B5 d.d. 12 november 2023 van R. Giesbers inzake Reflectie TNO - BES Bomenbuurt Oost

Gemeenteraad Nijmegen Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Verstuurd via griffie@nijmegen.nl en direct aan woordvoerders Energie en Klimaat Nijmegen, 12 november 2023 Geacht gemeenteraadslid, Hierbij stuur ik u de reflectie die TNO Vector, , mij hebben gevraagd te schrijven naar aanleiding van het aardgasvrij project in de Bomenbuurt Oost in Hengstdal. Ik stuur u dit vooruit in verband met de benen-op-tafel sessie van woensdag 15 november aanstaande rondom de burgerparticipatie in de energietransitie. Over de participatie van het kostbare systeemfeestje met politieke tint in de Bomenbuurt Oost zou ik boeken kunnen schrijven, dit zal ik u besparen voor nu. De reflectie is met name gericht op inhoud en voor de gemeenteraad bedoeld als aanvulling op het eerdere stuk van welke hij vorige week tijdens de inspreekronde onder de aandacht heeft gebracht. Als de inhoud van een plan klopt, gaat iedereen mee is mijn stelling en hoeft niemand ‘verleid’ of ‘meegekregen’ te worden. Dan is er gewoonweg nauwelijks participatie nodig. Toch vindt u bij onder andere bij ‘verwijzing 9’ een aantal waardevolle onderzoeken die burgerparticipatie in de energietransitie kunnen helpen. Omdat dit document naast de energietransitie ook over wonen (energielabels) en participatie gaat, wil ik de fracties vragen dit ook onder de betreffende woordvoerders te verspreiden.

Ik ben indien gewenst beschikbaar voor een toelichting, tips en ervaringsdeskundigheid. Met vriendelijke groet, Renate Giesbers

Bijlage: - Opdracht TNO

TNO Vector T.a.v. CC: Gemeenteraad Nijmegen Nijmegen, 12 november 2023 Geachte

,

Op uw verzoek ontvangt u van mij een inhoudelijke reflectie op de twee onderzoeksvragen die u door de gemeente Nijmegen en de stakeholders van het BES Bomenbuurt Oost gesteld zijn. Zoals u beiden weet, zie ik geen mogelijkheden voor een doorstart en is deze reflectie dan ook . Op haar vooral bedoeld u te informeren, zoals afgesproken met verzoek neem ik meso/macro invloeden mee, die deels buiten de invloedsfeer van de stakeholders vallen, maar m.i. wel belangrijk zijn voor de hele energietransitie. Ik heb mij vooral gericht op informatie die nog niet door met u gedeeld is. Ik onderschrijf de analyse van voor zover mijn (juridische) kennis strekt. Voor zover ik weet wat het standpunt van is (buurtcoöperatie geen geschikte rechtsvorm, huurders/burgers moeten ontzorgd worden en dit warmtenet niet geschikt), onderschrijf ik zijn visie ook. Graag wil ik hierbij opmerken dat alle inhoudelijke informatie gebaseerd is op de bij ons bekende informatie op het moment dat de draagvlakmeting naar het Buurt Energie Systeem (BES) startte voor alleen de sociale huurders van Woonwaarts in de Bomenbuurt, dus van eind maart ’23. Dus zonder de verwijderingsbijdrage van de gasaansluiting van geschat gemiddeld €900,- per woning (hoogbouw kent een lager afsluittarief). De draagvlakmeting, de handtekening voor een JA, was van een bindend karakter.

Dinsdag 14 november aanstaande ben ik in de gelegenheid één en ander toe te lichten aan , mochten er nog vragen zijn. Met vriendelijke groet, Renate Giesbers

Opdracht TNO vanuit de gemeente Nijmegen – stakeholders BES Bomenbuurt Oost Inventarisatie onder bewoners: wat is er aan de hand vanuit ieders perspectief, en wat is er vanuit de bewoners nodig om in gesprek te gaan over een vervolg op de ontstane situatie. Gesprek over het vervolg: hoe ziet ieder het vervolg, en hoe kunnen we dat mogelijk maken? Wat is er aan de hand? Alliander/Teraum, de gemeente Nijmegen en Woonwaarts hebben aan alle kanten gefaald in hun opdracht. Dit wordt nu ook aan alle kanten geprobeerd te verbloemen en in de schoenen te schuiven van ‘de verwarde wijk’. Dit vingerwijzen begon gelijk met de start van de draagvlakmeang en zece met het beëindigen van de draagvlakmeang door via de pers en een brief van Woonwaarts. Op het moment van stopzecen van de draagvlakmeang hadden 190 van 444 stemgerechagde huurders NEE gestemd, de rest had niet gestemd, wat maakt dat 13% van de stemgerechagden JA had gestemd, wat geen 70% JA meer kon worden. Meerdere mensen in de wijk met kennis van zaken hebben hun onderzoeksplicht vervuld en deze kennis gebundeld (ook deskundigen die verder op de achtergrond zijn gebleven zijn daarbij betrokken geweest van binnen en buiten de wijk). Vanuit mijn eigen persoon ingegeven vanuit mijn deelname aan de werkgroep BOF, Bestuur Organisaae en Financiën, waar ik als enige huurder uit de wijk bezig was met de financiële kant van de zaak.

Daarnaast nam ik deel aan de nog informele maar enige échte bewonersgroep Pegasus (huurders en kopers uit de scope), waar ik ook als enige bezig was met de financiën. Dit bracht een extra verantwoordelijkheid met zich mee, waar ik met de stakeholders vanaf de eerste minuut open over heb gecommuniceerd: “Als het voor iedereen en vooral voor de mensen met een kleine portemonnee goed is, kan ik ambassadeur zijn voor het project”. Op dat punt is het helaas nooit gekomen. Omdat ik in het project zelf geen of onvolledige/poliaeke antwoorden kreeg op mijn vragen, ben ik het zelf gaan uitzoeken. Meerdere buurtbewoners, deskundigen en ik kwamen tot de conclusie dat veel van de informaae die ons is verstrekt is onvolledig of in het ergste geval peranent onjuist was. Deze mooiere voorstelling van de werkelijke feiten en cijfers gaf geen enkele reden om voor dit plan een bindende handtekening af te geven. Over de werkelijke feiten en cijfers hebben wij de wijk geïnformeerd, zodat eenieder een weloverwogen keuze kon maken om deze handtekening wel of niet te zecen. Bovendien: inmiddels komen wij steeds meer tot de conclusie dat dit concept nooit aan de buurt voorgelegd had moeten worden, omdat het een volstrekt ongeschikt plan is gebleken. Deze uitkomst was voor de stakeholders geen mogelijkheid, hoewel vaker geopperd in de werkgroep en in Pegasus.

In die ‘oppering’ heb ik ook meermaals aangegeven dat als het project niet de ware en volledige feiten en cijfers zou geven, ik dat dan zou doen. Het kan dus allerminst een verrassing zijn geweest dat ik die plicht richang de buurt ben nagekomen, toen de stakeholders de draagvlakmeang ‘doordrukten’ middels de ‘mooi weer’ brochure en keukentafelgesprekken uitgevoerd door WoonsupportPlus. Daarbij niet onbelangrijk: de Trias Energeaca1 is niet goed uitgevoerd. De generieke (isolaae) aanpak heem geleid tot onvolledige isolaae en onjuiste energielabels waardoor nieuwe huurders te veel huur betalen. Veel woningen hebben geen vloerisolaae, of alleen bodemisolaae met daarboven extra renovaaekokers onder een houten vloer wat juist een koudere vloer geem, meer tocht. Er zijn warmtewerende ramen geplaatst op de zuidkant van woningen, wat zorgt voor een hoger energieverbruik in de winter. Mensen hebben ductape Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

2

voor de daulumers geplakt en de venalaae uitgezet vanwege te veel tocht en luchten op een andere manier. Sommige woningen hebben helemaal geen daulumers in de ramen gekregen. Er zijn 40 nieuwbouwwoningen in de wijk die zonder discussie niet gebaat zijn met een 70 graden (MT/HT, dus fossiel) warmtenet. Er zijn gebruikers die minder dan <500m3 gebruiken, veelal wonend in kleine bovenwoningen. Mensen zijn beter af met een all-electric oplossing als het gaat om betaalbaarheid van de energierekening, zoals het oorspronkelijke plan ook was (onderzoek CE Delm2 naar meerdere wijken verspreid over het land uit 2018, waar de wethouder een rol in had). De investeringskosten voor all-electric zijn in veel businesscases en rapporten te hoog ingesteld (dit zie ik ook in rapportages van andere projecten terug), waardoor er de verkeerde vergelijking wordt gemaakt. Dit systeem dat zij bedacht hebben is niet CO2 reducerend op korte en middellange termijn. Het gebruikt voornamelijk grijze stroom3 in het stookseizoen en ook nog eens heel veel. Hier komt op korte termijn onvoldoende verandering in. Aardgas blijm nodig tot er een vervanger is voor aardgas en is de hoeveelheid die nodig is een aanname, het moet nog blijken.

Het rendement van het systeem is vele malen lager dan een individuele hybride oplossing en het verlies op transport is 30%, met name buiten het stookseizoen als men alleen tapwater verbruikt en het water in de leidingen meer salstaat. Het systeem komt dan ook niet aanmerking voor SDE++ subsidie. Dit systeem staat gelijk aan een veredeld tussenstaaon in een groter warmtenet met een andere hoofdbron. Met dan als verschil dat de aanvoertemperatuur hoger is in het grotere warmtenet waardoor het als tussenstaaon duurzamer is dan dat het alleen op gasketels bijverwarmt. Maar dus ongeschikt als hoofdbron voor een ‘duurzaam modulair kleinschalig warmtenet voor “lokaal opgewekte” warmte, zolang de buitenlucht de enige aanvoerbron is en aardgas en elektriciteit gewoon van de markt komen. Dat heem niets met ‘duurzaam’ of ‘lokale opwek’ te maken. De CAPEX4 is te hoog, zelfs met subsidies vanuit de PAW en SAH/ISDE vanuit het Rijk, blijm er een onrendabele top over van ongeveer €9.500,- per woning (exclusief verwijderingsbijdrage gasaansluiang). En het blíjm te duur, aangezien de exploitaaekosten erg hoog zijn, de investeringskosten worden niet terugverdiend. Op basis van de prijzen van 2022, zouden wij duurder zijn dan het warmtenet van Nijmegen-Noord van Vacenfall5. Waar het BES kostprijs+ gebaseerd is, en er op Vacenfall nog een behoorlijke ‘solidaire’ winstmarge zit op de GJ-prijs.

Daarbij zijn er heel wat onzekere variabelen die van invloed zijn op de uiteindelijke GJ-prijs, zoals bijvoorbeeld het afschaffen van fossiele subsidies, omewel het belasangvoordeel voor grootverbruikers van elektriciteit, door Alliander alajd als argument opgevoerd dat dat juist ons hele voordeel was waarop de hele businesscase, naast subsidies, gebaseerd is. Ook moet er na 15 jaar herinvesteerd6 worden waarvoor de buurtcoöperaae een behoorlijk bedrag moet lenen (+/- €3000,- per woning, auankelijk van het aantal aansluiangen), omdat er te weinig spaarmogelijkheden zijn vanwege de hoge exploitaaekosten. Om het vastrecht betaalbaar en woonlastenneutraal te houden moet de woningbouwcorporaae notabene nog een behoorlijk bedrag van onze huuropbrengsten (=enige inkomstenbron van een sociaal verhuurder) compenseren aan de buurtcoöperaae. Veel meer, meer dan het dubbele, dan dat zij nu kwijt zijn voor onze warmtevoorziening: de cv-ketel en het onderhoud daarvan. Dat dus naast de investeringskosten aan de voorkant van €9.500,-, waardoor je op een bedrag uitkomt in totaal van €24.100,- méér dat uitgegeven moet worden uit huuropbrengsten, belasangopbrengsten (subsidies) en eigen portemonnee van huurders voor de warmtevoorziening dan nu het geval is over 30 jaar (de lening na 15 jaar van de buurtcoöperaae Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

3

wordt verwerkt in GJ-prijs dan wel vastrecht voor de huurder, waardoor deze voor rekening van de huurder komt). De grove berekening op een rij exclusief inflaae, rente en verwijderingsbijdrage gasaansluiang: € 20.300,€ 4.080,€ 3.000,€ 27.380,-

aansluitkosten (BAK à €10.800 = subsidies/ €9.500 = eigen inleg uit huuropbrengsten) 30 x €136 jaarlijkse éxtra bijdrage Woonwaarts aan coöperaae (€244 totale bijdrage op vastrecht – €108 huidige CV kosten, uit huuropbrengsten) lening per woning door de buurtcoöperaae voor de herinvestering na 15 jaar, uit eigen portemonnee huurders via de warmterekening totale investering in 30 jaar i.p.v. 30 x €108 = €3280 nu voor 30 jaar CV/onderhoud nu

€27.380,- – €3280,- = €24.100,- per woning méér vaste kosten x 444 huurwoningen =

€10.567.200,- meer dan nu

(de totale maatschappelijke kosten exclusief rente, infla8e en verwijderingsbijdrage gasaanslui8ng)

* Het vastrecht voor Liander streept weg tegen het vastrecht van het BES ** Zonder enkele garan;e dat de hogere investering gecompenseerd wordt door een lagere warmterekening *** Gebaseerd op 454 huurwoningen, dit zijn inmiddels 444 huurwoningen vanwege sloop en gasloze nieuwbouw, waardoor de businesscase op meerdere variabelen zal wijzigingen en de aansluitbijdrage hoger wordt Wel is de woningbouwcorporaae verlost van de verantwoordelijkheid voor de cv-ketel en het onderhoud. En dragen de financieel niet draagkrachage huurders zélf die verantwoordelijkheid in de buurtcoöperaae voor het opwekstaaon, leidingen in de wijk en de afleverset door middel van het vastrecht aan de Warmte BV die in de nieuwe WCW naar alle waarschijnlijkheid alle gemaakte kostprijzen mag doorberekenen aan de klant. En dus ook de verantwoordelijkheid voor de herinvesteringen in het opwekstaaon, leidingonderhoud en afleverset middels de lening na 15 jaar. Wat is nodig voor een vervolg? Juiste uitvoering van de opdracht, beginnen bij de juiste uitvoering van de Trias Energeaca1: a) Volledige isolaae volgens het WijkWarmtePlan Hengstdal7 en bijpassende kloppende energielabels.

Als dit technisch niet mogelijk is, aanpassing van het energielabel en de huurprijs voor nieuwe huurders sinds 2018; b) Verhelpen van koudebruggen, vocht- en schimmelproblemen ten gevolge van de (na)isolaae; c) Cv zuiniger inregelen en radiatoren waterzijdig inregelen; d) Energiebelasang op gas drasasch omlaag, dit is geen prikkel meer voor veel sociale huurders, maar een gesel. Daarbij verbruiken sociale huurders al veel minder dan gemiddeld8 en dragen met hun ecologische voetafdruk nauwelijks bij aan de klimaatverandering. Integendeel; velen zicen in de kou. Hoe hoger de energiebelasang op gas, hoe hoger de NMDA, omewel de start GJ-prijs in een warmtenet. Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

4

Echter vergeet men dat veel mensen het nu al niet kunnen betalen, dus dan ook geen even hoge warmteprijs in een warmtenet kunnen betalen; e) Inflaaecorrecae op de huidige energieprijs en netbeheerkosten, aangezien -aldus het CBS- er met een te hoog inflaaecijfer is gerekend waar deze lasten wel mee verhoogd zijn het afgelopen jaar. De (minimum)loonsajgingen liepen al achter op het welvaartsniveau en worden op deze manier ook gelijk weer mede tenietgedaan. Deze netbeheerkosten gaan wéér sajgen, terwijl de burger er niets aan kan doen dat de afgelopen jaren gekozen is voor het uitkeren van miljoenen dividend aan de aandeelhouders (gemeenten, provincies) van netbeheerders. In plaats van het te investeren in het elektriciteitsnet verzwaren, iets wat nu achterloopt op schema met alle gevolgen van dien. *Daarbij hebben wij in een groot deel van de wijk nieuwe gasleidingen (2012) en heb ik een startdocument teruggevonden waaruit blijkt dat andere leidingen niet op korte termijn vervangen hoeven te worden, behalve de hoofdleiding op de Berg en Dalseweg.

**Mocht een infla;ecorrec;e niet mogelijk zijn; een mindere of geen verhoging van vastrecht Liander, deze rijzen al de pan uit 2023: €346,39 voor elektra en €169,95 (<500 m3) of €240,17 voor gas (>500 m3) 2022: €275,68 voor elektra en €144,68 (<500 m3) of €200,19 voor gas (>500 m3) Punten a t/m e zorgen dan voor het juiste basisniveau als uitgangspunt voor de warmtevraag en warmtekosten per woning. Dan is het aan het Ministerie van EZK en de ACM uit te gaan van de juiste rendementen en kosten van cv-ketels/onderhoud. En dus niet de laagste rendementen van cv-ketels uit de jaren ’80 en hoogste huur- en onderhoudskosten per jaar. Om ook die basis op orde te krijgen, zodat rekentools en businesscases realisascher uitkomen voor zowel huurders en kopers. Daarbij uitgaan van de werkelijke warmtevraag (gasverbruik per postcode8 is bij Liander tot jaren terug in te zien, huurders zicen ver onder de gemiddelde warmtevraag die Alliander aandraagt in de businesscase) in relaae met de energieprijs (minder warmtevraag door hogere energieprijzen -dan wel betere isolaae of elektrisch verwarmen door de kleine appartementen- zorgen in de nieuwe situaae juist óók voor een hogere GJ prijs door minder GJ verkoop en dus minder GJ’s om vaste kosten in om te slaan). Berekend apart voor huurders, apart voor huurders/helm van de kopers en de hele scope. Als laatste zou m.i.

een Europees emissiesysteem voor elektriciteit eerlijker zijn. Niet alle groene stroom in Nederland opgewekt wordt ook daadwerkelijk hier gebruikt en de stroom die uit onze stopcontacten komt, is voor een aanzienlijk deel opgewekt door bruinkoolcentrales uit de Duitse deelstaat Noordrijn-Wes|alen die hun overproducae vooral in Nederland op het net lozen. Het emissiesysteem is nu een papieren werkelijkheid. Bron: h(ps://app.electricitymaps.com/zone/DE

f) Zonnepanelen reduceren meer CO2, zeker op de hoogbouw met daken op het zuiden die laat en vroeg in het jaar nog voldoende zon krijgen, echter liggen er daar geen zonnepanelen op het dak en is er de enige toezegging dat áls we ze krijgen dat voor 2050 is. Als het salderen stopt is een compensaaeregeling vanuit de overheid voor het mislopen van het voordeel wat anderen wel genoten hebben en waaraan mee is betaald door mensen zonder zonnepanelen, terecht. Dan wel een alternaaeve Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

5

rendabele businesscase voor huurders om hun stroomverbruik te kunnen verduurzamen; g) Een integraal warmteplan voor Nijmegen, waar begonnen wordt met de grootste verbruikers en kapitaalkrachager wijken8. Een plan waarin duidelijk is wat de plek is van onze buurt, eerlijke vergelijkingen worden gemaakt en de buurt geen risico loopt op nog hogere kosten. En alle betrokkenen eerst kennis opdoen om voorgelegde voorstellen te kunnen beoordelen. Een goed integraal plan waarin zowel in ontwerp, keuzes en paracipaae iedere Nijmegenaar gelijk is en gelijk behandeld wordt9. Tegen een goed plan zegt immers niemand NEE. h) Als de techniek, dan wel elektriciteitsnetwerk van Liander/Tennet wel zo ver is dat er een eerlijker, fossielloos en toekomstbestendiger keuze gemaakt kan worden voor wat (voor sociale huurders) het beste is, weer verder zien. Dít systeem in déze wijk is te duur, risicovol en helpt het klimaat op korte termijn nauwelijks iets tot niets. Kortom: maatschappelijke kosten alleen al in de financiële zin van het woord op korte en lange termijn wegen niet op tegen de CO2-reducae die dit systeem daadwerkelijk en gegarandeerd bijdraagt aan de totale verduurzamingsopgave en is verre van een klimaatrechtvaardige10 oplossing voor deze wijk.

Een gasafsluitplicht dan wel het ontnemen/inperken van instemmingsrecht van sociale huurders in aardgasvrij projecten, wat de wens is van de energiebedrijven, netbeheerders en corporaaes, lijkt mij zolang er geen gelijkwaardige, haalbare, betaalbare en fossielloze alternaaeven zijn, uit den boze. Klimaatrechtvaardigheid in een notendop, langs deze lat zou ieder project gelegd en het hele Startmotorkader mee herijkt moeten worden, zie verder bij 10:

Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

6

Verwijzingen 1. Trias Energeaca

2. Onderzoek CE Delm Hengstdal all-electric – landelijke stuurgroep

h(ps://ce.nl/wp-content/uploads/2021/03/CE_DelB_3i53_IncenEves_voor_de_warmtetransiEe_Def.pdf

3. Aanbod groene stroom in stookseizoen

Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

7

4.

CAPEX, BAK, investering, bron businesscase BES Bomenbuurt, blz 17

h(ps://sEchEnghog.nl/wp-content/uploads/2023/04/20230123-Alliander-PresentaEe-Businesscase-BES.pdf

5. Vergelijking warmtenecen 2022 Verkoopprijzen (vastrecht en variabel verbruik) 2022

Bomenbuurt

Didam

NijmegenNoord

HVC

SVP

Vastrecht Warmteprijs/GJ Jaarprijs Uitstoot CO2

447 43,15 2043,55 + 40kg/GJ

447 42 2001 + 40kg/GJ

528 39,41 1986,17 14kg/GJ

524,05 39,49 1985,18 verschillende bronnen

465,58 36,22 1805,72 26,49kg/GJ

37 GJ gemiddeld jaarverbruik ACM

publiek eigendom

publiek eigendom

Inkoopprijzen GJ warmte Nijmegen-Noord en BES, bron Berenschot h(ps://www.berenschot.nl/media/zu0nswwb/bijlagen-analyes_20230123.pdf:

Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

8

6. Herinvestering/lening na 15 jaar, bron businesscase BES Bomenbuurt blz 8

h(ps://sEchEnghog.nl/wp-content/uploads/2023/04/20230123-Alliander-PresentaEe-Businesscase-BES.pdf

7. WijkWarmtePlan Hengstdal, pagina 19 beschrijm welke isolaae er nodig is voor een Blabel voor het type woningen in onze wijk: naoorlogse rijwoningen en jaren ’50 appartementen. Een heel aantal van deze woningen hebben nu een A-label zonder de benodigde vloerisolaae (en zonder zonnepanelen). Deze labels zijn generiek, middels referenaewoningen afgegeven in 2018/2019, én met dezelfde rekenmethode als de nieuwbouwwoningen uit 2019 die mét zonnepanelen ook label A hebben ontvangen. De te hoge labels zijn vooral afgegeven aan de voormalige Gemeenschap-woningen, ook in de Spoorbuurt hebben veel jaren ’30 woningen label A. Deze labels zijn door een ander bedrijf dan Standvast nu Woonwaarts hiervoor inzet (Artriënis) gemaakt. h(ps://nijmegen.bestuurlijkeinformaEe.nl/Agenda/Document/174b2999-a8fd-4f23-875afe6b275aa4e7?documentId=9dcf1b60-d4ae-4194-b568-7b53cb4d3f5a&agendaItemId=3049ef0d-8927-462f-a217d38210cd1812

8. Uit gegevens van Liander van alleen de sociale huurders uit de Bomenbuurt Oost blijkt dat de huurders de afgelopen jaren drasasch minder zijn gaan verbruiken en ver onder het gemiddelde verbruik van Nederland uitkomen en onder de geschace warmtevraag in de businesscase van de BES Bomenbuurt, ondanks het aandeel huurders met een langlopend vast contract. Uit het volgende overzicht zijn de postcodes van de paraculiere (huur)woningen gehaald. Vanwege de AVG kan dit overzicht -terecht- niet gedetailleerder dan op postcode. Het geem een vertekend beeld voor wat betrem de <500 m3 verbruikers en het significante verschil in verbruik tussen beneden- en bovenwoningen (en elektra is inclusief teruglevering zonnepanelen). 1/3e van de buurt bestaat uit boven- of nieuwbouwwoningen. Het gaat om het verloop; bij een hogere gasprijs is er minder verbruik. Bij een hogere GJ-prijs (gelijk aan gasprijs nu) zal de Warmte BV minder GJ’s verkopen dan Alliander aangeem. Energiearmoede wordt hiermee niet verholpen. Bron: h(ps://www.liander.nl/partners/datadiensten/open-data/data kleinverbruikers data per jaar.

Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

9

Energieverbruik huurders Bomenbuurt Oost 2019 - 2022

Gemiddeld gasverbruik huurders

Energiearmoede/energieverbruik Nijmegen per buurt 2019, bron Peter Mulder TNO

Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

10

9. Diverse onderzoeken naar burgerparacipaae in de energietransiae Sociaal Cultureel Planbureau, november ’22 “Burgers, overheid of bedrijven: wie is aan zet?” Burgervisies en beleidsvisies op verantwoordelijkheidsverdeling bij lokale energieopwekking

h(ps://www.scp.nl/actueel/nieuws/2022/11/02/burgers-en-overheid-niet-op-een-lijn-over-wie-aan-zet-is-bijlokaleenergieprojecten#:~:text=Met%20het%20onderzoek%20Burgers%2C%20overheid,bedrijven%20bij%20lokale%20du urzame%20energieprojecten

Dit onderzoek is met de leden van Pegasus en huurdersorganisaae Sachang HOG gedeeld en hier was unanieme overeenstemming over en herkenning in het proces; Wie is aan zet? In wiens belang is dit? Wie verdient eraan en is dit in proporae? En het belangrijkste: waar kunnen wij terecht als wij burgers, die dit in onze vrije ajd allemaal onbezoldigd doen, klem komen te zicen met stakeholders? Minister van Economische Zaken en Klimaat, mei ‘23 Kamerbrief over kabinetsvisie burgerbetrokkenheid bij de energietransiae

h(ps://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/05/17/kabinetsvisie-burgerbetrokkenheid-bij-deenergietransiEe

Deze brief is door meerdere mensen gelezen in de buurt naar aanleiding van de raadsvragen die daarover gesteld zijn door een gemeenteraadslid op 24 mei ’23. De overall reacae was dat men dacht dat ons project als voorbeeld heem gediend voor deze brief. Naaonale Ombudsman, oktober ’23 “Een warme transiae?” Onderzoek naar wat het Rijk en gemeenten doen om de burger mee te nemen naar een aardgasvrije toekomst h(ps://www.naEonaleombudsman.nl/system/files/bijlage/Onderzoek%20NaEonale%20ombudsman%20%20Een%20warme%20transiEe.pdf

10. Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid, februari 2023 “Rechtvaardigheid in klimaatbeleid” Over de verdeling van klimaatkosten

h(ps://www.wrr.nl/publicaEes/rapporten/2023/02/16/rechtvaardigheid-in-klimaatbeleid

Evalua&e-opdracht TNO

par&cipant/huurder Bomenbuurt Oost Hengstdal – werkgroep Bestuur Organisa&e en Financiën

11