2. Besluit in PDF Omgevingsvisie gemeente Nijmegen preview

GEMEENTEBLAD

Officiële uitgave van de gemeente Nijmegen

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen De gemeenteraad van Gemeente Nijmegen, bijeen in zijn vergadering van 10-09-2025. Besluit vast te stellen;

Concept

Artikel I

1

De "Omgevingsvisie gemeente Nijmegen" zoals opgenomen in Bijlage A.

Artikel II Dit besluit treedt in werking op 15-10-2025. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 10-09-2025. De raadsgriffier, Drs. S.J. Ruta De voorzitter, Drs. H.M.F. Bruls

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Bijlage A Bijlage bij artikel I

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen

Concept

1 EEN OMGEVINGSVISIE VOOR NIJMEGEN 1.1 INLEIDING Nijmegen groeit in aantal inwoners, banen en bezoekers. Steeds meer mensen willen namelijk wonen, werken en verblijven in Nijmegen. Nijmegen gebruikt deze groei om een mooie toekomst te bouwen. Nijmegen werkt hierbij aan een nabije en rechtvaardige stad. Een stad die sociaal en gezond is, aantrekkelijk is, economisch veerkrachtig en duurzaam is. Nijmegen wil een aantrekkelijke, nabije en rechtvaardige stad zijn. Dat gaat niet zomaar, want onze ruimtelijke opgaven zijn groot. Tegelijkertijd zijn de fysieke ruimte en middelen om onze ambities te bereiken beperkt. Dit betekent dat dilemma’s ontstaan. Daarom vindt Nijmegen het belangrijk om met deze omgevingsvisie keuzes te maken en zo richting te geven aan de ontwikkeling van de stad. Eerst lichten we hier kort het wettelijke kader toe, we gaan in op de functie van de omgevingsvisie, geven een beschrijving van Nijmegen en leggen uit hoe dit document is opgebouwd.

1.2 WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE? 1.2.1 Wat is een omgevingsvisie? De omgevingsvisie is een strategische integrale langetermijnvisie over de noodzakelijke en de gewenste ontwikkelingen van de fysieke leefomgeving in de gemeente. Een omgevingsvisie is bindend voor de overheid die de visie vaststelt, gaat over het grondgebied van die overheid, is vormvrij en moet integraal zijn. Dat betekent dat alle onderdelen van de fysieke leefomgeving in samenhang worden bekeken.

1.2.2 Een wenkend perspectief Deze omgevingsvisie werkt ook als een wenkend perspectief om gezamenlijk met inwoners, bedrijven, instellingen en andere overheden te werken aan de toekomst van Nijmegen. In deze omgevingsvisie staan daarom verschillende illustraties en kaarten. Al het materiaal is op hoofdlijnen en illustratief. Grenzen zijn indicatief en duiden geen specifieke grenzen van ontwikkelingen aan.

1.2.3 Geeft richting op hoofdlijnen Deze omgevingsvisie geeft een beeld van de ruimtelijke ontwikkeling van Nijmegen tot 2050. Op die manier geven we op hoofdlijnen richting aan de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. De Nijmeegse omgevingsvisie gaat over: • De belangrijkste kwaliteiten van de fysieke leefomgeving in Nijmegen en de stadsdelen; • De ruimtelijke opgaven tot 2050 en de doelen die Nijmegen in die periode wil behalen bij ontwikkeling, gebruik, beheer en bescherming van haar grondgebied; • De hoofdpunten van het relevante beleid voor de fysieke leefomgeving: hoe we de doelen willen behalen; • Een samenhangend beeld van de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van de stad. We maken keuzes en stellen prioriteiten.

1.2.4 Omgevingswet Elke overheid maakt een omgevingsvisie in het kader van de Omgevingswet. Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang: • Bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en • Doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.

Onder duurzame ontwikkeling verstaat de Omgevingswet: ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden voor toekomstige generaties om in hun eigen behoeften

2

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

te voorzien in gevaar te brengen. De wet moet voor minder regels zorgen, een samenhangende benadering van de leefomgeving bevorderen, ruimte voor lokaal maatwerk bieden en zorgen voor betere en snellere besluitvorming.

Concept

1.2.5 Rekening houden met milieubeginselen Nijmegen heeft in de omgevingsvisie rekening gehouden met het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt.

1.2.6 Evenwichtige toedeling van functies aan locaties Met deze omgevingsvisie geeft Nijmegen op hoofdlijnen richting aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Een evenwichtige toedeling van functies aan locaties betekent dat er een balans bestaat tussen verschillende functies die locaties binnen een gebied kunnen vervullen. Hierbij wordt de schaarse ruimte op een zo goed mogelijke wijze verdeeld, ingericht en benut. Dit betekent bijvoorbeeld dat er een balans moet bestaan tussen de mogelijkheid om een gebied te gebruiken en tegelijkertijd kwetsbare onderdelen te beschermen. Deze toedeling van functies aan locaties wordt verder uitgewerkt in het omgevingsplan, waar regels aan activiteiten worden gesteld en functies aan locaties worden gekoppeld.

1.2.7 Een kader voor initiatieven In de omgevingsvisie maken we keuzes over hoe en waarvoor we de beperkte ruimte in Nijmegen willen gebruiken. We weten dat niet alles kan. De inhoud van deze omgevingsvisie vormt het kader bij het gesprek over initiatieven die effect hebben op de fysieke leefomgeving.

1.3 DIT IS NIJMEGEN: KERNKWALITEITEN 1.3.1 Inleiding Nijmegen is de oudste stad van Nederland met veel historie, aantrekkelijke woonwijken en een waardevol landschap. Maar ook een bruisende stad met een jonge bevolking, bijzondere evenementen en een divers aanbod aan onderwijs, cultuur en horeca. Een rijke historie, levendigheid en een gevarieerd landschap zijn belangrijke kernkwaliteiten van Nijmegen.

1.3.2 Een aantrekkelijke stad Nijmegen is een aantrekkelijke stad om in te wonen, werken en verblijven. De stad voorziet in een goede balans tussen rust en reuring, heeft een jonge bevolking, goede voorzieningen en is prachtig gelegen. Nijmegen is een sociale stad waar de inwoner centraal staat en iedereen mee kan doen. Nijmegen is ook een wendbare stad die zich weet aan te passen wanneer dat nodig is, zoals we hebben gezien bij de wederopbouw, de sprong over de Waal, de realisatie van de Spiegelwaal en het omarmen van het kanaal.

1.3.3 Een stad met een rijke historie Nijmegen heeft een rijke historie. Dit geeft de stad haar identiteit en is belangrijk bij de profilering van Nijmegen. Door de rijke historie beschikt Nijmegen zowel boven- als ondergronds over waardevol erfgoed, waaronder erfgoed van (inter-)nationaal belang en Unesco Werelderfgoed. Een aantal daarvan behoort tot de iconen van de stad, zoals de Stevenskerk.

1.3.4 Een stad met een bruisende binnenstad Ons stadscentrum is een waardevol gebied en bepalend voor de aantrekkingskracht van Nijmegen. Het is een belangrijke toeristische bestemming en functioneert als centrum voor de omliggende regio.

1.3.5 Een cultuur- en evenementenstad Nijmegen is de thuisstad van bekende (sport)evenementen en cultuur zoals de 4Daagse(feesten), Zevenheuvelenloop, Music Meeting, Doornroosje, Nyma/Vasim, Stadsschouwburg, de Vereeniging en LUX.

3

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

1.3.6 Een stad met veel onderwijsinstellingen

Concept

Met onder andere de Radboud Universiteit, Radboudumc, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, en ROC huisvest Nijmegen belangrijke regionale- en landelijke onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Dit zorgt voor een aantrekkelijk ecosysteem voor de twee innovatieve clusters die onze stad kent: health & high tech.

1.3.7 Een stad strategisch gelegen langs (inter-)nationale transportassen Nijmegen is strategisch gelegen aan belangrijke (inter-)nationale transportassen zoals de Waal, MaasWaalkanaal, A50/A15, A73 en de Betuwelijn.

1.3.8 Een stad met een gevarieerd landschap Nijmegen biedt een unieke combinatie van stedelijkheid en natuur, water en landschap. Nijmegen heeft een divers en aantrekkelijk glooiend landschap, met voor Nederland aanzienlijke hoogteverschillen. Het natuurlijk systeem heeft tot 1900 in belangrijke mate de ontwikkeling van de stad bepaald. De ligging aan de Waal is bepalend voor de ontwikkeling en de identiteit van de stad. Vanuit de Grote Markt in de binnenstad is het slechts 700 meter lopen naar de Ooijpolder, onderdeel van nationaal landschap Gelderse Poort.

1.3.9 Een stad met bijzondere parken Nijmegen heeft door de hele stad een uitgebreide groenstructuur met bijzondere stadsparken zoals het Valkhofpark, Kronenburgerpark, Rivierpark en Goffertpark. Maar ook met landgoederen zoals Brakkenstein.

1.4 INTERNATIONALE, LANDELIJKE EN LOKALE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN 1.4.1 Inleiding De wereld om ons heen is voortdurend in beweging en er komen steeds nieuwe vraagstukken op ons af. De druk op de ruimte neemt toe. Het ontbreekt Nijmegen aan uitbreidingsruimte en dus moet de bestaande ruimte slim worden benut. Als groeiende stad heeft Nijmegen te maken met grote en lastige transities op het gebied van klimaat, energie, mobiliteit, milieu, demografie en circulaire economie. Transities die worden bepaald en gestuurd door landelijke, Europese en mondiale ontwikkelingen, maar met een grote impact op de Nijmeegse leefomgeving. Daarmee staan we als stad voor de keuze hoe met deze grote veranderingen om te gaan.

1.4.2 Demografie Groei van het aantal inwoners Nijmegen heeft ongeveer 189.000 inwoners (peildatum 1 januari 2025). De komende jaren blijft de bevolking van Nijmegen groeien, daarover zijn alle bestaande prognoses – zowel de eigen gemeentelijke prognose als de prognoses voor gemeenten die landelijk gemaakt worden door CBS en ABF - het eens. Over hoe sterk die groei zal zijn, lopen de scenario’s uiteen. De groei van de stad past in een landelijke trend van groei die zich concentreert in steden. Jonge bevolking Als studentenstad heeft Nijmegen een bevolkingsopbouw met veel jongeren. Het aantal jongeren blijft ook toenemen. Die opbouw en trend wijkt af van de regio en provincie, waar het aantal jongeren de komende decennia zal afnemen. Dubbele vergrijzing Net als de rest van Nederland heeft Nijmegen al lang te maken met vergrijzing, een toename van de groep ouderen (65+). Maar de komende jaren zal steeds sterker sprake zijn van een “dubbele vergrijzing”. Dat wil zeggen dat binnen de groeiende groep ouderen steeds meer 80-plussers zullen zijn. In alle Nijmeegse wijken komen er meer ouderen te wonen. De (dubbele) vergrijzing zal een grote impact hebben op de woonbehoefte, zorgvraag en (zorg)voorzieningen in de wijken. Ook zijn er gevolgen voor mobiliteit en zal de behoefte aan toegankelijkheid van de openbare ruimte toenemen.

4

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

Inwoneraantallen van Nijmegen

Gemeente Nijmegen

1.4.3 Ruimtegebruik Grote woonbehoefte De behoefte aan ruimte om te wonen is groot. Op korte en lange termijn is er een grote opgave. Nijmegen staat in de landelijke top 5 van regio’s met het hoogste woningtekort. Hoeveel woningen nodig zijn (de woonbehoefte), is steeds moeilijker voorspelbaar. Dat komt doordat het steeds meer wordt bepaald door migratie en minder door geboortes. Nijmegen voert regelmatig woonbehoefteonderzoeken uit. Op basis van de laatste inzichten groeit Nijmegen tot en met 2030 sterk (met ongeveer 12.000 woningen). Tot 2040 fluctueren de voorspellingen, maar lijkt er sprake te zijn van een gematigde groei (5.000 tot 10.000 woningen). De ontwikkeling na 2040 is nog onzeker. Ook de kwalitatieve woonbehoefte verdient aandacht, bijvoorbeeld passende huisvesting voor ouderen die gezinswoningen kunnen vrijmaken. Mobiliteitstransitie Met de groei van Nijmegen neemt ook het aantal verplaatsingen toe, meer ruimte voor infrastructuur is er echter niet. Zonder verandering in de aanpak van mobiliteit lopen steden en regio’s vast. Veel steden, waaronder Nijmegen, maken daarom een transitie door op het gebied van mobiliteit. Het gaat om een transitie naar mobiliteit die minder ruimte vraagt en meer samenhangt met andere maatschappelijke doelen zoals gezondheid, leefbaarheid en duurzaamheid.

1.4.4 Economie Groeiende werkgelegenheid De afgelopen jaren is het aantal banen in de stad sterk gegroeid. Nijmegen heeft een regiofunctie als werkstad. Bijna 60% van de Nijmeegse banen wordt ingevuld door inwoners van andere gemeenten en ruim de helft van de werkende Nijmegenaren doet dat buiten de eigen stad. Dat resulteert in veel in- en uitgaande pendel. Krapte op de arbeidsmarkt Door vergrijzing zal in een groot deel van Nederland de potentiële beroepsbevolking afnemen. Nijmegen wijkt af van die trend. Naar verwachting stijgt de potentiële beroepsbevolking licht en daalt deze naar

5

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

verwachting niet tot aan 2040. Krimp van de potentiële beroepsbevolking is een nieuw fenomeen waar de economie zich op aan zal moeten passen. Nu al kampen veel sectoren met een tekort aan arbeidskrachten, met als gevolg dat de groei van bedrijven, publieke diensten en grote opgaven zoals woningbouw en verduurzaming onder druk staan.

Concept

Vraag naar bedrijfsruimte neemt toe Er is vraag naar uitbreiding van bedrijfsruimten, maar het aanbod in de stad is beperkt. Door krapte in het aanbod van werklocaties, bedrijfsruimte en kantoren stokt de doorstroming en kunnen bedrijven niet of moeilijk doorgroeien in Nijmegen. Op de Nijmeegse kantorenmarkt is sprake van een kwalitatieve mismatch (vooral tekorten op centrumlocaties en ruimten met gunstige energielabels).

1.4.5 Sociaal en maatschappelijk Probleem van kansenongelijkheid In Nederland is een toenemende kansenongelijkheid tussen bevolkingsgroepen, op de woningmarkt en in het onderwijs, maar ook op het gebied van inkomen, koopkracht en gezondheid. Onderwijsniveau is daarbij een belangrijk kenmerk. Er is een groeiende scheidslijn tussen praktisch en theoretisch opgeleiden. In Nijmegen wonen veel theoretisch opgeleiden en veel praktisch opgeleiden, en juist relatief weinig mensen in middenberoepen1. Dit maakt de groeiende scheidslijn tussen praktisch en theoretisch opgeleiden extra relevant voor Nijmegen. Kansenongelijkheid is ook ruimtelijk terug te zien, er loopt een scheidslijn door de stad (globaal Oost/Noord/Midden versus de rest) als het gaat om sociaal klimaat, inkomen, onderwijsniveau en gezondheid. 1

middenberoepen zijn routinematige dienstenberoepen (administratief, verkoop, zorg), kleine werkgevers, zelfstandigen, boeren, voormannen en hooggeschoolde handarbeid Gezondheidsverschillen Een groeiend aantal mensen heeft moeite om een gezond gewicht te behouden en jongeren ervaren in toenemende mate stress en mentale gezondheidsproblemen. Mensen met een praktische opleiding, laag inkomen en/of een migratieachtergrond leven gemiddeld 14 jaar korter in goede gezondheid en gaan gemiddeld 5 jaar eerder dood. Landelijk zien we dat de kloof tussen arm en rijk toeneemt en gezondheidsverschillen groter worden. Ook in Nijmegen zien we dat inwoners in kwetsbare wijken vaker moeite hebben met rondkomen en zich minder gezond voelen. Inwoners in een kwetsbare positie In een groeiende stad is het vanzelfsprekend dat inwoners met eigen uitdagingen in onze stad wonen. De verwachting is dat het aantal inwoners in een kwetsbare positie zal toenemen. Inwoners in een kwetsbare positie ervaren tijdelijk of langdurig beperkingen in hun zelfredzaamheid of deelname aan de samenleving. Dit kan het gevolg zijn van fysieke, mentale, sociale of financiële problemen. Door een samenspel van maatschappelijke, demografische en economische ontwikkelingen groeit het aantal kwetsbare inwoners.

Denk bijvoorbeeld aan de vergrijzing, de toename van psychische klachten en bestaansonzekerheid, en het afnemende sociale vangnet. Tegelijkertijd wordt er steeds meer van mensen gevraagd op het gebied van zelfredzaamheid en participatie – een verwachting waar niet iedereen in mee kan komen. Voor het bevorderen van sociale samenhang, wederzijds begrip en gelijke kansen is het belangrijk dat wijken een afspiegeling zijn van inwoners met meer en minder draagkracht. Er is onderling begrip nodig om fijn samen te kunnen leven in de stad. Digitalisering van de samenleving De digitalisering heeft invloed op de samenleving en hoe we met elkaar omgaan. We zijn steeds minder afhankelijk van een bepaalde plek. Dit heeft invloed op het ruimte- en energiegebruik. Wonen en werken gaat steeds meer samen. Het belang van functiemenging voor een aantrekkelijke stad neemt toe.

1.4.6 Duurzaamheid Naar een duurzame energievoorziening Wereldwijd is afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen in te perken om zo verdere klimaatverandering tegen te gaan. Nederland wil in 2050 klimaatneutraal zijn en om die doelstelling te halen zijn grote transities nodig. Deze duurzaamheidstransities raken bijna alles wat we doen. Hoe we wonen, werken,

6

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

onszelf verplaatsen, maar ook wat we produceren, hoe we recreëren en consumeren. Nederland richt haar beleid op de verduurzaming van vijf sectoren: energie, mobiliteit, industrie, gebouwde omgeving en landbouw.

Concept

Probleem van netcongestie Het Nederlandse elektriciteitsnetwerk kan de snelheid van de energietransitie momenteel niet aan. Het aanbod (zon, wind) en de vraag (warmtepompen, elektrisch vervoer, nieuwbouw) groeit harder dan het elektriciteitsnetwerk zelf, met netcongestie tot gevolg. Maatregelen om de congestie aan te pakken zijn uitbreiding van het stroomnet, slimmer benutten van het net en met energiehubs vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen. Voor deze maatregelen is ruimte nodig. De situatie in Gelderland is nijpend, met als gevolg dat tot 2030 geen nieuwe zware bedrijfsaansluitingen mogelijk zijn. Maar ook de aansluiting van nieuwe woningen, voorzieningen en verduurzamingsprojecten zijn niet langer te garanderen. Naar een klimaatadaptieve leefomgeving Ons klimaat verandert en de gevolgen daarvan zijn steeds duidelijker merkbaar. Door klimaatverandering zal het in Nederland in alle seizoenen warmer zijn, met meer tropische dagen en minder vorstdagen. De winters worden natter en de zomers droger, ook ontstaan er zwaardere buien. Nederland is bovendien kwetsbaar voor een stijging van de zeespiegel. Schoon en voldoende drinkwater De stijging van het aantal inwoners en de langere perioden van hitte en droogte vergroot de druk op het drinkwater.

Drinkwaterbedrijf Vitens heeft aangekondigd dat er een risico is dat vanaf 2030 de levering van drinkwater niet meer onder alle omstandigheden kan worden gegarandeerd, bijvoorbeeld bij de aansluiting van nieuwbouw of in lange perioden van droogte. Naar een circulaire economie Nederland, de regio en gemeente Nijmegen zetten in op de transitie naar een circulaire economie. In samenwerking met de Groene Metropoolregio streven we ernaar om uit te groeien tot een nationaal en internationaal bekende circulaire topregio. Hoe de circulaire economie er precies uit komt te zien, is echter onduidelijk. Bijvoorbeeld op welke schaal de kringlopen gesloten worden. Die onduidelijkheid leidt tot onzekerheid over de ruimtelijke effecten van de transitie naar een circulaire economie. Biodiversiteitsverlies Het aandeel en de kwaliteit van natuur en water neemt af in Nederland. De invloed van landbouw, bedrijven en verkeer op de kwaliteit van natuur en water in Nederland is door de stikstofcrisis een belangrijk onderwerp geworden. Nieuwe regels en uitspraken van rechters zorgen voor strenger nationaal beleid om natuur en water te beschermen.

1.5 NIJMEGEN IN DE REGIO, PROVINCIAAL EN LANDELIJK PERSPECTIEF 1.5.1 Rijk van Nijmegen Van oudsher kent het Rijk van Nijmegen een sterke ruimtelijk-functionele samenhang. De zeven gemeenten van het Rijk van Nijmegen werken op allerlei vlakken samen. In 2025 is door colleges van deze gemeenten een visie en samenwerkingsagenda vastgesteld waarin de opgaven in het ruimtelijk, economisch en sociaal domein centraal staan. Het Rijk van Nijmegen is verlengd lokaal bestuur en heeft geen eigen regiobureau of uitvoeringsorganisatie.

1.5.2 Groene Metropoolregio Nijmegen maakt onderdeel uit van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. De regio groeit hard en heeft elkaar nodig bij invulling van de ruimtelijke opgaven. Daarom werken we samen op thema's zoals verstedelijking, economie, bereikbaarheid, recreatie, natuur en water. Regionaal is afgesproken dat woningbouw zoveel mogelijk plaatsvindt in bestaande steden en dorpen. Zo behouden we het groene landschap in onze regio. We zetten in de regio sterk in op de gezamenlijke opgave van de mobiliteitstransitie via de fiets, openbaar vervoer en alternatieven voor de auto. Regionaal zetten we ook in op (nieuwe) recreatieve uitloopgebieden om de recreatiemogelijkheden voor inwoners te vergroten en recreatiedruk te spreiden. Op die manier geven we invulling aan de regionale verstedelijkingsstrategie voor ‘Meer landschap, meer stad’. Hiervoor zijn afspraken gemaakt met de provincie Gelderland (regioarrangement)

7

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

en het Rijk (NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen Foodvalley). Daarnaast zijn er onder andere afspraken over woningbouw en nieuwe werklocaties en herstructurering (RPW).

Concept

1.5.3 Provincie Gelderland

8

Nijmegen draagt bij aan de provinciale omgevingsvisie: Gaaf Gelderland. Doel van deze visie is een gezond, veilig, schoon en welvarend Gelderland. Hierin staan oplossingsrichtingen voor grote bovenlokale vraagstukken centraal, zoals het energievraagstuk, de klimaatverandering, uitputting van grondstoffen, kwetsbare biodiversiteit, verdere verstedelijking en de toenemende mobiliteit. Met de provincie maken we regionale afspraken over woningbouw en werklocaties. De provincie vindt dat omgevingsvisie Gaaf Gelderland uit 2018 niet meer actueel is en toe is aan vernieuwing. In januari 2024 is gestart met een traject om de omgevingsvisie te vernieuwen. De provincie wil zoveel mogelijk mensen en organisaties de kans geven om mee te doen in dit traject (participatie). Zowel inwoners als professionele partijen (denk aan bedrijven, organisaties, stichtingen, belangenvertegenwoordigers). Het centrale doel van meedoen (participatie) is voor alle inwoners en partijen hetzelfde. Het gaat steeds om raadplegen en informeren om te komen tot een goede afweging door Provinciale Staten. De besluitvorming ligt bij Provinciale Staten van Gelderland. In de provinciale omgevingsverordening staan regels die gelden voor alle inwoners, bedrijven of medeoverheden. Zo staat er in de omgevingsverordening wat de voorwaarden zijn om bepaalde activiteiten uit te voeren.

Zoals buiten iets bouwen, aanleggen of organiseren. Ook staat er in de omgevingsverordening of er een vergunning of melding nodig is. Daarnaast zijn er regels speciaal voor gemeenten of waterschappen. Die regels gaan vooral over ruimtelijke plannen, water, bodem en verkeer. Gemeenten moeten deze regels overnemen in hun gemeentelijke omgevingsplannen en waterschappen in hun waterschapsverordening.

1.5.4 Het Rijk Samen met het Rijk werkt Nijmegen aan twee grootschalige woningbouwlocaties: Nijmegen Stationsgebied en Nijmegen Kanaalzone. In de landelijke grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties wordt een groot deel van de landelijke woningbouwopgave gerealiseerd. Het Rijk wijst in zijn Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vier prioriteiten aan: ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie, een duurzaam en (circulair) economisch groeipotentieel, sterke en gezonde steden en regio’s, en een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Het Rijk werkt aan een nieuwe nota ruimte. Hiervoor is een voorontwerp gemaakt. Het voorontwerp volgt op de contourennotitie van het Rijk uit oktober en is een tussenstap op weg naar een ontwerp Nota Ruimte en vervolgens een definitieve Nota Ruimte, die een voor het Rijk bindende visie vormt.

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

Nijmegen in de regio

Illustratieve weergave van Nijmegen als groeiende stad in de regio Studio D / gemeente Nijmegen

9

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

1.6 LEESWIJZER De omgevingsvisie is opgebouwd uit verschillende delen. Het eerste deel bestaat uit hoofdstukken 1, 2 en 3. Hoofdstuk 1 beschrijft de context waarbinnen de omgevingsvisie is opgesteld. In hoofdstuk 2 beschrijft Nijmegen op welke manier participatie heeft plaatsgevonden. In hoofdstuk 3 staat hoe Nijmegen naar de ontwikkeling van de stad kijkt en hoe we hieraan richting geven. Daarna volgt hoofdstuk 4 (deel 2) waarin de hoofdlijnen van het beleid zijn beschreven. Het derde deel bestaat uit hoofdstukken 5 en 6. In hoofdstuk 5 wordt het ruimtelijk beleid beschreven. De hoofdlijnen van het beleid en het ruimtelijk beleid worden in hoofdstuk 6 vertaald naar de negen stadsdelen van Nijmegen. We sluiten de omgevingsvisie af met een hoofdstuk (7) (deel 4) over de inzet van beleidsinstrumenten, monitoring en evaluatie.

2 PARTICIPATIE: SAMEN IN GESPREK MET ONZE STAD 2.1 INLEIDING Bij het gesprek met de stad hebben we volgens twee kernprincipes gehandeld: integraal en open. Hiermee handelen we in de geest van de Omgevingswet. Daarnaast past dit bij de Nijmeegse kijk op participatie en democratische vernieuwing. ‘Integraal’ betekent dat deelnemers met diverse belangen (professionele partijen, bewoners, gemeente) met elkaar in gesprek gaan en dat we aandacht hebben voor tegengeluiden en voor belangen van partijen die niet fysiek aan tafel zitten. ‘Open’ betekent dat we transparant zijn over resultaten van bijeenkomsten/gesprekken, dat we aansluiten bij lopende initiatieven en netwerken in de stad en de Groene Metropoolregio en dat uitleg gegeven wordt over de belangenafwegingen en de keuzes die gemaakt en de prioritering die bepaald worden in de visie.

2.2 PARTICIPATIE OMGEVINGSVISIE 2.2.1 Inleiding Voor de actualisatie van de omgevingsvisie is een participatieplan opgesteld.

2.2.2 Doelen participatie •

•

• •

Belanghebbenden een stem geven: we geven belanghebbenden de kans om aan te geven wat vanuit hun perspectief belangrijk is voor de stad en hoe zijn kijken naar de dilemma’s waar we voor staan. Plannen beter maken: veel kennis over de stad zit bij inwoners, bedrijven en organisaties. Door goed te luisteren naar de belangen, wensen, ideeën en zorgen van belanghebbenden, kunnen we betere plannen en visies maken. Creativiteit en uitvoeringskracht aanboren: vele stakeholders onderschrijven de uitgangspunten uit de omgevingsvisie en willen bijdragen aan de uitvoering ervan. Inhoudelijke kwaliteit van besluitvorming verbeteren: Samen maken we de stad. Als belangen vroegtijdig en breed worden meegewogen, meer perspectieven worden ingebracht en meer gebruik wordt gemaakt van de kennis en de creativiteit van de stad, dan wordt de inhoudelijke kwaliteit van besluiten hoger. Als we belanghebbenden vanaf het begin meenemen in de actualisatie, groeit het inzicht en begrip voor belangen van anderen en ook voor de dilemma’s waar we als stad voor staan. Een grotere gedragenheid helpt bij het vervolgproces en de besluitvorming die plaats gaat vinden aan het eind van dit proces.

2.2.3 Participatieonderdelen Er wonen meer dan 189.000 mensen in Nijmegen. Met iedereen in gesprek gaan is niet mogelijk. Wel vindt de gemeente Nijmegen het wenselijk dat de omgevingsvisie zo veel mogelijk aansluit bij het perspectief van bewoners uit de stadsdelen. Uit ervaring weten we dat maar een beperkt deel van de inwoners participeert in beleidsprocessen. Dat is niet alleen in Nijmegen zo, maar ook landelijk. We hebben er rekening mee gehouden dat we niet alle belanghebbenden zullen horen. We zien dat niet als een gegeven en zetten daarom extra in om verschillende groepen te bereiken. Bovendien wil niet iedere stakeholder op dezelfde wijze betrokken worden. Vandaar dat we op verschillende manieren contact gelegd hebben. In het participatieverslag 'Samen in gesprek over onze stad’ zijn de uitkomsten van deze participatieonderdelen in woord en beeld opgenomen.

10

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

Stadspanel Voor de actualisatie van de omgevingsvisie hebben we meermaals het Nijmeegse stadspanel ingezet in de verkenningsfase. In oktober 2023 is de peiling ‘Groeien binnen de bestaande stad?’ uitgezet onder de panelleden van het stadspanel. In oktober 2023 is de peiling ‘Groeien binnen de bestaande stad?’ uitgezet onder de panelleden van het stadspanel. In oktober 2023 is ook de stadpeiling ‘Gezonde leefomgeving’ in het kader van de actualisatie van de omgevingsvisie uitgezet. De peiling ‘Energietransitie: wonen zonder aardgas’ is in februari 2024 uitgezet onder de panelleden. Stadsgesprekken In de maanden juni 2023 tot en met maart 2024 zijn verspreid over de stad stadsgesprekken gevoerd over acht inhoudelijke thema’s. Bij deze gesprekken zijn stedelijke partijen (woningcorporaties, bouwers, architecten, wijkraden, zorgpartners, kennisinstellingen etc.) uitgenodigd. • • • • • • •

Op 22 juni 2023 is de gemeente in gesprek gegaan over wonen in de stad. In deze bijeenkomst is het woonbehoeftenonderzoek besproken. Op 2 november 2023 hebben we gesproken over de plek van mobiliteit in onze prettige leefomgeving. Op 13 november is het thema bouwen binnen de grenzen van de stad besproken. Op 28 november zijn we in gesprek gegaan over ons naoorlogse erfgoed. Op 11 januari 2024 hebben we gesproken over de impact van de circulaire economie. Op 12 maart 2024 zijn we in gesprek gegaan over wonen en zorg. Op 25 maart 2024 zijn we met elkaar in gesprek gegaan over de impact van de energietransitie op Nijmegen.

Van ieder gesprek is een verslag en een infographic met de belangrijkste onderwerpen gemaakt. Deze zijn te vinden in het participatieverslag ‘Samen in gesprek over onze stad’. Gesprekken met enkele specifieke stakeholders We zijn in gesprek gegaan met een aantal specifieke stakeholders/stakeholdergroepen. De actualisatie van de omgevingsvisie van Nijmegen heeft op de agenda gestaan bij de adviescommissies, de regiogemeenten en de woningbouwcorporaties. Met hen is besproken hoe zij kijken naar de stad en de thema’s die hier in de komende jaren aan de orde zijn. De ontwerp-omgevingsvisie is in concept voorgelegd aan deze stakeholders om ze mee te nemen in de visie en ambities van de gemeente Nijmegen voor de komende jaren. De adviescommissies zijn gevraagd advies uit te brengen op de ontwerp-omgevingsvisie. Stadsdeelgesprekken Onze gekozen aanpak heeft zich in de fase van het maken van de gebiedsuitwerkingen gericht op het scherp(er) krijgen van het bewonersperspectief. Hiertoe zijn stadsdeelgesprekken georganiseerd om zoveel mogelijk van de onderliggende belangen die bewoners hebben met betrekking tot de ruimtelijke opgaven in de stad in kaart te brengen. Ruim 40 bewoners zijn uitgenodigd voor een belangengesprek. Dit type gesprek is bedoeld om duidelijkheid te verschaffen over de belangen die spelen en gemeentelijke aannames te toetsen.

Bij (bijna alle) de belangengesprekken was er naast de gespreksleider een wijkregisseur van de gemeente Nijmegen aanwezig, evenals een lid van het kernteam dat verantwoordelijk is voor het schrijven van de gebiedsuitwerkingen. Dit had twee doelen: ten eerste konden de ambtenaren uit eerste hand waardevolle kennis en informatie verzamelen voor de gebiedsuitwerkingen, en ten tweede kon de relatie worden versterkt tussen de gemeente en bewoners. Iets wat de gemeente ook op langere termijn ambieert. De gesprekken zijn gevoerd als informatief gesprek en niet in de vorm van een dialoog of discussie. De gemeente heeft deelgenomen aan de gesprekken om te luisteren en niet om beleidskeuzes toe te lichten of te vertegenwoordigen. Er zijn in de gesprekken geen keuzes of afspraken gemaakt. In ieder stadsdeel, behalve in stadsdeel Centrum, is met bewoners gesproken die zijn aangedragen door de wijkregisseurs op basis van de contacten die zij in de stadsdelen hebben met de wijkraden. De bewoners met betrokkenheid bij de wijkraad kennen de wijken en de omstandigheden in de stadsdelen en hebben een goed beeld wat er leeft in de wijk. De gesprekspartners verschillen in leeftijd, afkomst, opleidingsniveau en beroep, maar delen allemaal een diepgaande betrokkenheid bij de stad Nijmegen.

De gesprekken hebben plaatsgevonden op persoonlijke titel zonder dat de gesprekspartners alle bewoners hoefden te vertegenwoordigen.

11

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

In de meeste stadsdeelgesprekken zijn niet alleen de consequenties van het ruimtelijk beleid van de gemeente ten aanzien van woningbouw, milieu/duurzaamheid en transities ten aanzien van warmte, energie en mobiliteit onderwerpen van gesprek geweest. Ook de wijze waarop de gemeente Nijmegen de bewoners betrekt bij het maken van beleid, het uitvoeren van projecten en het oplossen van problemen in de leefomgeving zijn aan bod gekomen.

Concept

3 TOEKOMSTBEELD

12

3.1 INLEIDING In dit hoofdstuk beschrijft Nijmegen de centrale ambitie, leidende principes en de hoofddoelen richting 2050. Met de centrale ambitie beschrijft Nijmegen wat we richting 2050 proberen te bereiken: een nabije en rechtvaardige stad. De leidende principes vertellen waar Nijmegen rekening mee houdt in de ontwikkeling van de stad.

3.2 CENTRALE AMBITIE: EEN NABIJE EN RECHTVAARDIGE STAD 3.2.1 Inleiding Nijmegen heeft de ambitie om in 2050 een nabije en rechtvaardige stad te zijn. Nijmegen wil namelijk dat huidige en toekomstige generaties goed, gezond en veilig kunnen wonen, werken en verblijven in Nijmegen.

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

3.2.2 Nabije stad

Concept

Centrale ambitie: De nabije en rechtvaardige stad

Studio D / gemeente Nijmegen

Om onze ambitie voor 2050 waar te maken en daarbij de groei van de stad op een duurzame en gezonde manier vorm te geven, kiest Nijmegen ervoor toe te werken naar een nabije stad. Met een nabije stad bedoelt Nijmegen twee dingen: • Ruimtelijke nabijheid: de ambitie om gebruikers van Nijmegen de mogelijkheid te bieden om voorzieningen voor het dagelijkse leven, als dit mogelijk is, op loop- of fietsafstand te bereiken. Waar het kan streven we functiemenging na. De openbare ruimte is bij voorkeur zo ontworpen dat het een compacte stad kan dragen. • Sociale nabijheid: de ambitie om inwoners de mogelijkheid te bieden deel te laten nemen aan de samenleving, elkaar, of nieuwe mensen te ontmoeten, de mogelijkheid om te werken aan het bouwen van gemeenschappen en dat bedrijven ideeën kunnen uitwisselen. Dit zorgt voor een sterke sociale basis, sociale cohesie, culturele diversiteit, inclusiviteit en economische vernieuwing. Bij sociale

13

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

nabijheid hoort ook elkaar de ruimte geven, eigen verantwoordelijkheid nemen en plek bieden aan mensen die ondersteuning nodig hebben.

Concept

Visie en opgaven Omgevingsvisie 2050

Studio D / gemeente Nijmegen

3.2.3 Rechtvaardige stad Nijmegen wil een rechtvaardige stad zijn. Alle opgaven waar Nijmegen voor staat, vragen een politieke keuze en richting. Nijmegen wil hierbij rechtvaardige keuzes maken over de verdeling van lusten en lasten. Nijmegen heeft aandacht voor verschillende onderdelen van ruimtelijke rechtvaardigheid. Zoals in de mobiliteitstransitie, klimaatadaptatie en het versterken van ontmoetingsplekken en voorzieningen.

3.2.4 Illustratie nabije en rechtvaardige stad Om het toekomstbeeld inzichtelijk te maken is een illustratie gemaakt van Nijmegen in ontwikkeling richting 2050. Dit beeld laat schetsmatig zien welke opgaven in Nijmegen spelen en landen. Zo is te zien dat Nijmegen werkt aan verschillende hoogstedelijke gebieden rondom openbaar vervoersknooppunten. Daarnaast zijn de economische ontwikkeling, verduurzaming en klimaatadaptatie schetsmatig uitgebeeld.

3.3 LEIDENDE PRINCIPES 3.3.1 Inleiding Niemand kan voorspellen hoe de wereld er in 2050 uitziet. De ontwikkeling van een stad is een dynamisch proces. Daarom is deze omgevingsvisie geen blauwdruk voor 2050. We vinden het belangrijk om in de ontwikkeling van de stad vast te houden aan onderwerpen die we belangrijk vinden. Daarom werkt Nijmegen met leidende principes.

3.3.2 Samen met de stad en de regio Nijmegen is trots op haar inwoners, bedrijven en instellingen en werkt samen om onze doelen te halen. We blijven in gesprek met de stad. We vragen binnen hun mogelijkheden een actieve houding van onze

14

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

inwoners. We hebben oog voor de regionale effecten, samenhang en kansen voor regionale samenwerking bij het maken van keuzes.

Concept

3.3.3 Slim ruimtegebruik De ruimte in Nijmegen is schaars. Daar willen we dus zuinig mee omgaan. Daarom proberen we zoveel mogelijk functies slim te combineren, passend binnen ons idee van een nabije en rechtvaardige stad. Zo komen we tot een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Vertrekpunt bij nieuwe ontwikkelingen is de ruimtelijke eigenheid van een gebied. De mobiliteitstransitie is belangrijk om te kunnen werken aan een goed gebruik van de schaarse ruimte. Water en bodem zijn richtinggevend in wat qua ruimtelijke ontwikkeling en ruimtegebruik mogelijk is.

3.3.4 Werken aan de brede welvaart Nijmegen heeft een brede blik op de ontwikkeling van de stad. Wanneer we werken aan de uitvoering van de omgevingsvisie in beleid, of projecten bekijken we ze vanuit verschillende perspectieven: de mens, de planeet en de economie. Nijmegen streeft hierbij naar een eerlijke verdeling van lusten en lasten. We staan in ons denken stil bij de gevolgen van keuzes voor de gebruikers van de stad. We staan in ons denken ook stil bij de gevolgen elders en voor toekomstige generaties.

3.3.5 De rechtvaardige stad In Nijmegen vinden we ruimtelijke rechtvaardigheid cruciaal voor een inclusieve en eerlijke stad. We willen dat ruimtelijke ontwikkelingen bijdragen aan kansengelijkheid en sociale verbinding en dat iedereen zich thuis voelt in de stad. Hierbij hebben we aandacht voor verschillen tussen stadsdelen en investeren we waar nodig ongelijk voor gelijke leefkwaliteit. Zo bouwen we samen aan een stad waarin iedereen, ongeacht achtergrond of woonplek, eerlijke kansen krijgt om zich te ontwikkelen en volwaardig mee te doen.

3.3.6 Bijdragen aan de gezonde leefomgeving Bij de groei en ontwikkeling van de stad beschermen, bevorderen en faciliteren we actief de gezondheid van onze inwoners. We zorgen voor een groene, gezonde én klimaatbestendige leefomgeving. Door een schoon milieu te waarborgen en negatieve omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling en hittestress te verminderen, beschermen we de gezondheid van inwoners. We faciliteren gezondheid door een beweegvriendelijke, groene en veilige omgeving in te richten, met voldoende aantrekkelijke voorzieningen en ruimte voor ontmoeten. Een prettige en veilige leefomgeving draagt bij aan welzijn en gelijke kansen voor iedereen.

3.3.7 Ontwikkelingen dragen bij aan de hoofdlijnen van het beleid Nijmegen werkt aan de nabije en rechtvaardige stad via 4 beleidshoofdlijnen. Deze zijn: de sociale en gezonde stad, de aantrekkelijke stad, de economisch veerkrachtige stad en de duurzame stad. We proberen zoveel mogelijk kansen te benutten om deze hoofdlijnen te combineren. Ontwikkelingen dragen bij aan de hoofdlijnen van het beleid. Als het nodig is geven we onze hoofddoelen prioriteit. Dat betekent dat gezondheid, woningbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en circulariteit prioriteit krijgen.

3.4 WERKEN MET DE LEIDENDE PRINCIPES De leidende principes zijn toegepast in deze omgevingsvisie. Ze hebben daarmee invloed gehad op de hoofdlijnen van het beleid en de ruimtelijke strategie. Bij het maken van thematisch beleid voor de fysieke leefomgeving, gebiedsvisies, ruimtelijke projecten en bij ruimtelijke initiatieven uit de stad, neemt Nijmegen de leidende principes mee. Hiermee geven we richting aan de toekomst en dagen we uit om te komen tot innovatieve ideeën en oplossingen.

4 BELEIDSDOELEN 4.1 HOOFDLIJNEN VAN BELEID In het vorige hoofdstuk heeft Nijmegen beschreven dat het de ambitie heeft een nabije en rechtvaardige stad te zijn. Nijmegen bereikt dit door te werken aan vier 'hoofdlijnen van beleid': • We zijn een Sociale en gezonde stad. Daarmee laat Nijmegen zien hoe we gezondheid beschermen en bevorderen door het creëren en behouden van een gezonde leefomgeving. Daarnaast bevorderen we een inclusieve, veilige en veerkrachtige stad met een sterke sociale basis. • We zijn een Economisch veerkrachtige stad. Daarmee laten we zien hoe we werken aan een toekomstbestendige economie die duurzaam is en de brede welvaart van onze inwoners bevordert.

15

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

•

•

We zijn een Aantrekkelijke stad. Daarmee laat Nijmegen zien hoe we werken aan rechtvaardige mobiliteit, voldoende ruimte voor wonen en het behouden van ons waardevolle erfgoed en landschap. We zijn een Duurzame stad. Daarmee laten we zien hoe we werken aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, een klimaatneutrale stad en een circulaire economie.

Concept

Vier hoofdlijnen van het beleid

Studio D / gemeente Nijmegen

Deze vier hoofdlijnen van het beleid worden in dit hoofdstuk uitgelegd.

4.2 HOOFDDOELEN Naast de hoofdlijnen van beleid, hanteert Nijmegen vier hoofddoelen die we in ieder geval willen bereiken. Met deze hoofddoelen stellen we dus prioriteiten voor ons beleid voor de fysieke leefomgeving. • • •

•

Het doel is het terugdringen van het woningtekort tot 2%. Om dat te bereiken zetten we van 2024 tot 2040 in op toevoeging van 17.000 tot 22.000 woonruimten. In 2030 hebben we het doel van 55% CO2 reductie behaald. Nijmegen is in 2050 klimaatneutraal en draagt bij aan een volledig-circulaire economie. We hebben het doel een gezonde stad te zijn. Nijmegen werkt continu aan een gezonde fysieke leefomgeving. Dat drukken we daarom niet in de tijd uit. Wel zijn we in 2030 een beweegvriendelijke stad. In 2050 willen we de stad klimaatadaptief hebben ingericht. De prioritaire gebieden willen we in 2035 klimaatadaptief met voorrang hebben aangepakt. Maar er zal meer tijd nodig zijn voordat de gebieden volledig klimaatadaptief zijn.

In het vorige hoofdstuk heeft Nijmegen beschreven dat het de ambitie heeft een nabije en rechtvaardige stad te zijn. Nijmegen bereikt dit door te werken aan 4 beleidshoofdlijnen: de sociale en gezonde stad, de aantrekkelijke stad, de economisch veerkrachtige stad en de duurzame stad. Deze ‘hoofdlijnen van het beleid’ worden in dit hoofdstuk uitgelegd.

4.3 HOOFDLIJN: SOCIALE EN GEZONDE STAD

16

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

4.3.1 Inleiding

17

Nijmegen werkt aan een gezonde stad waar mensen gezond kunnen leven. Nijmegen wil graag een beweegvriendelijke stad zijn. Omdat de stad verstedelijkt en intensiever wordt bebouwd, is het belangrijk dat er genoeg aandacht is voor de gezonde leefomgeving. Ruimte voor o.a. groen, bewegen, ontspanning, verbinding en ontmoeten is dan essentieel voor inwoners om gezond te kunnen blijven leven. Volgens Nijmegen is een sociale en gezonde stad: • Een stad die als prettig wordt ervaren, en die uitnodigt tot gezond gedrag zoals bewegen, sporten en gezond eten. • Een stad waar gewerkt wordt aan een gezond milieu en een groene, gezonde en klimaatbestendige omgeving. • Een stad met ruimte voor ontmoeten, werk en een sterke sociale basis. Met gemengde wijken waar voldoende ruimte is voor ontmoeten en verbinden voor iedereen. • Een stad waar de negatieve omgevingsfactoren zo min mogelijk invloed hebben op de gezondheid.

Een gezonde leefomgeving is een breed thema dat verschillende beleidsterreinen en thema’s raakt. Dit vraagt om samenwerking tussen verschillende beleidsterreinen. Diverse thema’s komen terug in andere hoofddoelen. Om gezondheid onderdeel te maken van ruimtelijke ontwikkelingen definiëren we acht onderwerpen die richting geven aan een gezonde leefomgeving.

4.3.2 We stimuleren een beweegvriendelijke omgeving 4.3.2.1 Wat is de opgave? Bewegen is belangrijk voor de gezondheid van iedereen. Nijmegen wil een stad zijn die mensen stimuleert, faciliteert en uitdaagt om te bewegen. Wandelen voor plezier staat in Nederland bovenaan de lijst van de meest ondernomen vrijetijdsactiviteiten en de trend is dat bewegen in de openbare ruimte toeneemt. Tegelijkertijd verdicht de stad en wordt de openbare ruimte schaarser. Daarom is het belangrijk dat we bij de infrastructuur in de stad oog voor de menselijke maat hebben en voldoende ruimte blijven creëren voor bewegen. Om te zorgen dat de stad in de toekomst leefbaar en bereikbaar blijft, moeten we inzetten op de mobiliteitstransitie. Ook is er ruimte nodig voor ontmoeting, georganiseerde én ongeorganiseerde sporten. Ongeveer de helft van de volwassen Nijmegenaren sport ongeorganiseerd en doet dat alleen of met iemand anders. Bewegen en ontmoeten, op welke manier dan ook, dragen bij aan de sociale en motorische ontwikkeling van kinderen, verlagen het risico op ziekten, en stimuleren sociale verbinding en participatie van inwoners. Openbare ruimten en voorzieningen voor bewegen en ontmoeten moeten goed onderhouden, verspreid en toegankelijk zijn. We vinden het belangrijk dat deze plekken voor alle inwoners beschikbaar zijn, dus hebben we extra aandacht voor toegankelijkheid.

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

Bewegen, ontmoeten, spelen en sporten

Illustratieve weergave van veilige sport- en wandelroutes door de stad Studio D / gemeente Nijmegen

18

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

4.3.2.2 Hoe gaan we dit doel bereiken?

19

Bij de (her)inrichting van infrastructuur geven we zo veel mogelijk ruimte aan voetgangers, fietsers en goed openbaar vervoer. Ook bieden we alternatieven voor de auto, zoals stadsrandhubs en deelmobiliteit. We creëren een infrastructuur die voetgangers en fietsers een veilige, comfortabele route biedt en die actief vervoer de aantrekkelijkste keuze maakt. We willen primaire voorzieningen actief inrichten op voetgangers en fietsers om de druk van auto’s te verminderen. Dit zorgt voor een veilige en overzichtelijke omgeving, met ruimte voor bewegen en groen, waarbij de auto soms op afstand staat. Met het BOSS-kader (Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen) realiseren we een dekkend netwerk per stadsdeel voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. We zorgen voor een paar grote groene sociale knooppunten, dit zijn plekken voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten voor 0 tot 100 jaar. Ook zorgen we voor goede kleine ontmoetplekken in de buurt en ruimte voor spelen op straat en in het groen. We verbinden deze plekken met veilige routes, zodat kinderen eerder zelfstandig op pad kunnen en er een gevarieerd speellandschap ontstaat. Ook zorgen veilig, goed begaande routes naar speelplekken ervoor dat ouderen en bewoners met een beperking deze plekken goed kunnen bereiken.

We vinden speel- en ontmoetruimte belangrijk voor de gezondheid en welzijn van kinderen, maar ook voor het leefklimaat van de buurt. Het gaat daarbij zowel om ingerichte speel- en sportplekken als om bespeelbare openbare ruimte. Immers, kinderen spelen overal. Met het BOSS-kader en uitvoeringsprogramma geven we concreet invulling aan deze ambitie. De groene sociale knooppunten combineren we als dit mogelijk is met koelteplekken. Voor georganiseerde sporten reserveren we voldoende ruimte voor sportfaciliteiten. Voor ongeorganiseerd sporten hebben we de ambitie de openbare ruimte zo in te richten dat deze uitnodigt tot bewegen en sporten. Verspreid over de stad wijzen we, per stadsdeel, één of meer bovenwijkse beweegnetwerken aan. Dit netwerk bestaat uit groen, beweegvoorzieningen en routes die uitnodigen om in beweging te komen voor alle doelgroepen uit de hele stad. Deze plekken vragen om veel ruimte en dragen ook bij aan onze ambitie om het regenwater zoveel mogelijk vast te houden en te infiltreren. We maken werk van de ‘vernieuwingsgolf openbare ruimte’ en kiezen bij onderhoud en vervanging voor een toegankelijke en toekomst bestendige openbare ruimte met meer groen, die veilig is en ruimte biedt voor klimaatadaptatie, ontmoeting, sport, spel en beweging.

4.3.3 We zorgen voor een gezond milieu 4.3.3.1 Wat is de opgave? Een goede milieukwaliteit, met schone lucht, water en bodem, een rookvrije omgeving, minder lawaai en beperkte geur- en lichthinder. Met de toenemende druk op de openbare ruimte is het extra belangrijk om een gezond milieu te waarborgen. Binnenkort worden, op basis van WHO-advies uit 2021, nieuwe EU-grenswaarden voor luchtkwaliteit vastgesteld. Stille plekken zijn belangrijk om de drukte te ontlopen en te ‘ontstressen’. Rust in eigen huis is nodig, maar ook een rustige plek niet te ver van huis.

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

Gezonde leefomgeving

Illustratieve weergave van plekken, bezigheden en korte routes ten behoeven van BOSS Studio D / gemeente Nijmegen

20

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

4.3.3.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Met de actieve deelname aan het landelijk Schone Lucht Akkoord (SLA) en het uitvoeringsprogramma “Op weg naar een gezonde luchtkwaliteit 2020-2030” werken we aan het verminderen van de uitstoot van schadelijke stoffen van de verschillende bronnen in combinatie met voldoende afstand tussen bronnen en gevoelige groepen. Op termijn streven we ernaar om te voldoen aan de recente WHO-advieswaarden. We zetten in op het ontmoedigen van houtstook door middel van voorlichting, communicatie en financiële prikkels om te stoppen met het stoken van hout. Een stadsbreed (gedeeltelijk) verbod op houtstook blijkt in de praktijk lastig. Houtstook veroorzaakt overlast en gezondheidsschade. Het streven is met deze genoemde maatregelen een verbetering van de luchtkwaliteit te bereiken én minder overlast voor omwonenden. Mocht dit niet voldoende blijken, dan kijken we binnen het programma luchtkwaliteit naar aanvullende maatregelen. We streven naar schoon en emissieloos bouwen, zowel voor circulariteit, energietransitie als voor een goede luchtkwaliteit. We nemen maatregelen voor schone mobiliteit, zowel op de weg als op het water. We stellen een agenda voor uitstootvrije mobiliteit op. Dit doen we om de luchtkwaliteit en daarmee gezondheid van inwoners te verbeteren én om bij te dragen aan klimaatdoelstellingen.

Binnen de kaders van de gebiedsvisie TPN-West werken we aan vermindering van de milieudruk (uitstoot schadelijke stoffen zoals NOx en Zeer Zorgwekkende Stoffen; hinder van geur, geluid en trillingen en externe veiligheid) op de directe omgeving en omliggende woonwijken. Ook streven we naar duurzaam transport en mobiliteit over weg en water voor TPN West. Bij zowel vergunningverlening als bij de ontwikkeling van ruimtelijke projecten, sturen we erop dat er geen geurgevoelige gebouwen en locaties boven de in ons beleid vastgestelde richtwaarde komen te liggen. We wijzen geurgevoelige gebouwen en locaties aan in het omgevingsplan en voeren actief toezicht uit op de emissies van geur. We zorgen ervoor dat we beschikken over een actueel inzicht van de geuremissies door bedrijven. Aandachtspunt is geplande hoogbouw waarbij geurbelasting anders kan zijn dan op maaiveld. We beschermen omwonenden tegen industriële emissies door vergunningen van bedrijven tijdig te actualiseren en zo scherp mogelijk te vergunnen. We houden daarbij, zoveel als redelijkerwijs mogelijk, rekening met cumulatie. Op basis van de recent aangepaste Richtlijn Industriële Emissies wordt zoveel mogelijk aan de onderkant van de BBT (Best Beschikbare Technieken) range vergund. We communiceren daarbij actief naar omwonenden en betrekken hen hierbij.

We stimuleren bedrijven om invulling te geven aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. We voeren actief toezicht uit op de emissies van schadelijke stoffen door bedrijven en zorgen ervoor dat we een actueel inzicht hebben van de emissies door bedrijven. We continueren of stellen Nijmeegse waarden vast in ons omgevingsplan op het gebied van lucht, geluid en bodem. Hierbij kan differentiatie ontstaan tussen verschillende gebieden in het omgevingsplan. Dit gebeurt zoveel mogelijk in overeenstemming met bijvoorbeeld GGD-advieswaarden voor lucht en geluid. Bestaande voorbeelden zijn strengere waarden voor geluid in woongebieden. Bij ontwikkelingen houden we voldoende afstand tussen schadelijke bronnen en gevoelige bestemmingen zoals woningen, scholen en kinderopvang, zoveel mogelijk in overeenstemming met de landelijke GGD-richtlijn.

4.3.4 We zorgen voor een groene, gezonde én klimaatbestendige omgeving 4.3.4.1 Wat is de opgave? Een gezonde stad vraagt om voldoende groen en aanpassingen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Het KNMI voorspelt dat door klimaatverandering de gemiddelde temperatuur stijgt en dat warme tropische dagen vaker zullen voorkomen. Om voorbereid te zijn op klimaatverandering is het belangrijk dat inwoners worden beschermd tegen perioden van (extreme) hitte en bovenmatige blootstelling aan uv-straling. Groen werkt daarbij verkoelend doordat het schaduw biedt en water verdampt. Het is daarom belangrijk dat er voldoende groen aanwezig is in de stad. Omdat de stad aan het verdichten is, hebben we expliciet aandacht voor de balans tussen intensiever bebouwen en vergroenen. Naast dat groen belangrijk is voor klimaatadaptatie speelt het ook een belangrijke rol bij een gezonde leefstijl en de mentale gezondheid van mensen. Groen dichtbij huis en voldoende groen in de stad zijn van cruciaal belang voor de gezondheid van onze inwoners. Het vermindert stress en bevordert ontspanning.

4.3.4.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? We hebben de ambitie dat groen voor iedereen bereikbaar is en van goede kwaliteit is voor zowel mensen als dieren en planten. We willen dat inwoners op korte afstand van hun woning kunnen ontspannen en

21

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

genieten in het groen. Van groene sociale knooppunten, plantsoenen, buurtparkjes en stadstuinen tot bosschages en parken met meer natuurlijk groen, allen met voldoende schaduw. In de paragraaf ‘Duurzame Stad’ worden meer maatregelen toegelicht.

4.3.5 We zorgen voor voldoende ruimte voor ontmoeten en verbinden in de wijken

Concept

4.3.5.1 Wat is de opgave? Ruimte voor ontmoeten en verbinden is cruciaal voor de gezondheid van inwoners en een sterke sociale basis. In tijden van individualisering is het extra belangrijk dat de omgeving uitnodigt tot ontmoeting. In Nijmegen leven we samen in de stad. Je verbonden voelen met anderen is belangrijk voor de eigen gezondheid, maar ook voor de sociale cohesie in de wijk. Elkaar tegenkomen op straat, op aantrekkelijke plekken in de buurt, bij sociale wijkondernemingen, op ontmoetlocaties die door bewoners zijn opgezet, bij wijkcentra of in het centrum draagt bij aan mentaal welbevinden en verbondenheid in de wijk en in de stad. We vinden het belangrijk dat er ontmoetplekken zijn waar iedereen zich welkom en veilig voelt. Er is extra aandacht voor kwetsbare groepen, waaronder inwoners met een psychosociale of verstandelijke beperking.

4.3.5.2 Hoe gaan we dit bereiken? Ruimte voor ontmoeten creëren we in een aantrekkelijke binnenstad maar ook met goede, bereikbare, veilige en toegankelijke voorzieningen in iedere wijk die efficiënt worden gebruikt. Wat een aantrekkelijk aanbod is, is afhankelijk van de gebruikers en vereist maatwerk waarbij de behoefte van inwoners wordt meegenomen. Ook jongeren hebben recht op plekken in de openbare ruimte. Het is van belang dat er voldoende plekken zijn voor jongeren om samen buiten te komen. We zien de sportparken als een belangrijke ontmoetingsplek voor de wijken en willen toe naar (gedeeltelijk) ‘open sportparken’. Sportparken bieden overdag kansen, want dan worden ze vaak weinig gebruikt door verenigingen. We realiseren in iedere wijk groene sociale punten waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten en waar gesport en gespeeld kan worden. Waar een combinatie ligt met klimaatopgave en cultuurhistorische erfgoed, pakken we die kansen op. We experimenteren met leefstraten. Deze bieden kansen voor meer verbinding tussen mensen, vergroening en bewustwording over mobiliteitstransitie. Met inzet op ‘Ruimte voor ontmoeting’ worden inwonersinitiatieven gestimuleerd, gefaciliteerd en geaccommodeerd waar mogelijk. We hebben een activerend wijkaccommodatiebeleid met aandacht voor verbondenheid, sociale cohesie en maatschappelijke participatie.

Er is ruimte voor kunst, cultuur en creativiteit en lokaal eigenaarschap. Een veilige plek waar er ook voor kwetsbare mensen ruimte is in onze stad, vinden we belangrijk. Dit draagt bij aan een sociale stad waar ervaringen tussen bewoners uitgewisseld kunnen worden en waarin mensen makkelijker terechtkunnen voor hulp op moeilijke momenten. Initiatieven van bewoners zijn van hoge waarde voor identiteit van de buurt. Daarom willen we extra aandacht voor het onverwachte. Samenwerking in en met de stad is noodzakelijk en dit wordt in de toekomst alleen maar urgenter. Aan de basis van die samenwerking ligt het sociale netwerk. Dat zorgt ervoor dat mensen voldoende aangehaakt zijn in de maatschappij en dus mee kunnen doen. Een krachtig sociaal netwerk zorgt er ook voor dat initiatieven ontplooid worden die de ontwikkeling van de stad ondersteunen. Die initiatieven moeten steeds meer uit de maatschappij komen, overheden en maatschappelijke organisaties kunnen dat niet alleen. Cultuur kan een wezenlijke bijdrage leveren aan het tot stand brengen van die samenwerking. Met de inzet van cultuur en cultuurmakers kunnen veel meer mensen bereikt en geactiveerd worden bij stedelijke vraagstukken dan via traditionele manieren van communicatie. Ook kan met cultuur beter in beeld gebracht worden wat de behoeften en ideeën zijn.

Tenslotte inspireert de inzet van cultuur en creativiteit tot de ontwikkeling van innovatieve en vernieuwende maatschappelijke ideeën (sociale innovatie).

4.3.6 We bouwen gezond en sociaal voor iedereen 4.3.6.1 Wat is de opgave? Wonen in een gezonde, betaalbare woning in een leefbare wijk is essentieel voor de gezondheid. Vanwege het woningtekort is het niet altijd mogelijk om een (betaalbare) woning te vinden. In Nijmegen streven we naar voldoende woningen voor alle inwoners en type huishoudens, met een gevarieerd aanbod aan betaalbare, energiezuinige, levensloopbestendige, zorggeschikte en toegankelijke woningen. We zijn een inclusieve stad waar iedereen een plek kan vinden om te wonen en te leven. We werken aan toekomstbestendige en gemengde wijken, omdat dit belangrijk is voor de leefbaarheid.

22

Concept

(van 17-6-2025 9:55)

Concept

4.3.6.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? We zetten in op gemengde wijken en buurten, waar mensen zich thuis voelen en waar mensen met verschillende leefstijlen en omstandigheden elkaar tegenkomen. Op deze manier proberen we sociale draagkracht en draaglast meer met elkaar in evenwicht te brengen en kansenongelijkheid te verminderen. We bieden mogelijkheden voor gemeenschappelijke woonvormen en hebben aandacht voor kwetsbare inwoners. Echter, voor het realiseren van diverse en leefbare wijken is het niet voldoende als er alleen gemengd wordt gebouwd. Het is ook nodig om in te zetten op een stevige verbinding met de sociale basis van de wijk. Daarnaast is goede bereikbaarheid een belangrijke voorwaarde voor een goede woonkwaliteit in de stad. We hebben oog voor mobiliteitsongelijkheid en zorgen ervoor dat de mobiliteitstransitie niet alleen plaatsvindt bij nieuwbouwontwikkelingen maar ook bij bestaande wijken. Verder streven we naar voldoende voorzieningen in deze wijken en ruimte voor bedrijvigheid. Intensief verkeer geeft veel lawaai en luchtverontreiniging. Gezondheidsrisico’s van omwonenden nemen toe naarmate de afstand tot de weg kleiner is, ook wanneer de luchtkwaliteit daar aan de Europese grenswaarden voldoet.

Woningen en voorzieningen zoals een basisschool of zorginstelling waar kinderen, ouderen of mensen langdurig verblijven moeten daarom op afstand van drukke wegen worden gerealiseerd. Voor nieuwbouw van sociale huur- en betaalbare woningen geldt dat deze op eenzelfde manier als andere woningtypes afgewogen worden tegen locatiekeuzes.

4.3.7 We faciliteren functiemenging waar mogelijk 4.3.7.1 Wat is de opgave? Een goede menging van functies is belangrijk voor een gezonde leefomgeving. In Nijmegen willen we dat mensen goed kunnen wonen en werken in een fijne wijk en omgeving. De behoefte aan (maatschappelijke) voorzieningen in de wijk neemt toe door een groeiende en vergrijzende bevolking. Het combineren van functies is essentieel om optimaal gebruik te maken van de ruimte die er is. In een buurt waar wonen, werken en een gevarieerd aanbod van voorzieningen (op het gebied van zorg, winkelen, ontspanning, ontwikkeling) goed gemengd zijn, bewegen inwoners meer omdat voorzieningen lopend of met de fiets bereikbaar zijn. Dit zorgt ervoor dat meer mensen de auto laten staan en er daardoor minder luchtverontreiniging, geluidsoverlast en verkeersproblemen zijn. Goede functiemenging draagt ook bij aan levendigheid en het ontmoeten van buurtgenoten. Daarnaast maakt functiemenging gebieden met een hoge dichtheid toekomstbestendiger. Doordat een plek of ruimte voor meer doelen geschikt is, kan het zich makkelijker aanpassen aan nieuwe omstandigheden en is het minder kwetsbaar.