4.1 Onderzoeksrapport peiling groeien in bestaande stad (omgevingsvisie) 2023

Groeien binnen de bestaande stad? Actualisering omgevingsvisie, peiling Nijmeegs stadspanel

November 2023 Opgesteld door: K.W. Pruijsen, Bureau Strategie en Onderzoek, gemeente Nijmegen





1

Samenvatting Inleiding Een belangrijk uitgangspunt in het huidige gemeentelijke beleid is te groeien binnen de grenzen van de stad. Het stadsbestuur wil graag weten wat burgers belangrijk vinden bij deze stedelijke ontwikkeling, waarbij er wordt gedacht aan een eigen koers voor verschillende gebieden. Welke prioriteiten geven inwoners in welke specifieke delen van Nijmegen? Welke inhoudelijke keuzes qua ruimtelijke ontwikkeling zijn passend en belangrijk? Informatie hierover draagt bij aan de actualisering van de Nijmeegse omgevingsvisie. De volgende gebieden zijn voorgelegd:     

Stadswijken als Nije Veld (met Willemskwartier) of Bottendaal; naoorlogse wijken zoals in Dukenburg, Hatert en Neerbosch-Oost; stedelijk-gemengd gebied: stadscentrum, Hof van Holland, Winkelsteeg, Heijendaal; Nijmegen-Noord (Lent, Oosterhout en Ressen); Werklocaties als Westkanaaldijk of het haven/industriegebied.

Om de onderzoeksvragen te beantwoorden benaderden we in oktober 2023 het Nijmeegs stadspanel. Dit levert geen volledig representatief beeld op voor de Nijmeegse bevolking, maar wel inhoudelijk waardevolle resultaten en een goede spreiding over de stad.

Algemeen beeld Inwoners vinden een veelheid aan keuzes in ruimtelijke ontwikkeling passend en belangrijk voor de diverse gebieden. Dat gaat zowel om openbare ruimte-thema’s (groen, hitte, water), levendigheid versus rust, cultuur en ontmoeting als beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s. Uitzondering op deze regel is het minder grote draagvlak voor het bouwen van extra woningen binnen de bestaande stad, voor het bieden van ruimte aan bedrijvigheid en voor het geven van meer aandacht bereikbaarheid per auto. Voor specifieke gebieden is er wat meer steun voor deze perspectieven. Het panel ziet de woningbouwopgave vooral graag in Nijmegen-Noord gerealiseerd, en veel minder in het Nijmegen ten zuiden van de Waal. Ambities voor de werkgebieden spitsen zich vooral toe op het bieden van ruimte voor bedrijvigheid, op autobereikbaarheid en op het verblijfsklimaat voor werkenden. Op het oog tegenstrijdige belangen worden in de breedte gesteund. De keuze bijvoorbeeld voor een gemengde invulling en een levendig gebied wordt door veel panelleden aantrekkelijk gevonden. Tegelijkertijd wordt extra aandacht gevraagd voor geluidsoverlast en luchtkwaliteit. En pleit een aanzienlijk deel van het panel ervoor rustige plekken in de wijk te behouden.

2

Perspectieven stadswijken

Impressie stadswijken. Bron: Binnenstedelijke bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Zoals gezegd benoemt het panel een behoorlijke bandbreedte aan keuzes in ruimtelijke ontwikkeling. Zowel openbare ruimte-thema’s (groen, hitte, water), levendigheid én rust, cultuur en ontmoeting als beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s zijn door een groot aandeel aangegeven. Naast het bovengeschetste beeld is er voor deze gebieden naar verhouding veel gepleit voor:  Meer groen voor mens, plant en dier;  Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast;  Meer woningen door woningen te splitsen;  Karakteristieke gebouwen behouden;  Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit; Minder draagvlak is er voor:  Extra woningen bouwen;  Ruimte voor lichte bedrijvigheid;  Ruimte voor industriële bedrijven;  bereikbaarheid per auto. Panelleden brachten desgevraagd ook eigen onderwerpen en keuzes voor stadswijken naar voren (in de bijlage zijn alle suggesties vermeld):  Vergroenen, open locaties niet bebouwen maar beplanten;  Autovrije zones instellen, ook t.a.v. parkeren;  Maximum snelheid omlaag brengen (30 km);  Eigen karakter en charme behouden;  Verkamering en negatieve impact studenten verminderen;  Openbare ruimte netter, minder verrommeling;  Niet verdichten maar meer leef- en ademruimte creëren.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

3

Perspectieven naoorlogse wijken

Impressie naoorlogse wijken. Bron: Binnenstedelijke bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Het panel vindt ook voor wijken als Hatert of de Dukenburgse wijken een behoorlijke aantal richtingen in de ruimtelijke ontwikkeling passend en belangrijk. Dat gaat om openbare ruimte-thema’s (groen, hitte, water), om zowel levendigheid als rust, cultuur en ontmoeting, beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s. Uitzondering op deze regel is het naar verhouding minder grote draagvlak voor het bouwen van extra woningen, het bieden van ruimte aan bedrijvigheid en het geven van meer aandacht bereikbaarheid per auto. Naast het bovengeschetste beeld is er voor deze gebieden naar verhouding veel gekozen voor het bevorderen van sport en ontmoeten en meer aandacht voor openbaar vervoer en deelvervoer. Verhoudingsgewijs minder draagvlak is er voor industriële bedrijven en de al genoemde autobereikbaarheid. Aanvullend genoemde prioriteiten voor naoorlogse gebieden:  Meer aandacht en investeringen in Dukenburg. Voelt aan als vergeten gebied.  beheer openbare ruimte verbeteren (vooral grijs);  tegengaan vervuiling, verkeerd aanbieden afval, verrommeling openbare ruimte;  tegengaan verloedering panden, woningen verbeteren, verduurzamen;  vergroenen woongebieden en doorgaande wegen;  meer diversiteit in woningen en bewoners, duurdere woningen toevoegen;  seniorenwoningen toevoegen: doorstroming binnen buurten bevorderen.

4

Perspectieven stedelijk-gemengd gebied

Impressie (hoog)stedelijk-gemengd gebied. Bron: Binnenstedelijke bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Voor gebieden als stadscentrum, Hof van Holland, Winkelsteeg of Heijendaal zijn ook de openbare ruimte-thema’s (groen, hitte, water), levendigheid versus rust, cultuur en ontmoeting, beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s prioritair. Daarnaast is hier bij een kleine meerderheid draagvlak voor het bouwen van extra woningen en het toevoegen van woonruimte door panden te splitsen. Ook is er voor deze gebieden naar verhouding veel gekozen voor het behouden van karakteristieke gebouwen en ruimte voor lichte bedrijvigheid. Aanvullende suggesties voor gemengd-stedelijke wijken:  vergroenen (eventueel ten koste van autoruimte);  overlastsituaties tegengaan, hinder horeca verminderen;  ondernemers ruimte geven, vooral kleinschalig, lokaal, geworteld;  woonfunctie versterken, ook seniorenwoningen toevoegen;  ruimte voor initiatief geven, broeinestfunctie versterken;  gemengd-stedelijke gebieden verschillen onderling sterk, verdienen eigen perspectief.

Perspectieven Nijmegen-Noord

Impressie Nijmegen-Noord. Bron: Binnenstedelijke bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Voor de gebieden Lent, Oosterhout en Ressen zijn naar verhouding veel naar voren gebracht:  Extra woningen bouwen;  Ruimte voor lichte bedrijvigheid;  Meer aandacht openbaar vervoer en deelvervoer.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

5

Verhoudingsgewijs minder draagvlak onder panelleden is er voor:  Meer groen voor mens, plant en dier (wel meerderheid);  Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast (wel meerderheid);  Karakteristieke gebouwen behouden;  Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit;  Meer aandacht bereikbaarheid per auto;  Groenere straten met minder auto’s (wel meerderheid). Aanvullend benoemd door het stadspanel voor Nijmegen-Noord:  Historie zichtbaar houden;  Bestaand groen beter onderhouden;  Meer groene aanplant, bomen toevoegen;  (Horeca)voorzieningen toevoegen, winkels, zwembad.

Perspectieven voor werklocaties

Impressies Nijmeegse werkgebieden. Bron: Binnenstedelijk bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Voor de Nijmeegse werkgebieden zoals Westkanaaldijk of het haven/industriegebied komen duidelijk afwijkende perspectieven naar voren. In tegenstelling tot de andere onderscheiden gebieden lijkt het panel veel minder uitgangspunten voor de ruimtelijke ontwikkeling van werkgebieden belangrijk en passend te vinden. Openbare ruimte-thema’s, woningbouw, erfgoed, levendigheid versus rust, cultuur en ontmoeting, beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s zijn door kleinere groepen aangegeven. Bij ongeveer een derde deel van het panel (32%) is er draagvlak voor het bouwen van extra woningen binnen werkgebieden. Voor deze gebieden is naar verhouding veel gekozen voor het bieden van ruimte voor lichte - en industriële bedrijven en meer aandacht voor bereikbaarheid per auto. Een meerderheid vraagt meer aandacht voor openbaar vervoer en deelvervoer. Aanvullende perspectieven voor de werklocaties zijn tenslotte:  Afschalen van vervuilende bedrijven;  Nieuwe, duurzame bedrijven aantrekken;  Verkeersstromen niet door stedelijke (woon)gebied;  Vergroenen van bedrijventerreinen, minder verharding  Verblijfskwaliteit voor werkenden verbeteren.

6

Inhoudsopgave Samenvatting Inhoudsopgave 1. Achtergronden onderzoek 2. Groeien binnen de grenzen van de stad 3. Perspectieven voor stadswijken 4. Perspectieven voor naoorlogse wijken 5. Perspectieven voor gemengd-stedelijk gebied 6. Perspectieven voor Nijmegen-Noord 7. Perspectieven voor werkgebieden Bijlage 1: Aanvullingen door respondenten Stadswijken Naoorlogse wijken Stedelijk-gemengd gebied Nijmegen-Noord Werkgebieden Bijlage 2: Achtergrondkenmerken respondenten

2 7 8 9 12 14 16 18 20 22 22 29 37 44 50 56

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

7

1. Achtergronden onderzoek In het gemeentelijk onderzoeksprogramma 2023 zijn meningspeilingen over de ruimtelijke ontwikkeling van Nijmegen opgenomen. Dit draagt bij aan de actualisering van de Nijmeegse omgevingsvisie en het voorbereiden van zogenaamde stadsgesprekken. Na een verkennende peiling in de zomer van 2023 is het nu tijd voor een vervolgmeting rond het thema ‘groeien binnen de grenzen van de stad’. In Nijmegen komen veel verschillende onderwerpen samen in een beperkte ruimte. Hoe we op de lange termijn ruimte geven aan deze onderwerpen staat in de omgevingsvisie. Zo moet bijvoorbeeld ruimte zijn voor klimaatadaptatie, voor wonen en voor werken. In relatie tot de begroting 2023 is besloten de omgevingsvisie deze coalitieperiode te actualiseren. Ons bestuur wil de omgevingsvisie concreter maken en scherper kiezen, ook om betere belangenafwegingen te kunnen maken. Welke signalen van zorg, weerstand, steun of verrijking leven er in dit verband bij inwoners?

Doel onderzoek en probleemstelling Een belangrijk uitgangspunt in het huidige gemeentelijke beleid is te groeien binnen de grenzen van de stad. Hierdoor wordt het omliggende landschap gespaard. Daarnaast kunnen we met groei een goed voorzieningenniveau behouden. Het stadsbestuur wil graag weten wat burgers belangrijk vinden bij deze stedelijke verdichting. Dit is bedoeld om bij te dragen aan de verkennende fase van de actualisering van de Nijmeegse Omgevingsvisie die dit jaar is gestart. Onderzoeksvragen: 1. Als het gaat om groeien (en bouwen) binnen de grenzen van de stad denkt het stadsbestuur aan een eigen aanpak in verschillende gebieden. Welke prioriteiten geven inwoners in welke specifieke gebieden? 2. Welke inhoudelijke keuzes qua ruimtelijke ontwikkeling zijn passend en belangrijk voor welk gebied? Onderzoeksopzet en respons Om de onderzoeksvragen te beantwoorden benaderden we de 3.785 stadspanelleden met een online-vragenlijst. Ons stadspanel levert geen representatief beeld op voor de Nijmeegse bevolking, maar wel inhoudelijk waardevolle resultaten en een goede spreiding over de stad. Om aan te sluiten bij een vaststaande interne planning, en om de belasting van het stadspanel te minimaliseren, is gekozen voor een verhoudingsgewijs korte veldwerkperiode: woensdag 18 oktober t/m zondag 29 oktober.

Dat leverde met 32% netto respons wat minder respondenten op dan gebruikelijk (1.204 deelnemers), maar voldoende om bruikbare uitspraken te kunnen doen. In de bijlage zijn achtergrondkenmerken van de deelnemers opgenomen: stadsdeel, leeftijd en dagelijkse bezigheid.

8

2. Groeien binnen de grenzen van de stad Een belangrijke keuze in ons ruimtelijk beleid is de wens te groeien en te bouwen binnen de grenzen van de stad. Met groei kunnen we een goed voorzieningenniveau behouden en wordt het omliggende landschap gespaard. Het stadsbestuur wil daarbij graag weten wat burgers belangrijk vinden bij bouwen binnen de grenzen van de stad. Niet elke plek in Nijmegen is hetzelfde. Het stadsbestuur denkt daarom aan een eigen aanpak in verschillende gebieden. We willen graag weten welke prioriteiten onze inwoners daarbij geven. Wat krijgt bijvoorbeeld voorrang in naoorlogse wijken, en is dit anders in Nijmegen-Noord? De volgende gebieden zijn voorgelegd:     

stadswijken, denk daarbij aan Nije Veld (met Willemskwartier) of Bottendaal; naoorlogse wijken zoals in Dukenburg, Hatert en Neerbosch-Oost; stedelijk-gemengd gebied: stadscentrum, Hof van Holland, Winkelsteeg, Heijendaal; Nijmegen-Noord (Lent, Oosterhout en Ressen); Werklocaties als Westkanaaldijk of het haven/industriegebied.

Impressies stedelijke milieus. Bron: Binnenstedelijk bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

De volgende keuzes betreffende de toekomstige ontwikkeling zijn voorgelegd, met de vraag of deze passend en belangrijk zijn:                 

Meer groen voor mens, plant en dier; Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast; Ruimte om water op te vangen; Extra woningen bouwen; Meer woningen door woningen te splitsen; Karakteristieke gebouwen behouden; Ruimte voor lichte bedrijvigheid; Ruimte voor industriële bedrijven; Gemengde invulling, levendig gebied; Rustige plekken in de wijk behouden; Ruimte voor cultuur, horeca en ontmoeten; Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit; Bewegen, sport en ontmoeten bevorderen; Meer aandacht goede loop- en fietsroutes; Meer aandacht bereikbaarheid per auto; Meer aandacht OV en deelvervoer; Groenere straten met minder auto’s.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

9

Figuur: % panelleden dat toekomstkeuze passend en belangrijk vindt voor dat gebied

Stadswijken naoorlogs gemengd Noord werkgebied Meer groen voor mens, plant en dier

79%

72%

67%

53%

39%

Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast

81%

69%

71%

51%

40%

Ruimte om water op te vangen

66%

68%

67%

64%

56%

Extra woningen bouwen

27%

41%

51%

69%

32%

Meer woningen door woningen te splitsen

60%

53%

59%

35%

21%

Karakteristieke gebouwen behouden

86%

59%

72%

28%

23%

Ruimte voor lichte bedrijvigheid

36%

41%

56%

58%

70%

Ruimte voor industriële bedrijven

1%

2%

6%

12%

96%

Gemengde invulling, levendig gebied

71%

66%

75%

63%

25%

Rustige plekken in de wijk behouden

81%

79%

68%

60%

12%

Ruimte voor cultuur, horeca en ontmoeten

72%

62%

72%

70%

21%

Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit

75%

71%

71%

56%

47%

Bewegen, sport en ontmoeten bevorderen

74%

81%

73%

74%

24%

Meer aandacht goede loop- en fietsroutes

73%

74%

79%

65%

50%

Meer aandacht bereikbaarheid per auto

37%

34%

42%

40%

67%

Meer aandacht OV en deelvervoer

66%

70%

69%

72%

58%

Groenere straten met minder auto’s

80%

70%

68%

52%

17%

Bron: peiling Nijmeegs stadspanel, oktober 2023

Algemeen beeld Nemen we het algehele beeld van bewonersprioriteiten in ogenschouw dan valt het volgende op:  Panelleden vinden een breed scala aan keuzes in ruimtelijke ontwikkeling belangrijk en passend voor de diverse gebieden. Dat gaat zowel om openbare ruimte-thema’s (groen, hitte, water), levendigheid versus rust, cultuur en ontmoeting als beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s.  Uitzondering op deze regel is het in zijn algemeenheid minder grote draagvlak voor het bouwen van extra woningen, het bieden van ruimte aan bedrijvigheid en het geven van meer aandacht bereikbaarheid per auto.  Naar Nijmegen-Noord en de werkgebieden lijkt anders te worden gekeken. Ten aanzien van Nijmegen-Noord is er veel meer steun voor het bouwen van extra woningen. Het vergroenen van straten en terugdringen van de auto is hier volgens het panel minder aan de orde. Mogelijk sluit dit aan bij het huidige karakter van ontwikkelgebied van dit nieuwe stadsdeel. Het panel ziet de woningbouwopgave vooral graag in Noord gerealiseerd, en veel minder in het Nijmegen ten zuiden van de Waal.  Ambities voor de werkgebieden spitsen zich vooral toe op het bieden van ruimte voor bedrijvigheid en op autobereikbaarheid, behoorlijk afwijkend dus vergeleken met de perspectieven voor andere stedelijke milieus.

Ook is aandacht gevraagd voor de verblijfskwaliteit ter plaatse voor werkenden.

10



Op het oog tegenstrijdige belangen worden in de breedte gesteund. De keuze bijvoorbeeld voor een gemengde invulling en een levendig gebied wordt door veel panelleden aantrekkelijk gevonden. Tegelijkertijd wordt extra aandacht gevraagd voor geluidsoverlast en luchtkwaliteit. En pleit een aanzienlijk deel van het panel ervoor rustige plekken in de wijk te behouden.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

11

3. Perspectieven voor stadswijken Welke keuzes betreffende de toekomstige ontwikkeling zijn passend en belangrijk voor stadswijken als Nije Veld of Bottendaal? % panelleden dat toekomstkeuze passend en belangrijk vindt

Stadswijken versus gemiddelde keuze Meer groen voor mens, plant en dier

79%

Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast

81%

Ruimte om water op te vangen

66%

Extra woningen bouwen

27%

Meer woningen door woningen te splitsen

60%

Karakteristieke gebouwen behouden

86%

Ruimte voor lichte bedrijvigheid

36%

Ruimte voor industriële bedrijven

1%

Gemengde invulling, levendig gebied

71%

Rustige plekken in de wijk behouden

81%

Ruimte voor cultuur, horeca en ontmoeten

72%

Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit

75%

Bewegen, sport en ontmoeten bevorderen

74%

Meer aandacht goede loop- en fietsroutes

73%

Meer aandacht bereikbaarheid per auto

37%

Groenere straten met minder auto’s

80%

Meer aandacht OV en deelvervoer

66% 0%

Bron: peiling Nijmeegs stadspanel, oktober 2023

12

20%

40%

60%

80%

100%

Impressies stadswijken. Bron: Binnenstedelijke bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Specifiek voor stadswijken komen de volgende perspectieven naar voren:  Het panel vindt een behoorlijke breedte aan keuzes in ruimtelijke ontwikkeling passend en belangrijk. Zowel openbare ruimte-thema’s (groen, hitte, water), levendigheid én rust, cultuur en ontmoeting als beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s zijn door een groot aandeel aangegeven.  Naast het bovengeschetste beeld is er voor deze gebieden naar verhouding veel gepleit voor: o Meer groen voor mens, plant en dier; o Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast; o Meer woningen door woningen te splitsen; o Karakteristieke gebouwen behouden; o Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit;  Verhoudingsgewijs minder draagvlak is er voor: o Extra woningen bouwen; o Ruimte voor lichte bedrijvigheid; o Ruimte voor industriële bedrijven; o bereikbaarheid per auto.  Panelleden brachten desgevraagd ook andere, niet genoemde onderwerpen en keuzes naar voren. In de bijlage zijn alle suggesties vermeld. Voor stadswijken vallen daarbij vooral op: o Vergroenen, open locaties niet bebouwen maar beplanten; o Autovrije zones instellen, ook t.a.v. parkeren; o Maximum snelheid omlaag brengen (30 km); o Eigen karakter en charme behouden; o Verkamering en negatieve impact studenten verminderen; o Openbare ruimte netter, minder verrommeling; o Niet verdichten maar meer leef- en ademruimte creëren.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

13

4. Perspectieven voor naoorlogse wijken Welke keuzes betreffende de toekomstige ontwikkeling zijn passend en belangrijk voor naoorlogse wijken zoals in Dukenburg, Hatert en Neerbosch-Oost? % panelleden dat toekomstkeuze passend en belangrijk vindt

Naoorlogse wijken versus gemiddelde keuze Meer groen voor mens, plant en dier

72%

Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast

69%

Ruimte om water op te vangen

68%

Extra woningen bouwen

41%

Meer woningen door woningen te splitsen

53%

Karakteristieke gebouwen behouden

59%

Ruimte voor lichte bedrijvigheid

41%

Ruimte voor industriële bedrijven

2%

Gemengde invulling, levendig gebied

66%

Rustige plekken in de wijk behouden

79%

Ruimte voor cultuur, horeca en ontmoeten

62%

Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit

71%

Bewegen, sport en ontmoeten bevorderen

81%

Meer aandacht goede loop- en fietsroutes

74%

Meer aandacht bereikbaarheid per auto

34%

Groenere straten met minder auto’s

70%

Meer aandacht OV en deelvervoer

70% 0%

Bron: peiling Nijmeegs stadspanel, oktober 2023

14

20%

40%

60%

80%

100%

Impressies naoorlogse wijken. Bron: Binnenstedelijke bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Voor naoorlogse wijken zien we diverse perspectieven:  Het panel vindt ook hier een behoorlijke aantal richtingen en keuzes in de ruimtelijke ontwikkeling passend en belangrijk. Dat gaat om openbare ruimte-thema’s (groen, hitte, water), om zowel levendigheid als rust, cultuur en ontmoeting, beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s.  Naar verhouding minder draagvlak is er voor het bouwen van extra woningen, het bieden van ruimte aan bedrijvigheid en het geven van meer aandacht bereikbaarheid per auto.  Naast het bovengeschetste beeld is er voor deze gebieden naar verhouding veel gekozen voor het bevorderen van sport en ontmoeten en meer aandacht voor openbaar vervoer en deelvervoer.  Panelleden brachten desgevraagd ook nieuwe onderwerpen en keuzes naar voren. In de bijlage zijn alle suggesties vermeld. Voor naoorlogse gebieden vallen daarbij vooral op: o Meer aandacht en investeringen in Dukenburg. Voelt aan als vergeten gebied. o beheer openbare ruimte verbeteren (vooral grijs); o tegengaan vervuiling, verkeerd aanbieden afval, verrommeling openbare ruimte; o tegengaan verloedering panden, woningen verbeteren, verduurzamen; o vergroenen woongebieden en doorgaande wegen; o meer diversiteit in woningen en bewoners, duurdere woningen toevoegen; o seniorenwoningen toevoegen: doorstroming binnen buurten bevorderen.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

15

5. Perspectieven voor gemengd-stedelijk gebied Welke keuzes voor de toekomstige ontwikkeling zijn passend en belangrijk voor gemengdstedelijk gebied als het stadscentrum, Hof van Holland, Winkelsteeg, Heijendaal? % panelleden dat toekomstkeuze passend en belangrijk vindt

Gemengd gebied versus gemiddelde keuze Meer groen voor mens, plant en dier

67%

Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast

71%

Ruimte om water op te vangen

67%

Extra woningen bouwen

51%

Meer woningen door woningen te splitsen

59%

Karakteristieke gebouwen behouden

72%

Ruimte voor lichte bedrijvigheid

56%

Ruimte voor industriële bedrijven

6%

Gemengde invulling, levendig gebied

75%

Rustige plekken in de wijk behouden

68%

Ruimte voor cultuur, horeca en ontmoeten

72%

Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit

71%

Bewegen, sport en ontmoeten bevorderen

73%

Meer aandacht goede loop- en fietsroutes

79%

Meer aandacht bereikbaarheid per auto

42%

Groenere straten met minder auto’s

68%

Meer aandacht OV en deelvervoer

69% 0%

Bron: peiling Nijmeegs stadspanel, oktober 2023

16

20%

40%

60%

80%

100%

Impressies gemengd stedelijk gebied. Bron: Binnenstedelijke bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Voor gemengd-stedelijk gebied komen de volgende perspectieven naar voren:  Het panel vindt veel keuzes in de ruimtelijke ontwikkeling passend en belangrijk. Zowel openbare ruimte-thema’s (groen, hitte, water), levendigheid versus rust, cultuur en ontmoeting als beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s zijn door een groot aandeel aangegeven.  Daarnaast is hier bij een kleine meerderheid draagvlak voor het bouwen van extra woningen en het toevoegen van woonruimte door panden te splitsen;  Naast het bovengeschetste beeld is er voor deze gebieden naar verhouding veel gekozen voor het behouden van karakteristieke gebouwen en ruimte voor lichte bedrijvigheid.  Panelleden brachten desgevraagd ook andere onderwerpen en keuzes naar voren. In de bijlage zijn alle suggesties vermeld. Voor gemengd-stedelijke wijken vallen daarbij vooral op: o vergroenen (eventueel ten koste van autoruimte); o overlastsituaties tegengaan, overlast gevende groepen weren, hinder horeca verminderen; o ondernemers ruimte geven, vooral kleinschalig, lokaal, geworteld; o woonfunctie versterken, ook seniorenwoningen toevoegen; o ruimte voor initiatief geven, broeinestfunctie versterken; o gemengd-stedelijke gebieden verschillen onderling sterk, elk een eigen perspectief geven.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

17

6. Perspectieven voor Nijmegen-Noord Welke keuzes rond de toekomstige ontwikkeling zijn passend en belangrijk voor NijmegenNoord? % panelleden dat toekomstkeuze passend en belangrijk vindt

Nijmegen-Noord versus gemiddelde keuze Meer groen voor mens, plant en dier

53%

Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast

51%

Ruimte om water op te vangen

64%

Extra woningen bouwen

69%

Meer woningen door woningen te splitsen

35%

Karakteristieke gebouwen behouden

28%

Ruimte voor lichte bedrijvigheid

58%

Ruimte voor industriële bedrijven

12%

Gemengde invulling, levendig gebied

63%

Rustige plekken in de wijk behouden

60%

Ruimte voor cultuur, horeca en ontmoeten

70%

Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit

56%

Bewegen, sport en ontmoeten bevorderen

74%

Meer aandacht goede loop- en fietsroutes

65%

Meer aandacht bereikbaarheid per auto

40%

Groenere straten met minder auto’s

52%

Meer aandacht OV en deelvervoer

72% 0%

Bron: peiling Nijmeegs stadspanel, oktober 2023

18

20%

40%

60%

80%

Impressies Nijmegen-Noord. Bron: Binnenstedelijke bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Het geschetste beeld voor Nijmegen-Noord is als volgt.  Voor de wijken Lent, Oosterhout en Ressen zijn naar verhouding veel naar voren gebracht: o Extra woningen bouwen; o Ruimte voor lichte bedrijvigheid; o Meer aandacht openbaar vervoer en deelvervoer.  Verhoudingsgewijs minder draagvlak onder panelleden is er voor: o Meer groen voor mens, plant en dier (wel meerderheid); o Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast (wel meerderheid); o Karakteristieke gebouwen behouden; o Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit; o Meer aandacht bereikbaarheid per auto; o Groenere straten met minder auto’s (wel meerderheid).  Het stadspanel bracht desgevraagd ook andere onderwerpen naar voren. In de bijlage zijn alle suggesties vermeld. Voor Nijmegen-Noord vallen daarbij vooral op: o In hogere dichtheden en hoogte bouwen, ten gunste van groen en landschap; o Historie zichtbaar houden; o Bestaand groen beter onderhouden; o Meer groene aanplant, bomen toevoegen; o (Horeca)voorzieningen toevoegen, winkels, zwembad.

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

19

7. Perspectieven voor werkgebieden Welke keuzes betreffende de toekomstige ontwikkeling zijn passend en belangrijk voor werklocaties als Westkanaaldijk of het haven/industriegebied? % panelleden dat toekomstkeuze passend en belangrijk vindt

Werkgebieden versus gemiddelde keuze Meer groen voor mens, plant en dier

39%

Meer schaduwplekken tegen hitteoverlast

40%

Ruimte om water op te vangen

56%

Extra woningen bouwen

32%

Meer woningen door woningen te splitsen

21%

Karakteristieke gebouwen behouden

23%

Ruimte voor lichte bedrijvigheid

70%

Ruimte voor industriële bedrijven

96%

Gemengde invulling, levendig gebied

25%

Rustige plekken in de wijk behouden

12%

Ruimte voor cultuur, horeca en ontmoeten

21%

Extra aandacht geluidsoverlast en luchtkwaliteit

47%

Bewegen, sport en ontmoeten bevorderen

24%

Meer aandacht goede loop- en fietsroutes

50%

Meer aandacht bereikbaarheid per auto

67%

Groenere straten met minder auto’s

17%

Meer aandacht OV en deelvervoer

58% 0%

Bron: peiling Nijmeegs stadspanel, oktober 2023

20

20%

40%

60%

80%

100%

Impressies Nijmeegse werkgebieden. Bron: Binnenstedelijk bouwen Nijmegen, gemeente Nijmegen, juli 2023

Voor de Nijmeegse werkgebieden komen duidelijk afwijkende perspectieven naar voren.  In tegenstelling tot de andere onderscheiden gebieden lijkt het panel veel minder uitgangspunten voor de ruimtelijke ontwikkeling van werkgebieden belangrijk en passend te vinden. Openbare ruimte-thema’s, woningbouw, erfgoed, levendigheid versus rust, cultuur en ontmoeting, beweegmogelijkheden en het verminderen van de impact van auto’s zijn door kleinere groepen aangegeven.  Bij ongeveer een derde deel van het panel (32%) is er draagvlak voor het bouwen van extra woningen binnen werkgebieden.  Naast het bovengeschetste beeld is er voor deze gebieden naar verhouding veel gekozen voor: o Ruimte voor lichte bedrijvigheid; o Ruimte voor industriële bedrijven; o Meer aandacht bereikbaarheid per auto.  Een meerderheid vraagt meer aandacht voor openbaar vervoer en deelvervoer.  Panelleden brachten desgevraagd ook andere, niet genoemde onderwerpen en keuzes naar voren. In de bijlage zijn alle suggesties vermeld. Voor werkgebieden vallen daarbij vooral op: o Afschalen vervuilende bedrijven; o Nieuwe, duurzame bedrijven aantrekken; o Verkeersstromen niet door stedelijke (woon)gebied; o Vergroenen van bedrijventerreinen, minder verharding. o Aandacht voor de verblijfskwaliteit voor werkenden (looproutes, rustpunten, koffie/lunch).

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

21

Bijlage 1: Aanvullingen door respondenten Stadswijken Zijn er voor de stadswijken andere (niet genoemde) keuzes voor de toekomst die u zou willen noemen?

Bron: Ruimte met toekomst, inspiratie voor een duurzame leefomgeving

In alle wijken is overlast van lang-parkeren en bedrijfsauto’s. Bedrijven dienen bereikbaar te blijven voor bevoorrading en overige bedrijvigheid, maar het is niet wenselijk, dat de werkgever de bedrijfsauto(bestelauto) aan de werknemer meegeeft zodat de noodzaak voor stalling van de bedrijfswagens niet nodig is. Is dit geen zaak voor een APV? Meer woongelegenheden jonge gezinnen, betegelde tuinen verbieden, minder verkamering 30 km 30 km, fietsstraten 30km Auto te gast-indeling van straten aandacht geluids- stankoverlast Aandacht voor loslopende honden en hondenpoep aandacht voor parkeren Aanpak hittestress Aardgasvrij, Energy-hubs Afschaffen deel-tweewielers. Ze staan overal op stoepen waar rolstoelers en kinderwagens er last van hebben. autovrij en meer ruimte voor wandelen Autovrije straten Autovrije straten in Bottendaal en in plaats daarvan inzetten op OV of parkeergarage. Autovrije zones en meer groen op gebouwen autovrijer, sluipverkeer weren. meer ruimte voor terrassen Balans gezinnen -studenten Behoud authentieke sfeer Behoud de laagbouw in de wijk behoud en update van Goffertpark en openluchtzwembad Behoud het karakter van de wijk, ook bij sociale woningbouw als het Willemskwartier. Niet teveel slopen, maar aanpassen. Behoud historie en extra groen Behoud van oude bomen, deze zijn van veel meer ecologische waarde dan nieuw geplante jonge bomen.

behoud verder ontwikkelen groen behouden groen meer bomen behoudt groen, i.v.m. met klimaatverandering, minder auto’s toelaten beperking kamerverhuur en de rommel die daar mee samenhangt. maak eigenaren verantwoordelijk Bereikbaar houden bereikbaarheid Bereikbaarheid OV behouden Bereikbaarheid per auto bereikbaarheid, verpaupering

22

Bereikbaarheid. Meer woningen in de wijk of stad betekend ook meer verkeer. Meer bouwen en de wegen versmallen zonder bus routes of ander openbaar vervoer kan niet. betaalbaar wonen, ouderen huisvesting, voorzieningen, winkels, voldoende parkeergelegenheden Betaalbare woningen Beter afval opruimen beter onderhoud van trottoirs, wegen en oversteekplaatsen Betere bereikbaarheid. Nu is Bottendaal bijna geheel afgesloten. Bezoekers weten niet meer hoe ze bij ons kunnen komen en we rijden kilometers om de wijk in of uit te kunnen komen! Bovendien is de verwaarlozing van de openbare ruimte schrikbarend. GFT bakken die niet meer worden geleegd (Dr Jan Berendsstraat kruising Sint Anna), gaten in de wegen, ongelijke hobbelige stoepen. beweegroutes, speeltuin/beweegpark voor alle leeftijden Bewoners inspraak geven in wat er nodig is bij nieuwe woongebouwen ook in voldoende sociale woningbouw voorzien bij speelplekken ook bewegingstoestellen plaatsen Bomen planten buurten direct om het centrum: parkeerplaatsen omzetten naar groen en deelauto’s stimuleren.

Charme van de wijken behouden Culturele activiteiten voor iedereen Cultuur en horeca, broedplaatsen demografische kenmerken meewegen bij bouwen: oudere mensen willen wel naar ander kleiner/levensloopbestendig huis, maar vaak alleen in eigen wijk Denk aan goede doorgang gecombineerd met groene straten langs de huizen Dependances van grote bedrijven zoals DAR, Het Goed, etc. Deze wijken moeten goed bereikbaar zijn voor auto’s Deze wijken zijn al zeer dicht bebouwd. Verder verdichten gaat ten koste van een gezonde leefomgeving. Deze wijken zijn reeds erg vol. Niet meer bijbouwen Deze wijkindeling is te grof om dit soort conclusies aan te verbinden. Onderscheid maken tussen woonwijken als het gaat om groen, rust en voorzieningen vind ik niet acceptabel Dit zijn al levendige wijken, hier is oog voor veiligheid en groen belangrijk diversiteit woningaanbod bewaken Door inrichting blijven sturen op gemengde bevolking rondom middeninkomens met uitschieters naar boven en beneden. Duidelijk onderscheiden waar parkeervak is en waar niet! Boetes uitdelen aan verkeersoverstredingen! Dus ook fouparkeerders. Aangeplante bomen beschermen met goede ruime boomspiegel. Max.snelheid auto s omlaag.meer woonwijken en wegen met auto’s te gast..

Dukenburg dUKENBURG IN HET GROEN MOET BEHOUDEN BLIJVEN EN ER MAG WEL WAT MEER REURING KOMEN duurzaamheid Duurzaamheid, vergroening, gezondere voeding (minder snackhoreca en coffeeshops). eigen wijkcultuur/uitstraling Eisen stellen aan woningsplitsing. Bijv. in sommige gebieden geen recht op parkeervergunning, fietsparkeren zelf regelen, collectieve buitenruimte. energie-infrastructuur (local4local) Eventuele (ver)nieuwbouw in overeenstemming met bestaande bouw: goede bereikbaarheid met ov Fietsen comfortabeler maken gedeelten autovrij maken tbv groen Geen houtstook ivm bevolkingsdichtheid Geen huur e-bikes/scooters meer op stoep voetganger. Verplicht ophalen door verhuurbedrijf bij blokkeren stoep Geen inbreiding geen te kleine woonruimtes veroorzaakt depressies bij bewoners op lange termijn, zelf ervaren en nog steeds, geen menselijke bio industrie Geen verdere inbreiding Gelieve meer asfaltwegen in plaats van klinkerwegen gelijkmatig aanbod van goedkopere en duurdere woningen, meer 30 km-straten Gentrification tegengaan

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

23

Gezamenlijk wonen van ouderen (kleine appartementencomplexjes met ca 4 a 8 woonruimtes voor 1 a 2 oudere -eventueel jongere- personen. Gezellig veel horeca maar denk aan overlast. Nog meer woningen splitsen voor kamer bewoners is geen goed idee. Dat veroorzaakt overlast bij gezinnen en werkenden Goedkoop parkeer alternatief. Door middel van kleine parkeerpleintjes. Hopelijk ook daardoor minder auto’s in het centrum. Groen Groen Groen behouden/uitbreiden en oog op verduurzaming i.v.m. klimaatverandering. Groen netwerk aanleggen vanuit Groene Corridor Groen promoten Groen zoveel mogelijk behouden ,meer winkels en horeca in de buurt groen, ruimte, bomen, wandelpaden, ontmoetingen bevorderen, eenvoudige activiteiten (wandelen/tuinieren/...) bevorderen Groene stroken die wijkdelen en wijken met elkaar verbinden Groener, meer wadi’s ivm stortregens, groenere boomspiegels Groener, minder/geen auto’s groenere straten, minder autoverkeer Grote huizen beter herinrichten! Appartementen voor ouderen Grote industrie zoals Smit horen niet meer thuis in woonwijken Heseveld: liever geen hoogbouw/woningen extra op Kaaplandstraat en geen verlegging Graafseweg naar noordkant ! het is een illusie dat mensen geen auto’s nodig hebben.

Beide partners moeten werken op dezelfde dagen en hebben vervoer nodig Het ontbreekt in Nije Veld aan groene wandelroutes die je dagelijks kunt maken vanuit je huis of werk Hoogbouw Hoogbouw voor starters Hou het groen HOU OP met alles te plannen!! Laat onbewerkte en onbewerkte buitenruimtes in tact: Nijmegen is niet alleen een bouwtekeningwereld Houdt de wijken leefbaar Houdt Dukenburg groen! Houdt rekening met cohesie, en verantwoordelijkheid voelen voor je huis Huizen verduurzamen, zware industrie motiveren te verhuizen, verbeter infrastructuur (vooral elektra) huizen voor ouderen Ik en erg veel mensen in mijn omgeving denken dat de autohaat in Nijmegen doorslaat door complete straten in het centrum af te sluiten voor autoverkeer en verkeersaders zoals de Graafseweg dicht te laten slippen door versmalling. Nijmegen is een stad zonder rondweg dus voor mij om thuis te komen moet ik nou eenmaal via de centrum wegen, dit smaller maken met meer files tot gevolg zorgt er niet voor dat ik niet meer naar werk en daarna naar huis wil. Ik snap de differentiatie tussen wijken niet zo. Ik woon in Bottendaal. Ik vind het belangrijk het karakter van Bottendaal te behouden. Als hechte buurt met eigen inititieven en zorg voor de buurt. En zeker niet drukker maken qua meer huizen. Het is een kleine drukke buurt. Met zeker tijdens de uitgaans avonden al veel nachtelijk verkeer en geluid.

Ook de coffeeshop mag aangepakt worden. Veel snelrijdende autos van mensen die hun dope komen halen na hun werk. Veel duitsers. En gedeal in het Tieme plantsoen. Gebruik bij de kerk en zelfs seksdiensten die aangeboden worden in ruil voor drugs. In alle wijken aandacht voor groen en diversiteit in woningenbestand zodat mensen in hun wijk kunnen doorschuiven IN DE TOEKOMST zou de woningbouwvereniging een socialere rol moeten spelen in toewijzing. In de wijk Bottendaal zijn nog maar weinig kinderen en worden veel huizen en grote flats toegewezen aan alleenstaanden, in de wijken meer groen In Goffertpark alleen nog Theeschenkerij erbij, daarna definitief het slot erop. NEC verhuizen en geen hotels toestaan daar. In het centrum veel te veel oppervlakte voor horeca, te weinig publieke ruimte om veilig te kunnen lopen. Meer bankjes in de openbare ruimte graag. De straat is van iedereen. Handhaving van fietsverboden.

24

Inbreiding, bouw op plekken waar dat kan. Schiet eens op met het bouwplan in de driehoek tussen St. Jacobslaan, Slotemaker de Bruineweg en Enkstraat. Intomen van lawaai en te hard rijden met auto’s en motoren Isoleren, minder regels, toekomstproof, vooral in de armste wijken Kale plekken beter beplanten en meer bomen Kinderen en jongeren speel plaatsen kleinere wooneenheden voor jongeren, studenten ,alleenstaanden en ouderen Kleinschalige verzorgings bewoning Kleinschalige woonvormen, zorg voor elkaar koop oude gebouwen en ongebruikte gebouwen op en maak daar natuur van Kwaliteit van huizen. Huizen uit de jaren 20&30 zijn slecht geïsoleerd, gehorig, enz. Vaak eigendom van Portaal & Talis die zo weinig mogelijk investeren in de woningen. Laten zoals het is Leefbaar houden voor gezinnen leefbaarheid voor bewoners voorrang geven Markante groen behouden. Bevorderen fietsvervoer, ((op kleine schaal) sociale voorzieningen houden en bevorderen. Maximale snelheid 30 km maximum snelheid verlagen naar 30 km per uur Meer aandacht voor klimaat- en warmte adaptie, meer groen Meer aandacht voor veiligere routes naar en rond scholen meer aandacht voor zwerfvuil op straat inclusief oude fietsen die zijn achtergelaten, deelvervoer (scooters en fietsen op de stoep) en sigarettenpeuken Meer appartementen realiseren op plaatsen met verouderde te kleine huizen Meer bebouwd van monumentale bouw.

Minder verloedering door oa studenten Meer betaalbare starterswoningen Meer bomen, minder toegang voor vrachtwagens ( al is her voor de horeca) en minder toegang voor niet omwonenden in de straten meer bomen=groen en schaduw meer bouwen voor ouderen met een klein tuintje of hofje Meer buurt feesten, vroeger werd er nog wat georganiseerd en kreeg iedereen een leuke bloemenbak van de gemeente en die konden wij naast de deur ophangen maar helaas is dat er niet meer. Het zou wel leuk zijn als we dat in de toekomst weer krijgen. Ik hoop ook dat er wat in de toekomst wordt gedaan aan de Willemsweg bij alle winkels. In de avond durf ik er niet alleen door heen te lopen. Ik hoop ook dat alle vuilnisbakken en vuilniszakken weggehaald worden en we ondergrondse containers krijgen waar we maandelijks allemaal 5 euro voor betalen. Bijvoorbeeld. meer buurtwinkels, meer horeca meer cultuur. Meer diverse bevolking (maar geen gentrificatie) Meer diversiteit in woningsoorten qua afmeting en prijzen voor n gemêleerdere samenstelling van buurtbewoners. meer duurdere en grotere woningen en voldoende parkeerplek voor winkels meer duurzame energie zoals zonnepanelen op daken. Meer gemengde wijk, is nu al kwetsbaar. Meer geveltuinen voor groen en schaduw. Niet teveel verdichten ten koste van groen.

Meer grasvelden voor honden Meer groen meer groen meer groen meer groen Meer groen en contacten stimuleren Meer groen en ook onderhouden Meer groen en ruimte Meer groen en schaduw, minder verkeer en minder (zwerf)afval Meer groen en water van dakgoten niet op riool (overlast water) meer groen in Bottendaal

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

25

Meer groen in Nijmegen Oost (ten oosten van Berg en Dalseweg) Meer groen met parken Meer groen met plantensoorten Meer groen voor biodiversiteit en positieve leefomgeving. Meer groen, meer ruimte voor kinderen om te spelen meer groen, minder steen, bewoners betrekken bij groene projecten zoals bijv. een buurtmoestuin, bemensde speeltuin, kleine winkels meer groen, dus braakliggende grond niet bebouwen maar bomen planten Meer groen. Geen houtstook. Niet nog meer verdichten, dit kan de bestaande infrastructuur niet aan. Meer groene bomen, ook tegen het tegenhouden van warmte Meer hoog bouw dus goed grondgebruik Meer kleine huurwoningen voor 1-2 personen meer kleine woningen voor alleenstaanden en ouderen Meer laadpalen als we elektrisch moeten gaan rijden Meer mogelijkheden voor binnenstedelijk bouwen, vergunningen Meer multicultureel inrichten meer netheid op straat Meer ruimte voor de fiets Meer ruimte voor tiny houses, maar dan geen gestapel, maar met tuin en privacy. Evt met een functie, zoals speeltuinbewaking, etc. Betaalbare huur, onbeperkt bewoonbaar. In Lindenholt zou je hofjes kunnen maken op het grasgebied bij leuvensbroek Daar worden alleen maar honden uitgelaten. En laat de speeltuintjes blijven, bv hegdambroek 17destraat. Meer ruimte voor wandelaar, fietser en groen, minder ruimte voor de auto.

Meer seniorenwoningen Meer seniorenwoningen Meer seniorenwoningen meer sportvoorzieningen meer straten die autovrij zijn Meer veiligheid Meer veiligheid, groen, duurzaamheid, duurzame en biologische supermarkten, klimaatbestendige maatregelen Meer vergroening Mensen wonen hier dicht op elkaar. Zou hier kiezen voor minder huizen, meer ruimte en meer groen. Maar ook meer kwaliteit van de leefruimte Meer groen en water. Kleinschalige horeca. Met de ontwikkeling van het stationsgebied kan Nijmegen West nog wel een impuls krijgen qua levendigheid, maar vooral ook qua groenvoorzieningen Minder auto’s minder auto’s in de straat, auto’s centraal parkeren. meer laadpalen minder brommers Minder geluidsoverlast minder onderverhuur Minder studentenhuisvesting Minder verkamering Minder verkamering Minder verkamering, de wijk moet gedragen worden door mensen die er langer wonen en zich verbonden voelen. Het bijhouden door bewoners van groenstroken verloedert nu al na verhuizingen. minder verkeer beperkende maatregelen: minder prioriteit aan fietsers minder woningen verkameren mobiliteit, zowel fiets met auto incl parkeren en openbaar vervoer moet betaalbaar mogelijk/beschikbaar zijn. Mogelijk enkele fietsstraten waar auto te gast is.

Multiple Deelvervoer groots invoeren, Belangrijke pleintjes meer groen maken, minder toegankelijk voor snelverkeer (naar voorbeeld barcelona) plus gevelbegroeing Nadenken over anders inrichten met parkeren, auto’s uit straatbeeld Nadenken over meer hoogbouw.

26

Nadruk leggen op luchtkwaliteit in woonwijken door stoken (stookverbod) Nadruk op behoud van bestaande bouw, indeling wijk en sfeer. netwerk fietspaden prioriteit: groene stroom goederenvervoer Niet bouwen, geen woningen erbij Niet elke plek dichtbouwen, de groene ruimtes zijn schaars, mensen en woningen niet ophokken Niet slecht. niet te veel meer bouwen, Willemkwartier moet zijn karakter houden en Nije Veld ook niet terughoudend zijn in hoogbouw Nije Veld meer aandacht voor verkeersveiligheid en snelheidsovertredingen Omarm de Groene Corridor. Ondergronds parkeren realiseren. Busvervoer en bereikbaarheid vanaf Annastraat!! Ontmoedigen autoverkeer Ontmoetings-cultureel-Buurtcentra ontmoetingsplekken behouden Ontmoetingsplekken en ontmoetingsruimten Oog houden voor onderhouden van de leefomgeving Oog voor gelijke kansen & verschillende culturen samen laten komen Openbaar vervoer toegankelijker maken, goedkoper, meer en vaker. opknapbeurt nodig Opknappen en meer groen oplossing voor de overlast van deelfietsen en deelscooters die overal staan en het straatbeeld vervuilen Opslag voor zelf opgewekte zonne-energie optimale bebouwing, je wilt in de stad wonen als je hier leeft Oude huizen afbreken en nieuwbouw voor in de plaats Oude karakter behouden Overal goed letten op de luchtkwaliteit. In sommige wijken zijn er teveel houtstokers.

overzichtelijkheid houden Parkeerplekken centraler maken zodat er in de straten meer ruimte is voor groen en wandelen/fietsen, verbeteren kwaliteit bestrating parkeerplaatsen fietsen (nu een chaos) Parkeerplaatsen voor aanwonenden, laadpalen Parkeervergunninggebieden ipv betaald parkeren, aandacht behouden op kwaliteit van woon- en leefomgeving en niet ophokken door veelvoudig flats met mini-woonruimten bouwen parkeervrije zones, auto’s stapvoets Parkeren / fietsen bij studenten huizen parkeren en laden auto’s bewoners en bezoekers beter faciliteren Parkeren moet mogelijk blijven Probeer zo weinig mogelijk verkeer door de wijken te leiden, De muntweg is een ramp ! Levensgevaarlijk voor fietsers Renovatie Renovatie leefbaarheid vergroten Renovatie? ruimte geven voor groen en schaduwplekken Ruimte om water op te vangen ruimte voor bewoners en kinderen om na schooltijd buiten te kunnen spelen Safety Schone lucht Schonere wijken , intensieve aanpak vuil overlast en roekeloos verkeer Senioren woningen met gezamenlijke functies zoals tuin en ontmoeten. Max 4 woonlagen. Buurttuinen met bankjes. Wijkcentrum met buitenruimte. Sfeer behouden sloop oude panden Sociale cohesie bevorderen Speelgelegenheden kinderen Speellocaties voor jeugd jonger dan 12 jaar

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

27

Speelruimte voor kinderen Speelvoorzieningen splitsen woningen, meer groen (lucht, waterberging) en mengen van functies Spoorzone beter benutten voor woningbouw (hoog en over het spoor) en groen. Eenrichtingsverkeer voor verkeer vanuit Heijendaal. GGD, en ambulances, brandweer weg voor woningbouw Sport en speelruimten Spreiding van alle studenten die hier wonen over de stad Stimuleren minder gemotoriseerd verkeer in deze woonwijken. Meer openbaar vervoer en bewaakte parkeerplekken aan rand woonwijk. Straatprofielen t.b.v. fietsers/voetgangers, auto te gast. terugdringen autogebruik Terugdringen vervuilende vormen van vervoer. Toename van groen, het niet bebouwen van de spoorkuil maar juist het doortrekken van het groen de stad in, met oog voor veiligheid. Tegengaan van verdere verpaupering!! Uhm, wat dacht je van, ik weet niet, minder allochtone hangjongeren die je zus een kankerhoer noemen?? uitbreiding betaald parkeren, niet alleen het aantal straten, maar ook de uren dat er betaald parkeren geldt. bv van 9:00 tot 21:00 uur Vanuit een totaalvisie veel meer een geïntegreerde aanpak, niet per wijk weer een aparte aanpak variatie aanbrengen met horeca, lichte bedrijven en hoogbouw Veel eenrichtingverkeer Veel meer groen Veel meer voortrekken en voorrang voor fiets en wandelaar.

Veiligheid belangrijk in de indeling van de wijk, en gezondheid: groen er recreatie zijn Veiligheid straatcriminaliteit aanpakken veiligheid waarborgen Verbeteren duurzaamheid, groen, waterberging verduurzamen verduurzamen woningen Verduurzaming Verduurzaming!, behoud van unieke karakter, versterking van deze uniciteit Vergroening van stenige straten, bomen waar mogelijk. Vergroening van straten en daken, straat parkeren terugdringen en ruimte inzetten voor groen en noncommerciële verblijfplaatsen. Zuinig zijn op historisch karakter en parkjes. Ruimte zoeken in optoppen, splitsen en verdichten. Ruimte voor gemengde bestemmingen zoals kappers, horeca en middenstand. Omgeving Coöp Bottendaal en fransestraat zijn goede voorbeelden. Vergunninghouders mogen parkeren Verkamering verhinderen Verkeersluwe wijken Verkeersveiligheid Verpaupering tegen gaan voldoende groen en stationsplein nu een keer goed renoveren is afgelopen decennia onvoldoende gelukt. Voor alle wijken in hele stad, maak werk van doorstroomgemeenschapswoningen voor ouderen Vooral meer groen en goed onderhoud voetpaden voor toegankelijkheid Vooral Willemskwartier opschonen en drempels plaatsen Voorkom verloedering door vele fietsen, deel fietsen en scooters. Ontmoedig autobezit. In de 19e eeuwse schil rond het centrum het mooie stadsbeeld verfraaien met groen en veel minder geparkeerde auto’s.

Voorkomen van hittestress door meer groen Variatie in bebouwing en functies is van belang om deze wijken vitaler, gevarieerder en aantrekkelijker te maken. Wijken variëren in zichzelf nu al sterk. vrijplaatsen met mogelijkheid tot spontane, bottom up initiatieven Vroeger bouwden we vooral om de warmte in de winter binnen te houden, thans moeten we de warmte ‘s zomers buiten houden Waken voor verrommeling: overmatige verkeersborden, rondslingerende vervoermiddelen zoals fietsen, deelscooters wateropvang, bijvoorbeeld door waterdoorlatende stoepen en parkeerplaatsen, ondergrondse waterreservoirs

28

Welke stadswijken vallen daar nog meer onder? Je kunt niet zomaar voor stadswijken in het algemeen toekomstkeuzes maken, daarvoor zijn die stadswijken te verschillend. Nijmegen-Oost, Oud-West? OudWest: meer groen en meer aandacht voor de leefbaarheid en overlast door enorme bevolkingstoename door woningbouw, in Oost meer sociale woningbouw hoorde/ is dure wijken, segregatie. Wijken vergroenen Wijk-kern met autovrij schaduwplein Winkel en horeca Wolfskuil rondom Nachtegaal plein: meer handhaving rondom afval en geluidsoverlast meer vergroening wonen voor ouderen Wonen, cultuur en recreatie Wonen, meer huizen Woningcorporaties verplichten tuinen niet meer leeg te halen bij nieuwe verhuur + tegelbelasting of belonen bewoners vergroenen tuinen. woningen voor alleenstaande jongeren woonkarakter behouden, niet inbreiden, infrastructuur kan dat niet aan Zorg dat bereikbaarheid per auto blijft. Zorg dat de bedrijvigheid (ook voor kunst en cultuur) betaalbaar blijft voor de kunstenaars culturele ondernemers Zorgen dat het niet nog voller bebouwd gaat worden Zorgen voor behoud en leefbaarheid van sociale woningen en woonomgeving Zoveel mogelijk auto’s uit de wijk halen. Parkeerplaatsen veranderen in plekken voor fietsen, mensen en groen. Bezit ervan serieus ontmoedigen en investeren in echt goed openbaar vervoer en goede fietsroutes.

Naoorlogse wijken Zijn er voor de naoorlogse wijken andere (niet genoemde) keuzes voor de toekomst die u zou willen noemen?

Bron: Ruimte met toekomst, inspiratie voor een duurzame leefomgeving

30km Aandacht voor diversiteit. Voorkom gentrificatie. Aandacht voor eenzijdigheid woningen, segregatie en leefbaarheid, maar ook de naoorlogse wijken verschillen enorm van elkaar. Aandacht voor loslopende honden en hondenpoep Aandacht voor meer groen, verpaupering voorkomen aandacht voor voorzieningen Aardgasvrij, hub Actief op zoek naar mogelijkheden auto delen Alle wijken een dependance van de bibliotheek met koffiehoekje, voor ouderen en ouders met jonge kinderen (evt studiehoek en hulp met computers) autovrij en meer ruimte voor wandelen Autovrije straten Balans allochtoon/autochtoon Behoud bereikbaarheid auto in de wijk en van de wijk naar de stad. De wijk heeft al een groen karakter. Behoud de parkeerbalans. Verminder hondenpoep. Laat de inwoners vrij in hun sociale en economische keuzes. Geen overheidsbemoeienis. Ook niet ten aanzien van gezondheid. Laat ons maar met rust. Behoud historie en extra groen

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

29

Behoud van betaalbare woningen, sociale en middenhuur, koopwoningen ook voor starters en senioren , studentenhuisvesting. In de wijken maatschappelijke voorzieningen, horeca en groen en parkjes. Behoud van oude bomen behouden groen meer bomen Behouden groene karakter, oude bomen (en niet verplaatsen naar Noord) Behoudt de groene plekken, meer sociale ontmoetingsplekken. Houdt de wijken bereikbaar. beplanten van kale perken, max 2 auto’s per huis(houden), meer controle op naleving verkeer en huisvuil. bereikbaarheid Bereikbaarheid OV behouden en voldoende parkeergelegenheid Bereikbaarheid per auto Bereikbaarheid. Meer woningen in de wijk of stad betekend ook meer verkeer. Meer bouwen en de wegen versmallen zonder busroutes of ander openbaar vervoer kan niet. Bestrating verbeteren, laats viel scholier in gat wegdek, heeft haar geholpen Betaald parkeren Beter leefklimaat beter onderhoud van trottoirs, wegen en oversteekplaatsen en meer groen Beter toezicht op dumpen van afval bij winkelcentrum hatert betere doorstroming voor autoverkeer Betere verdeling betaalbare koop/sociale huur om verloedering te voorkomen beweegroutes, speeltuin/beweegpark voor alle leeftijden Beweging, dynamiek, elkaar treffen en dus samenleven vraagt dat er plekken en punten zijn waar in het alledaagse leven contacten tussen mensen mogelijk zijn. Deze wijken vragen dat wel.

bij nieuwe woongebouwen ook in voldoende sociale woningbouw voorzien bij speelplekken ook bewegingstoestellen plaatsen Bomen planten Bouw het niet nog voller Breng levendigheid door functies te combineren (sport, buurt centrum, theater met een kroeg die altijd open is) Buitenruimte, sportpleinen Buurtcentra Chique maken. Verloedering verdringen complete nieuwbouw van al die lage woningen.... de grote grasvelden in de laatste parkjes van maken of bebouwen Delen laagbouw slopen en vervangen door appartementsgebouwen. Doorbreekt afschuwelijke eenvormigheid, tevens meer woningen. demografische kenmerken meewegen bij bouwen: oudere mensen willen wel naar ander kleiner/levensloopbestendig huis, maar vaak alleen in eigen wijk Dependances van grote bedrijven zoals DAR, Het Goed, etc. Deze wijken moeten goed bereikbaar zijn /blijven voor auto’s deze wijken moeten hun dorpse karakter behouden en niet verpest worden door hoogbouw Deze wijken verdienen mijns inziens de meeste aandacht. Vooral op het gebied van openbaar vervoer, cultuur en horeca. Deze wijken worden nu erg vol gebouwd , meer groen voor minder verpaupering Deze wijken zijn relatief rustig, graag zo behouden Deze wijken zijn ruim opgezet. Behoudt groen en bouw iets meer in de hoogte/ splits woningen.

Dit zijn al levendige wijken die hard achteruitgaan, hier is aandacht voor (sociale) veiligheid en groen belangrijk Dit zijn inmiddels oude huizen, ondersteun en coördineer de renovatie Dit zijn wijken met veel auto’s. De fietspaden of snelfietsroutes zouden hier dieper de wijk in moeten lopen. Diversiteit in bewoners Door inrichting blijven sturen op gemengde bevolking rondom middeninkomens met uitschieters naar boven en beneden. doorstroming verkeer optimaliseren Dukenburg Duurdere woningen duurzaamheid

30

Eenpersoonswoninkjes voor ouderen met een tuintje. Liefst naast elkaar om voor elkaar te zorgen. Eigen woningbezit stimuleren: geen huizen splitsen. Het opsplitsen vermindert de hoeveelheid betaalbare woningen en drijft de woningprijs van goedkope woningen op. Entertainmentgebieden, zoals theater en bioscopen Ervoor zorgen dat het niet het afvoerputje van de gemeente gaat worden Fietsen comfortabeler maken Geen betaald parkeren Geen eenzijdige volkssamenstelling (achterstand) Geen getto’s! Geen huur e-bikes/scooters meer op stoep voetganger. Verplicht ophalen door verhuurbedrijf bij blokkeren stoep Geen mega-evenementen in het Goffertpark. geen te kleine woonruimtes veroorzaakt depressies bij bewoners op lange termijn, zelf ervaren en nog steeds, geen menselijke bio industrie Geen verdere inbreiding Geen woningbouw gelijkmatig aanbod van goedkopere en duurdere woningen, meer 30 km-straten gemengde samenstelling Gentrificatie tegengaan Gezamenlijk wonen van ouderen (kleine appartementencomplexjes met ca 4 a 8 woonruimtes voor 1 a 2 oudere -eventueel jongere- personen Goed werkend alarm 1e v.d.

maand Goede bereikbaarheid met ov Groen Groen promoten groen, ruimte, bomen, wandelpaden, ontmoetingen bevorderen, eenvoudige activiteiten (wandelen/tuinieren/...) bevorderen Groene stroken die wijkdelen en wijken met elkaar verbinden Groener, meer afwateringsmogelijkheden ivm stortregens Groener, minder ruimte voor auto Grotere differentiatie in soorten woningen Hatert Hatert Heel graag vermindering auto’s of een decibel flitser. Herinrichten met moderne stedelijke visie in plaats van de planning van vorige eeuw. herinrichting groen Herstel dorps karakter Het ontbreekt hier aan groene wandelroutes die je dagelijks kunt maken vanuit je huis of werk Het stigma bestrijden, wijk en bewoners positiever benaderen, meer waardering voor de mensen die onze maatschappij draaiende houden in essentiële beroepen (en vroeger de boeren die daar hun voedsel verbouwden voor de rest van Nijmegen, zodat ook de stad kon eten). Bv met fototentoonstellingen toen en nu, mensen uit de buurt een podium geven. Er leven nog best wat mensen met oud Haterse en Neerbosche roots die onderzoek hebben gedaan en veel weten. Ook betrekken bij Market Garden 80 jaar. Hofjes en buurtjes met zorg voor elkaar en omgeving Hofjes voor ouderen: kleine huisjes rondom gemeenschappelijke tuin. Privaat georganiseerd, gemakkelijk, zonder ellelange procedures gefaciliteerd door de gemeente.

Zorgen dat ouderen hun te grote huizen willen en kunnen verlaten. Hoogbouw zoals in Parijs i.p.v. rijtjeshuizen. Horeca Horeca Horeca en winkels behouden Houdt rekening met cohesie, en verantwoordelijkheid voelen voor je huis Huizen verfraaien en de wijk vergroenen Idem dito, meer 30km zones Ik denk dat deze wijken aardig in balans zijn

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

31

Ik heb jarenlang in Neerbosch gewoond en ik vond het een mooie groene wijk. Aandacht voor parkeerplaats winkelcentrum Ik hoop dat alle vuilnisbakken en vuilniszakken weggehaald worden en we ondergrondse containers krijgen waar we maandelijks allemaal 5 euro voor betalen. Bijvoorbeeld. ik vind het winkelcentrum nabij de Weezenhof niet mee kunnen. Bevorderd het gevoel van een mooie en veilige stad niet. Daarnaast zou ik overwegen de Weezenhof, kluiskamp, gilde kamp etc. niet meer met straatnummer te werken maar met straatnamen. Dat maakt het beeld van de wijk fijner en leuker. Het is fijner om in de bloemkeshof te wonen dan in de Gilde kamp 54 Ik vind vooral veel bomen en groen heel belangrijk ik woon zelf in Hatert In alle wijken aandacht voor groen en diversiteit in woningenbestand zodat mensen in hun wijk kunnen doorschuiven In Dukenburg zou een café en restaurant bij moeten komen. In de toekomst minder sociale woningbouw in Dukenburg, meer verdelen over de stad. Introduceren Tram, opwaardering lijn 6 en lijn 8. Betere verbinding Westen van Kanaal met rest van Nijmegen. Investeren in Dukenburg Invoeren van betaald parkeren met betaalde vergunningen voor de aanwonenden. In deze wijken is veel hoogbouw, vaak ook met verkamering van de appartementen. per wooneenheid daarom meerdere auto’s en/of auto /bestelwagen van de werkgever.

Ook veel langparkeerders voor de huizen en parkeerplaatsen, ontbreken van belijning of anderszins van de parkeervakken. is in verleden veel positiefs gebeurd, oppassen dat niet weer achterstand ontstaat Ja het zweversprobleem oplossen bewoners van de hulzen lopen zo naar de jumbo allemaal dronken. En de asielzoekers verplaatsen. Het zijn bedreigende mensen. Ze spugen en zijn ontzettend vervelend aan het sissen. Jeugd opvangen Kale plekken beter beplanten en meer bomen Laten zoals het is en niet alles volproppen met hoogbouw. Nijmegen hoeft geen miljoenenstad te worden. leefbaarheid (bestrijden van overlast) Leefbaarheid bevorderen met fietsroutes, ontsluiting van groene en ontspanning ruimtes leefbaarheid bevorderen. Betrek bewoners bij lokale activiteiten. leefbaarheid m.b.t. groen en overlast bewaken Leefbaarheid verhogen, zodat die wijken aantrekkelijker worden. Levensbestendige woningen Maak ze niet voller. En zorg voor diversiteit (sociaaleconomisch) Markante groen behouden. Bevorder fietsvervoer, ((op kleine schaal) sociale voorzieningen houden en bevorderen. meer aandacht betreffende fijnstof van de S100 Meer aandacht voor cultuur Meer aandacht voor geluidschermen rondom deze wijken (omsingeld door ontsluitingswegen van de stad) Meer aandacht voor overlast Meer aandacht voor veiligere loop- en fietsroutes naar en rond scholen.