Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040 (concept, december 2021).pdf
Tekst van het document
Ruimte is nodig voor bijvoorbeeld transformatorhuisjes, opslag van energie in de wijk 71
enzovoort. Daarmee kunnen we ook duidelijkheid bieden aan onze inwoners over wat ze kunnen verwachten. Een helder financieel plaatje De warmtetransitie kost iedereen veel geld. We brengen in kaart wat het gaat kosten en hoe de maatregelen kunnen worden gefinancierd. Zo voorkomen we dat inwoners onnodige uitgaven doen of uitgaven moeten doen die te veel kosten. Hoe kunnen wij de voortgang monitoren Het is belangrijk dat we in onze gemeente de voortgang van de warmtetransitie en het effect van maatregelen volgen. Het doel van de energietransitie is het terugdringen van onze uitstoot van broeikasgassen met CO2 naar 0 in 2050 als voornaamste indicator. Daarom nemen we de uitstoot van CO2 binnen onze gemeente als leidraad voor onze voortgang. Wij gaan daarom de CO2-reductie jaarlijks monitoren en erover rapporteren, zodat indien nodig bijgestuurd kan worden. Voor deze monitoring gebruiken we bekende bronnen als de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat en het platform waarstaatjegemeente.nl. Ook zullen we monitoren op indicatoren zoals gasverbruik per buurt/wijk en het aantal actieve gasaansluitingen (een belangrijke indicator voor aardgasvrije woningen). Dit doen we met onze duurzaamheidsmonitor.
4.2.6 Schone luchtakkoord, beperken geluidsoverlast en sanering asbestdaken We willen een leefbare, veilige en schone gemeente zijn. Dit streven vraagt ook onze aandacht voor luchtkwaliteit, geluid en asbestsanering. In samenwerking met Regio Foodvalley werken wij aan de uitvoering van het Schone Lucht Akkoord. Met het akkoord, een inspanningsverplichting, streven wij naar een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor iedereen in Nederland te realiseren. Belangrijke componenten daarbij zijn fijnstof en stikstofoxiden. Belangrijkste bronnen zijn verkeer, landbouw, industrie en huishoudens (met name houtstook). De gezamenlijke ambitie van het akkoord is om in 2030 ten opzichte van 2016 een halvering van de gezondheidseffecten door emissies uit Nederland te bereiken. Het uiteindelijke doel is een gezonde leefomgeving te realiseren in 2050, waarbij luchtvervuiling geen ernstige gezondheidsschade meer veroorzaakt. Voor de Valleiregio ligt er een brede visie over geluid voor de onderdelen bouwen, ruimtelijke ordening en milieu. Het doel is om de overlast door geluid terug te dringen door toetsing vooraf en door toezicht en handhaving achteraf. De visie sluit aan bij de landelijke Wet Geluidhinder voor onder meer wegverkeer en railverkeer, maar biedt ook ruimte voor maatwerk, bijvoorbeeld voor het gezoneerde bedrijventerrein Arkervaart.
In de komende jaren werken wij samen met ProRail aan de plaatsing van geluidsschermen op een tiental locaties bij huizen langs het spoor. Met de partner gemeenten binnen onze omgevingsdienst willen wij ons geluidbeleid onder de Omgevingswet nader uitwerken. Wij streven naar de sanering van alle asbestdaken. Om dit doel te bereiken beschikken wij over een routekaart die wij met onze partnergemeenten binnen de OddV hebben. Wij zetten vooral in op voorlichting aan burgers en agrariërs om de gezondheidseffecten van asbest duidelijk
72
maken, stimuleren wij samenwerking en monitoren wij de voortgang van de sanering. Wij zien vooral kansen het saneren van asbest te combineren met het plaatsen van zonnepanelen.
4.2.7 Circulaire economie Nederland wil in 2050 een circulaire economie zijn. In een circulaire economie draait het om een economie zonder afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt; het gaat om hoogwaardige circulatie van materialen, waarbij energie duurzaam gewonnen wordt, water op een duurzame manier gewonnen wordt en het bronherstel wordt gemaximaliseerd, biodiversiteit wordt bewaakt en gestimuleerd, de maatschappij en cultuur worden beschermd, de gezondheid van mens en dier structureel ondersteund wordt en menselijke activiteiten gewaardeerd worden op meerdere schalen dan alleen financieel gewin (bron: zeven pilaren van de circulaire economie; Metabolic.nl). Onze keuzes in de Omgevingsvisie raken ook de ambities voor een circulaire economie. In de Regio Foodvalley werkt onze gemeente samen met andere partners samen aan circulaire innovaties en verdienmodellen in het programma Living Lab Foodvalley Circulair. Dit programma is onderdeel van de Strategische Agenda Regio Foodvalley 2020 – 2025 waaraan onze gemeente zich verbonden heeft. De regionale partners willen samen de transitie naar een circulaire economie versnellen. Zij hebben de ambitie om in de Regio Foodvalley een brede circulaire beweging op gang te brengen. Vooral om te experimenteren en innoveren in de praktijk.
Wij willen als gemeente Nijkerk samen optrekken met het bedrijfsleven, het onderwijs en maatschappelijke organisaties om het beste vestigingsklimaat te bieden voor een bloeiende economie. Dit gaat verder dan ruimte en bereikbaarheid alleen. In onze gemeentelijke Economische Visie beschrijven wij daarom “dat bedrijven sterker staan als ze deel uit maken van sterke netwerken en slimme ketens. Stilstand is achteruitgang. Onderlinge verbindingen gericht op innovatie zijn voorwaarden voor economische bloei. Robotiseren, digitaliseren en de transitie naar een circulaire economie; het zijn allemaal ontwikkelingen die nieuwe eisen stellen aan het vestigingsklimaat voor ondernemers. Dit vestigingsklimaat creëren we samen en het gaat hierbij om de Nijkerkse samenhang tussen bijvoorbeeld toeleveranciers en verwerkers, tussen arbeidsmarkt en onderwijs en tussen innovatie en werkomgevingen waar zaken bij elkaar komen. Natuurlijk zijn veel relaties (boven)regionaal, maar we willen wel dat het goede voor Nijkerk hier bij elkaar komt”.
4.2.8 De openbare ruimte We blijven investeren in onze openbare ruimte. In onze ‘Visie beheer openbare ruimte’ hebben wij recent vastgelegd dat “de openbare ruimte het bindmiddel in onze samenleving is. Het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten, naar hun werk gaan, spelen, sporten en ontspannen. Een aantrekkelijke (groene) openbare ruimte heeft een positieve invloed op het welbevinden van inwoners. Het beheer van de openbare ruimte is één van de belangrijkste en meest zichtbare domeinen van gemeenten. Daarom is het belangrijk dat bij dit beheer het te bereiken effect centraal staat.” Deze visie is een belangrijk
beleidskader voor ontwikkelingen in de bestaande openbare ruimte. Investeren in de openbare ruimte blijft daarom nodig.
73
Bestaande openbare ruimte De noodzaak te blijven investeren in de openbare ruimte is er enerzijds omdat deze ruimte, die grotendeels na de oorlog is aangelegd, aan moet worden gepast aan de eisen van deze tijd. Wij denken daarbij onder andere aan een stevige vergroening en aan het terugbrengen van water waar dat mogelijk en verantwoord is om het stedelijk gebied aan te passen aan het veranderende klimaat (zie paragraaf 4.2.9). In voornoemde visie staan zes beheereffecten centraal, namelijk: 1. inclusief: de openbare ruimte is er voor iedereen en fungeert als een ontmoetingsruimte voor de buurt; 2. energiek: onze wijken zijn vitaal, leefbaar en er is ruimte voor beweging. De openbare ruimte biedt aanleiding om te sporten, te bewegen en om culturele activiteiten te ondernemen. Mensen doen mee, zijn betrokken bij hun omgeving en de inrichting geeft ruimte voor creativiteit en maatwerk; 3. duurzaam: we werken aan een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving met aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit. Er is een goede balans tussen veel groen, een schone leefomgeving, wateropvang en kansen voor de biodiversiteit. De openbare ruimte is circulair en wordt op een duurzame manier ingericht en beheerd; 4. ruimte: de openbare ruimte is aantrekkelijk om in te wonen, te werken, te verblijven en te recreëren.
Er is een schone, hele, veilige en prettige leefomgeving met voorzieningen die op korte afstand bereikbaar zijn. De kwaliteit van de kernen, landschappen en het beheer en onderhoud wordt gewaarborgd en zoveel mogelijk versterkt, om goed op de verwachte groei te kunnen inspelen; 5. ondernemend: de gemeente beschikt over een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een vitale economie. De inwoners en het bedrijfsleven mogen meedoen, ondernemen, ontspannen en recreëren. Er is genoeg draagvlak voor maatschappelijke en economische voorzieningen; 6. veilig: de openbare ruimte is veilig voor iedere inwoner en bezoeker. Bewoners kunnen zich veilig door hun eigen wijk, buurt of straat verplaatsen. Om deze beheereffecten concreet te maken hebben wij een ‘Stimuleringsregeling participatie beheer openbare ruimte’. Met deze speciale stimuleringsregeling bieden wij met financiële ondersteuning bewoners mogelijkheden om plannen voor de openbare ruimte (beheer of inrichting) te maken; plannen die passen bij onze visie. Er zijn zoveel initiatieven te bedenken, waarmee we samen verantwoordelijkheid nemen voor onze directe leef- en woonomgeving. Zoals het omvormen van bestrating naar beplanting om onkruidgroei te voorkomen of juist voor nog meer groen in de buurt. Gezamenlijk de buurt vrij houden van hondenpoep of een ontmoetingsplek maken voor onze kinderen en/of ouderen.
De openbare ruimte zo inrichten dat het uitnodigt tot bewegen, niet alleen voor urban sports, maar ook voor activiteiten als bootcamp, beweegpleinen, wandel- en fietsmogelijkheden, mountainbikeroutes enzovoort. Onderdeel van deze nieuwe visie is ook het werken met wijkcoördinatoren. Op deze wijze willen wij zichtbaar dichterbij en naast de inwoners staan om samen met de inwoners en andere partijen in de openbare ruimte maatwerk te leveren op straatniveau. De wijkcoördinatoren zijn er zowel voor onze inwoners als voor onze eigen gemeentelijke organisatie; echte ambassadeurs die veel weten over de wijk. Zijn er vragen of ga je iets ondernemen in een wijk dan denken we samen met onze wijkcoördinator graag mee.
74
Nieuwe openbare ruimte Het is ook nodig te investeren, omdat de groei van de gemeente nieuwe inbreidings- (zie paragraaf 4.3.3) en uitbreidingsplannen (zie paragraaf 4.3.5) met zich meebrengt. In beide gevallen start de ontwikkeling met een stedenbouwkundig ontwerp waarin de openbare ruimte een belangrijk onderwerp is. Het gaat om nieuwe voorzieningen voor groen, water, spelen en recreatie. In onze visie dient de verstedelijking van onze gemeente met een duidelijk programma voor elke ontwikkeling opgepakt te worden met als oogmerk een brede aanpak waarin de omvang van de openbare ruimte met voorzieningen in de juiste verhouding ontwikkeld worden. Ter indicatie geven wij aan dat voor de bouw van 5.000 woningen in de komende twintig jaren er tussen de tien en vijftien hectare aan groenvoorzieningen nodig zal zijn. Momenteel geldt als norm voor de bouw van één woning dat circa 25 m2 voor groen nodig is. De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte gemeente Nijkerk (LIOR) is ons kader voor het toetsen van de stedenbouwkundige ontwerpen op de kwaliteit van de inrichting openbare ruimte. De LIOR leggen wij na vaststelling naast onze omgevingsvisie. Onze ambities tot verduurzaming van onze samenleving zijn aanleiding de leidraad te actualiseren.
4.2.9 Groen/blauwe zones De groei van onze gemeente benutten wij om onze ambities de gemeente groener en waterrijker te maken in de komende jaren te verstevigen. Wij doen dit op alle schaalniveaus: van straat naar wijk/buurtniveau tot het schaalniveau van het landschap. De verandering van ons klimaat maakt het nodig het belang van water en groen in de kernen te verstevigen. Onze keuze voor verdere verdichting van wijken maakt het nog meer noodzakelijk de planontwikkeling gelijk op te laten gaan met stevige groen- en waterstructuren. Op kaart 12 t/m 14 hebben wij onze ambities voor de versterking van de hoofdstructuur op kernniveau weergegeven. Deze hoofdstructuur staat ook op onze Visiekaart (pagina 61). Elk stedenbouwkundig ontwerp voor woningbouw of een werklocatie gaat gepaard met een stevige onderbouwing op welke wijze invulling wordt gegeven aan onze ambities op dit vlak. Het gaat niet alleen om een goede groene inpassing, maar om natuurinclusief bouwen. Het groen en water maakt integraal onderdeel uit van het bouwen. Wij denken hierbij aan groene daken, gevels en tuinen, verbetering van de wateropvang en infiltratie, vertraagde waterafvoer naar wadi’s. Wij hanteren geen norm hiervoor, omdat de situatie per gebied kan variëren en een aspect veiligheid ons ertoe kan besluiten de ambities voor een gebied bij te stellen.
75
Kaart 12 Groen/blauwe hoofdstruct uur Nijkerk
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
76
Kaart 13 ‘Groen/blauwe hoofdstructuur Hoevelaken
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
77
Kaart 14 ‘Groen/blauwe hoofdstructuur Nijkerker veen
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
78
4.2.10 Openbare ruimte verbinden met landelijk gebied Wij beperken het vergroenen en terugbrengen van meer water in de openbare ruimte, zoals in voorgaande paragraaf uiteengezet, niet tot het stedelijk gebied. Wij versterken de groen/blauwe structuren in de kernen door deze structuren onderling met elkaar te verbinden en door deze door te trekken naar het landelijk gebied, zodat er een gemeentelijke hoofdstructuur ontstaat; een netwerk die de grote groene gebieden en waterstructuren onderling met elkaar verbinden. Op deze wijze verbinden wij onze cultuurhistorisch waardevolle landschappen en natuurgebieden (polder Arkemheen, Hoevelakense bos, de landgoederen op de hoger gelegen zandgronden) met elkaar tot één aaneengesloten netwerk. Wij hebben ze gedefinieerd als groen/blauwe zones: lijnvormige verbindingen tussen onze verschillende groene landschappen met een gevarieerde breedte en met een ecologische en/of recreatieve en soms ook doelmatige functie. De lijnen behouden hun huidige gebruiksfunctie. Met eenvoudige ingrepen willen wij de landschappelijke waarden er verbeteren en versterken.
Enerzijds verbinden wij op deze wijze onze landschappen met elkaar, beogen wij met de ingrepen de biodiversiteit te versterken of de verbinding aantrekkelijk te maken zodat inwoners uitgenodigd worden er te sporten, te wandelen, te recreëren of het te gebruiken als een aantrekkelijke (fiets)verbinding tussen woning en station. Anderzijds hebben deze zones tot doel dat door de verstedelijking de kernen niet aan elkaar groeien, maar elkaar blijven gescheiden door het ontwikkelen van een stevig groen/blauw netwerk. Het creëren van deze zones past in onze visie voor een goede verhouding tussen de verstedelijkingsopgave en vergroening ten gunste van de klimaatadaptatie. Met een viertal vogelvluchten, dwarsdoorsnedes en beelden verduidelijken wij onze ideeën voor groen/blauwe zones in ons landelijk gebied. De vogelvluchten geven overzichten van de landschapsgebieden en aanwijzingen waar profielen en fraaie landschappelijke zichten aanwezig zijn. Met enkele beelden is een indruk gegeven van de, soms eenvoudige, ingrepen in het landschap en/of het straatbeeld om het landschap ter plaatse te versterken of te verbeteren of door voorzieningen aan te leggen en paden aan te passen aan het langzame verkeer met het doel de biodiversiteit te stimuleren, het (recreatieve) fietsen aantrekkelijker te maken, plekken te creëren om elkaar te ontmoeten en het bewegen te stimuleren.
De doorsnede ter hoogte van Hoevelaken zuidwest bevat het voorstel er ter plaatse aan de zuidzijde van de Westerdorpsstraat laagstaande elzen en wilgen te verwijderen (afbeeldingen 4) en enkele bomen er voor terug te plaatsen om de beleving van het landschap te verbeteren en om zo de relatie met het Hoevelakense bos te versterken. Door de bestaande begroeiing kun je het prachtige slagenlandschap erachter niet ervaren. Door verwijdering van laag groen wordt de openheid weer beleefbaar gemaakt, zoals dit nu al goed zichtbaar is op afbeelding 4. De vogelvlucht geeft ook de potentie van het gebied aan het Hoevelakense bos te verbinden met natuurgebied Schrammer aan de andere zijde van de A1 en spoorlijn op het grondgebied van Amersfoort. De reconstructie van het knooppunt biedt de gelegenheid aandacht te vragen om de gebieden met elkaar te verbinden. Deze verbinding is in het belang van het versterken van de biodiversiteit door uitwisselng van flora en fauna mogelijk te maken, maar ook om de bereikbaarheid van Amersfoort voor het langzame verkeer (recreatief en werk) te verbeteren.
79
Afbeelding 4 Vogelvlucht Hoevelaken Zuidwest
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
80
Afbeelding 5 Vogelvlucht Holkerveen/Overbos
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
81
De doorsnede ter hoogte van Holkerveen beoogt met enkele eenvoudige aanpassingen in het landschap aan te geven hoe de zone tussen Nijkerk-Holkerveen-Amersfoort als snelfietsroute kan worden aangepast (afbeelding 5). Bijvoorbeeld door aanplant van stevige bomen, passend in het slagenlandschap met als doel er de wind te breken, maar ook het landschap er te versterken en de biodiversiteit te verbeteren met de aanleg van lage beplanting ter hoogte van de spoorlijn, zoals verbeeld op afbeelding 5. De kwaliteit van ons landschap is goed te ervaren, komend uit de vanuit het verstedelijkte Vathorst, zoals te zien op de foto’s bij afbeelding 5. Deze kwaliteit van de gemeente willen wij behouden en versterken met groen, zoals weergegeven op de vogelvlucht. De vogelvlucht laat ook de verschillende fietsverbindingen zien tussen Nijkerk en Amersfoort, verbindingen die wij in overleg met Amersfoort willen verstevigen door ze daar voor het langzame verkeer te verbreden. De vogelvlucht toont ook De Laak die er versterkt zou mogen worden als watergang door deze waar mogelijk te verbreden en meer zichtbaar te maken in het landschap. Met de doorsnede ter hoogte van Nijkerkerveen (afbeelding 6) geven wij een beeld er de groen/blauwe zones te ontwikkelen ter versterking van het water en het landschap. De Laak aan 82
de zuidzijde en de Nieuwe Laak aan de noordzijde van Nijkerkerveen lenen zich uitstekend voor enkele aanpassingen om water in natte tijden in het gebied beter op te vangen of in droge tijden juist vast te houden. Deze werkzaamheden kunnen gecombineerd worden met het aanplanten van gebiedseigen begroeiing. Langs De Laak leent zich ook voor het aanleggen van een klompenof voetpad om het bewegen (wandelen, hardlopen) te stimuleren. In het vogelvluchtperspectief is ook met symbolen weergegeven hoe het landschap tussen de kernen Nijkerk (noordzijde) en Hoevelaken (zuidzijde) kan worden versterkt door haaks op de beide watergangen bestaande groenstructuren (houtwallen) te versterken en nieuwe aan te leggen. In het vogelperspectief is Nijkerkerveen zuid al ingepast. De verstedelijkingsdruk draagt ertoe bij dat de oorspronkelijke structuur van het gebied rond Nijkerkerveen verdwijnt of verrommelt. Het gebied verdient de aandacht tot verbetering door er met verbeteringen in het landschap de herkenbaarheid terug te brengen of te versterken.
De vogelvlucht ter hoogte van Nijkerk toont de mogelijkheden er ter plaatse de aanwezige beken, in het bijzonder de Strijlandse beek te versterken door deze op een aantal plaatsen te verbreden, maar ook natuurvriendelijker in te richten, zie afbeelding 7. Met enkele maatregelen en aangepast beheer beogen wij de kwaliteiten van het gebied ten zuiden van de Oude Barneveldseweg te tonen. De vogelvlucht geeft ook het belang weer dat wij zien in het leggen van een verbinding tussen het groen en water in het landelijk gebied met de wijken Paasbos en Strijland. Aan de zuidzijde is al een wandelpad aanwezig. Het is een mooi voorbeeld van een pad zoals wij initiatiefnemers willen stimuleren deze ook op andere plaatsen in ons landelijk gebied te ontwikkelen.
83
Afbeelding 6 Vogelvlucht Nijkerkerven
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
84
Afbeelding 7 Vogelvlucht Nijkerk-zuid
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
85
4.3
Nijkerk: een dynamische gemeente
4.3.1 Naar een toekomstbestendige gemeente Wij geven het bouwen van voldoende woningen voor onze inwoners in onze visie prioriteit. Tegelijkertijd blijven wij ons inzetten voor een gemeente waar je niet alleen kunt wonen, maar ook prettig kunt werken en verblijven. Wij zijn ons er daarbij terdege van bewust dat het bouwen van (extra) woningen en het toevoegen van nieuwe werklocaties inclusief alle nodige voorzieningen om te kunnen bewegen en te recreëren leidt tot de keuze voor nieuwe woon- en werklocaties. Wij hanteren hierbij het principe van zorgvuldig ruimtegebruik. Dit betekent niet dat inbreiding altijd voor uitbreiding gaat. Het wil zeggen dat ‘inbreiding’ (verdichting en transformatie van bestaand stedelijk gebied in combinatie met een intensiever ruimtegebruik) aan de orde is waar dat stedenbouwkundig, maar ook sociaal (veiligheid, gezondheid) aanvaardbaar is. Bij verdichting wordt specifiek gekeken of het mogelijk is om seniorenwoningen toe te voegen en wonen met zorg. Ouderen en kwetsbare personen met een ondersteuningsvraag blijven graag in hun vertrouwde omgeving wonen. Alleen als sprake is van een bijdrage aan een gezonde balans tussen welzijn en welvaart is inbreiding een goede keuze. Verdichting gaat dus altijd samen met een aantrekkelijke openbare ruimte, geschikt om er te wonen, te werken en te verblijven.
De huidige ontwikkellocaties voor woningbouw in Nijkerk (Doornsteeg fase 3, Spaanse leger), Hoevelaken (Klaarwater) en Nijkerkerveen (de afzonderlijke deelplannen) bieden nog ruimte om tot 2032 in het aangepaste bouwtempo te voorzien. Het jaartal 2032 in deze visie is geen hard gegeven. Afhankelijk van het bouwtempo kan er ruimte zijn tot 2030, maar evengoed kan er aanleiding pas vanaf 2035 een nieuw uitleggebied in ontwikkeling te nemen.
Op onze bestaande bedrijventerreinen en werklocaties zoals De Flier, Arkerpoort, Spoorkamp, Overhorst en Horstbeek is er tot 2030 maar beperkt ruimte meer voor (her)vestiging van bedrijven en kantoren. Er is door een bloeiende economie en een florerend lokaal bedrijfsleven naar verwachting niet meer genoeg ruimte voor de inmiddels opgelopen vervangingsvraag en ruimte om te schuiven. Daar waar wij terreinen veranderen van werken naar wonen ontstaat een vervangingsvraag. De uitbreidingsvraag neemt verder toe door groei van onze lokale bedrijvigheid. Voor werklocaties geldt dat wij als eerste zullen inzetten op het revitaliseren, transformeren en daarmee optimaliseren van de bestaande werklocaties. Maar dat zal dus zeker niet toereikend zijn als wij de gezonde balans in onze vitale economie willen behouden. Wij gaan daarom op zoek naar uitbreidingsmogelijkheden van de economische ruimte, aansluitend bij bestaande werklocaties en passend bij de maat en schaal van onze gemeente. Deze benadering is onderdeel van de Visie Werklocaties Regio Foodvalley 2030 en het Regionaal Programma Werklocaties Regio Foodvalley 2025.
86
De bereikbaarheid van de kernen komt door de groei wel onder druk te staan. In de Mobiliteitsvisie hebben wij rekening gehouden met deze groei en is aangegeven hoe wij met het (hoofd)wegennet de groei kunnen opvangen.
4.3.2 Woningbouw Bouwen voor onze inwoners met oog voor doelgroepen die in de knel zitten In de komende tien jaren bouwen wij gemiddeld 250 woningen per jaar. In totaal dus zo’n 2.500 woningen. Daarmee groeit onze bevolking tot 2031 naar circa 49.000 inwoners (op basis van een gezinsgrote van 2,3. Dit is een grove schatting die afwijkt van de Gelderse hoge variant op basis van Primos prognose). Wij bouwen voor onze inwoners om daarmee tegemoet te komen aan de enorme vraag naar woningen in onze gemeente. De verwachting is dat wij met deze bouwopgave het tekort aan woningen terug kunnen dringen, maar niet kunnen oplossen. Wij houden daarom de vraag en de ontwikkelingsmogelijkheden voor woningbouw goed in de gaten. Indien er zich kansen voordoen het bouwtempo te verhogen door een betere benutting van de ruimte zullen wij dit in overleg met onze gemeenteraad ook zeker doen. Het bouwen van 2.500 woningen in tien jaar tijd, voor een groot deel in de bestaande kernen, is de opgave waar wij voor staan. Wij kiezen ook meer voor nieuwe vormen van wonen, minder woningen voor één gezinshuishoudens en meer gecombineerd lichtere vormen van werken. Het uit zich, anders dan de afgelopen decennia, meer en meer in een mengvorm met andere stedelijke activiteiten zoals werken, recreëren, ontmoeten, winkelen, uitgaan, spelen en bewegen.
Deze opgave vraagt om een eigen ruimtelijke visie en strategie, een visie die als vertrekpunt de drie afzonderlijke kernen Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen heeft, de kwaliteiten van deze kernen respecteert en rekening houdt met het waardevolle landelijke gebied dat de kernen omringt. Werken aan duurzame, gevarieerde en aantrekkelijke woonmilieus Ons beleid uit de Woonvisie 2020+, waarin wij onze aanpak hebben vastgelegd om tot duurzame, gevarieerde en aantrekkelijke woonmilieus te komen, zetten wij onverminderd voort. Er is vooral veel behoefte aan woningen voor starters, ouderen en huishoudens met een laagof middeninkomen. Kansen zien wij vooral in (centrum)stedelijk woonmilieus (havenkom, stationsgebieden, inbreidingslocaties in onze centra). Deze woonmilieus sluiten goed aan bij de behoefte van jongeren en alleenstaanden, maar ook van ouderen. In de planontwikkeling gaat onze aandacht uit naar de woonomgeving (openbare ruimte) om elkaar te kunnen ontmoeten, om te kunnen bewegen en te spelen. In paragraaf 4.3.3 motiveren wij onze keuze voor meer aandacht voor het wonen in de kernen. Door in de komende jaren onze aandacht te vestigen op binnenstedelijk wonen combineren wij verschillende ambities met elkaar. Maar een intensiever gebruik van de ruimte draagt ook bij aan gevarieerde en aantrekkelijke woonmilieus.
Het draagt bij aan het verstevigen van het draagvlak van stedelijke voorzieningen. Het biedt ook meer mogelijkheden tot onderlinge menselijke contacten en draagt op deze wijze bij aan het terugdringen van vereenzaming.
87
Aandacht hebben wij ook voor onze bewoners in woonwagens en het bouwen van woningen voor inwoners met een zorgvraag. Ons recent aangescherpte beleid voor mantelzorg vertalen wij in ons (tijdelijk) omgevingsplan. In overleg met onze woonwagenbewoners zoeken wij geschikte locaties voor het toevoegen van enkele woonwagenstandplaatsen om daarmee te voorzien in de vraag bij de reeds in de gemeente woonachtige woonwagenfamilies. Er is zowel vraag naar koop- als naar sociale huurplaatsen. In ons woningbouwproject Doornsteeg fase 3 voorzien wij in ieder geval al in vijf plaatsen. Voor elk woningbouwproject stellen wij vooraf kaders vast. Initiatiefnemers dagen wij uit om met ons plannen te maken waarin staat aangegeven hoe het plan invulling geeft aan een duurzame, gevarieerde en aantrekkelijke woonmilieu met aandacht voor voornoemde punten.
4.3.3 Hoogbouw, verdichting/transitie en de openbare ruimte Verdichting/transitie Wij zetten in op het bouwen van woningen, bedrijven en voorzieningen in onze kernen. Verdichting en/of transitie is aan de orde als deze keuze verantwoord en doordacht is. Bouwen in onze drie kernen is echter complex en het betreffen lastige, tijdrovende en dure processen. Gezien onze ambities ontkomen we er ook niet aan om uit te breiden. Ons standpunt is daarin dat sprake moet zijn van een weloverwogen verhouding tussen verdichten/transitie enerzijds en uitbreiden anderzijds. Een aantal deelgebieden in de kernen Nijkerk en Hoevelaken biedt mogelijkheden om in samenhang met de omliggende wijken het gebied te vernieuwen en sterker en beter te maken. In kaart 15 ‘Verdichtings-/transitielocaties’ hebben wij inzichtelijk gemaakt waar wij kansen zien voor woningbouw en bedrijvigheid. Deze kaart geeft ook inzicht op welke locaties wij hoogbouw ruimtelijk aanvaardbaar vinden. Deze locaties staan ook op onze Visiekaart (pagina 61). De kaart bevat de grotere gebieden voor verdichting/transitie. In onze gemeenten komen er ook nog veel kleinere gebieden voor waar zich mogelijkheden voor verdichting voordoen van minder dan tien woningen. Deze locaties zijn op de kaart niet weergegeven.
Voor één van de op kaart 15 aangegeven gebieden, de Havenkom, hebben wij al enige tijd de ambitie om er een aantrekkelijk woon-, werk- en verblijfsgebied te maken. Met de vernieuwing beogen wij de bestaande woningvoorraad aan te vullen en het centrum van Nijkerk te versterken. Het programma voor het project Havenkom zal naast wonen voorzieningen betreffen die aanvullend zijn aan het gebied en die de beleving versterken, recreatief of gericht zijn op de relatie wonen-werken met combinaties van wonen en werken (zoals aan huis), maar geen detailhandel. In 2023 willen wij starten met de bouw van woningen op de locatie van het huidige stadhuis, waarbij wij rekening houden met de omliggende bedrijven. Hiermee is de locatie van het huidige stadhuis de eerste fase waar gestart gaat worden met de transformatie van de Havenkom.
88
Kaart 15: Verdichtings-/transitielocaties
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
89
In het stationsgebied Nijkerk zien wij mogelijkheden voor verdichting, zowel aan de west- als de oostzijde van het spoor, met een accent op wonen en werken. Voor het gebied stellen wij in 2023, in samenhang met omgeving Luxool ten oosten van het spoor, een gebiedsprogramma op. Wij zien op OV-knooppunten zoals het stationsgebied nieuwe kansen ontstaan voor moderne multifunctionele gemengde milieus waar wonen, (aan huis-)werken en bepaalde stedelijke voorzieningen bij elkaar komen. Onderdeel van dit gebiedsprogramma is de aanleg van een nieuwe wegverbinding aan de noordzijde van Nijkerk (doortrekking Berencamperweg richting Wallerstraat, zie paragraaf 4.3.7) en de eventuele verplaatsing van sportverenigingen naar het gebied ten zuiden van Corlaer of de oostzijde van het spoor ter hoogte van het Spaanse Leger.
Voor de omgeving van station Nijkerk stellen wij in 2023, in samenhang met omgeving Luxool ten oosten van het spoor, een gebiedsprogramma op.
De andere gebieden die voor deze vernieuwing in aanmerking komen zijn de wijk Paasbos in Nijkerk en de omgeving van het station Hoevelaken in combinatie met delen van het bedrijventerrein aan de A1 (zoals Euretco). Deze gebieden lenen zich voor verdichting, onder meer in de vorm van hoogbouw, maar ook met de bouw van een hogere dichtheid aan grondgebonden woningen per hectare. De realisatie van grondgebonden woningen is een middel om de uitstroom van gezinnen uit het binnenstedelijk gebied te beperken. De huidige dichtheid (2021) in onze woonwijken ligt op gemiddeld 25 woningen per hectare in Nijkerk. Deze dichtheid neemt verder af in de kernen Hoevelaken, respectievelijk Nijkerkerveen. Inbreiding heeft ook gevolgen voor onze mobiliteit. Wij geven prioriteit aan de openbare ruimte met meer groen en water en aandacht voor andere vormen van energieopwekking. Door de beperkte ruimte gaat de auto er meer plaatsmaken voor de fiets en de voetganger. De genoemde deelgebieden, gelegen op betrekkelijk korte afstand van onze stations, maken de keuze ook mogelijk de ruimte zo in te richten dat de fiets en de voetganger het straatbeeld gaan bepalen en waar (privé)automobiliteit wordt afgeremd ten gunste van autodelen. Voor de auto richten wij speciale plekken in met voorzieningen aan de buitenzijde van de gebieden om op deze wijze autoluwe deelgebieden te realiseren.
Doorgaande routes naar de centra richten wij in tot aantrekkelijke fiets- en wandelroutes, zodat het goede alternatieven voor de auto zijn. De keuze voor verdichting vraagt wel om goed doordachte en zorgvuldig ontworpen stedenbouwkundig plannen voor deze gebieden. Plannen waarin duidelijk wordt gemaakt dat verdichting samengaat met meer verblijfskwaliteit, met een maat en schaal die bij het gebied en de kern past (zie ook paragraaf 3.2). Dat wil zeggen met aandacht voor de ontstaansgeschiedenis van het gebied, ruimte voor groen-, water- en recreatievoorzieningen en veiligheid. De genoemde gebieden, gelegen op betrekkelijk korte afstand van onze stations, maken plannen mogelijk waar de fiets en de voetganger meer het straatbeeld gaan bepalen en waar (privé)automobiliteit wordt afgeremd ten gunste van autodelen.
90
De deelgebieden lenen zich ook voor functiemenging (zie ook paragraaf 4.3.4 ). Dat wil zeggen gebieden waar sprake is van een variatie aan functies, zoals wonen, werken, winkels, horeca en overige voorzieningen. Functiemenging op werklocaties is het toevoegen van verschillende functies, zoals wonen op een werklocatie; het betreft werklocaties die voorheen alleen bestemd waren voor werkfuncties of binnenstedelijke woonlocaties waar ruimte wordt gemaakt voor werken (aan huis) of andere functies in de vorm van kleine bedrijven met een lage milieulast. Functiemenging om de ruimte efficiënt te gebruiken en een aangenaam gemengd stedelijk milieu te realiseren. Hoogbouw In onze gemeente zien wij ruimte voor hoogbouw. Niet alleen locaties waar verdichting ruimte biedt voor woningbouw zijn geschikt voor hoogbouw. Ook nieuwe uitbreidingslocaties komen in aanmerking. Hoogbouw biedt ons tevens mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik. Bedrijven en maatschappelijke functies op de begane grond met woningen op de verdiepingen. Het stapelen van functies betekent dus dat er meer hogere bebouwing ontstaat. Hoogbouw draagt bij aan onze ambitie om woningen te bouwen. Maar niet elke plek in de gemeente is geschikt voor hoogbouw. Dit heeft te maken met de aard of het karakter van de locatie of de kern.
Bij de keuze voor hoogbouw hanteren wij daarom nadrukkelijk onze kernwaarden ‘balans’ en ‘ontwikkelingen passen bij de maat en schaal van de gemeente’. Bij de keuze voor hoogbouw maken wij ook binnen de afzonderlijke kernen Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen onderscheid. In Nijkerk en Hoevelaken spreken we van hoogbouw bij een gebouw hoger dan 20 meter. In Nijkerkerveen betreft het 14 meter. De stationsgebieden in onze gemeente zijn geschikte plekken voor hoogbouw. Het zijn gebieden waar veel mensen en activiteiten samenkomen. De locaties lenen zich uitstekend voor nieuwe milieus voor wonen, werken en voorzieningen, gekoppeld aan belangrijke openbaar vervoerslijnen die de bereikbaarheid garanderen. Dat geldt ook voor gebieden waar wij inzetten op de transitie naar wonen, zoals de havenkom en andere delen van bedrijventerreinen in onze gemeente (zie kaart 15 ‘Verdichtings/transitielocaties’), waar verdichting bij kan dragen aan een verbeterd draagvlak voor de bestaande voorzieningen. Tabel 4: Mogelijkheden hoogbouw Gemeente Nijkerk Locatie Aantal verdiepingen Omgeving station Nijkerk, Hoevelaken en 145 Havenkom Transitie bedrijventerreinen Nijkerk 12 Transitie bedrijventerreinen Hoevelaken 4 Doornsteeg: 8 • Rand plangebied/Arkemheenweg • Midden plangebied 5 Klaarwater: 6 • Rand plangebied/Klaarwaterweg 5 • Midden plangebied
Hoogte in meters 50 46 14,5 28,5 18 21,5 18
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021 5
Gerekend is met de volgende standaardmaten: begane grond hoogte 4 meter, elke verdieping 3,5. De genoemde maatvoering is indicatief en kan enkele meters afwijken.
91
Afbeelding: voorbeeld en hoogbouw stationsgebied en
Stationsgebied Nijkerk
Stationsgebied Hoevelaken
Afbeelding: voorbeeld hoogbouw bedrijventerreine n
Afbeelding: voorbeeld hoogbouw nieuwbouwwijken
Doornsteeg
Klaarwater 92
Afbeelding: voorbeelden hoogbouw Havenkom/overige bedrijventerreinen
Havenkom Nijkerk
In wijken als Paasbos is hoogbouw gekoppeld aan de (hoofd)centra mogelijk tot maximaal 25 m. Naar de randen van het bestaand stedelijk gebied en in uitbreidingsgebieden, zoals Doornsteeg en Klaarwater, is hoogbouw minder wenselijk, maar zijn accenten aan de rand van deze plangebieden wel aanvaardbaar. Ter vergelijking van zo’n accent noemen wij het hoogste woongebouw in de Terrassen met een hoogte van maximaal 30 meter. In het midden van deze planlocaties dient de hoogte beperkt te zijn tot maximaal 18 meter (vijf bouwlagen). In tabel 4 ‘Mogelijkheden hoogbouw Gemeente Nijkerk’ hebben wij aangegeven waar wij aan denken. Wij maken hierbij de kanttekening dat in de planontwikkeling de werkelijk hoogte met één laag en een kap kan verschillen. De genoemde maatvoering is dus indicatief. Bovendien is er ruimte om in de genoemde gebieden in de tabel accenten op te nemen die afwijken van de genoemde hoogtes, mits zo’n accent stedenbouwkundig verantwoord is en er gerechtvaardigde argumenten zijn om er een hoger gebouw toe te staan.
4.3.4 Werklocaties Voldoende werklocaties en voldoende toekomstbestendige bedrijventerreinen zijn belangrijke dragers van onze vitale lokale economie. Werklocaties in de vorm van bedrijventerreinen blijven erg belangrijk omdat ruim de helft van de totale werkgelegenheid te vinden is op onze bedrijventerreinen. Het aantal banen en de omvang van de beroepsbevolking is ongeveer even 93
groot. Wij blijven ons er in deze Omgevingsvisie sterk voor maken dit in balans te houden, ook bij groei van het inwoneraantal richting de 50.000 inwoners. Wij blijven ons er voor inzetten om voldoende ruimte te bieden aan ons bedrijfsleven ter versterking van onze economie en arbeidsmarkt. Dit doen wij door actief werklocatiebeleid, lokaal en op regionale schaal. Bij werklocatiebeleid is de regionale schaal zeer relevant. De Visie Werklocaties Foodvalley 2021 - 2030 vormt het kader waar binnen we als regio samenwerken aan onze ambities voor het beschikbaar hebben/houden van voldoende werklocaties (kwantitatief en kwalitatief). We werken deze Visie uit in het Regionaal Programma Werklocaties Regio Foodvalley 2021 - 2025 (RPW) en maken daarover afspraken met de provincie Gelderland. We beschouwen het regionale beleid ten aanzien van Kantoren en Perifere Detailhandel (PDV) als een onderdeel daarvan. Binnen die kaders heeft de gemeente Nijkerk haar eigen visie en ambitie om voldoende toekomstbestendige werklocaties te hebben, voor de bij ons gevestigde of nieuw te vestigen bedrijven. De regionale krapte aan economische ruimte voelen we in onze gemeente ook. Er is regionaal een forse extra ruimtebehoefte aan bedrijventerreinen in de komende jaren, circa 320 tot 350 hectare tot het jaar 2030.
Dit wordt kwantitatief en kwalitatief onderbouwd in de regionale Visie Werklocaties en het RPW. In onze gemeente zijn we via ons bewuste beleid van selectieve uitgifte van bedrijfskavels voorzichtig omgesprongen met de beschikbare economische ruimte. We zien medio 2021 duidelijk dat er nog maar een heel beperkt aantal kavels beschikbaar is om uit te geven aan groeiende, verplaatsende of binnenkomende nieuwe bedrijven. Het is onze ambitie om binnen de kaders van de regionale afspraken voor onze gemeente in de komende jaren zowel via inbreiding en optimaliseren van bestaande werklocaties als ook via het vinden van de benodigde uitbreidingsruimte een vitaal vestigingsklimaat te behouden. Onze inzet is er op gericht om het huidige economische ruimtegebruik binnen onze gemeente te optimaliseren, een passende uitbreiding van werklocaties mogelijk te maken en daarbij rekening te houden met uitgifte en vervangings- en schuifruimte voor bedrijven. Ook zullen we onderzoeken of er op termijn bepaalde werklocaties voor transformatie van bedrijventerrein naar bijvoorbeeld wonen of gemengd werken-wonen in aanmerking komen en of dat wenselijk en haalbaar is. Hier zijn nog geen plannen voor. Momenteel zijn er al wel diverse woningbouwprojecten binnen onze gemeente op locaties waar bedrijvigheid is, of was gevestigd.
Dit verklaart voor een deel nu al de oplopende economische vervangingsvraag in 2022 van ongeveer 10 hectare. Binnen de toegelaten bandbreedtes van het RPW zal de gemeente een voorstel ontwikkelen voor een beperkte uitbreiding met een extra (regionaal) bedrijventerrein, aansluitend bij een bestaand bedrijventerrein. Op termijn zal ook naar een mogelijke tweede uitbreiding gekeken worden op een andere plek in de gemeente, meer bedoeld voor lokale ondernemers. Wij verwachten op basis van de nu bekende lokale en regionale economische ruimtevraag (voor uitbreidings-, schuif- en vervangingsruimte) een uitbreiding met een omvang van 15 tot 18 hectare in onze grootste kern Nijkerk nodig te hebben tot 2030. Dit is passend bij de maat en schaal van onze Nijkerkse economie en valt binnen de bandbreedtes die de Regio Foodvalley en de provincie Gelderland daarover hebben afgesproken in het RPW. Wij zullen de zoeklocatie voor uitbreiding laten aansluiten bij bestaande werklocaties. De Regio Foodvalley nemen wij
94
volgens afspraak in het RPW mee bij de integrale locatieafweging hiervoor, in aanvulling op de gebruikelijke Ladderonderbouwing voor duurzame verstedelijking. Voor de periode tussen 2030 en 2040 zal naar verwachting nog een extra ruimtebehoefte voor werklocaties kunnen gaan ontstaan van nog eens circa 12 à 15 hectare reguliere vervangings-, schuif- en uitbreidingsruimte voor (lokale) bedrijvigheid op een andere plek in onze gemeente. In deze ruimtelijk-economische opgaven tot 2040 zijn nog niet de effecten verwerkt van de geprognotiseerde (extra) woningbouwopgave vanuit de groei van onze bevolking en de verstedelijking. De Verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley kent de bestuurlijke ambitie om tot 2040 in totaal 40.000 extra woningen in onze regio toe te voegen. Om onze gezonde woon-werkbalans te behouden wordt daarbij rekening gehouden met het uitgangspunt +1 woning = +1 baan. Dat is zeker niet overdreven gelet op de gemiddelde woningbezetting. In de Nijkerkse woningbouwopgave tot 2040 is dit principe niet rechtstreeks door vertaald, maar is er wel een verhoging van het bouwvolume opgenomen, passend bij de maat en schaal van Nijkerk. Een indicatieve rekensom leert ons dat om onze woon-werk balans bij die extra bestuurlijke ambitie in evenwicht te houden er op termijn nog +25 hectare aan werklocaties in onze gemeente nodig zal zijn.
Zie de indicatieve rekensom in het kader.
Rekensom: verstedelijking en bevolkingstoename leidt tot extra economische ruimtevraag: • over de komende 20 jaar bouwen wij +/- 5.000 woningen op basis van gemiddeld 250 woningen per jaar; • wij gaan uit van één woning = één baan gemiddeld extra nodig = +/- 5.000 banen; • de helft van de banen vinden inwoners buiten de gemeente (de in- en uitgaande pendel is ongeveer even groot en blijft in balans) = +/- 2.500 banen; • de helft van de banen landt op onze bedrijventerreinen (huidige situatie) = +/- 1.250 banen; • er zijn gemiddeld vijftig personen werkzaam per hectare op onze bedrijventerreinen (huidige situatie terreinquotiënt) = +/- 25 hectare aan werklocaties op bedrijventerreinen extra nodig tot 2040 als gevolg van verstedelijking.
In ons ruimtelijk-economisch beleid laten wij op basis van de Economische Visie gemeente Nijkerk 2030 de volgende leidende principes richtinggevend zijn voor toekomstige uitwerking: 1. Bloeiende economie voor brede welvaart In de keuzes die we maken staat het belang van de brede welvaart voor inwoners in de gemeente Nijkerk voorop. We geven ruimte aan bedrijven die de banen bieden die onze groeiende (beroeps)bevolking nodig heeft. We willen vernieuwing van de economie stimuleren, met een accent op innovatie en verduurzaming, omdat dit de Nijkerkse economie van makers en doeners sterker maakt. We streven naar evenwicht in wonen en werken, economie en ruimte, bebouwde omgeving en open landschap. We zien economie als drager van de samenleving en willen dat de ontwikkeling van de economie de bevolking van de gemeente Nijkerk ten goede komt. We concretiseren dit verder aan de hand van de volgende principes. 95
2. Banen en beroepsbevolking in evenwicht We streven naar een brede welvaartsontwikkeling door de huidige woon-werkbalans, waarin wonen en werken gelijk op gaan, in evenwicht te houden. We willen dat bevolkingsgroei en economische groei zoveel mogelijk gelijk opgaan. In die ambitie van evenwicht tussen wonen en werken, sluiten we aan op de regionale Verstedelijkingsstrategie Foodvalley - ArnhemNijmegen waaraan we werken. Dat betekent voor zowel de regio als voor de gemeente Nijkerk een extra economische ruimteclaim die nog niet in de basisprognose voor economische ruimte is opgenomen. 3. Gevarieerde economie met ‘eigen’ accenten Wij zetten ons in voor een bloeiende, gevarieerde economie met een diversiteit van bedrijven en economische sectoren. Daarmee zetten we in op stabiliteit en een breed aanbod van banen voor inwoners van de gemeente Nijkerk. Breed en gevarieerd is belangrijk om minder conjunctuur gevoelig te zijn. We profileren daarbij onze ‘eigen’ accenten op de maakindustrie, waaronder het Food Production Cluster. We versterken het economisch ecosysteem van fooden foodgerelateerde bedrijvigheid door middel van kwalitatieve uitgifte, clustering en het creëren van nieuwe economische ruimte.
We zetten in op de verdere ontwikkeling van ons foodcluster op het gebied van kennisontwikkeling, kennisdeling, stimuleren van samenwerkingsverbanden en door fysieke ruimte te bieden voor uitbreiding. In samenwerking met de gemeentes Barneveld, Scherpenzeel en Regio Foodvalley laten we onderzoeken hoe we het Food Production Cluster nog beter kunnen versterken en positioneren en zo dat deel van Regio Foodvalley economisch kunnen versterken. 4. Voldoende toekomstbestendige werklocaties Wij willen voldoende werklocaties, die toekomstbestendig zijn. Dat betekent dat we onze werklocaties optimaal willen laten aansluiten bij de hedendaagse (en toekomstige) marktvraag en opgaven. Veranderingen op het vlak van energietransitie, klimaatadaptatie, ruimtelijke kwaliteit, veiligheid, mobiliteit vragen specifiek de aandacht en vragen soms om extra ruimte. We hebben als ambitie onze werklocaties toekomstbestendig te maken. Verduurzaming van werklocaties begint met goede samenwerking van bedrijven op werklocaties. We stimuleren en ondersteunen daar alle vormen van gebiedsorganisatie. We hebben onvoldoende werklocaties voor de toekomstige vraag. De gemeente Nijkerk heeft voor de komende 20 jaar een kwantitatieve economische ruimtebehoefte aan werklocaties, zoals eerder al geschetst, passend bij de maat en schaal van onze gemeente. 5.
Het juiste bedrijf op de juiste plek Wij gaan door met onze ‘rode loper aanpak’, waarin we ondernemers met raad en ondersteuning bijstaan, zodat deze zorgvuldiger, sneller en beter kan schakelen bij uitbreidingsen vestigingsvragen. Wij blijven ons kwalitatieve uitgiftebeleid hanteren. Bedrijven wordt passend binnen de ruimtelijke structuur van de bedrijventerreinen in de gemeente Nijkerk de ruimte geboden. Lokale bedrijventerreinen bieden ruimte aan (lokale) relatief kleinschalige bedrijven, passend binnen de lokale ruimtelijke structuur. Hierbij gaat het om maatwerk, maar wel passend bij de aard en omvang van de locatie. Voldoende (kleinschalige) beschikbare economische ruimte bij de kernen is het uitgangspunt.
96
6. Regionaal samenwerken om ook lokaal te dienen Regio Foodvalley werkt al jaren goed samen en stemt in regionaal verband veel economisch en ruimtelijk beleid op elkaar af. Deze samenwerking is bottom-up ontstaan en is vervat in de Strategische Agenda Regio Foodvalley. Dit biedt een goede basis voor regionale samenwerking en heeft een positief effect op het regionale vestigingsklimaat. We dragen samen het profiel en het merk Regio Foodvalley uit, onder andere om onze bijzondere positie op het gebied van food regionaal, nationaal én internationaal op de kaart te zetten. De regionale samenwerking is vooral gericht op het versterken van onze regionale economie als geheel. Samen met de Regio Foodvalley en de provincie Gelderland maken we een meerjarig RPW waarin we bandbreedtes en afspraken vastleggen voor de (door)ontwikkeling van onze bedrijventerreinen en andere werklocaties. Het nemen van concrete maatregelen, op bijvoorbeeld werklocatieniveau, doen wij als gemeente zelf. 7. Samenwerken vanuit partnerschap met eigen rol We willen een bloeiende economie voor brede welvaart. Dat lukt ons als we er samen de schouders onder zetten, als alle betrokkenen bij de economische ontwikkeling van de gemeente Nijkerk ‘partners in business’ worden.
Partners in business worden we door steeds het gezamenlijk belang van de economische ontwikkeling van de gemeente Nijkerk voor ogen te houden: voldoende banen voor onze inwoners en voldoende ruimte voor ondernemerschap. Wij blijven in gesprek gaan met onze stakeholders om na te gaan hoe we het onderlinge overleg van ondernemers, gemeente en mogelijk onderwijspartijen verder kunnen versterken. Functiemenging als instrument voor efficiënt ruimtegebruik Functiemenging op werklocaties is het toevoegen van verschillende functies (zoals woon- en werkfuncties) op een werklocatie dat voorheen alleen bestemd was voor werkfuncties. Als het gaat om binnenstedelijke woonlocaties gaat het om het toelaten van functies met een lage milieulast (bijv. ZZP-werkruimtes in een woontoren naast een OV-knooppunt of ZZP-woningen op een bedrijvenlocatie). Met mengen kan een hogere intensiteit van binnenstedelijke ruimte worden gerealiseerd. Hiermee wordt binnenstedelijke ruimte dus efficiënter benut. Aanleiding hiervoor is toenemende ruimtedruk op bestaande stedelijke gebieden, onder andere vanuit de grote behoefte aan woningen, uitbreidingvraag vanuit werklocaties en de energietransitie. Parallel hieraan moeten buiten stedelijke (natuur)gebieden juist zoveel mogelijk beschermd worden.
Er kan ook sprake zijn van functiemenging bij een specifiek woningbouwprogramma waarin wij vanuit een ongemengde woonwijk een geprogrammeerde overgangszone creëren met een functiemenging van wonen en lichtere vormen van werken. Een dergelijke overgangszone kan als buffer fungeren tussen een ongemengde werklocatie en een ongemengde woonwijk. Op kaart 15 ‘Verdichtings-/transitielocaties’ hebben wij aangegeven welke werklocaties voor functiemenging in aanmerking komen. Naar ons oordeel is functiemenging succesvoller als dit leidt tot dynamische en aantrekkelijke gebieden om er zowel te wonen als te werken. Bijvoorbeeld doordat er op elk moment van de dag activiteiten plaatvinden in gemengde gebieden.
97
De keuze om deze gebieden langzaamaan te transformeren brengt wel het volgende met zich mee: 1. aan de gebieden kennen wij niet alleen de functie wonen toe; er bestaat derhalve geen noodzaak direct alle lichte bedrijven er te verplaatsen. Er kan sprake zijn van een geleidelijke transitie naar meer wonen. Op deze wijze kan bijvoorbeeld de eerste laag van een gebouw voor bedrijfsruimte bestemd blijven; 2. in de transitieopgave kijken wij ook naar de bescherming van bedrijven ten opzichte van de bewoners in het gebied. De nieuwe bewoners moeten zich realiseren dat zij geen woning huren of kopen in een omgeving waarin ook gewerkt wordt en waar dus enige drukte overdag voorkomt; 3. in de transitieopgave zetten wij gelijktijdig in op innovatie en verduurzaming. Op deze wijze gaat de verduurzaming van een bedrijventerrein gelijk op met de opgave woningen duurzaam te bouwen; 4. het toevoegen van functies zoals woningen en andere lichtere functies op werklocaties heeft tot gevolg dat er ook bedrijven moeten vertrekken om plaats te maken. Dit leidt tot vervangingsvraag naar werklocaties. Bestaande en/of nieuwe werklocaties zullen ingezet moeten worden om deze vervangingsvraag op te vangen. Meer aandacht voor de positieve kansen van functiemenging op specifieke werk- en woonlocaties is onderdeel van de Nijkerkse economische visie en ambitie.
Optimaliseren economisch ruimtegebruik Ook bij ontwikkelingen op onze werklocaties gaat inbreiding vóór uitbreiding en herstructurering vóór op nieuwe uitleglocaties. Functiemenging op werklocaties is het toevoegen van verschillende functies (zoals woon- en werkfuncties) op een werklocatie dat voorheen alleen bestemd was voor werkfuncties. Als het gaat om binnenstedelijke woonlocaties gaat het om het toelaten van functies met een lage milieulast (bijv. ZZP-werkruimtes in een woontoren naast een OV-knooppunt of ZZP-woningen op een bedrijvenlocatie). Met mengen kan een hogere intensiteit van binnenstedelijke ruimte worden gerealiseerd. Hiermee wordt binnenstedelijke ruimte dus efficiënter benut. Aanleiding hiervoor is toenemende ruimtedruk op bestaande stedelijke gebieden, onder andere vanuit de grote behoefte aan woningen, uitbreidingvraag vanuit werklocaties en de energietransitie. Parallel hieraan moeten buiten stedelijke (natuur)gebieden juist zoveel mogelijk beschermd worden. Er kan ook sprake zijn van functiemenging bij een specifiek woningbouwprogramma waarin wij vanuit een ongemengde woonwijk een geprogrammeerde overgangszone creëren met een functiemenging van wonen en lichtere vormen van werken. Een dergelijke overgangszone kan als buffer fungeren tussen een ongemengde werklocatie en een ongemengde woonwijk.
Aandacht voor onze centrumgebieden Het vitaal en aantrekkelijk houden van onze lokale centrumwinkelstructuur in een verder krimpende fysieke winkelmarkt is een flinke uitdaging op de (middel)langere termijn. Om op de juiste locaties gewenste ontwikkelingen te stimuleren is samenwerking tussen lokale overheid (kaderstellend en faciliterend) en marktpartijen (ondernemen en investeren) gewenst. De gemeenteraad heeft in 2019 de ‘Detailhandelsstructuurvisie gemeente Nijkerk’ vastgesteld die hier richtinggevende uitspraken over doet. De coronamaatregelen tegen Covid-19 hebben eerder ingezette trends versneld en een deel van die veranderingen is naar verwachting ook blijvend. Door de coronacrisis is de groei van ‘online’ in de totale retail in een stroomversnelling 98
terechtgekomen. Een deel van deze onlinegroei is een definitieve verschuiving van fysieke omzet naar online omzet. De verwachting is dat sommige winkels ook daardoor de deuren gaan sluiten. Met name een deel van de non-food winkels zit daarbij in de gevarenzone. Dit betekent dat het leegstandsrisico in het komende jaren kan toenemen. De situatie in onze gemeente is eind 2021 gelukkig niet zo somber als aan het begin van de coronapandemie door experts voorspeld werd. Wij zien juist nu ook mooie voorbeelden van innovatie, investeringen en vernieuwing in ons winkelbestand. De leegstand loopt ook niet onrustbarend op. Wat wij de komende jaren moeten doen is een tijdige en goede monitoring van functies en van leegstand in onze centrumgebieden. Zo kunnen wij op tijd ons bezinnen op toekomstige ontwikkelingen en opties voor functieverandering in onze centra. Los van onze eigen Detailhandelsstructuurvisie hebben wij regionale beleidsafspraken gemaakt over perifere detailhandels vestigingen (PDV-beleid Regio Foodvalley 2020 - 2025). Door het maken van afspraken over PDV in regionaal verband gaan wij negatieve ontwikkelingen voorkomen en kansrijke ontwikkelingen ondersteunen. Tevens geven wij ondernemers, eigenaren, beleggers en ontwikkelaars duidelijkheid over onze keuzes op dit terrein. Wij voeren een concentratiebeleid.
PDV-vestigingen zoals bouwmarkten en grote woninginrichtingszaken zijn bij uitstek ondernemingen met een regionale uitstraling en een regionaal verzorgingsgebied. Dat betekent dat keuzes in de ene gemeente automatisch leiden tot consequenties in andere gemeenten. Op basis hiervan is een zevental specifieke beleidskeuzes in ons regionaal PDV-beleid vastgelegd, waarmee wij in de beoordeling van nieuwe aanvragen rekening houden. In de komende jaren monitoren wij de ontwikkelingen nauwgezet en zullen wij halverwege het decennium evalueren en actualiseren. Aanpassing voorraad kantoorlocaties Er is – landelijk, maar ook in de gemeente Nijkerk – een afname te zien van de ruimtebehoefte aan kantoren. Dat zit met name in een afname van het aantal benodigde kantoormeters per kantoorbaan. Deze trend voor de komende jaren wordt structureel versterkt door de coronamaatregelen (thuiswerken neemt een vlucht). Daarnaast is de verwachting dat in de toekomst de functie van het kantoor verandert van een werkplek met ruimte voor ontmoeting naar een ontmoetingsplek met werkplekken. Dat vraagt iets van de voorzieningen in de panden zelf en van de (gemengde) omgeving. Voor onze gemeente geldt dat er sprake is van een negatieve uitbreidingsvraag voor kantoren en een overschot aan bestaande m2 kantoorruimte voor de komende 10 jaar.
Wij gaan uit van een berekend overschot van circa 11.000 tot 15.500 m2 bruto vloeroppervlak kantoren in 2030. Daarnaast is er ook nog een forse nieuwe harde planvoorraad voor kantoren op Spoorkamp, waar wij een gemengde bestemming voor kantoren en maatschappelijke voorzieningen hebben. De afname van ruimtebehoefte aan kantoren biedt ook kansen. Niet al het aanbod voorziet in de vraag van kantoorgebruikers. De vervangingsvraag van bestaande kantoorgebouwen biedt kansen om de voorraad geleidelijk aan te gaan passen aan de vraag. Op basis van deze inzichten stelt de gemeente in 2022 een nieuwe gebiedsvisie voor onze kantorenlocatie Spoorkamp op die naar verwachting zal gaan leiden tot een bestemmingsplanaanpassing met ruimte voor andere functies, zoals woonvormen voor het oplossen van urgente volkshuisvestelijke opgaven.
99