B11 d.d. 11 september 2025 van GGD Gelderland Zuid over Besluiten AB m.b.t. jaarstukken GGD 2024 en programmabegroting GGD 2026
Tekst van het document
Restant uit Beschikking 2023
Realisatie
Restant naar 2025
Terug betaald
Terug te betalen
Nijmegen Attentiewijken
0
173.452
173.452
0
0
0
Nijmegen Kijk op Kleintjes
0
223.000
223.000
0
0
0
Nijmegen Inzet BSOT en extra inzet jeugdarts
0
97.756
97.756
0
0
0
Nijmegen Schoolverzuim
0
57.800
57.800
0
0
0
Nijmegen Voorzorg
0
91.581
91.581
0
0
0
Nijmegen Voorzorg (6 extra trajecten, uitvoering 2025)
0
121.482
0
121.482
0
0
Nijmegen Jeugdarts en verpleegkundige onderwijs ROC
0
133.120
133.120
0
0
0
Nijmegen Jeugdarts en verpleegkundige onderwijs Yverta
0
12.376
12.376
0
0
0
Nijmegen Versterking in kwetsbare wijken
0
100.392
100.392
0
0
0
5.277
0
0
0
0
5.277
Berg en Dal Kansrijke Start
0
34.500
34.500
0
0
0
Berg en Dal Informatie en Advies
0
17.000
17.000
0
0
0
Beuningen Kind naar gezond gewicht 2025
0
13.390
0
13.390
0
0
Beuningen JGZ Facultatieve taken
0
31.600
25.485
0
0
6.115
Heumen Kind naar gezond gewicht 2025
0
14.881
0
14.881
0
0
12702
78.040
67.052
0
-12.702
10.988
Tiel Logopedie
0
67.386
67.386
0
0
0
West Betuwe facultatief JGZ
0
22.800
20.404
0
0
2.396
17.979
1.290.556
1.121.304
149.753
-12.702
24.776
Restant uit Beschikking 2023
Realisatie
Restant naar 2025
Terug betaald
Terug te betalen
Nijmegen Kinderrechten Nu! (2021)
Neder-Betuwe facultatief JGZ
Subsidie: AGZ
Nijmegen Kennisnetwerk in Sekswerk en Seksualiteit (KISS)2.241
140.950
140.950
0
-2.241
0
Nijmegen Regionaal netwerkaanpak Seksueel Geweld
0
75.000
59.084
15.916
0
0
Nijmegen Nu niet zwanger
0
73.736
73.736
0
0
0
Nijmegen Toezicht WMO
38.567
236.688
275.255
0
0
0
Gezonde Leefomgeving
12.728
91.960
60.231
8.789
0
35.668
53.536
618.334
609.256
24.705
-2.241
35.668
Restant uit Beschikking 2023
Realisatie
Restant naar 2025
Terug betaald
Terug te betalen
Subsidie: BZ
Nijmegen Centrale Toegang MO & BW
49.400
1.627.848
1.579.393
0
-49.400
48.455
Nijmegen 2e Fase buitenslapers
0
28.050
7.233
20.818
0
0
Nijmegen Nazorg ex-gedetineerden
0
17.160
17.160
0
0
0
Nijmegen Housing First
0
74.640
74.640
0
0
0
Nijmegen Buitenzorg
0
55.250
55.250
0
0
0
Nijmegen Coördinatie Zorgwoningen
1.431
36.960
30.377
0
-8.014
0
Nijmegen Doorbraak Budget
55.122
60.000
15.999
0
-55.122
44.001
105.953
1.899.908
1.780.052
20.818
-112.536
92.456
Jaarrekening 2024
118
Subsidie: GL
Restant uit Beschikking 2023
Berg en Dal Gezonde School
Realisatie
Restant naar 2025
Terug betaald
Terug te betalen
0
17.600
16.100
0
0
1.500
6.670
0
6.040
0
0
630
0
17.380
17.380
0
0
0
Culemborg Valpreventie
35.284
50.704
37.948
35.284
0
12.756
Maasdriel Valpreventie Bommerlerwaard
50.000
0
36.577
13.423
0
0
Nijmegen Beweeg Je Fit
6.188
61.092
48.501
0
-6.188
12.591
Nijmegen Gezond Ouder Worden (2021 - 2024)
19.279
63.692
78.603
0
0
4.368
0
408.918
278.087
0
0
130.831
Berg en Dal Beweegstimulerende consultatiebureaus Beuningen Kind naar gezond gewicht
Nijmegen Ketenaanpak Valpreventie bewegen en gezonde voeding Nijmegen Gezondheidsmakelaars
35.354
739.000
739.000
0
-35.354
0
Nijmegen Kansrijke start
0
22.700
21.343
0
0
1.357
Nijmegen Nijmeegse aanpak gezonde jeugd en jongeren
0
65.000
59.070
0
0
5.930
Nijmegen Pilot Kind naar gezonder gewicht
0
66.120
43.191
0
0
22.930
Nijmegen Projectleider Kind naar gezonder gewicht
0
16.000
16.000
0
0
0
Nijmegen SchoolsOut (2022 - 2025)
0
203.915
200.250
3.665
0
0
9.761
0
0
0
0
9.761
Nijmegen gezondheidsmonitor GM20 (2020)
2.405
0
0
0
0
2.405
Nijmegen Valpreventie gezond ouder worden stad
17.609
0
0
-17.609
0 0
Nijmegen SchoolsOut (2020)
Nijmegen Voel je goed Dukenburg! Meerjarig
3.022
0
3.022
0
0
West Betuwe Leefstijlspreekuur
35.200
17.600
22.660
30.140
0
0
West Betuwe Valpreventie 2023/2024
95.000
99.500
87.787
99.500
0
7.213
Zaltbommel Valpreventie Bommerlerwaard
Subsidie: VT
49.895
0
36.472
13.423
0
0
365.667
1.849.221
1.748.028
195.435
-59.151
212.274
Restant uit Beschikking 2023
Realisatie
Restant naar 2025
Terug betaald
Terug te betalen
Chat 2021
10400
0
0
0
-10.400
0
Eergerelateerd Geweld
23.461
127.848
90.284
0
0
61.025
Ouderenmishandeling
29.338
110.727
84.720
0
0
55.345
63.199
238.575
175.005
0
-10.400
116.369
Op deze pagina's worden alleen subsdies weergegeven die op basis van voorschotten zijn gefinancieerd, en waar op basis van realisatie een afrekening moet plaatsvinden over het boekjaar 2024.
Jaarrekening 2024
119
6.12
Bestuur en vaststelling jaarrekening
Algemene gegevens GGD Gelderland-Zuid is de gemeentelijke gezondheidsdienst voor: Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, Zaltbommel, West-Betuwe, West Maas en Waal en Wijchen. Ook voor Mook en Middelaar verzorgen wij enkele diensten. De gemeenschappelijke regeling is gevestigd te Nijmegen. Als verlengstuk van deze gemeenten werken wij aan publieke gezondheid. Onze hoofdtaak is het beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid van inwoners op alle leeftijden (-9 maanden tot 100+ jaar). Speciale aandacht gaat hierbij uit naar kwetsbare groepen. Onze dienstverlening organiseren wij zo laagdrempelig mogelijk in samenwerking met burgers en partners in de zorg, veiligheid, het onderwijs en welzijn. Het takenpakket van de GGD is divers en dus ook de expertise die wij bieden. De meeste GGDtaken liggen vast in de Wet Publieke Gezondheid. Andere relevante wetten voor de taken die wij uitvoeren zijn de Wet Kinderopvang, Wet op de Lijkbezorging, Jeugdwet en Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Directie Per 31 december 2024 is mevrouw M. Pieters Directeur Publieke Gezondheid (DPG). De directie verklaart hierbij dat de jaarrekening 2024 naar waarheid en in overeenstemming met de richtlijnen, zoals deze in 2024 van toepassing waren, is opgesteld.
Goedkeuring jaarrekening De planning is dat de jaarstukken 2024 in de vergadering van 3 juli 2024 door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld. Per 31 december 2024 is samenstelling van het Algemeen Bestuur als volgt: AB/DB leden Frans Houben
Beuningen
AB-lid
Vacant
Buren
AB-lid (vanaf 18 november 2024)
Mischa Peters
Culemborg
AB-lid
Gérard de Wildt
Druten
AB-lid/DB lid
Irma van de Scheur
Berg en Dal
AB-lid/DB lid
Rob Engels
Heumen
AB-lid
Anita Sörensen
Maasdriel
AB-lid
Herma van Dijkhuizen
Neder-Betuwe
AB-lid
Cilia Daemen
Nijmegen
Voorzitter AB / Voorzitter DB
Carla Kreuk
Tiel
AB-lid/DB lid
Rob Reuvers
West Maas en Waal
AB-lid
Bea Schouten
Wijchen
AB-lid
Karima Bouchtaoui
Zaltbommel
AB-lid
Frank Dillerop
Mook en Middelaar
agendalid AB
Jan de Geus
West Betuwe
Vice Voorzitter AB en DB
Bas Disco
Extern adviseur
extern lid DB (vanaf 10 oktober 2024)
Jaarrekening 2024
120
7 Verklaring van afkortingen
Jaarrekening 2024
121
7.
Verklaring van afkortingen
Afkorting AB ABR AGZ AIOS ASG BBV BCI BCO BHV BZ Cao CISO CNO CTMO DB DPG DUTO EPD EPDS GAGS GGD GGIB GHOR GIZ GOR HBV-vaccinatie HIS HKZ HPV HRM ICAM ICT IKB IV IVT JGZ JOGG JZ KD+ KIP KIS KMS LPA MBTO MBZ MDA++ MIC MIM Ministerie van VWS MJOP
Betekenis Algemeen Bestuur Antibioticaresistentie Algemene GezondheidsZorg Arts In Opleiding tot Specialist Aanvullende Seksuele Gezondheid Besluit Begroting en Verantwoording Bureau Crisistoewijzing Intramuraal Bron- en ContactOnderzoek BedrijfsHulpVerlening Bijzondere Zorg Collectieve arbeidsovereenkomst Chief Information Security Officer CrisisNoodOpvang Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang Dagelijks Bestuur Directeur Publieke Gezondheid Duurzame toegankelijkheid van overheidsinformatie Elektronisch Patiëntendossier Edinburgh Postnatal (postpartum) Depression Scale Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen Gemeentelijke Gezondheidsdienst Groen, Gezond en in Beweging Nijmegen Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen Gezamenlijk Inschatten Zorgbehoefte Gezondheidsonderzoek bij Rampen Hepatitis B-vaccinatie Huisarts Informatie Systeem Harmonisatie Kwaliteit Zorginstellingen Humaan papillomavirus Human Resource Management Initiatieven Collectieven Acties Massaschade Informatie Communicatie Technologie Individueel KeuzeBudget InformatieVoorziening Interventieteam JeugdGezondheidsZorg Voorheen: Jongeren op gezond gewicht. Nu: gezonde jeugd, gezonde toekomst.
Juridische Zaken Kinddossier+ Kwaliteitsinformatiepunt Kennis in Sekswerk Kwaliteitsmanagementsysteem Lokaal Preventieakkoord MedewerkerBetrokkenheid-TevredenheidsOnderzoek Meldpunt Bijzondere Zorg MultiDisciplinaire Aanpak Melding Incidenten Cliënten Melding Incidenten Medewerkers Ministerie van Volksgezondheid en Sport MeerJarenOnderhoudsPlan Jaarrekening 2024
122
MMK MT MTV NEN OGGZ OI&A OTO PGA PGB PGO PrEP-zorg PSHi RAM RAO RBT RGG RI&E RIVM RNZS ROC ROO ROT RVP SG SiSa SPUK TBV TOC TTP VGV VIC VIR VIP VO Vpb VRGZ VSV VT VVE VWS Wet Fido Wabpvz Wdo Wegiz WGR Wmebv WKR Wmo WNT Woo Wpg WvGGZ WW ZAT Zzp
Medische MilieuKunde Managementteam Melding Ter Verbetering Nederlands Normalisatie-Instituut Openbare Geestelijke GezondheidsZorg Onderzoek Informatie en Advies Opleiden, Trainen, Oefenen Publieke Gezondheid Asielzoekers Persoonsgebonden Budget Persoonlijke Gezondheidsomgeving Zorg voor mensen met hoog risico om hiv op te lopen Psychosociale Hulpverlening bij incidenten Random Access Memory Regionaal Ambtenaren Overleg Regionaal BeleidsTeam Rivierenland Gezond Gewicht Risico-Inventarisatie en -Evaluatie RijksInstituut voor Volksgezondheid en Milieu Regionaal Netwerk Zorg en Straf Regionaal Opleidingscentrum Register van Overheidsorganisatie Regionaal Operationeel Team RijksVaccinatieProgramma Seksuele Gezondheid Single information, Single audit Specifieke Uitkering Toegang Bescherm Wonen Territoriaal Operatie Centrum Trusted Third Party Vrouwelijke Genitale Verminking Verbijzonderde Interne Controle Verwijsindex Risicojongeren Voorbereiding Infectieziektebestrijding Pandemische paraatheid Voorontwerp Vennootschapsbelasting Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Verloskundig SamenwerkingsVerband Veilig Thuis Voor- en Vroegschoolse Educatie (Ministerie van) Volksgezondheid, Welzijn en Sport Wet financiering decentrale overheden Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in de zorg Wet digitale overheid Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg Wet
Gemeenschappelijke regelingen Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer Werkkostenregeling Wet maatschappelijke ondersteuning Wet normering topinkomens Wet Open Overheid Wet publieke gezondheid Wet verplichte GGZ Werkloosheidswet Zorg Advies Team Zelfstandigen zonder personeel
Jaarrekening 2024
123
GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2026
uitgave datum afdeling
GGD Gelderland-Zuid 04-09-2026 Directie
ons kenmerk versie status
Programmabegroting 2026
GGD/N/DIR2716/25/MP Programmabegroting 2026 Definitief
pagina 1 van 112
Inhoudsopgave 1
2
3
INLEIDING.................................................................................................................4 1.1
KADERBRIEF .............................................................................................................. 4
1.2
PROCEDURE ............................................................................................................... 4
1.3
OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4
GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1
GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7
2.2
INSPIREREND KADER EN MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID ....................................... 9
2.3
RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................. 11
PROGRAMMA GGD ....................................................................................................16 3.1
OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 16
3.2
UNIFORME TAKEN DIE VANWEGE DE WET PUBLIEKE GEZONDHEID (WPG) OF ANDERE WETTEN ZIJN BELEGD BIJ DE
GGD ........................................................................................................................... 18
4
5
6
7
3.3
UNIFORME TAKEN DIE DOOR DE GEMEENTEN VANWEGE BELEIDSMATIGE KEUZES ZIJN BELEGD BIJ DE GGD.. 32
3.4
WERKVELDSPECIFIEKE OPDRACHTEN (FACULTATIEF) ............................................................... 44
3.5
BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 52
PARAGRAFEN ...........................................................................................................64 4.1
WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 64
4.2
KENGETALLEN .......................................................................................................... 68
4.3
ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 68
4.4
FINANCIERING .......................................................................................................... 69
4.5
ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 71
4.6
VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 71
FINANCIËN ..............................................................................................................73 5.1
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 73
5.2
UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 78
BIJLAGEN ................................................................................................................80 6.1
INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 80
6.2
VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 81
6.3
BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 82
6.4
BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 102
6.5
THEMATABEL .......................................................................................................... 103
6.6
FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 104
LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................110
Programmabegroting 2026
pagina 2 van 112
1 Inleiding
Programmabegroting 2026
pagina 3 van 112
1
Inleiding
Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2026. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Rijk van Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/Openbare Geestelijke Gezondheidszorg en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.
1.1
Kaderbrief
Op 14 oktober 2024 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2026 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het Dagelijks Bestuur de raden in hoofdlijnen over de ontwikkelingen voor het jaar 2026 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2026. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.
1.2
Procedure
Conform de Gemeenschappelijke Regeling (GR) GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2026 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2026 begin september 2025 vaststellen.
1.3
Opzet begroting
De onderhavige Programmabegroting GGD 2026 is opgesteld op basis van de indeling: 1. Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD. 2. Uniforme taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn belegd bij de GGD. 3. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. 4. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen. Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2).
Programmabegroting 2026
pagina 4 van 112
Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de Wpg of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2). Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGZ/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd. Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur: • Op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang. • Op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur.
De facultatieve taken zijn opgenomen in de conceptbegroting 2026 voor zover we er nu (dd. 31 maart 2025) zicht op hebben; dit kan nog wijzigen. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2026 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2024-2027 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven. Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2026 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2026 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2025. Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente, zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen.
Dit wordt weergegeven in de paragraaf 6.3.
Programmabegroting 2026
pagina 5 van 112
2 Gezondheid in Gelderland-Zuid
Programmabegroting 2026
pagina 6 van 112
2 2.1
Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid
De levensverwachting in Gelderland-Zuid (81,2 jaar) ligt iets lager dan het landelijke gemiddelde (81,6 jaar). De coronapandemie zorgde tijdelijk voor een daling. Vrouwen worden gemiddeld ouder (81,2 jaar) dan mannen (79,8 jaar), maar leven even lang in goede gezondheid12. Door de dubbele vergrijzing neemt het aantal ouderen met chronische ziekten toe. Ruim een kwart (27%) van de 1864-jarigen heeft een langdurige aandoening, bij de 65-plussers is dat 47%. Verschillen in gezondheidskansen Veel inwoners voelen zich gezond en gelukkig, maar er zijn duidelijke verschillen in gezondheidskansen, afhankelijk van de sociaaleconomische achtergrond. Binnen Gelderland-Zuid had 18% van de volwassenen in het afgelopen jaar moeite met rondkomen; bij jongvolwassenen (16-25 jaar) heeft 26% moeite om alles te betalen wat moet. Dit is een onderschatting van de werkelijkheid; inwoners met (gezondheids)problemen vullen minder vaak een vragenlijst in. Financiële problemen gaan vaak samen met een ongezonde leefstijl en een verhoogd risico op stress en psychische problemen (zie verder op Inwoners in kwetsbare situaties). In onze regio zien we grote verschillen in stedelijkheid, religie, politieke kleur en opleiding. De meest recente landelijke cijfers laten zien dat het verschil in levensverwachting tussen de opleidingsniveaus bij mannen 6 jaar is en bij vrouwen bijna 5 jaar3.
Mentale gezondheid De mentale gezondheid van jongeren en jongvolwassenen heeft aandacht nodig. Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd en de monitor Jongvolwassenen blijkt dat er bij jongeren sinds de coronaperiode geen verbetering is, terwijl er bij jongvolwassenen een lichte verbetering zichtbaar is. Langdurige stress komt veel voor: 48% van de jeugd en 42% van de jongvolwassenen ervaart vaak stress, vooral door school of studie. Prestatiedruk is voor velen een probleem: 34% van de jeugd en 55% van de jongvolwassenen ervaart dit regelmatig. De druk komt vanuit henzelf, maar ook vanuit anderen. Eenzaamheid is een risicofactor voor mentale klachten. Van de jeugd voelt 9% zich vaak eenzaam, bij jongvolwassenen is 20% sterk eenzaam en bij volwassenen 13%. Daarnaast heeft 4% van de jeugd en jongvolwassenen suïcidegedachten gehad in het afgelopen jaar. 2% van de jongvolwassenen deed een poging tot zelfdoding. Onder volwassenen (18+) heeft 11% serieus nagedacht over suïcide. Veerkracht is een nieuw speerpunt in beleid en sluit aan bij het concept Positieve Gezondheid. Veerkrachtige mensen vinden het minder moeilijk om zich door stressvolle gebeurtenissen heen te slaan en veren na een moeilijke periode meestal snel en gemakkelijk weer terug. Van de volwassen inwoners heeft 15% een lage veerkracht. Bij de jeugd is dit 20%.
Uit verdiepend onderzoek blijkt dat meiden vaker mentale problemen rapporteren dan jongens. Waaronder een slechtere relatie met ouders, eenzamer voelen, het hebben van suïcidale gevoelens, stress en prestatiedruk. In het algemeen zien we dat het mentaal welzijn bij jongeren sinds 2019 slechter wordt. Dit is sterker bij meiden dan bij jongens (zie verder op Verschillen tussen jongens en meiden). Leefstijl Een gezonde leefstijl is een belangrijke pijler binnen positieve gezondheid. Overgewicht en roken blijven grote risicofactoren voor ziekten. Overgewicht neemt toe met de leeftijd: 15% van de jongeren, 26% van de jongvolwassenen, 46% van de 18-65 jarigen en 58% van de 65-plussers https://gezondheidincijfers.ggdgelderlandzuid.nl/mosaic/thema-s/bevolking https://www.vzinfo.nl/levensverwachting/regionaal/bij-geboorte#levensverwachting-ggd 3 https://www.vzinfo.nl/levensverwachting/opleiding 1 2
Programmabegroting 2026
pagina 7 van 112
heeft overgewicht. Het nicotinegebruik stijgt door de populariteit van vapes. Eén op de drie jongvolwassenen rookt of vapet. Bij de jeugd rookt 9% en 9% vapet minstens wekelijks. Bij volwassenen daalt het percentage rokers: van 23% in 2012 naar 14% nu. Daarnaast drinkt slechts vier op de tien volwassenen (16+) niet of maximaal één glas alcohol per dag en voldoet hiermee aan de huidige richtlijn. Ook bewegen en voeding zijn onderdeel van een gezonde leefstijl. Na een dip tijdens de coronaperiode, sporten en bewegen inwoners weer meer. Maar vaak nog niet genoeg. Ook voeding verdient aandacht: van de inwoners (18+) eet 44% dagelijks groente, 39% dagelijks fruit en 12% eet dagelijks vlees4. Duurzamer eten en de eiwittransitie blijven belangrijke aandachtspunten. Bijna de helft van de seksueel actieve jeugd en jongvolwassenen gebruikt niet altijd een condoom. Daarnaast gebruikt 4% van de jongvolwassenen geen of een onbetrouwbare anticonceptiemethode. Sociale veiligheid In de Meerjarenstrategie 2024-2027 van de GGD staat ‘Alle inwoners verdienen een gezond en veilig leven’, en ‘We monitoren sociale veiligheid’. Uit ons onderzoek blijkt dat ruim een derde van de jongvolwassenen te maken heeft gehad met mishandeling of ongewenste seksuele ervaringen. Onder vrouwen (16-25 jaar) is dit 32%, onder mannen 9%. Daarnaast neemt de acceptatie van LHBTIQA+ personen onder jongeren af.
In 2019 vond 71% het normaal dat twee mannen of vrouwen op elkaar verliefd zijn; in 2023 is dit gedaald naar 46%. Het aantal jongeren dat het verkeerd vindt, is gestegen (2019: 6%, 2023: 20%). Jongens zijn minder tolerant dan meiden. Leefomgeving De leefomgeving kan de gezondheid positief beïnvloeden, als er ruimte is voor bewegen, ontspannen of ontmoeten. Geluid, hitte en luchtverontreiniging hebben een negatief effect op de gezondheid. Door klimaatverandering komen er meer zeer warme dagen. In Gelderland-Zuid kan 20% geen verkoeling vinden bij extreme hitte, wat vooral problematisch is voor kwetsbare groepen. Kinderen Kinderen groeien over het algemeen gezond op, maar kansenongelijkheid ontstaat al vroeg. Roken en stress tijdens de zwangerschap kunnen invloed hebben op de ontwikkeling van het kind. Financiële stress maakt gezond opgroeien moeilijker. De vaccinatiegraad bij kinderen daalt. Door de invoering van informed consent is er geen compleet beeld meer van alle vaccinaties. In Gelderland-Zuid heeft 8% van alle 2-jarigen geen enkele vaccinatie uit het RijksVaccinatieProgramma (RVP) gehad, in Nederland is dit 6,7%. In onze regio zijn er grote verschillen tussen de gemeenten onderling, te zien op ons dashboard Vaccinatiegraad. Vitaal ouder worden Er is een daling in het aantal inwoners dat regie heeft over het eigen leven, wat leidt tot meer zorgconsumptie.
Eenzaamheid en psychische problemen spelen een grote rol bij vitaal ouder worden. Een sterk sociaal netwerk maakt informele zorg en mantelzorg mogelijk. Volksgezondheidstoekomstverkenning Het RIVM beschrijft in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2024) vijf grote opgaven voor 2050:
• • • • •
Aandacht voor vergrijzing Gezondheidsverschillen verkleinen Investeren in fysieke en mentale gezondheid van jongeren Goede zorg leveren
Gezonde leefomgeving. Ook in Gelderland-Zuid zijn dit de opgaven voor de toekomst.
4
https://gezondheidincijfers.ggdgelderlandzuid.nl/mosaic/dashboard/leefstijl-2
Programmabegroting 2026
pagina 8 van 112
2.2
Inspirerend Kader en Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid
2.2.1 Inspirerend Kader Voorafgaand aan de meerjarenstrategie presenteren we het Inspirerend Kader van GGD GelderlandZuid, waarin de missie van de GGD is geconcretiseerd in beloften die we doen aan onze inwoners, medewerkers, gemeenten en samenwerkingspartners. In de meerjarenstrategie 2024-2027 beschrijven we op welke manier we de komende vier jaar vorm en inhoud en inhoud geven aan dit Inspirerend Kader. Alle inwoners van Gelderland Zuid verdienen een gezond en veilig leven. De GGD is er voor alle inwoners van Gelderland-Zuid, zonder uitzonderingen. Door onze inzet en deskundigheid, verkleinen we de gezondheidskloof. En vergroten we de kans op een gezond en veilig leven voor jong en oud. Mensen met een kwetsbaarheid krijgen onze extra aandacht. Hiermee bedoelen wij mensen die, om welke reden dan ook, het verst afstaan van een gezond en veilig leven. Zij hebben ons namelijk het hardst nodig. Wij monitoren de gezondheid en sociale veiligheid van alle inwoners. Zo weten wij waar onze inzet het meest nodig is. En zo kunnen wij onze preventiemaatregelen richten op specifieke groepen inwoners. Met als doel dat iedereen kan meedoen en zo gezond en veilig mogelijk kan leven. Onze belofte aan de inwoner Wij zijn er voor alle (tijdelijke) inwoners van Gelderland-Zuid, ook voor jou. We ondersteunen je graag op een manier die bij jou en jouw situatie past.
We vinden het belangrijk dat jij zo lang mogelijk zelf je eigen gezondheid en veiligheid bepaalt. We kijken ook naar de omgeving waarin je leeft. Deze proberen we zo in te richten dat gezond en veilig gedrag normaal en natuurlijk is. Wij willen voor jou een herkenbaar en vertrouwd aanspreekpunt zijn. Ons hogere doel is om jou te ondersteunen zo lang mogelijk een gezond en veilig leven te leiden. Daar zetten wij ons maximaal voor in. Onze belofte aan de medewerker Wij vragen van jou om te werken vanuit jouw drijfveren, talenten en motivatie. Zodat je bijdraagt aan een gezonder en veiliger leven voor de inwoners van Gelderland-Zuid. Samen bouwen we aan een stimulerende en ondersteunende werkomgeving waarin je kunt groeien. Wij bieden een werkplek waar je jezelf kunt ontwikkelen op het gebied van kennis, vaardigheden, houding en gedrag. Wij zijn duidelijk in wat we van jou verwachten en geven aan binnen welke kaders jij jouw werk kunt uitvoeren. Wij willen dat jij de regie op jouw eigen werk en werkgeluk kunt vergroten. Wij geven leiding vanuit vertrouwen. En staan voor een veilig werkklimaat waarin we het beste in elkaar naar boven halen. Dat betekent dat we het geven en ontvangen van feedback aanmoedigen. Dit draagt bij aan jouw persoonlijke en professionele groei en het continu verbeteren van onze organisatie.
Zo maken we samen een omgeving waarin iedereen zich gehoord en gewaardeerd voelt. En waarin je jezelf kunt zijn. Onze belofte aan de gemeenten Samen met jullie werken wij aan een sterke publieke gezondheid in Gelderland-Zuid. Wij ontwikkelen samen met de gemeenten de financiële en kwalitatieve kaders die ons in staat stellen om ons maximaal in te zetten voor gezonde en veilige inwoners. Ons werk sluit altijd aan op gemeentelijk beleid. We pakken kansen en luisteren goed naar de behoeften van inwoners, gemeenten en samenwerkingspartners. We zijn laagdrempelig en werken vanuit vertrouwen. We streven naar open en reflectieve dialogen, om samen tot opdrachten te komen die ertoe doen. Hierbij werken we informatiegestuurd en van daaruit geven we gevraagd en ongevraagd deskundige en betrouwbare adviezen. Om deze te kunnen geven, bouwen we expertise en specialisme op vanuit de laatste wetenschappelijke inzichten. Ook in crisissituaties kunnen jullie op ons rekenen. We zijn flexibel en doelgericht, bewegen mee en anticiperen op de omgeving.
Programmabegroting 2026
pagina 9 van 112
Onze belofte aan de samenwerkingspartners Wij geloven dat we samen meer bereiken dan alleen. We beseffen dat gezondheid, preventie en veiligheid niet alleen thema’s van de GGD zijn. Het zijn belangrijke thema’s waar meer organisaties zich hard voor maken. Ons belangrijkste doel is altijd de inwoner verder helpen. Daarom stellen we het belang van de inwoner boven het belang van organisaties. Je zult ons zien samenwerken in alle situaties waarbij dit van meerwaarde is voor onze inwoners. Werk je met ons samen? Dan kun je verwachten dat wij werken vanuit een gezamenlijk doel en onze deskundigheid maximaal inzetten, om het voor onze inwoners gezonder en veiliger te maken.
2.2.2 Meerjarenstrategie 2024-2027 De geactualiseerde meerjarenstrategie 2024-2027 is in april 2024 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2024–2027. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. De GGD is als gemeentelijke gezondheidsdienst van de 14 gemeenten in Gelderland-Zuid het gezicht van de publieke gezondheid in onze regio. De publieke gezondheidszorg richt zich op het bevorderen van gezond en vitaal leven van haar inwoners, het verminderen van risico’s, het bieden van ondersteuning en bescherming aan kwetsbare groepen. Deze taken sluiten aan bij de maatschappelijke opgave waar gemeenten voor staan. Uit de landelijke, regionale en lokale preventieakkoorden, het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is er veel aandacht voor het bevorderen van de volksgezondheid.
Er is een steeds groter besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving met aandacht voor onderliggende factoren, zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Hiervoor is een aanpak vereist met een andere benadering doordat veel oorzaken buiten het individuele domein en zorgdomein liggen. Voor de uitvoering van de taken, werkt de GGD daarom vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten, waarbij gemeenten zowel opdrachtgever zijn als netwerkpartner. De GGD is de gezondheidsdienst van en voor gemeenten, waarbij lokale nabijheid een vereiste is. 2. Netwerkaanpak, waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners, op lokaal, regionaal en landelijk niveau, centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2024-2027. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2024 - 2027 op inzet zijn: 1.
Informatiegestuurde aanpak als basis voor betrouwbare advisering. 2. Adviseren over preventie en vormgeven groepsgerichte preventie. 3. Versterken samenwerking zorg en veiligheid ten behoeve van betere inwonerondersteuning. 4. Gezondheidsbescherming en -bevordering in het sociale en fysieke domein.
Programmabegroting 2026
pagina 10 van 112
Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2026 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel ‘Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD’. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2026 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven (GL) en Jeugdgezondheidszorg (JGZ) in het onderdeel ‘Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD’. Ad. 3. In de Programmabegroting GGD 2026 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg (BZ) en Veilig Thuis (VT), te vinden in het onderdeel ‘Uniforme taken die door de gemeenten vanwege beleidsmatige keuzes zijn belegd bij de GGD’ Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2026 uitgewerkt in paragrafen Algemene gezondheidszorg (AGZ) en Gezond Leven (GL), in het onderdeel ‘Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD’.
2.2.3 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2024-2027. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine beschikbaar over de meerjarenstrategie 2024-2027. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.
2.3
Relevante maatschappelijke ontwikkelingen
Relevante maatschappelijke ontwikkelingen Landelijke bezuinigingen op het takenpakket van GGD Gelderland-Zuid De aangekondigde bezuinigingen van het Ministerie van VWS zullen een grote impact hebben op de continuïteit van de GGD en op de dienstverlening aan inwoners. Dit betreft zowel de directe landelijke bezuinigingen (in totaal € 893.500 voor GGD Gelderland-Zuid) van het Kabinet Schoof op gelden die VWS verstrekt aan de GGD’en ten behoeve van het versterken van de infectieziektebestrijding, pandemische paraatheid, de informatie-infrastructuur en werkzaamheden op seksuele gezondheid, als de middelen die het Rijk via de gemeentelijke SPUK’s (10% korting) inzet om effectieve preventieve aanpakken in de regio te stimuleren. Deze laatste landelijke bezuinigingen raken naast afdeling AGZ ook de afdelingen Gezond Leven en JGZ. In deze begroting is voor 2026 het bedrag van € 893.500 verwerkt, maar de bezuinigingen lopen op over een aantal jaren; dit is verwerkt in de meerjarenbegroting. Door de bezuiniging van circa 9 ton zal de GGD minder activiteiten uitvoeren op de bovengenoemde inhoudelijke werkvelden. Concreet betekent dit dat hierdoor in totaal circa 8 fte. binnen de GGD verloren gaat en medewerkers (m.n. artsen en verpleegkundigen) hierdoor hun baan verliezen.
Programmabegroting 2026
pagina 11 van 112
Deze landelijke bezuinigingen houden ook een risico in voor de GGD (en dus ook voor gemeenten). De landelijke bezuinigingen kunnen namelijk leiden tot (incidentele) frictiekosten, bv. WW-kosten, als werknemers werkloos worden. Dit kan tot gevolg hebben dat maatregelen niet tijdig tot bezuinigingen leiden en pas later geëffectueerd kunnen worden. Dit risico geldt ook voor de bezuinigingen binnen het uniforme GGD-takkenpakket door de gemeenten (zie hieronder). Gemeentelijke bezuinigingen op het takenpakket van GGD Gelderland-Zuid In 2026 stopt een uitkering van 3 miljard euro die het Kabinet jaarlijks aan gemeenten uitkeerde. Het financiële tekort dat hierdoor bij gemeenten ontstaat, dwingt gemeenten en ook hun GGD om strategische keuzes te maken en uitgaven kritisch te evalueren. Vandaar dat het Dagelijks Bestuur in deze begroting 2026 de keuze maakt dat er geen ruimte is voor uitzettingen. De GGDbegroting 2026 gaat uit van de nullijn, excl. de loon- en prijsindexatie. M.a.w. de loon- en prijsindexatie vormt de enige autonome uitzetting in deze conceptbegroting van de GGD voor 2026. Daarnaast heeft het Dagelijks Bestuur in bijgaande begroting 2026 een aantal (structurele) kostenbesparingen / bezuinigingen doorgevoerd op de terreinen: • Bundelen vaccinatiewerkzaamheden jeugd en volwassenen (€ 200.000). • Forensische geneeskunde (€ 50.000). • Jeugdgezondheidszorg, incl.
aanbesteding digitaal kinddossier (€ 400.000). • Informatievoorziening (€ 150.000). • Opleidingsbudget (€ 50.000). Door de financiële rekenregels m.b.t. de formatiebegroting Veilig Thuis is er in 2026 een incidentele meevaller van € 235.000 (excl. indexatie 2026). Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Het Rijksvaccinatieprogramma blijft zich ontwikkelen met nieuwe vaccins, groeiende kennis en aandacht voor nieuwe infectieziekten. Er zullen in de komende jaren nieuwe vaccinaties aan het programma worden toegevoegd. Extra financiering wordt verstrekt voor de uitbreiding en monitoring van het programma via het gemeentefonds, terwijl het RIVM de kosten van de vaccinaties dekt. Vanaf 2024 wordt de vaccinatie tegen het rotavirus aangeboden aan alle pasgeborenen. En vanaf het najaar 2025 wordt de vaccinatie tegen het RS-virus aangeboden aan alle baby’s in het eerste levensjaar. De vaccinaties tegen meningokokken B zullen ook in de toekomst worden beoordeeld en er blijft aandacht voor andere vaccinaties. Voortschrijdende kennis maakt het mogelijk om tegen steeds meer ziekten te vaccineren. Zo kunnen infectieziekten en de gevolgen hiervan nog verder worden teruggedrongen. Vanaf 2025 is het vaccinatieschema veranderd.
Na advies van de Gezondheidsraad heeft de Staatssecretaris van VWS besloten om alle vaccinaties te behouden en een aantal vaccinatiemomenten te verschuiven, zodat kinderen nog beter beschermd zijn. Het implementeren van de wijzigingen gebeurt over een periode van 5 jaar, onder andere vanwege het verplaatsen van de difterie, tetanus, poliovaccinatie (DTP) van 9 jaar naar 14 jaar, het verplaatsen van de bof, mazelen en rodehond (BMR) van 9 jaar naar 3 jaar en het organiseren van inhaalcampagnes voor tussenliggende cohorten. Deze omvangrijke implementatie vereist veel inspanning van de JGZ. Per 2030 zal het nieuwe RVP-schema volledig in werking zijn getreden. Uitbreiding GGD-takenpakket met JGZ 4- Rivierenland Santé Partners stopt per 1 januari 2026 met JGZ 4- in zes gemeenten in de regio Rivierenland, te weten in Buren, Culemborg, Maasdriel, Tiel, West Betuwe en Zaltbommel. Deze zes gemeenten hebben de GGD eind 2024 de opdracht gegeven voor het uitvoeren van een verkenning naar de uitbreiding van de dienstverlening JGZ 0-4 jaar voor de bovengenoemde zes gemeenten, incl. de financiële consequenties voor deze gemeenten. Voorjaar 2025 hebben de zes Rivierenlandse gemeenten, naar aanleiding van de verkenning, de opdracht gegeven voor de implementatie ten behoeve van een zo geruisloos mogelijke overdracht van de JGZ 4- van Santé Partners naar de GGD per 1 januari 2026.
Programmabegroting 2026
pagina 12 van 112
Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2024) In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2024) beschrijft het RIVM vijf grote opgaven op weg naar 2050. Ook schetst de VTV-2024 een aantal mogelijke maatregelen om deze opgaven aan te pakken. De VTV-2024 maakt duidelijk dat Nederland nog niet goed is voorbereid op deze opgaven. De VTV laat ook zien dat de opgaven met elkaar samenhangen, en dus gezamenlijk moeten worden aangepakt. Kiezen voor een gezonde toekomst betekent dat beleid lange tijd wordt volgehouden. De komende jaren is daarom een standvastig gezondheidsbeleid nodig, met concrete doelen. De vergrijzing is en blijft de belangrijkste maatschappelijke ontwikkeling voor de volksgezondheid. De grote gezondheidsverschillen in Nederland vormen de tweede opgave. Als derde hebben jongeren een steeds ongezondere leefstijl. Ook zullen jongeren steeds vaker problemen met hun mentale gezondheid hebben. Aangezien de jeugd de toekomst is, is het belangrijk te investeren in hun gezondheid. De vierde opgave is hoe goede zorg geleverd kan worden, ook bij een grotere vraag naar zorg en steeds grotere personeelstekorten. De vijfde opgave gaat over een gezonde inrichting van de leefomgeving, om beter voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering. Hoogstwaarschijnlijk komen deze opgaven terug in de (komende) landelijke nota Gezondheidsbeleid 2024-2027.
Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) In september 2022 ondertekende het Kabinet met zorgverzekeraars, zorgpartijen en de VNG het Integraal Zorg Akkoord (IZA) om de zorg goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. In het IZA is onder andere vastgelegd dat gemeenten en zorgverzekeraars een regiobeeld en -plan opstellen. Eind 2024 is de VNG uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) gestapt. Redenen waren (1) de ongelijkwaardige positie van de VNG ten opzichte van VWS en de zorgverzekeraars en (2) de financiële positie van de gemeenten om mee te kunnen doen in het akkoord. Begin 2025 zijn de gemeenten weer teruggekeerd aan de onderhandelingstafel. De VNG heeft (in afstemming met GGD GHOR Nederland en Sociaal Werk Nederland) een ‘bod’ op tafel gelegd. Deze gaat uit van 1. een stevige basis van het sociaal domein, het publieke gezondheidsdomein en de sociale basis, als randvoorwaarde voor de doelen en ambities in de akkoorden. 2. de verschuiving van middelen van de zorg (2%) naar het gemeentelijk domein om een aantal basisfunctionaliteiten te kunnen garanderen. 3. versnelling door innovatie en opschaling van activiteiten met een aangetoond (maatschappelijk en financieel) rendement.
Gezien de toenemende druk op de Voorjaarsnota 2025 van het Kabinet, is het echter de vraag of en in welke mate de beoogde beweging van ‘zorg naar gezondheid en preventie’ zal worden ondersteund. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is in februari 2023 ondertekend en omvat afspraken over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd ten behoeve van een gezonde generatie in 2040. Gemeenschappelijke doelen in het GALA zijn onder andere het verminderen van gezondheidsachterstanden, het creëren van een gezonde fysieke leefomgeving, het versterken van de sociale basis en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Het GALA benadrukt de rol van GGD als kennispartner en coördinator van regionale samenwerking. Ten aanzien van GALA ondersteunt GGD Gelderland-Zuid de gemeenten veelvuldig op het terrein van de 5 ketenaanpakken, te weten op het terrein van 1. Overgewicht jeugd, 2. Overgewicht volwassenen, 3. Valpreventie, 4. Kansrijke Start en 5. Welzijn op recept. De gezondheidsmakelaars van de GGD zijn in nauw contact met de verschillende gemeentelijke beleidsambtenaren over een invulling hiervan en eventuele GGD-ondersteuning hierbij.
Programmabegroting 2026
pagina 13 van 112