65 - Brochure Doorbraakaanpak

>

Concept Wet aanpak samenhangende meervoudige problematiek in het sociaal domein (Wams)

Duidelijkheid over gegevens­ verwerking

Doel van dit wetsvoorstel is het wegnemen van de onduidelijkheid over de wettelijke grondslagen voor domein­overstijgende gegevens­ verwerking in het sociaal domein.

Een van de belangrijkste doelen van de decentralisatie van verschillende taken in het sociaal domein naar het gemeentebestuur was het kunnen bieden van passende ondersteuning aan inwoners zodat zij hun zelfredzaamheid en participatie kunnen behouden en vergroten. De individuele ondersteuningsbehoefte van de burger vraagt van gemeenten een brede blik op diens persoon­lijke omstandigheden en alertheid op meervoudige problema­ tiek. Als daarvan sprake is bieden zij integrale ondersteuning met als uitgangspunt ‘één gezin, één plan, één regisseur’. Hiervoor worden waar nodig andere domeinen betrokken, op het gebied van werk en inkomen, gezondheid, zorg, schulden, inburgering, veiligheid, huisvesting en onderwijs.

Versie juni 2021

In de praktijk blijkt dat het huidige wettelijke kader ­onvol­doende basis biedt om gegevens te kunnen verwerken om vast te stellen of eventueel sprake is van meervou­dige problematiek, dan wel de mogelijkheid uitvoering te ­kunnen geven aan een daadwerkelijke gecoördineerde aanpak daarvan. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) constateerde namelijk dat een duidelijke wettelijke ­regeling voor een domeinoverstijgende verwerking van persoons­ gegevens in het sociaal domein ontbreekt. De AP bena­ drukte daarbij ook dat gemeenten dit probleem niet kunnen ondervangen door toestemming te vragen. Hier­ door is handelingsverlegenheid ontstaan bij organisaties en ­professionals. Daardoor kunnen gemeenten de vier wetten in het sociaal domein – Wmo 2015, Jeugdwet, Partici­patiewet en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening – onvoldoende in samenhang uitvoeren. Ook wordt de afstemming belemmerd met de andere domeinen.

Het wetsvoorstel regelt: • Een wettelijke taak voor gemeenten voor een gecoördineerde aanpak van meervoudige problematiek. • De juridische grondslagen voor de hiervoor benodigde verwerking en uitwisseling van persoonsgegevens. • Waarborgen tegen onnodige verspreiding of verzameling van zijn of haar persoonsgegevens. Het wetsvoorstel betreft een wijziging van de Wmo 2015 en tegelijkertijd, via zogenaamde ‘spiegelbepalingen’, wijzigingen van de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Het wetsvoorstel Wams is in concept aangeboden aan de Raad van State voor advies en is daarmee niet openbaar. Om overleg met betrokken partijen te faciliteren geeft deze brochure op hoofdlijnen weer wat de bedoeling is van het wetsvoorstel. Deze brochure is niet bestemd voor verdere publicatie.

Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) Aanleiding

Knelpunten

>>

Wams wijzigt de Wmo 2015 Dit wettelijk kader wordt opgenomen in de Wmo 2015 (met spiegelbepalingen in de Jeugdwet, Participatiewet en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) en beoogt gemeenten in staat te stellen tot samenhangende uitvoering van deze vier wetten. Ook wordt betere samenwerking met aanpalende domeinen mogelijk. 4 WETTEN SOCIAAL DOMEIN + AANPALENDE DOMEINEN

• Het tot stand brengen en coördineren van een integrale aanpak wordt belemmerd door het ontbreken van een grondslag voor de gegevensverwerking. • Hergebruik van persoonsgegevens wordt belemmerd door de wet. • Verzameling van gegevens ten behoeve van het onderzoek en de gecoördineerde aanpak wordt beperkt door vereiste doelbinding, geheimhoudings­ bepalingen en gesloten verstrekkingenregimes. • Voor de burger is niet helder wie verantwoordelijk is voor de gegevensverwerking. • Het ontbreken van grondslag voor de oggz en bemoeizorg vormt een belemmering voor de uitvoering daarvan.

• Transformatie sociaal domein: ruime beleidsvrijheid gemeenten; vraag cliënt centraal. • Uitgangspunt: 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur. Meervoudige problematiek vraagt om een gecoördineerde aanpak. • Algemene Verordening Gegevensbescherming: toestemming cliënt volstaat niet als grondslag voor gegevensverwerking. • Advies Autoriteit Persoonsgegevens: creëer een overkoepelend wettelijk kader voor het verwerken van persoonsgegevens in het sociaal domein.

Zorg en welzijn

Wmo 2015

Onderwijs

Jeugdwet

Wonen

Participatiewet Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

Inburgering

Openbare orde en veiligheid Werk en inkomen

Wat wordt er gewijzigd? 1

Een duidelijke beschrijving van taak en bevoegdheid van gemeenten om te komen tot gecoördineerde aanpak bij meervoudige en ernstige problematiek. Versie juni 2021

2

Een juridische grondslag voor gegevensverwerking bij samenwerking tussen meer dan twee partijen (bijvoorbeeld t.b.v. casusoverleg).

3

Een juridische grondslag voor de fase waarin de gemeenten nog moeten verkennen of er sprake is van meervoudige / ernstige problematiek.

4

Gemeenten mogen gegevens vragen aan partijen in het sociaal domein en 'aanpalende domeinen'. Nood­ zakelijke gegevens worden verstrekt, tenzij zwaarwegende redenen.

5

Wettelijke verankering gemeentelijke meldpunten niet-acute zorg.

Wanneer is dit wetsvoorstel van toepassing?

>>

De gemeente stelt een onderzoek in als: 1. E en cliënt zich tot de gemeente wendt voor een voorziening uit het sociaal domein en mogelijk sprake is van meervoudige problematiek. Het college onderzoekt samen met cliënt of een gecoördineerde aanpak nodig is daar waar sprake is van samenhangende meervoudige problematiek.

2. Een professional vermoedt dat sprake is van ernstige of complexe meervoudige problematiek. De professional kan in dat geval het college gemotiveerd verzoeken onderzoek te doen naar een gecoördineerde aanpak. Dit onderzoek vindt zoveel mogelijk plaats in samenspraak met cliënt(en), maar kan zo nodig zonder instemming van de betrokken cliënt(en).

Begrippen

Uitgangspunten gegevensverwerking en positie cliënt

• Meervoudige problematiek: meerdere samenhangende problemen van een persoon of meerdere samen­hangende problemen van gezinsleden die betrekking hebben op verschillende aspecten van het sociaal domein, of het sociaal domein en aanpalende domeinen; • Aanpalende domeinen: zorg en ggz, welzijn, onderwijs, wonen, openbare orde en veiligheid, werk en inkomen, inburgering. • Coördinatie: als een gecoördineerde aanpak noodzakelijk is, zorgt het college dat een coördinator wordt aan­gewezen. Het college is verplicht om te zorgen voor coördinatie, indien minimaal twee sociaal domeinwetten zijn betrokken. Is één dienst uit het sociaal domein betrokken en een dienst uit een aanpalend domein, dan kan het college zorg dragen voor coördinatie. • Partij(en): het college en partijen in het sociaal domein en zo nodig aanpalende domeinen. • Interventies: gecoördineerde aanpak kan ook interventies omvatten zoals leerplicht, woonoverlast, openbare orde en veiligheid) omvatten voor zover het doel van het gezamenlijke gericht is op voorkomen verergering van de problematiek van cliënt. Partijen behouden hun eigen bevoegdheden. • Gericht op ondersteuning: gecoordineerde aanpak is gericht op ondersteuning van cliënt en eventueel betrokken gezinsleden bij het verbeteren van de zelfredzaamheid en participatie. Versie juni 2021

Onderzoek en gecoördineerde aanpak: • de reikwijdte wordt (zoveel mogelijk) samen met cliënt(en) bepaald • het college wijst een coördinator aan • de coördinator zorgt voor afstemming tussen partijen • het college of de aangewezen coördinator kan zorgdragen voor een casusoverleg

Gegevensverwerking

Positie cliënt

• Op grond van de AVG mogen persoonsgegevens alleen worden verwerkt voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doelen. • De basis voor gegevensverwerking is de wettelijke taak en bevoegdheid van het college of andere betrokken partijen. • Het college kan indien nodig persoonsgegevens van de cliënt en zijn gezinsleden verwerken, zoals medische of strafrechtelijke gegevens. • Partijen verstrekken op verzoek (binnen de grenzen van het beroepsgeheim) gegevens ten behoeve van het onderzoek, tenzij zwaarwegende redenen daaraan in de weg staan. • College verstrekt gegevens aan partijen voor zover noodzakelijk voor de gecoördineerde aanpak.

• Cliënten worden conform de AVG geïnformeerd over de (voorgenomen) gegevensverwerking en de klacht-, bezwaar- en beroepsmogelijkheden. • Uitgangspunt is dat onderzoek en gecoördineerde aanpak plaats vindt in samenspraak met de cliënt(en). • Als een betrokken professional ernstige problematiek vermoedt en gecoördineerde aanpak wenselijk acht, kan deze het college verzoeken een onderzoek te doen. De cliënt(en) worden hier zo veel mogelijk bij betrokken.

Schema hulpvraag cliënt bij meervoudige problematiek

>>

tussentijds bijstellen Behandeling verzoek, onderzoek en afhandeling

Een verzoek (van inwoners) om één of meerdere dienst(en) op grond van een van de vier wetten uit het sociaal domein bereikt het college. Als blijkt dat verzoeker(s) mogelijk te maken hebben met meerdere problemen, die onderling samen­ hangen, dan onderzoekt het college of een gecoördineerde aanpak nodig is. Dit gebeurt in samenspraak met verzoeker(s).

Versie juni 2021

ONDERZOEK in het kader van Wams indien sprake is van meervoudige problematiek

GEEN MEERVOUDIGE PROBLEMATIEK? Afdoen op grond van de betreffende wet uit het sociaal domein

COÖRDINATIE, UITVOERING EN EVALUATIE

AFRONDEN

UITVOERING DIENST / ZORG / HULPVERLENING / INTERVENTIES OP BASIS VAN EIGEN MATERIEWETTEN

AFRONDEN

INDIEN GECOÖRDINEERDE AANPAK: aanwijzen coördinator

Schema verzoek betrokken professional bij ernstige meervoudige problematiek

>>

Verzoek betrokken professional

Een professional die betrokken is bij een cliënt (of cliënten) signaleert ernstige problematiek. Door de aard van de problemen dreigt maatschappelijke teloorgang of lage kwaliteit van leven en welzijn. De cliënt vraagt of accep­ teert geen of selectief hulp, terwijl de omgeving bij voortduring of telkens opnieuw problemen (zoals hinder of overlast) ervaart, of de veiligheid van cliënt of anderen (of goederen) in het geding is doordat de problematiek van cliënt niet vermindert of wordt opgelost. De professional kan het college onderbouwd verzoeken een onderzoek te doen als hij vermoedt dat een gecoördineerde aanpak kan helpen bij de aanpak van de problematiek. Het college kan het onderzoek uitvoeren. Het college informeert cliënt(en) en betrekt hen zoveel mogelijk bij het onderzoek en de gecoördineerde aanpak.

Versie juni 2021

tussentijds bijstellen

INTAKE NAMENS HET COLLEGE

ONDERZOEK

AFRONDEN

UITVOERING DIENST / ZORG / HULPVERLENING / INTERVENTIES OP BASIS VAN EIGEN MATERIEWETTEN

AFRONDEN

INDIEN GECOÖRDINEERDE AANPAK: aanwijzen coördinator

College onderzoekt of gecoördineerde aanpak op grond van Wams noodzakelijk is of dat de betrokken partij cliënt zelf moet helpen.

COÖRDINATIE UITVOERING

Toelichting taken college van B&W bij (ernstige) meervoudige problematiek Hulpvraag inwoner bij meervoudige problematiek Het onderzoek en de gecoördineerde aanpak wordt uitgevoerd in samenspraak met de cliënt(en).

>>

Verzoek betrokken professional bij ernstige problematiek De cliënt(en) wordt geïnformeerd en voor zover mogelijk betrokken bij het onderzoek en de gecoördineerde aanpak.

verzoek

Overleg met partijen Bij het onderzoek en de coördinatie worden zo nodig de partijen uit het sociaal domein en aanpalende domeinen betrokken die een dienst (kunnen) verlenen of een interventie (gaan) inzetten. Casusoverleg Waar nodig kan een casusoverleg georganiseerd worden. • Het college en partijen die deelnemen verstrekken in het casusoverleg slechts gegevens over de cliënt voor zover de betreffende partij oordeelt dat die gegevens noodzakelijk zijn om te betrekken bij het onderzoek. • De cliënt(en) en vertegenwoordigers worden uitgenodigd, tenzij zwaarwegende belangen zich daartegen verzetten. • Afspraken worden vastgelegd in een coördinatiedossier. • De partijen nemen de persoonsgegevens die andere partijen verstrekken, alleen op in een eigen dossier in onderling overleg en indien noodzakelijk voor de uitvoering van eigen taken/bevoegdheden.

Versie juni 2021

overleg met partijen

onderzoek Taken college

coördinatie

Het onderzoek omvat: • problematiek cliënt(en); • dienstverlening reeds ontvangen en lopende interventies; • welke dienstverlening of interventies eerder werden ingezet voor de problemen; • welke diensten, afspraken en interventies nodig zijn; • of de problemen zodanig samenhangen dat gecoördineerde aanpak nodig is. De cliënt wordt schriftelijk geïnformeerd over de uitkomst van het onderzoek en (eventuele) gecoördineerde aanpak.

College zorgt voor coördinatie • Het college zorgt dat uitvoering diensten en interventies worden gecoördineerd. Het college wijst een coördinator aan in overleg met betrokken partijen • Betrokken partij of gemeenteambtenaar; • Cliënt kan afzien van aanwijzen coördinator (in geval van hulpvraag inwoner). Coördinatie omvat tenminste: • Volgen van de voortgang; • Zo nodig zorgen voor afstemming tussen betrokken partijen; • Zo nodig bijeenroepen van casusoverleg; • Zo nodig aanpassen gecoördineerde aanpak.

Stapsgewijs onderzoek: Er is sprake van maatwerk door gefaseerde verzameling van gegevens (dus niet standaard uitvragen van systemen en partijen).

Schema Meldpunten niet-acuut

>> DOORGELEIDING BIJ VERMOEDEN VAN SPOED Naar ander meldpunt (112, 113, veilig thuis, (jeugd)crisisdienst ggd/meldpunt Wvggz of huisartsenpost.

Meldpunten

Bij (regionale) gemeentelijke meld­ punten kan een ieder terecht met niet acute zorgen over zorgwekkend gedrag. Het landelijk meldpunt schakelt automatisch door naar de (regionale) meldpunten.

MELDPUNT NIET ACUUT

(bijvoorbeeld GGD team bemoeizorg)

NB. Een meldpunt kan een cliënt doorgeleiden naar het sociaal domein, maar is hiertoe niet het geëigende eerste loket.

Meldpunt Alle gemeenten zijn aangesloten bij een (regionaal) meldpunt. Dit wetsvoorstel Wams verankert deze taak door een opdracht aan het college op te nemen. Hiermee ontstaat een juridische basis voor de gegevensverwerking ten behoeve van een zorgvuldige afhandeling van de melding. Het meldpunt staat open voor signalen van burgers én professionals over de gezondheid, het welzijn, de zelfredzaamheid of participatie van zichzelf of een ander. Deze signalen moeten beoordeeld worden en, indien nodig, worden doorgeleid naar het juiste loket.

Versie juni 2021

MELDPUNT ONDERZOEKT DE MELDING: TRIAGE

ADVISERING • Advies aan melder (handelingsperspectief) • Verwijzing naar andere instantie (zoals huisarts, Wmo-loket, wijkteam politie) • Verwijzing naar ‘luisterend oor’: Luisterlijn of kindertelefoon.

DE GEMELDE

College informeert de gemelde (of eventueel ouders/ vertegen­woor­digers) over de melding, tenzij hierdoor de hulpverlening belemmerd kan worden.

IN BEHANDELING NEMEN Aangewezen partij om de ondersteunings­ behoefte te onderzoeken. Dit kan zijn een behandelaar die de persoon al kent, wijkteam, sociaal domein loket gemeente.

>

Borging van privacy in werkproces Naast een duidelijk wettelijk kader is het van belang dat gegevensuitwisseling en privacy in de praktijk worden geborgd door duidelijke werkafspraken, training van kennis en vaardigheden, passende toegang tot ICT voorzieningen. In het traject Uitwisseling Persoonsgegevens en Privacy (UPP) wordt naast het wetsvoorstel ook gewerkt aan versterking van borging en expertise. Ook publiceert traject UPP handreikingen. Zie: https://www.programmasociaaldomein.nl/trajecten/uitwisseling-persoonsgegevens-en-privacy-upp UPP/Wams is een gemeenschappelijke traject van de betrokken departementen BZK, VWS, SZW, JenV en OCW, in overleg met de VNG, gemeenten en andere partijen.

Voor vragen over traject UPP, neem contact op met Terry Lamboo terry.lamboo@minbzk.nl