A1 d.d. 16 september 2025 van SNOV, Wereldvrouwenhuis en Stichting Gast over Zorgen over de asielnoodmaatregelenwet

Aan het college van Burgemeester en wethouders van Nijmegen Aan de gemeenteraad van Nijmegen Al ruim 25 jaar kent de gemeente Nijmegen noodopvang voor mensen zonder verblijfsvergunning. Voor de ongedocumenteerden betekent dit een veilige plek om te verblijven, noodzakelijke basisrechten als medische zorg, en persoonlijke medemenselijkheid van vele betrokken Nijmegenaren. Voor de stad Nijmegen betekent dit dat onmenselijke situaties op straat, uitbuiting en overlevingscriminaliteit voorkomen wordt. Er zijn drie organisaties voor ongedocumenteerden in Nijmegen, die gedragen worden door de hulp van vele Nijmegenaren en zich gesteund voelen door het gemeente bestuur door de jaren heen. In al die jaren proberen de organisaties te werken aan een perspectief voor deze groep, wat vaak moeilijk is, omdat terugkeer niet mogelijk is. Bijvoorbeeld omdat het land van herkomst medewerking weigert of doordat ze niet de noodzakelijke papieren wil verstrekken. Legalisering lukt in een aantal gevallen wel, hetzij op asiel, hetzij op regulier, omdat men bijv. een gezin heeft gevormd. De afgelopen jaren hebben verschillende Kabinetten geprobeerd de positie van ongedocumenteerden aan te scherpen om zo hun verblijf hier te bemoeilijken en uitzetting gemakkelijker te maken.

Recentelijk heeft dit Kabinet ook weer een aantal voorstellen gedaan, die ons grote zorgen baren en die zorgen willen wij graag met U delen. Allereerst het voorstel tot strafbaarstelling illegaal verblijf. Het strafbaar stellen van mensen zonder verblijfspapieren bedreigt de meest kwetsbare groepen, stimuleert uitbuitingscriminaliteit, ondermijnt veiligheid en openbare orde en vergroot maatschappelijke spanningen. Eerdere voorstellen tot strafbaarstelling van onrechtmatig verblijf in Nederland zijn ingetrokken na kritiek van onder andere de Raad van State, de Adviesraad Migratie, het College voor de Rechten van de Mens, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), de Nationale Politie, vakbonden, de advocatuur, de rechtspraak en maatschappelijke organisaties. Het WODC concludeerde al in 2014 dat het strafrecht geen duurzame oplossing biedt voor onrechtmatig verblijf. Anders dan bij bestuursrechtelijke detentie, volgt strafrechtelijke detentie pas ná een rechterlijke veroordeling en toetsing door de rechterlijke macht, terwijl de rechterlijke macht al overbelast is. Strafbaarstelling heeft directe en ingrijpende gevolgen voor mensen zonder geldige verblijfsdocumenten. Uit angst voor strafrechtelijke vervolging zullen velen geen hulp meer durven vragen van maatschappelijke organisaties.

Dit beperkt hun toegang tot basisvoorzieningen zoals medische zorg, onderwijs, opvang en rechtsbijstand, wat het bereiken van duurzame oplossingen, het signaleren van misstanden en toezicht juist ondermijnt. De politie heeft in haar reactie expliciet gewezen op uitvoerbaarheidsproblemen. Vooral mensen die feitelijk niet kunnen terugkeren naar hun land van herkomst lopen hierbij risico; zij kunnen herhaaldelijk in detentie worden geplaatst, zonder perspectief op een duurzame oplossing. Deze situatie heeft verstrekkende gevolgen: slachtoffers van uitbuiting of andere strafbare feiten durven zich minder te melden bij politie of hulpverleners, waardoor rechtshandhaving en vertrouwensrelaties worden ondermijnd en opsporing bemoeilijkt. Strafbaarstelling vergroot bovendien de kwetsbaarheid: een steeds grotere groep wordt gedwongen om in de schaduw van de samenleving te overleven, vaak in onveilige of uitbuitende omstandigheden. Tegelijkertijd neemt de druk op de leefbaarheid in gemeenten toe doordat een groeiend aandeel van deze groep noodgedwongen op straat terechtkomt. De gezamenlijke reactie van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, de Inspectie van het Onderwijs en de Inspectie Justitie en Veiligheid onderstreept deze zorgen.

Zij waarschuwen dat strafbaarstelling feitelijke toegang tot onderwijs, medische zorg en bescherming tegen misdrijven beperkt, waardoor mensen in kwetsbare posities nog kwetsbaarder worden en risico’s ontstaan voor veiligheid, leefbaarheid en volksgezondheid. Ook overige onderdelen van de asielwetten zijn ondermijnend, kosten de samenleving veel geld, creëren maatschappelijke onrust, hebben geen aantoonbaar effect op het aantal mensen dat asiel aanvraagt en ze zullen leiden tot meer ongedocumenteerde personen. Voor meer informatie kunt u deze website raadplegen: https://stopdeasielwetten.nl/info Kortom, grote zorgen die breed gedeeld worden op alle niveaus van organisaties en instellingen die in hun dagelijkse praktijk te maken hebben met de groep ongedocumenteerden. De zorgen zijn een op een te vertalen naar Nijmegen. Onze vraag aan het College en de Raad is dan ook, deelt U onze zorgen? En bent U bereid om deze zorgen vanuit Nijmegen kenbaar te maken aan de Tweede Kamer waar de komende weken, nog vóórdat op 3 oktober het reces begint, gestemd zal worden over het aangepaste wetsvoorstel van de Minister? Graag lichten wij onze zorgen toe in een gesprek met U. Met vriendelijke groet, Charlotte van Tuyll namens SNOV, Wereldvrouwenhuis en Stichting Gast