2. Nota Bodembeheer

Gemeente Nijmegen Nota bodembeheer Ten behoeve van: o

het toepassen van grond in het kader van het besluit Bodemkwaliteit

o

het afperken van een geval van ernstige bodemverontreiniging, het uitkeuren van saneringsput/-wand en de kwaliteit van de leeflaag bij bodemsanering

november 2021

Voorwoord De grond waarop we leven is vrijwel nergens in Nijmegen brandschoon. Het toepassen van overtollige grond is daarom gebonden aan de ingewikkelde regels uit de Wet bodembescherming en het Besluit Bodemkwaliteit. Dit werkt soms belemmerend voor hergebruik van deze grond. Maar die wetgeving biedt ook de mogelijkheid om lokaal beleid te maken om het toepassen van grond in en tussen projecten makkelijker te maken. Nijmegen heeft sinds 1998 zulk hergebruiksbeleid. Daar hebben veel grote projecten als de Waalsprong en Waalfront van geprofiteerd. Maar ook in kleinere projecten is veel grond hergebruikt. Dat is mooi, want elke ton grond die hergebruikt wordt hoeft niet afgevoerd te worden en voor de aanvulling hoeft geen beroep te worden gedaan op onze kleiner wordende voorraad primaire grondstoffen. Dat is een mooie circulariteitsgedachte. Voor de duidelijkheid: het gaat nooit om sterk verontreinigde grond. Ook de komende jaren zal bij ruimtelijke ontwikkelingen gebruik worden gemaakt van het hergebruiksbeleid, want Nijmegen blijft in beweging, zoals ook de Omgevingsvisie aangeeft. Mede daarom hebben we de nota uit 2012 geactualiseerd.

2

Inhoudsopgave 1 1.1 1.1.1 1.1.2 1.2 1.3 1.4

Inleiding ........................................................................................................................ 7 Doelstelling .............................................................................................................................................7 Hergebruik ..............................................................................................................................................7 Bodemsanering ......................................................................................................................................7 Actualisatie .............................................................................................................................................7 Bodemkwaliteit onder de Omgevingswet .............................................................................................8 Leeswijzer ...............................................................................................................................................8

2 2.1 2.1.1 2.1.2 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Beleidsmatig en juridisch kader ..................................................................................... 11 Wet- en regelgeving ..............................................................................................................................11 Lood ......................................................................................................................................................11 Tijdelijk Handelingskader voor PFAS houdende grond en baggerspecie ..........................................11 Bevoegde gezagen bij toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit) .............................................12 Bevoegd gezag bodemsanering (Wet Bodembescherming) ...............................................................11 Vaststelling en geldigheidsduur...........................................................................................................11 Overgangsrecht ....................................................................................................................................11 Aansprakelijkheidsclausule .................................................................................................................13 Zorgplichtbeginsel ...............................................................................................................................13

3

Afbakening: wanneer deze nota te gebruiken .................................................................. 14

4 4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.3 4.4 4.5 4.6 4.6.1 4.6.2 4.7 4.8 4.8.1 4.8.2 4.8.3 4.9

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit) ............................................................... 15 Uitgangspunt ........................................................................................................................................15 Lokale maximale Waarden ...................................................................................................................15 Deelgebieden........................................................................................................................................15 LMW ......................................................................................................................................................15 Lood ......................................................................................................................................................16 PFAS ......................................................................................................................................................16 Toepassen van schone grond ..............................................................................................................16 Toepassen van grond met een bodemkwaliteitskaart als kwaliteitsbewijs ......................................17 Bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel bij grootschalige bodem toepassing .................................19 Toepassen

van grond met een partijkeuring als kwaliteitsbewijs .....................................................19 Grond afkomstig uit het beheergebied Nijmegen ...............................................................................20 Grond afkomstig van buiten het beheergebied Nijmegen ..................................................................22 Percentage bodemvreemd materiaal ..................................................................................................22 Samenloop toepassen van grond met andere beleidsterreinen ........................................................22 Archeologisch rijksmonument .............................................................................................................22 Invasieve soorten .................................................................................................................................22 Ecologische kwaliteit bovengrond ......................................................................................................23 Meldingsprocedure ..............................................................................................................................23

5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.4.1 5.4.2

Bodemsanering (Wet bodembescherming) ...................................................................... 24 Inleiding ................................................................................................................................................24 Grenzen van een geval van ernstige bodemverontreiniging ..............................................................24 Sterke diffuse verontreinigingen wél een geval van ernstige bodemverontreiniging .......................27 Kwaliteit leeflaag bij functiegerichte bodemsanering ........................................................................26 Kwaliteit leeflaag met grond afkomstig van binnen het geval / de BUS-locatie ................................27 Kwaliteit leeflaag met aanvoer grond elders ......................................................................................30

6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Bodemkwaliteitskaarten ............................................................................................... 33 Horizontale indeling (homogene deelgebieden) ................................................................................33 Inventariseren en voorbewerken van de gegevens.............................................................................35 Stoffen waarvoor statistische kentallen zijn berekend .......................................................................37 De bodemkwaliteit uitgedrukt in statistische kentallen .....................................................................37 Evaluatie van de statistische kentallen ...............................................................................................37 Evaluatie gebiedsindeling ....................................................................................................................38

7 7.1

Afweging generiek en gebiedsspecifiek kader .................................................................. 39 Hoe werkt het generieke kader in Nijmegen .......................................................................................39 4

Inhoudsopgave

7.1.1 7.1.2 7.1.3 7.2 7.2.1 7.2.2 7.2.3 7.2.4 7.2.5

Indeling in bodemfunctieklassen ........................................................................................................39 Indeling in bodemkwaliteitsklassen ....................................................................................................39 Toepassingseis: de stengste van twee klassenindelingen ..................................................................41 Nijmegen kiest voor gebiedsspecifiek kader: argumentatie ..............................................................41 Argument 1: grote kans op afkeur van partij bij generiek beleid ........................................................41 Argument 2: afstemming met saneringsbeleid ...................................................................................42 Argument 3: drins problematiek in de kassen .....................................................................................40 Argument 4: DDT en DDE problematiek in de boomgaarden .............................................................40 Argument 5: PFAS .................................................................................................................................40

.8 8.1 8.2 8.2.1 8.2.2 8.2.3

Lokale maximale waarde (voorafgaande aan toetsing risico’s) .......................................... 43 De 95-percentiel waarde (P95) .............................................................................................................43 Aanpassingen van de lokale maximale waarden ................................................................................44 Deelgebied “Waalsprong ophoging” ...................................................................................................44 Bodemtraject 1 .....................................................................................................................................45 Bodemtraject 2 .....................................................................................................................................47

9 9.1 9.2 9.3 9.4 9.4.1 9.4.2 9.5

Toetsing gevolgen lokale maximale waarden: humane en ecologische risico’s. ................... 49 Korte inleiding over bodemfuncties en risico’s ...................................................................................49 Inventarisatie bodemfuncties per homogeen deelgebied ..................................................................50 Berekening humane en ecologische risico’s .......................................................................................51 Beleidsmatige afwegingen risico’s ......................................................................................................52 Humane risico’s ....................................................................................................................................52 Ecologische risico’s ..............................................................................................................................52 De lokale maximale waarden na afwegingen risico’s .........................................................................55

10

Handhaving.................................................................................................................. 56

11

Literatuur .................................................................................................................... 59

Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9 Bijlage 10 Bijlage 11 Bijlage 12

5

Homogene deelgebieden Grondwaterbeschermingsgebied (zie ook website provincie Gelderland) Ecologische hoofdstructuur (zie ook website provincie Gelderland) Dynamiekkaart Nijmegen Bouwstenenkaart Nijmegen Rapport Diffuus lood in de Nijmeegse bodem Rapport Vaststelling kentallen PFAS Beheer waterkwaliteit en droge oevergebieden Samenvatting beleidsmatige keuze Evaluatie bodemkwaliteitskaart gemeente Nijmegen en wijzigingen lokale maximale waarden traject 1 Statistische kentallen in traject 1 en 2 voor standaard bodem Stroomschema voor hergebruik grond in het kader van het besluit bodemkwaliteit ter ondersteuning van hoofdstuk 4

1

Inleiding Doelstelling 1.1.1

Hergebruik Voornaamste doel van het bodembeheerbeleid is om zoveel mogelijk hergebruik van grond toe te staan, zodat niet altijd primaire grondstoffen hoeven worden gebruikt en overtollige grond niet hoeft te worden afgevoerd. Bijkomend voordeel is dat dit leidt tot lagere kosten. Uiteraard mogen geen risico’s voor mens en ecologie ontstaan en mag de kwaliteit van de al aanwezige grond niet verslechteren. Getalsmatig betekent dit dat ongeveer 95 procent van de grond in Nijmegen weer kan worden hergebruikt (mits er hergebruikslocaties beschikbaar zijn). Er zijn ook gebieden of locaties waarvan we, vanwege hun functie, vinden dat de kwaliteit van de bodem (op den duur) moet verbeteren. Dat zijn het grondwaterbeschermingsgebied Heumensoord, de Ecologische Hoofdstructuur, volkstuinen en speelplaatsen. Daar mag dus alleen schone grond worden toegepast. Bij het hergebruik van grond heeft het de voorkeur eerst grond binnen de locatie her te gebruiken. Als extra grond nodig is, dan verdient het de voorkeur deze eerst van binnen Nijmegen en vervolgens pas van buiten Nijmegen te gebruiken. Voor grond die afkomstig is van buiten Nijmegen gelden strengere eisen voor toepassing in Nijmegen. Dit om geen extra verontreiniging van buiten te introduceren (standstill principe). In deze nota is beschreven onder welke randvoorwaarden en eisen grond mag worden toegepast.

Ook wordt onderbouwd waar die eisen op zijn gebaseerd. Onderdeel van de nota zijn de bodemkwaliteitskaarten. Die geven de milieuhygiënische basiskwaliteit van de grond in verschillende deelgebieden in Nijmegen weer. Het gaat om de kwaliteit van verder onverdachte gebieden. Echte bodemverontreinigingen zijn hierin niet meegenomen. In voorliggende nota zijn alleen de regels voor het toepassen van grond vastgelegd en niet voor het toepassen van baggerspecie.

1.1.2

Bodemsanering Omdat de grond in Nijmegen nergens schoon is, kunnen de landelijke achtergrondwaarden, waaronder grond als schoon wordt bestempeld, niet dienen als de begrenzing van een geval van ernstige bodemverontreiniging. Die normen moeten ook worden afgestemd op de basiskwaliteit van de grond in een gebied. Hoofstuk 5 van de nota beschrijft daarom ook hoe de saneringsgrenzen worden vastgesteld en welke kwaliteit een leeflaag moet hebben.

Actualisatie Nijmegen heeft sinds 1998 bodembeheerbeleid. Sindsdien is dat beleid regelmatig geactualiseerd. De nota die voor u ligt is een actualisatie van het beleid uit 2012. Er is gekeken of de meetgegevens van de afgelopen jaren moeten leiden tot wijziging van de vastgestelde normen. Ook zijn de nieuwe inzichten met betrekking tot lood erin verwerkt en is er een lokaal handelingskader voor grond met PFAS geformuleerd. De achtergronden hiervan zijn toegelicht in paragraaf 2.1. Daarnaast zijn enkele kleine aanpassingen doorgevoerd op basis van wijzigingen in wet- en regelgeving.

7

Inleiding

Bodemkwaliteit onder de Omgevingswet Per 1 januari 2022 valt het bodemkwaliteitsbeheer onder de Omgevingswet. Onder de Omgevingswet verdwijnt de term “geval van ernstige bodemverontreiniging” en kennen we ook geen gevalsgrenzen meer. Hoofdstuk 5 van deze nota zal dan nog wel gebruikt worden voor het bepalen van de kwaliteit van een leeflaag. Wat betreft het toepassen van grond worden de regels uit het Besluit bodemkwaliteit en de Regeling bodemkwaliteit beleidsneutraal overgezet naar de Omgevingswet. De Bodembeheernota blijft na vaststelling 5 jaar geldig. Daarna moet dit beleid worden opgenomen met regels in het Omgevingsplan.

Leeswijzer Gebruikt u de nota om grond toe te passen of bij bodemsaneringen, dan kunt u volstaan met het lezen van het uitvoeringsgedeelte van de nota: de hoofdstukken 2 t/m 5. Wilt u meer achtergrondinformatie over de totstandkoming van de nota en de beleidsmatige keuzes dan kunt u dat allemaal in het technische gedeelte lezen. De beleidsmatige keuzes zijn in de kantlijn herkenbaar gemaakt en in bijlage 9 samengevat.

8

Uitvoeringsdeel

9

Beleidsmatig en juridisch kader

2

Beleidsmatig en juridisch kader Wet- en regelgeving Besluit en Regeling Bodemkwaliteit bij hergebruik grond De regels rondom het (her)gebruik van grond zijn vastgelegd in het Besluit Bodemkwaliteit en de Regeling Bodemkwaliteit (zie ook artikel 12a van de Wet Bodembescherming). Wet Bodembescherming bij gevalsgrenzen en bodemsaneringen De regels rondom het vaststellen van de gevalsgrenzen en de kwaliteit van de leeflaag bij bodemsaneringen zijn vastgelegd in de Wet Bodembescherming. Dit beleid heeft Nijmegen samen met de gemeente Arnhem en de provincie Gelderland uitgewerkt in de Beleidsnota bodem 2012. Volgens de Beleidsnota bodem kunnen lokale maximale waarden worden gebruikt om de gevalsgrens af te bakenen. Deze lokale maximale waarden worden vastgesteld in deze nota Bodembeheer. Deze normen zijn beleidsregels. Beide wettelijke kaders hebben veel raakvlakken met elkaar en dienen, waar mogelijk, op elkaar aan te sluiten. De gemeente Nijmegen heeft dit daarom in voorliggende nota op elkaar afgestemd. 2.1.1

Lood Het RIVM heeft vastgesteld dat risico’s van bodemlood in diffuus verontreinigd gebied voor jonge kinderen (ongeveer 0-7 jaar) hoger is dan tot nu toe werd gedacht. Als jonge kinderen gronddeeltjes met lood inslikken kunnen er al bij lagere gehalten nadelige effecten optreden op de ontwikkeling van het leervermogen. Dit kan leiden tot een lagere intelligentie. In gebieden waar lood diffuus in de bodem voorkomt, leidt lood eerder tot dergelijke risico’s omdat kinderen er in de hele wijk aan blootgesteld kunnen worden; in de eigen tuin, op het kinderdagverblijf, in de volkstuin, op de speelplaats etc. Dit zijn voor lood dan ook de gevoelige locaties.

2.1.2

Tijdelijk handelingskader voor PFAS houdende grond en baggerspecie PFAS is een groep verbindingen die zijn aangemerkt als zeer zorgwekkende stoffen. Vóór 8 juli 2019 golden op grond van de wettelijke zorgplicht strenge regels en dus grote beperkingen voor het toepassen en verspreiden van grond waarin PFAS voorkomt. De laatste jaren is bekend geworden dat PFAS meer in de Nederlandse bodem voorkwam dan was verwacht. Hierdoor trad stagnatie op bij grond-, weg-, en waterbouw. Daarom is in afwachting van definitieve normering en regels, een tijdelijk landelijk handelingskader opgesteld voor PFAS, met ruimere (tijdelijke) normen. Een definitief kader voor het omgaan met PFAS-houdende grond en baggerspecie kan nu nog niet worden opgesteld omdat er nog een aantal belangrijke onderzoeken in uitvoering is over PFAS in grondwater, bio-accumulatie, mobiliteit en uitloogkarakteristieken van PFAS. Het handelingskader zal in 2021 juridisch worden verankerd via een wijziging van de Regeling bodemkwaliteit. Omdat sprake is van een invulling van de zorgplicht, kan dit handelingskader, vooruitlopend op de aanpassing van de regelgeving, nu al worden gebruikt. Het kader geeft aan bevoegde overheden de mogelijkheid om in hun eigen bodembeleid beargumenteerd af te wijken van de landelijke normen.

10

Beleidsmatig en juridisch kader

Bevoegde gezagen bij toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit) In tabel 1 is de bevoegdheidsverdeling vanuit het besluit Bodemkwaliteit samengevat.

Tabel 1: Overzicht bevoegdheidsverdeling Besluit Bodemkwaliteit. Bevoegd gezag

Bevoegd voor gebied

Bevoegd voor het opstellen van bodembeleid

Gemeente

De gemeente is bevoegd gezag bij het toepassen van grond binnen haar gehele grondgebied m.u.v. oppervlaktewateren en provinciale Wm-inrichtingen. In bijlage 1 is het beheergebied gepresenteerd. Hierbij zijn de sloten, meren en vijvers niet apart weergegeven. De gemeente Nijmegen is op basis van ouderdom van de bebouwing, bodemopbouw en bodemgebruik opgedeeld in 6 deelgebieden waarbinnen een milieuhygiënisch vergelijkbare bodemkwaliteit bestaat: “tot 1900”, “1900-1945”, 1945-1965”, 1965-heden”, “Waalsprong”, en “Waalsprong kassen”. Daarnaast is en “Waalsprong ophoging” als apart deelgebied gedefinieerd.

Ja

Provincie

De provincie Gelderland is bevoegd gezag bij het toepassen van grond binnen provinciale Wm-inrichtingen.

Nee, maar past wel het door de gemeenteraad vastgestelde beleid toe.

Rijkswaterstaat

Rijkswaterstaat is bevoegd gezag bij het toepassen van grond (en baggerspecie) in rijkswateren. In Nijmegen betreft het in ieder geval het gebied van de rivier de Waal inclusief de uiterwaarden en het Maas-Waalkanaal en de havens. In bijlage 8 zijn de grenzen opgenomen van het gebied waarvoor Rijkswaterstaat het bevoegd gezag is. Voor de gebieden die zijn aangewezen als droge oevergebieden is binnen de gemeentegrenzen van Nijmegen de gemeente Nijmegen bevoegd gezag voor het toepassen van grond.

Ja

Waterschap

Het Waterschap Rivierenland is bevoegd gezag bij het toepassen van grond (en baggerspecie) ín oppervlaktewater (geen rijkswater). Het betreft de kleinere watergangen en vijverpartijen en soms ook delen van dijken (niet apart in bijlage 1 weergegeven).

Ja

Bevoegd gezag bodemsanering (Wet Bodembescherming) De gemeente Nijmegen is sinds 1 oktober 2002 bevoegd gezag Wet Bodembescherming (Wbb). Nijmegen kan daarom besluiten de vastgestelde lokale maximale waarden (LMW) ook in het kader van de omvang van een verontreiniging en bij saneringen te gebruiken. De LMW bepalen dan de zogenaamde gevalsgrens en worden dan ook gebruikt bij het uitkeuren van een saneringsput/-wand bij saneringen waarbij de verontreiniging volledig wordt verwijderd. De LMW gelden ook als kwaliteitseis van de leeflaag bij een functiegerichte sanering.

Vaststelling en geldigheidsduur De nota bodembeheer met bijbehorende bodemkwaliteitskaarten treedt in werking nadat deze door het College van B&W en de Raad is vastgesteld en de beroepstermijn van de Algemene Wet Bestuursrecht is verstreken. De nota is geldig voor een periode van maximaal 5 jaar. Eerdere herziening kan nodig zijn als wijziging in wetgeving hiertoe aanleiding geeft of bij gewijzigd inzicht in de bodemkwaliteit. Na 5 jaar moeten regels over hergebruik worden opgenomen in het Omgevingsplan.

Overgangsrecht Met het vaststellen van voorliggende nota vervalt de nota bodembeheer van 2012. Er is geen overgangsrecht.

11

Beleidsmatig en juridisch kader

Aansprakelijkheidsclausule De bodemkwaliteitskaart geeft geen garanties voor de kwaliteit van een partij grond. De eindverantwoordelijkheid voor de toepassing ligt niet bij de gemeente Nijmegen als bevoegd gezag. De gemeente is niet aansprakelijk voor schade die voortkomt uit het hergebruik van grond.

Zorgplichtbeginsel Onder alle omstandigheden moet bij het toepassen van grond de wettelijke zorgplicht in acht worden genomen. Deze zorgplicht betekent dat iedereen die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat nadelige gevolgen kunnen optreden als gevolg van toepassing van grond, maatregelen moet nemen om verontreiniging te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken (artikel 7 Besluit Bodemkwaliteit en artikel 13 Wet bodembescherming). Dus als grond wordt toegepast moet het de kwaliteit hebben die bij het betreffende gebied hoort. Als er informatie beschikbaar is, waaruit blijkt dat dat niet het geval is, mag de grond niet worden toegepast.

12

Afbakening: wanneer deze nota te gebruiken

3

Afbakening: wanneer deze nota te gebruiken Wel van toepassing bij: • het toepassen van grond binnen Nijmegen (met uitzondering van oppervlaktewateren), in het kader van het besluit bodemkwaliteit, • het afperken van een geval van ernstige bodemverontreiniging en het uitkeuren van een saneringsput/-wand, • de kwaliteit van de leeflaag bij bodemsaneringen. Niet van toepassing bij: • tijdelijke uitnemen van grond (niet afkomstig van een geval van ernstige bodemverontreiniging en passend binnen de beschrijving in het memo: Handvat tijdelijke uitname van grond en baggerspecie (MCA/201004004) van Agentschap Nl/Implementatieteam Bbk, werkgroep G en B) met het doel om deze vervolgens, zonder dat deze is bewerkt, op of nabij dezelfde plaats en onder dezelfde condities opnieuw in die toepassing aan te brengen, • het toepassen van schone grond, • grootschalige bodem toepassingen zoals bedoeld in het Besluit Bodemkwaliteit met uitzondering dat in specifieke gevallen de bodemkwaliteitskaart hiervoor wél als milieuhygiënisch kwaliteitsbewijs kan worden gebruikt. • het toepassen van baggerspecie. Toestemming ontvanger van grond De ontvanger van de grond moet toestemming geven en kan vanuit privaatrecht eisen stellen. Deze mogen strenger, maar niet ruimer zijn dan in bodembeheernota staat. Denk hierbij aan asbest of bijmenging met bodemvreemd materiaal.

Dat kan bijvoorbeeld via bestekken of contracten worden geregeld.

13

4

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit) Dit hoofdstuk beschrijft onder welke randvoorwaarden grond in het kader van het besluit Bodemkwaliteit in Nijmegen kan worden toegepast (zie ook uitklapbaar stroomschema in bijlage 13 achter in de nota). Er zijn drie categorieën: 1. Toepassen van schone grond 2. Toepassen van grond met een bodemkwaliteitskaart als kwaliteitsbewijs 3. Toepassen van grond met een partijkeuring als kwaliteitsbewijs Voor categorie 2 en 3 zijn de vastgestelde lokale maximale waarden van belang.

Uitgangspunt Uitgangspunt voor de toepassing van grond is dat de toepassing nuttig en functioneel moet zijn en niet mag worden gezien als het storten van grond (zie artikel 35 besluit bodemkwaliteit voor een opsomming van nuttige toepassingen).

Lokale maximale Waarden 4.2.1

Deelgebieden Nijmegen is op basis van de ontwikkelingsgeschiedenis ingedeeld in 5 homogene deelgebieden: 1. tot 1900 2. 1900-1945 3. 1945-1965 4. 1965-heden 5. Waalsprong Elk deelgebied kent 2 verticale trajecten. We onderscheiden de visueel verontreinigde geroerde bovengrond (traject 1) en de visueel schone ongeroerde ondergrond (traject 2). Door de agrarische activiteiten die in het verleden plaatsvonden in het deel van Nijmegen dat ten noorden van de Waal ligt (m.n. kassenteelt en boomgaarden), komen bestrijdingsmiddelen hier op grote schaal diffuus voor. Daarbij worden in de kassen in dit gebied met name drins gebruikt, terwijl in boomgaarden vooral DDT en DDE werden gebruikt. De omvang van deze activiteiten waren dermate groot dat deze op het niveau van een bodembeheerzone bepalend zijn voor de bodemkwaliteit. Door de strenge hergebruiksnormen voor grond verontreinigd met drins wordt het hergebruik van deze grond sterk beperkt. Het is daarom logisch om het kader van het bodembeheer te gebruiken om de mogelijkheid voor het hergebruik van deze grond te verruimen. Er zijn daarom in de loop van de tijd 2 deelgebieden toegevoegd: 6. Waalsprong ophoging 7. Waalsprong-kassen Dit is in paragraaf 6.1 uitgebreid beschreven.

4.2.2

LMW De homogene deelgebieden zijn zo gekozen, dat binnen zo’n gebied een vergelijkbare bodemkwaliteit wordt verwacht. Dan nóg kunnen de gehaltes van een bepaalde stof binnen zo’n gebied behoorlijk variëren. Er is dus niet een enkel vast gehalte aanwezig, maar een bepaalde verdeling van gehaltes. De meeste gehaltes zullen rond het gemiddelde liggen, maar er zijn er natuurlijk ook bij die iets hoger of lager uitvallen. Het is deze verdeling die een homogeen deelgebied karakteriseert. Om het deelgebied toch getalsmatig te kunnen kenmerken wordt 15

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit)

gebruikt gemaakt van statistische kentallen. In Nijmegen gebruiken we als basis de P95. Voor een toelichting zie paragraaf 6.4 en 8.1. Om diverse redenen is het nodig op de P95 een aantal aanpassingen door te voeren. Dit is beschreven in paragraaf 8.2 Voor het deelgebied Waalsprong ophoging zijn geen aparte statistische kentallen berekend, maar zijn beleidsmatig LMW’s vastgesteld. De LMW zijn opgenomen in tabel 5. 4.2.3

Lood Het RIVM heeft vastgesteld dat risico’s van bodemlood in diffuus verontreinigd gebied voor jonge kinderen (ongeveer 0-7 jaar) hoger is dan tot nu toe werd gedacht. Als jonge kinderen gronddeeltjes met lood inslikken kunnen er al bij lagere gehalten nadelige effecten optreden op het leervermogen. Dit kan leiden tot een lagere intelligentie. In gebieden waar lood diffuus in de bodem voorkomt, leidt lood eerder tot dergelijke risico’s omdat kinderen er in de hele wijk aan blootgesteld kunnen worden; in de eigen tuin, op het kinderdagverblijf, in de volkstuin, op de speelplaats etc. Dit zijn voor lood dan ook de gevoelige locaties. In de deelgebieden “tot 1900”en “1900-1945” komen hogere gehalten voor. Voor deze deelgebieden is daarom een verbijzondering opgenomen voor het toepassen van grond in tuinen. Dit is uitgewerkt in par 4.6.1. In paragraaf 4.3 zijn nog enkele bodemgebruiksfuncties beschreven die zo gevoelig zijn dat daar alleen schone grond mag worden toegepast.

4.2.4

PFAS Nijmegen heeft gebruik gemaakt van de mogelijkheid die het tijdelijk handelingskader biedt om lokaal specifiek beleid te maken. Dit is in bijlage 7 gemotiveerd. In die bijlage zijn ook de lokale maximale waarden voor PFAS in Nijmegen afgeleid. De normen zijn voor alle deelgebieden gelijk, en opgenomen in tabel 5.

Toepassen van schone grond Grond die voldoet aan de achtergrondwaarde zoals bedoeld in artikel 4.2.2 lid 4 en 5 van de Regeling Bodemkwaliteit, wordt aangeduid met de term “schone grond”. Die kan altijd worden toegepast mits deze toepassing wordt gemeld. Het kwaliteitsbewijs van de schone grond kan bestaan uit een fabrikant eigenverklaring (vaak zand van een zandwinput) of op basis van een partijkeuring conform het besluit Bodemkwaliteit. Een bodemkwaliteitskaart geldt niet als een bewijsmiddel om aan een partij grond het predicaat “schone grond”, zoals bedoeld in de regeling, te geven. Keuze 1: Schone grond bij gevoelige functie

Bij gevoelige bodemgebruiksfuncties alleen schone grond toepassen Een aantal bodemgebruiksfuncties is zo gevoelig dat alleen schone grond (en dus geen licht verontreinigde grond) mag worden toegepast. Het zijn de volgende functies: 1) waterwin- en grondwaterbeschermingsgebied Heumensoord (zie bijlage 2) 1 2) de ecologische hoofdstructuur (EHS) (zie bijlage 3), 3) volkstuinen en 4) speelplaatsen. Omdat voor de stofgroep PFAS het normenkader nog in ontwikkeling is en men niet goed weet hoe de stoffen zich in de bodem en het grondwater verspreiden, worden er in het tijdelijk handelingskader voor PFAS conservatieve normen gehanteerd voor toepassing in grondwaterbeschermingsgebieden. De toetsingswaarde voor natuur en landbouw (vergelijkbaar met de achtergrondwaarde voor overige stoffen) voor PFOA is 1,9 µg/kg en voor de 1 De actuele grenzen van het waterwin gebied en het grondwaterbeschermingsgebied zijn op de website van de provincie Gelderland gepubliceerd; (https://gldanders.planoview.nl/planoview/omgevingsplannen). De kaart in bijlage 2 geeft de situatie uit 2020 weer.

16

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit)

overige PFAS 1,4 µg/kg. In grondwaterbeschermingsgebieden moet volgens het tijdelijk handelingskader de kwaliteit van toe te passen grond voor alle PFAS voldoen aan 0,1 ug/kg .d.s. Alleen voor grond afkomstig uit het grondwaterbeschermingsgebied , mag de gebiedswaarde worden gebruikt. In Nijmegen is onderzoek gedaan naar het voorkomen van PFAS. In bijlage 7 zijn op basis van dat onderzoek de kentallen voor Nijmegen bepaald. Uit het onderzoek blijkt dat de aangetroffen gehalten in heel Nijmegen vergelijkbaar zijn en Nijmegen voor wat betreft het voorkomen van PFAS als één gebied mag worden beschouwd: • de meeste stoffen uit die groep zijn niet meetbaar. Het gehalte ligt dus onder de 0,1 µg/kg. • alleen voor PFOA (perfluoroctaanzuur), PFOS (Perfluoroctaansulfonzuur) en PFBA (perfluorbutaanzuur) zijn in heel Nijmegen in traject 1 hogere gehalten gemeten. Voor deze drie stoffen is de gebiedswaarde voor traject 1 respectievelijk 1,4 ug/kg d.s., 1,2 ug/kg d.s. en 0,3 ug/kg d.s. De provincie Gelderland heeft in de provinciale omgevingsverordening opgenomen dat wanneer grond wordt toegepast in een waterwingebied of grondwaterbeschermingsgebied en van buiten het waterwin- of grondwaterbeschermingsgebied afkomstig is voor alle PFAS moet voldoen aan 0,1 ug/kg d.s. muv PFOA en PFOS. Voor deze stoffen geldt een bovengrens van 0,5 ug/kg.

Deze bovengrens komt ongeveer overeen met de P80 die in Gelderland wordt aangetroffen in de bovengrond. Voor de toepassing van grond die afkomstig is van binnen het grondwaterbeschermingsgebied mogen gebiedswaarde met een maximum van 1,9 microgram per kilogram voor PFOA en 1,4 microgram per kilogram voor de overige PFAS worden vastgesteld, als de grond of baggerspecie afkomstig is van binnen het grondwaterbeschermingsgebied. In onderstaande tabel zijn de normen voor PFAS opgenomen waaraan getoets moet worden bij toepassing in het grondwaterbeschermings- en grondwaterwingebied. Tabel 2: Normen voor PFAS in µg/kg d.s. bij toepassing in grondwaterwin- en grondwaterbeschermingsgebied Grond afkomstig van binnen grondwaterbeschermingsgebied toepasen in grondwaterbechermingsgebied

Grond toepassen in grondwaterwingebied

Grond afkomstig van buiten grondwaterbeschermingsgebied toepasen in grondwaterbechermingsgebied

Traject 1&

Traject 2&

Traject 1

Traject 2

Traject 1

Traject 2

PFOA

0,5

0,1

1,4

0,1

0,5

0,1

PFOS

0,5

0,1

1,2

0,1

0,5

0,1

PFBA

0,1

0,1

0,3

0,1

0,1

0,1

Overige PFAS@

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

stofnaam

@ &

Het betreft hier de overige stoffen die zijn opgenomen in de advieslijst voor PFAS, versie 12 juli 2019. Voor beschrijving traject 1 en 2 zie tabel 3.

Toepassen van grond met een bodemkwaliteitskaart als kwaliteitsbewijs De melder die grond wil toepassen of grond tijdelijk wil opslaan, kán de bodemkwaliteitskaart gebruiken als kwaliteitsbewijs voor de toe te passen grond. De gemeente geeft dus zelf geen kwaliteitsbewijs af. Het is de melder die via zijn melding verklaart dat de toe te passen grond voldoet aan de bodemkwaliteit van het herkomstgebied. De bodemkwaliteitskaart geeft van 7 deelgebieden (zie bijlage 1) de verwachte bodemkwaliteit weer. Daarbij worden in elk deelgebied twee diepte trajecten onderscheiden: de visueel verontreinigde geroerde bovengrond en de visueel schone ongeroerde ondergrond. Vaak is op basis van visuele waarnemingen geen onderscheid te maken. Dan gelden de dieptes die zijn aangegeven In tabel 3.

17

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit)

Tabel 3: Diepte bodemtrajecten 1 en 2

Alle deelgebieden

Keuze 2: Diepte trajecten 1 en 2

Keuze 3: Criteria bij bodemkwaliteitskaart als kwaliteitsbewijs

Traject 1

Traject 2

de visueel verontreinigde geroerde bovengrond

de visueel schone ongeroerde ondergrond

Als geen visueel onderscheid tussen traject 1 en 2 kan worden gemaakt: Deelgebied (zie kaart bijlage 1)

Traject 1 (m –mv)

traject 2 (m –mv)

tot 1900

0 - 2,0

> 2,0

1900-1945

0 - 1,0

> 1,0

1945-1965

0 - 1,0

> 1,0

1965-heden

0 - 0,5

> 0,5

Waalsprong

0 - 0,5

> 0,5

Waalsprong ophoging

0 - 0,5

> 0,5

Waalsprong-kassen

0 - 0,5

> 0,5

Om de bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel te kunnen gebruiken moet voldaan worden aan de volgende 3 criteria. 1. Geen partijkeuring of erkende kwaliteitsverklaring beschikbaar Van de toe te passen grond mag geen andere geldige milieuhygiënische verklaring beschikbaar zijn. 2. Verplaatsing mogelijk? beantwoord met JA via onderstaande tabel 4 Het toepassen van grond waarbij de bodemkwaliteitskaart (BKK) als bewijsmiddel wordt gebruikt is alleen mogelijk indien er een JA in onderstaande tabel 4 staat. De deelgebieden zijn op de kaart in bijlage 1 en de diepte trajecten in tabel 3 weergegeven. Voorbeeld: voor de grond afkomstig uit traject 1 van deelgebieden “tot 1900” of 1900-1945 kan de BKK niet als bewijsmiddel worden gebruikt (er staat een “nee”). In de meeste gevallen kan voor de grond uit traject 2 de BKK wel als bewijsmiddel gelden. Tabel 4: Verplaatsingsmogelijkheden bij bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel VAN Deelgebied

tot 1900

1900-1945

1945-1965 N A A R

1965-heden

Waalsprong waalsprongkassen waalsprongophoging

18

tot 1900

1900-1945

1945-1965

1965-heden

waalsprong

waalsprongkassen 1 2

waalsprongophoging 1 2

traject

1

2

1

2

1

2

1

2

1

2

1

Nee

ja

nee

ja

ja

ja

ja

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

2

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

1

Nee

ja

nee

ja

ja

ja

ja

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

2

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

1

Nee

ja

nee

ja

ja

ja

ja

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

2

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

1

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

ja

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

2

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

1

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

ja

ja

ja

ja

nee

ja

nee

Nee

2

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

1

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

ja

ja

ja

ja

ja

ja

nee

Nee

2

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

Nee

1

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

ja

ja

ja

ja

ja

ja

ja

Nee

2

Nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

ja

nee

nee

nee

nee

nee

Nee

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit)

3. Op basis van vooronderzoek moet zijn vastgesteld dat sprake is van een onverdachte locatie of onderzoek moet uitwijzen dat gehalten voldoen aan LMW van het herkomstgebied Om te bepalen of een locatie onverdacht of verdacht is moet een vooronderzoek (NEN5725) worden uitgevoerd, waarbij ook de milieuatlas en de historische kaarten atlas van de gemeente Nijmegen worden geraadpleegd. Onverdachte locaties Uit een vooronderzoek (NEN 5725) moet blijken dat de bodem waarop de verklaring betrekking heeft niet afwijkt van de kwaliteit die op de bodemkwaliteitskaart is aangegeven. Op onverdachte locaties is het niet nodig een verkennend bodemonderzoek uit te laten voeren, maar als dit bodemonderzoek aanwezig is, moeten deze gegevens wel worden meegenomen. Dit om de kans op een onterechte beslissing of de kwaliteit van de grond voldoet aan de bodemkwaliteitskaart zo klein mogelijk te houden. Verdachte locaties Op verdachte locaties moet een vooronderzoek (NEN 5725) én verkennend bodemonderzoek conform de NEN 5740 en/ofNEN 5707 beschikbaar zijn. Bij verdachte locaties hadden of hebben namelijk bodembedreigende activiteiten plaatsgevonden, waardoor een reële kans bestaat op een verontreiniging van de bodem. Denk hierbij bijvoorbeeld aan olietanks, gebruik van PFAS, de bermen van grote doorgaande wegen, spoorwegen, en aan (voormalige) boomgaarden of kassen.

Toetsing resultaten bodemonderzoek Het bodemonderzoek moet een voldoende betrouwbaar beeld geven van de kwaliteit van de te onderscheiden en te ontgraven bodemtrajecten De aangetroffen gehaltes (omgerekend naar standaardbodem) moeten onder de lokale maximale waarden van het herkomstgebied liggen. Bij de toetsing kan worden uitgegaan van het bodemrapport dat het meest representatieve beeld over de bodemkwaliteit geeft. Als uit een verkennend asbestbodemonderzoek blijkt dat de concentratienorm van 50 mg/kg d.s. (gewogen) wordt overschreden, moet aanvullend onderzoek worden uitgevoerd, totdat kan worden vastgesteld dat geen sprake is van ernstige asbestverontreiniging.

Bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel bij grootschalige bodem toepassing Keuze 4: BKK als kwaliteits bewijs bij GBT uitgaande van de LMW waarden

De bodemkwaliteitskaart van Nijmegen mag als milieuhygiënisch kwaliteitsbewijs worden gebruikt voor toepassing van grond in een grootschalige bodem toepassing binnen het beheergebied Nijmegen. Voorwaarde is dat de LMW, zoals die in tabel 5 is opgenomen, voldoet aan de emissie toetswaarden voor de metalen en aan de norm industrie voor de overige stoffen. Dat betekent dat van traject 1 van de deelgebieden “tot 1900”, “1900-1945”, “Waalsprong-kassen” en “Waalsprong ophoging” de bodemkwaliteitskaart niet als kwaliteitsbewijs kan worden gebruikt voor de toepassing in een grootschalige toepassing. Bij de overige deelgebieden en bodemtrajecten kan de bodemkwaliteitskaart wel als kwaliteitsbewijs gelden. Hierbij gelden ook de criteria 1 t/m 3 zoals vermeld paragraaf 4.2. Als de bodemkwaliteitskaart bewijsmiddel mag zijn voor de toepassing in een grootschalige bodemtoepassing dan hoeft er geen toets plaats te vinden voor PFAS (zie paragraaf 4.6, tenzij er een bodemonderzoek beschikbaar is waarbij gegevens beschikbaar zijn voor PFAS).

Toepassen van grond met een partijkeuring als kwaliteitsbewijs De partijkeuring wordt uitgevoerd conform de protocollen uit het Besluit Bodemkwaliteit. De grondmonsters worden geanalyseerd op het standaardpakket landbodem en grond (variant A) aangevuld met PFAS en overige voor die partij verdachte stoffen. In het nieuwbouw gebied Waalsprong wordt het standaardpakket landbouw en grond (variant A) altijd minimaal aangevuld met een OCB-pakket (bestrijdingsmiddelen). Historische informatie is te vinden in milieuatlas en de historische kaarten atlas van de gemeente Nijmegen. 19

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit)

Voor de toetsing dienen de gehaltes van de partijkeuring eerst naar een standaard bodem te worden omgerekend. 4.6.1 Keuze 5: Vaststelling locale maximale waarden

Grond afkomstig uit het beheergebied Nijmegen Toepassingseis bodemtraject 1 De kwaliteit van de partij grond voldoet, als voor alle stoffen geldt dat het rekenkundig gemiddelde gehalte van de monsters van die partijkeuring, omgerekend naar een standaard bodem, lager is dan de lokale maximale waarde (zie tabel 5) van het toepassingsgebied. Verbijzondering toepassingseis voor lood traject 1 Een verbijzondering op de bovenstaande toepassingseis geldt voor de toetsing van de parameter lood in de deelgebieden ‘tot 1900’ en ‘1900-1945’. In deze deelgebieden zijn de loodgehaltes dusdanig hoog dat op basis van nieuwe inzichten m.b.t. tot het voorkomen van diffuus lood in de bodem en de gezondheidseffecten daarvan voor met name jonge kinderen, maatregelen nodig zijn. In bijlage 6 is dat onderbouwd. In deze deelgebieden wordt bij toepassing van grond in de tuinen van deze deelgebieden, getoetst aan de Maximale Waarde voor Wonen (in plaats van de LMW voor lood). Toepassingseis bodemtraject 2 In traject 2 mag alleen grond worden toegepast die voldoet aan de achtergrondwaarde zoals bedoeld in artikel 4.2.2 lid 4 en 5 Regeling Bodemkwaliteit (zie tabel 5).

20

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit) Tabel 5: lokale maximale waarden voor deelgebieden (zie bijlage 1) van traject 1 en 2 in mg/kg d.s. standaard

bodem

Traject 1

Aw

Stofnaam Cadmium Koper Kwik Lood Nikkel Zink Barium% Kobalt Molybdeen PAK PCB DDT DDE DDD Drins PFOA± PFAS (overig)± Overige stoffen Traject 2

Stofnaam Standaard pakket§ , DDT, DDE, DDD en drins PFOA± PFAS (overig)± Overige stoffen AW= W= Ind= @: %: &: $: ^:

#: §: ±: Ω:

W

Ind

Tot 1900

19001945

19451965

Na 1965

Waalsprong

Waal sprong kassen &

0,6 40 0,15 50

1,2 54 0,83 210

4,3 190 4,8/36Ω 530

1,2 88 0,83 465/210

1,2 114 0,86 405/210

1,2 64 0,39 208

1,2 54 0,3 100

1,2 54 0,3 110

1,2 61 0,3 115

Waal sprong ophoging 1,2 61 0,3 115

$

$

35 140 190 15 1,5 1,5 0,02 0,2 0,1 0,02 0,015 # #

nvt 200 550 35 88 6,8 0,04 0,2 0,13 0,84 0,04 # #

100 720 920 190 190 40 0,5 1 1,3 34 0,14 # #

70 399 395 30 3 6,8 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

70 576 380 30 3 6,8 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

70 299 380 30 3 6,8 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

70 212 380 30 3 3 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

70 244 380 30 3 3 0,04 0,2 0,33 0,04 0,03 1,9 1,4

70 244 380 30 3 3 0,04 0,2 0,41 0,082 2 1,9 1,4

70 244 380 30 3 3 0,04 1,7 2,3 0,84 2 1,9 1,4

@

@

@

≤2*AW én ≤ W Tot 1900

≤2*AW én ≤W 19451965

≤2*AW én ≤W Na 1965

≤2*AW én ≤W^ Waalsprong

≤2*AW én ≤W^ Waal sprong kassen &

≤2*AW én ≤W^ Waal sprong ophoging

≤2*AW én ≤W 19001945

achtergrondwaarde volgens artikel 4.2.2 lid 4 en 5 Regeling Bodemkwaliteit (“schone grond”) 1,9

1,9

1,9

1,9

1,9

1,9

1,9

1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

achtergrondwaarde volgens artikel 4.2.2 lid 4 en 5 Regeling Bodemkwaliteit (“schone grond”)

achtergrondwaarde generieke maximale waarden wonen generieke maximale waarden industrie Zie voor de achtergrondwaarden en de generieke maximale waarden voor wonen en industrie bijlage B van de Regeling Bodemkwaliteit. Voor asbest is er geen AW, maar alleen een maxiale waarde voor wonen. Deze norm is de lokale maximale waarde voor asbest. Geen toetsing voor barium nodig zolang barium niet van bedrijfsmatige activiteit afkomstig is. zie paragraaf 6.1 voor de opmerking over de exacte grenzen van het deelgebied Waalsprong-kassen. zie de verbijzondering voor toepassingseis voor lood in traject 1 in de deelgebieden ‘tot 1900’en ‘1900-1945’ in tuinen. Op basis de vele bodemonderzoeken in de Waalsprong zijn de overige bestrijdingsmiddelen nooit als probleemstof aangetroffen. Ze worden sporadisch als een bijverontreiniging bij een bodemverontreiniging met DDT, DDE en drins gemeten. Om het risico op afkeur van de grond alleen vanwege een zeer geringe bijverontreiniging met de overige bestrijdingsmiddelen te voorkomen, geldt voor de overige bestrijdingsmiddelen dat een geringe overschrijding van de achtergrondwaarde is toegestaan om toch te voldoen aan de bodemkwaliteit van het deelgebied. Daarbij mag er geen sprake zijn van een lokale verontreiniging met deze bestrijdingsmiddelen. De gemeente als bevoegd gezag beoordeelt bij de melding of deze situatie zich voordoet.

Voor PFOA en PFAS (overige verbindingen) zijn nog geen officiele normen afgeleid. Het standaard pakket bodem betreft de metalen cadmium, koper, kwik, lood, nikkel, zink, barium, kobalt en molybdeen; en PAK en PCB en minerale olie. Voor PFOA en PFAS (overig) wordt de kwaliteit weergegeven in ug/kg d.s. Voor kwik anorganisch is de interventiewaarde 36 mg/kg d.s. voorkwik organisch is deze 4 mg/kg ds.

21

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit)

4.6.2

Keuze 6: Strengere kwaliteit grond van buiten Nijmegen

Keuze 7: Geen bodemkwaliteits kaart van andere gemeente als kwaliteitsbewijs

Grond afkomstig van buiten het beheergebied Nijmegen De gemeente Nijmegen heeft geen bodemkwaliteitskaart als kwaliteitsbewijs van grond afkomstig van buiten het beheergebied Nijmegen geaccepteerd. Grond van buiten Nijmegen dient vergezeld te gaan van een erkende kwaliteitsverklaring, anders dan een bodemkwaliteitskaart. De partij grond kan in het beheergebied Nijmegen worden toegepast als het aan de kwaliteitseisen (omgerekend naar een standaard bodem) voldoet zoals aangegeven in tabel 6.

Tabel 6: Toepassingseis grond afkomstig van buiten het beheergebied Nijmegen Traject 1 Deelgebied

Toepassingseis, voldoen aan:

Traject 2 Deelgebied

Toepassingseis, voldoen aan:

tot 1900

Maximale waarde Wonen/achtergrondwaarde PFAS

tot 1900

Achtergrondwaarde

1900-1945

Maximale waarde Wonen/achtergrondwaarde PFAS

1900-1945

Achtergrondwaarde

1945-1965

Achtergrondwaarde

1945-1965

Achtergrondwaarde

1965-heden

Achtergrondwaarde

1965-heden

Achtergrondwaarde

Waalsprong

Achtergrondwaarde

Waalsprong

Achtergrondwaarde

Waalsprong-kassen

Achtergrondwaarde

Waalsprong kassen

Achtergrondwaarde

Waalsprong-ophoging

Achtergrondwaarde

Waalsprong ophoging

Achtergrondwaarde

Achtergrondwaarde: bedoeld als in artikel 4.2.2 lid 4 en 5 Regeling Bodemkwaliteit (schone grond) en toetsingswaarde natuur en landbouw voor PFAS

Percentage bodemvreemd materiaal Keuze 8: Percentage bodemvreemd materiaal

Het toepassen van grond is alleen toegestaan als ten hoogste 20 gewichtsprocent bodemvreemd materiaal (steenachtig materiaal of hout) aanwezig is. Bodemvreemd materiaal is materiaal dat niet van nature in de bodem van Nijmegen voorkomt. Ander bodemvreemd materiaal zoals bijvoorbeeld plastic en piepschuim mag slechts sporadisch worden aangetroffen.

Samenloop toepassen van grond met andere beleidsterreinen 4.8.1

Archeologisch Rijksmonument Het archeologisch rijksmonument van Nijmegen valt binnen de grenzen van het deelgebied Waalsprongophoging. In deze nota wordt vanuit het Besluit Bodemkwaliteit de mogelijkheid geboden om daar licht verontreinigde grond toe te passen. Of de ophoging daadwerkelijk mag worden aangelegd is afhankelijk van of er een monumentenvergunning wordt verleend en, zo ja, onder welke randvoorwaarden.

4.8.2

Invasieve soorten Grond met resten van invasieve soorten als bijvoorbeeld japanse duizendknoop of berenklauw mag wettelijk gezien vrij hergebruikt worden. Wanneer echter grond met resten van invasieve soorten op een andere plek terecht komt, kunnen de aanwezige zaden, wortelstokken en stengeldelen uitgroeien tot nieuwe planten. Hierdoor kan het aantal groeilocaties drastisch toenemen. De gemeente Nijmegen adviseert daarom om bij het toepassen van grond alert te zijn op de aanwezigheid van invasieve soorten (zie hoofdstuk 3 voor het stellen van aanvullende eisen). Zand afkomstig uit een zandwinning en thermisch gereinigde grond kunnen worden beschouwd als vrij van duizendknoop. De gemeente Nijmegen houdt zich zelf bij het toepassen van grond aan de onderstaande inspanningsverplichting. Wanneer de grond nog niet is ontgraven wordt het brongebied van de te ontgraven grond gecontroleerd op het voorkomen van groeilocaties van Aziatische duizendknopen. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van het informatiesysteem van de gemeente Nijmegen (dat online beschikbaar is) als het grond betreft die vrijkomt binnen de gemeente Nijmegen, informatie van de terreineigenaar of van informatie uit een van de landelijke 22

Toepassen van grond (Besluit Bodemkwaliteit)

informatiesystemen over invasieve soorten. In het groeiseizoen (mei t/m september) wordt als dat zinvol is een inspectie uitgevoerd. Wanneer een inspectie in de winter wordt uitgevoerd, wordt er gelet op aanwezigheid van afgestorven stengels en worden er bij voorkeur steekproefsgewijs enkele gaten gegraven om te controleren of er duizendknoopwortels zitten . Als de grond ontgraven is en in depot is geplaatst en de herkomst van de grond niet bepaald kan worden, wordt door een inspectie beoordeeld of visueel duizendknoop(resten) aanwezig zijn in de partij grond. De partij grond wordt getoetst met behulp van een onkruidtoets danwel RAG gecertificeerd.

4.8.3

Ecologische kwaliteit bovengrond Bodemleven (biodiversiteit) is naast organische stof en voedingsstoffen een van de sleutelfactoren voor bodemvruchtbaarheid. Hoe rijker het bodemleven of de biodiversiteit, hoe beter ze zorgt voor het vrijkomen van voedingsstoffen en opbouw van bodemstructuur en humusgehalte voor voldoende bodemvocht. Daarmee levert biodiversiteit een essentiële ecosysteemdienst. Niet alleen voor de landbouw, maar ook in natuurgebieden, parken, tuinen en ander groen zijn planten en dieren afhankelijk van een vruchtbare bodem. Bij een goede natuurlijke bodemvruchtbaarheid is minder kunstmest, water en grondbewerking nodig. Een goede bodemvruchtbaarheid vermindert erosiegevoeligheid, verbetert waterregulatie, verhoogt ziekte- en plaagwering, vergroot het zuiveringsvermogen en bevordert koolstofvastlegging (klimaat) in de bodem. Dat bodemleven, en overigens ook organisch stof zit vooral in de toplaag van de bodem. Bij grootschalige projecten waarbij grondverzet plaatsvindt wordt de grond integraal ontgraven en hergebruikt in grootschalige toepassingen of voor verondieping van plassen. Dat, terwijl de toplaag geschikt is/kan zijn om de bodemkwaliteit elders in de stad te verbeteren. Ook bij ophoging ten behoeve van woningbouw wordt de aanwezige toplaag niet optimaal benut. De ophooggrond wordt bovenop de voor het gebied kenmerkende vruchtbare toplaag gelegd.

De fysische en biologische kwaliteiten van de grond uit de toplaag kunnen optimaal gebruikt worden door deze te ontgraven en boven op de ophooggrond aan te brengen. Waardevolle grond wordt dan niet onnodig lager hergebruikt dan nodig en de toplaag blijft als onderdeel van het natuurlijksysteem van dat gebied aanwezig. De gemeente Nijmegen houdt rekening met deze circulariteitsgedachte bij het bepalen van hergebruiksmogelijkheden van deze grond in projecten.

Meldingsprocedure Degene die grond daadwerkelijk gaat toepassen moet dit ten minste vijf werkdagen van te voren melden bij het landelijk meldpunt bodemkwaliteit (https://www.meldpuntbodemkwaliteit.nl/Voorportaal.aspx). Er hoeft niet gemeld te worden bij: • Hergebruik van grond door een natuurlijk persoon (een aannemer/bedrijf is geen natuurlijk persoon). • Het toepassen van schone grond in een hoeveelheid van minder dan 50 m3. Uiteraard moet ook in díe situaties aan de regels worden voldaan. De melding wordt elektronisch of schriftelijk gedaan door middel van een landelijk vastgesteld formulier aan het ministerie van IenW. IenW stuurt de melding automatisch door naar het bevoegd gezag. Nijmegen heeft de controle en beoordeling van de melding gemandateerd aan de Omgevingsdienst Regio Nijmegen. Die reageert binnen 5 dagen of de melding akkoord is. Bij het toepassen van grond via het Besluit Uniforme Sanering (BUS) is geen melding via landelijk meldpunt nodig. De toepassing van de grond wordt gemeld via de BUS-melding. Het is dus essentieel dat de informatie over de herkomst en kwaliteit van toe te passen grond bij een BUS-sanering goed wordt geregistreerd.

23

5

Bodemsanering (Wet bodembescherming) Inleiding Omdat de algemeen voorkomende gehaltes voor een aantal stoffen hoger zijn dan de achtergrondwaarde is het niet reëel de achtergrondwaarde als begrenzing van een geval van bodemverontreiniging te hanteren. In dit hoofdstuk wordt besproken op welke wijze de lokale maximale waarden worden gebruikt voor het vaststellen van de grenzen van een geval van ernstige bodemverontreiniging (paragraaf 5.2). Bovendien wordt vastgelegd aan welke kwaliteitseisen een leeflaag bij een functiegerichte sanering moet voldoen (paragraaf 5.3).

Grenzen van een geval van ernstige bodemverontreiniging Keuze 9: LMW i.p.v. AW 2000

Als tijdens een nader onderzoek een verontreiniging wordt uitgekarteerd dan behoren de gehaltes die lager zijn dan de lokale maximale waarde in principe niet meer tot het geval. Gehaltes hoger dan de maximale waarde behoren dan wel tot het geval van ernstige bodemverontreiniging. Bij een multifunctionele sanering wordt het geval van ernstige bodemverontreiniging in zijn geheel verwijderd tot de gevalsgrens, de lokale maximale waarden van tabel 7. Ze zijn nagenoeg gelijk aan de lokale maximale waarden zoals die voor het hergebruik van grond gelden. Verschillen tussen LMW bij toepassen van grond en LMW bij bodemsanering zijn: • Het gehalte aan PAK is bij het toepassen van grond in traject 1 van het deelgebied 1900-1945 lager namelijk 6,8 mg/kg in plaats van 16 mg/kg. • Bij het toepassen in traject 2 moet de grond schoon zijn terwijl bij bodemsanering hogere waarden gelden, namelijk 2xAW <Wonen. • In de deelgebieden Waalsprong en Waalsprong kassen is de LMW voor saneringen ook hoger dan de LMW bij het toepassen van grond. Deze keuzes worden toegelicht in hoofdstuk 8.

24

Bodemsanering (Wet bodembescherming)

Tabel 7: Lokale maximale achtergrondwaarden geldend bij uitkarteren bodemverontreiniging en uitkeuring bodemsaneringsput/-wand bij volledige verwijdering (in mg/kg ds^, standaard bodem) Traject 1

Stofnaam Cadmium Koper Kwik Lood Nikkel Zink Barium% Kobalt Molybdeen PAK PCB DDT DDE DDD Drins PFOA PFAS (overig) Asbest* Overige stoffen Traject 2

Stofnaam Cadmium Koper Kwik Lood Nikkel Zink Barium Kobalt Molybdeen PAK PCB DDT DDE DDD drins PFOA^ PFAS (overig)^ Asbest* Overige stoffen AW W Ind @ * % & $ # ^

Aw

W

Ind

Tot 1900

19001945

19451965

Na 1965

0,6 40 0,15 50 35 140 190 15 1,5 1,5 0,02 0,2 0,1 0,02 0,015 # #

1,2 54 0,83 210 nvt 200 550 35 88 6,8 0,04 0,2 0,13 0,84 0,04 # #

4,3 190 4,8 530 100 720 920 190 190 40 0,5 1 1,3 34 0,14 # #

1,2 88 0,83 465/210$ 70 399 395 30 3 6,8 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

1,2 114 0,86 405/210$ 70 576 380 30 3 16 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

1,2 64 0,39 208 70 299 380 30 3 6.8 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

1,2 54 0,3 100 70 212 380 30 3 3 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

@

100 @

100 @

100 ≤2*AW én ≤W Tot 1900

100 ≤2*AW én ≤W 19001945

100 ≤2*AW én ≤W 19451965

100 ≤2*AW én ≤W Na 1965

1,2 54 0,3 100 70 200 380 30 3 3 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

1,2 54 0,3 100 70 200 380 30 3 3 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

1,2 54 0,3 100 70 200 380 30 3 3 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

1,2 54 0,3 100 70 200 380 30 3 3 0,04 0,2 0,13 0,04 0,03 1,9 1,4

100

100

100

100

Waalsprong

Waal sprong kassen & 1,2 61 0,3 115 70 244 380 30 3 3 0,04 1,7 2,3 0,84 2 1,9 1,4

Waal sprong ophoging 1,2 61 0,3 115 70 244 380 30 3 3 0,04 1,7 2,3 0,84 2 1,9 1,4

1,2 54 0,3 100 70 200 380 30 3 3 0,04 1,7 2,3 0,84 0,03 1,9 1,4

100 ≤2*AW én ≤W Waal sprong kassen & 1,2 54 0,3 100 70 200 380 30 3 3 0,04 1,7 2,3 0,84 2 1,9 1,4

100 ≤2*AW én ≤W Waal sprong ophoging 1,2 54 0,3 100 70 200 380 30 3 3 0,04 1,7 2,3 0,84 2 1,9 1,4

100

100

100

1,2 54 0,3 110 70 244 380 30 3 3 0,04 1,7 2,3 0,84 0,03 1,9 1,4 100 ≤2*AW én ≤W Waalsprong

≤2*AW én ≤ W

achtergrondwaarde generieke maximale waarden wonen generieke maximale waarden industrie Zie voor de achtergrondwaarden en de generieke maximale waarden voor wonen en industrie bijlage B van de Regeling Bodemkwaliteit. Gewogen norm (concentratie serpentijn asbest + 10 x concentratie amfibool asbest) Geen toetsing voor barium nodig zolang barium niet van bedrijfsmatige activiteit afkomstig is. zie paragraaf 6.1 voor de opmerking over de exacte grenzen van het deelgebied Waalsprong-kassen. zie de uitzondering voor toepassingseis voor lood in traject 1 in de deelgebieden ‘tot 1900’en ‘1900-1945’ bij tuinen. Voor PFOA en PFAS (overige verbindingen) zijn nog geen officiele normen afgeleid. Voor PFOA en PFAS (overig) wordt de kwaliteit weergegeven in ug/kg d.s.

25

Bodemsanering (Wet bodembescherming)

Sterke diffuse verontreinigingen wél een geval van ernstige bodemverontreiniging Keuze 10: Sterke diffuse verontreiniging wel geval

Bij een diffuse verontreiniging bestaat er volgens de letter van de Wet bodembescherming geen saneringsnoodzaak. De gemeente Nijmegen acht het echter niet wenselijk dat zomaar op een sterke verontreiniging wordt gebouwd of dat daarin ongecontroleerd grondverzet wordt gepleegd. Daarom wordt een sterke diffuse verontreiniging als een geval van ernstige bodemverontreiniging beschouwd, waar de saneringsparagrafen uit de Wet Bodembescherming van toepassing zijn. Op die manier kan een bodemsanering worden afgedwongen bij bijvoorbeeld bouwvergunningen, graafwerkzaamheden of als er humane of ecologische risico’s bestaan. Het nader bodemonderzoek wordt uitgevoerd volgens de NTA 5755. Daarbij dient gebruik te worden gemaakt van de richtlijn nader onderzoek deel 1 voor specifieke categorieën van gevallen van bodemverontreiniging (sdu, 28 augustus 1995). In deze richtlijn is onderzoek van een stedelijke ophooglaag en in boomgaarden uitgewerkt. Hierbij wordt de onderzoekslocatie in een aantal vakken onderverdeeld en worden grondmengmonster van de vakken geanalyseerd. Om de kans op een onjuiste conclusie op basis van toevallige bemonstering en analysefouten te verminderen, dient binnen het onderzoeksgebied in minimaal 2 mengmonsters/vakken een overschrijding van de interventiewaarde te worden geconstateerd. Dan pas is sprake van een geval van ernstige bodemverontreiniging.

Voor een aangetoonde diffuse verontreiniging met zware metalen en PAK in de deelgebieden “tot-1900” en “19001945” geldt dat het geval van ernstige bodemverontreiniging zich beperkt tot alleen die vakken waarin een sterke bodemverontreiniging is aangetroffen. Omdat de LMW gelijk is aan of hoger is dan de toetsingswaarde voor nader onderzoek wordt gesteld dat een nader onderzoek noodzakelijk is bij overschrijding van de toetsingswaarde.Pas op basis van een nader onderzoek kan besloten worden of er sprake is van een geval van ernstige bodemverontreiniging en wat grenzen van het geval zijn. Daarbij spelen de LMW een rol. Uitzondering voor lood Een uitzondering op het bovenstaande geldt voor diffuse verontreinigingen met lood in de deelgebieden ‘tot 1900’ en ‘1900-1945’. In deze deelgebieden zijn de loodgehaltes dusdanig, dat maatregelen nodig zijn, op basis van nieuwe inzichten m.b.t. tot het voorkomen van diffuus lood in de bodem en de effecten daarvan op de hersenontwikkeling van jonge kinderen. In bijlage 6 is dat onderbouwd. Voor het vaststellen of er op een voor lood gevoelige locatie (tuin, moestuin en speelplaats) sprake is van geval van diffuse bodemverontreiniging wordt deze als 1 vak bemonsterd als deze niet groter is dan 1.000 m2. Zie ook SIKBhandreiking 8102, Onderzoeks-strategie diffuus lood in de bodem van kinderspeelplaatsen en (moes)tuinen, 13 december 2018.