoudelijk en van stra­

sociale samenhang in de stad en de effectiviteit

tegisch belang. Een personeelsbestand dat de stad

van organi­saties. Onderzoek en de ervaring van

weerspiegelt draagt bij aan herken­baarheid en ver­

verschillen zijn zoals leeftijd, geslacht, huidskleur of een beperking. Dit zijn verschillen die vaak wat

Onze invalshoek

meer zichtbaar zijn. Maar er zijn ook minder zicht­

Als we inclusief willen werken, willen we recht doen

mensen in onze stad laten zien dat een inclusieve

trouwen. Wanneer mensen de ruimte krijgen om

bare verschillen, zoals cultuur, seksuele voorkeur,

aan de verschillen tussen mensen. De manier

samenleving bijdraagt aan het welzijn van inwo­

hun talenten in te zetten, blijft de gemeente boven­

politieke overtuiging, belastbaarheid of persoon­

waarop we naar een vraagstuk kijken – onze

ners en aan een veerkrachtige, rechtvaardige stad.

dien een aantrekkelijke werk­gever. Sensitiviteit

lijk­heid. Diversiteitsbeleid richt zich vooral op het

invalshoek – speelt daarbij een grote rol.

zorgen voor een goede afspiegeling van mensen met al deze verschillende kenmerken.

voor uiteenlopende leef­werelden en behoeften Wanneer inwoners volwaardig kunnen meedoen,

versterkt de toegankelijk­heid en effectiviteit van

Inclusief werken betekent in de eerste plaats dat

heeft dit een positief effect op hun fysieke en men­

de dienstverlening van de gemeente Nijmegen.

we oog hebben voor alle stemmen in de samen­

tale gezondheid. Tegelijkertijd blijkt dat ervaren

Inclusie gaat over hoe je met die verschillen

leving. We moeten ons afvragen: worden alle

uitsluiting of discriminatie negatieve gevolgen

omgaat. In een inclusieve stad of organisatie

perspectieven gehoord? En worden ze even serieus

heeft – onder meer voor iemands gezondheid,

mogen die verschillen er zijn en worden ze geres­

genomen, ongeacht hoe groot de groep is of hoe

opleidingskansen en positie op de arbeidsmarkt.

pecteerd. Inclusie betekent niet alleen dat de groep

duidelijk deze zich uitspreekt? Inclusief werken

mensen goed vertegenwoordigd is, maar vooral

vraagt om afstand te nemen van het idee dat de

Een inclusief beleid zorgt ervoor dat het potentieel

dat iedereen mee kan doen en zich gewaardeerd

meerderheid altijd de norm bepaalt.

van álle Nijmegenaren beter wordt benut. Dit is van

voelt. Inclusie hangt daarom nauw samen met participatie.

toenemend belang, zeker gezien de krapte op de Ook is het belangrijk of we bij een vraagstuk de

arbeidsmarkt. Daarnaast presteren organisaties en

focus leggen op een specifieke groep of op het

teams met een diverse samenstelling aantoonbaar

Er zijn verschillende zaken die bijdragen aan een

vraagstuk zelf. Groepen – zoals Nijmegenaren

beter: zij zijn innovatiever, creatiever en leveren

inclusieve stad. Inclusief beleid richt zich bijvoor­

met een migratieachtergrond – zijn namelijk niet

vaak hogere kwaliteit. Inclusie versterkt bovendien

beeld op goede fysieke, digitale en sociale toe­

één geheel. Mensen verschillen onderling sterk,

de sociale verbondenheid in buurten, gemeen­

gankelijkheid en veiligheid, begrijpelijke communi­

bijvoor­beeld in gender, beperking, religie, culturele

schap­pen en netwerken. Uitsluiting daarentegen

catie, zekerheid van wonen en inkomen, toegang

achtergrond, leeftijd, inkomen, opleiding of taal­

leidt vaak tot polarisatie, afnemende maatschap­

tot zorg en ondersteuning, en ruimte voor eigen

vaardigheid. Iedereen is een unieke combinatie van

pe­lijke samenhang en oplopende maatschappelijke

keuzes.

kenmerken. Een inclusieve benadering houdt hier

kosten.

4

Gemeente Nijmegen

Beleidskader Inclusie

5

Uitgangspunten In dit deel presenteren we vijf algemene en over­ koepelende uitgangspunten voor het werken aan diversiteit en inclusie. Deze uitgangspunten zorgen voor meer samenhang en geven richting aan onze gemeentebrede inzet. Zo kunnen we onze aanpak, samen met de mensen en de organisaties in de stad, effectiever maken. Per uitgangspunt beschrijven we kort de ambitie. Vervolgens geven we aan hoe het uitgangspunt wordt vertaald naar beleid en uitvoering.

1. Algemeen waar het kan, maatwerk waar nodig Werken aan een stad waar iedereen

• We willen ons inclusiedoel zoveel mogelijk realiseren

zich thuis voelt, betekent vooral dat

in het regulier beleid en de reguliere aanpakken.

we inzetten op aan­pakken die breed toegankelijk zijn en zo min moge­lijk Nijmegenaren uitsluiten. Daarbij erkennen wij dat mensen van elkaar verschillen en niet allen met dezelfde uitgangspositie star­ ten. Daarom pas­sen wij – waar nodig – onze aanpak aan om gelijke kansen te bieden. Maatwerk is dan noodzakelijk.

• Daarbij leggen we de focus op het oplossen van vraag­stukken voor iedereen. • We streven naar aanpakken die zoveel mogelijk mensen insluiten (situatie 3). Waar nodig vullen we dit aan met maatwerk (situatie 2). • We formuleren aanvullend specifieke inclusieagenda’s waar dit meerwaarde heeft of wettelijk verplicht is. • Daarbij hebben we aandacht voor gezamenlijke thema’s over doelgroepen heen. • We richten ons daarbij op de grootste problemen of de mensen en groepen met de meeste kans op achterstelling of uitsluiting.

6

Gemeente Nijmegen

Beleidskader Inclusie

7

2. Een opgave voor ons allemaal

3. Met de mensen om wie het gaat

We willen een stad zijn waar

• Uitgangspunt voor beleid op alle levensdomeinen is:

Een aanpak die werkt voor zoveel

• We gaan/blijven in gesprek met belangengroepen,

iedereen kan meedoen, zonder

participatie en representatie van alle inwoners.

mogelijk Nijmegenaren ontstaat

adviescommissies, bewonersinitiatieven, etc.

belemmeringen door afkomst, achtergrond of identiteit. Dat vraagt om inzet op alle gebieden van het leven en in alle levensfasen

• Inclusie is een uitgangspunt voor de gemeente in de rol van dienstverlener en van werkgever.

niet vanzelf. Daarvoor is het nodig om actief in gesprek te gaan met

• De uitvoering van specifieke inclusieagenda’s is een college brede verantwoordelijkheid.

mensen in de stad – vooral met degenen voor wie meedoen niet

van Nijmegenaren. De gemeente

• We streven naar actieve netwerkvorming met organisaties

speelt hierin een belangrijke rol,

en ondernemingen in de stad die werken aan inclusie.

vanzelfsprekend is. Hun ervaringen

• We maken gebruik van ervaringskennis en -deskundigheid in alle fasen van beleid, ontwerp en uitvoering. • We hebben aandacht voor ervaringen van alle Nijmegenaren en de schuring die dat oplevert. • Specifieke inclusieagenda’s ontwikkelen we samen met

laten zien wat echt inclusieve,

de netwerken en gemeenschappen. We zorgen voor een

maar we kunnen dit niet alleen.

algemene aanpakken zijn. En ze

gezamenlijke uitvoering.

Juist in samenwerking met

maken zichtbaar wanneer maat­

inwoners en maatschappelijke

werk of extra inzet nodig is om

organisaties kunnen we écht het

gelijke kansen te realiseren.

• Ook in specifieke inclusieagenda’s hebben we aandacht voor dialoog en verbinding.

verschil maken. Inclusie is een gedeelde verantwoordelijkheid.

8

Gemeente Nijmegen

Beleidskader Inclusie

9

4. Oog voor inclusie en discriminatie

5. Werk in uitvoering

We benaderen inclusie meestal

• Naast de wettelijke taken op het gebied van discriminatie,

Werken aan een stad voor iedereen

• We nemen inclusie mee in al onze afwegingskaders.

van­uit een positieve insteek:

werken we aan de preventie van discriminatie in de stad.

is een voortdurend proces – het is

• We motiveren onze keuzes aan de hand van duidelijke criteria. • Geen maatregelen voor de bühne, maar doen wat werkt.

zorgen dat mensen erbij horen en

• De gemeentelijke organisatie heeft in de rol van dienst­

nooit ‘af’. We bouwen voort op wat

zich wel­kom voelen. Tegelijkertijd

verlener en van werkgever oog voor zowel inclusie als

er al is. Daarbij beschikken we niet

vraagt het thema ook aandacht

uitsluiting.

over onbeperkte middelen of een

voor de keerzijde – namelijk uit­

leeg canvas om de stad volledig

sluiting en discriminatie. Daarom

opnieuw in te richten. Dit vraagt

richten we ons niet alleen op het

om een stapsgewijze aanpak. We

bevorderen van inclusie, maar

blijven werken aan een inclusieve

hebben we ook oog voor situaties

stad door inclusie structureel mee

waarin mensen worden buiten­

te nemen in onze afwegingskaders.

gesloten of ongelijk behandeld.

En door realistische keuzes te maken en hierover helder te com­municeren.

10

Gemeente Nijmegen

Beleidskader Inclusie

11

Artikel 1 van onze grondwet schrijft voor dat discriminatie wegens godsdienst, levensbeschouwing, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook niet is toegestaan.

Bronnen Handicap NL CBS; Samenvatting-Integratie en Samenleven SCP; De sociale staat van Nederland Vizier en Radboud Universiteit; Welzijn en Veiligheid van Regenboog Nijmegen (2022) Gemeente Nijmegen (2024); Nijmeegse LHBTIQ+ monitor 2024 GGD Gelderland zuid; Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Movisie; Inclusie en Diversiteit; Wat, waarom en hoe? (2021)

Colofon © 2025 Uitgave:

Gemeente Nijmegen

Illustraties

Barbara Boschman

Ontwerp

Edo Nauta

12

Gemeente Nijmegen