Consultatie herziening Woonvisie 2020+ - Bijlage 5b Woondeal Regio Foodvalley 2022 tm 2030
Tekst van het document
WOONDEAL 2022-2030 REGIO FOODVALLEY
1
2
WOONDEAL 2022-2030 REGIO FOODVALLEY
3
INHOUDSOPGAVE Inleiding
5
1. Woningbouwopgave: van nationale naar lokale opgave
9
2. Sleutelprojecten
11
3. Plancapaciteit en vergunningverlening
13
4. Betaalbaarheid en balans
14
5. Verstedelijking en gebiedsontwikkeling
17
6. Randvoorwaarden en ondersteuning
19
7. Aanvullende afspraken
23
8. Samenwerking en sturing: governance
26
Ondertekening
29
Bijlage 1: Provinciale woningbouwopgaven
31
Bijlage 2: Regionaal programmeren provincie Utrecht
33
Bijlage 3: Woningbouwopgave per gemeente
34
Bijlage 4: Beter positioneren woningcorporaties
45
Bijlage 5: Sleutelprojecten en kritische succesfactoren
48
Bijlage 6: Ondersteuning vanuit de provincies
56
4
INLEIDING De colleges van burgemeester en wethouders (hierna: colleges van B&W), de colleges van Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland en provincie Utrecht (hierna: colleges van GS) en de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (hierna: minister voor VRO) bevestigen dat ze gezamenlijk alle inspanningen zullen verrichten ter uitvoering van de afspraken in deze regionale woondeal.
Als overheden staan Rijk, provincies, regio's en gemeenten samen voor een urgente en grote woningbouwopgave. Er zijn onvoldoende woningen en de vraag naar woningen stijgt. Het Rijk ambieert daarom om landelijk 900.000 woningen te bouwen tot en met 2030. Het streven is dat ten minste tweederde van deze nieuwbouwwoningen betaalbaar zijn. Voor die betaalbaarheidsdoelstelling is nationaal de bouw van 250.000 corporatiewoningen in het sociale segment en 350.000 woningen in het middensegment (middenhuur en betaalbare koop)nodig. Onder laatstgenoemde 350.000 woningen in het middensegment valt tevens de ambitie van 50.000 extra middenhuur woningen door corporaties. Gemeenten, provincies en Rijk maken samen afspraken over ieders aandeel in het behalen van deze doelstellingen. De provincie Gelderland levert een bijdrage aan het oplossen van het nationale woningtekort, met een randvoorwaardelijk bod van 100.000 woningen tot en met 2030. De provincie Utrecht draagt met een randvoorwaardelijk bod van 83.500 woningen tot en met 2030 bij. Ook in Regio Foodvalley is de druk op de woningmarkt erg hoog en wordt er een forse groei verwacht. Om deze druk op te vangen, streeft Regio Foodvalley er vanaf 2022 tot en met 2030 naar om ruim 25.000 extra woningen te realiseren (bruto toe te voegen woningen). Dit betekent een enorme schaalsprong in de woningvoorraad.
Het kabinet wees Regio Foodvalley dan ook als één van de 17 grootschalige woningbouwlocaties aan. Deze Woondeal moet ervoor zorgen dat er sneller én meer betaalbare huur- en koopwoningen worden bijgebouwd. Regio Foodvalley bestaat uit 8 gemeenten die gelegen zijn in 2 provincies. De gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel en Wageningen in de provincie Gelderland en de gemeenten Rhenen, Renswoude en Veenendaal in de provincie Utrecht. Daarnaast participeren de Gelderse gemeenten Barneveld en Nijkerk ook in de Woondeal voor Regio Amersfoort. De woningcorporaties uit de gemeenten zijn gegroepeerd in de (woondeal)regio Foodvalley. Zij werken daarbinnen intensief samen en hebben middels een regionaal aanbod aangegeven dat zij een cruciale rol kunnen en willen spelen voor de realisatie van de sociale woningbouw in de regio. Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley Het is duidelijk dat ruimtelijke opgaven voor verstedelijking zich in Regio Foodvalley opstapelen. Naast de woningbouwopgave, liggen er ook opgaven voor leefomgeving, mobiliteit en economie. Ook de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen kent een forse groei aan inwoners de komende jaren, wat om een integrale visie op verstedelijking vraagt vanwege de ambitie om sámen door te ontwikkelen tot een Groene Metropool van internationale betekenis.
Het kabinet heeft Regio Foodvalley, Spoorzone Arnhem-Oost en Nijmegen-West daarom aangewezen als drie van de zeventien NOVEX-gebieden. Hierbij wordt in een gezamenlijke aanpak gestreefd naar een perspectief waarin de verschillende opgaven samenkomen. Sinds 2019 wordt samen in de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley gewerkt aan deze gezamenlijke strategie voor de verstedelijking in de periode tot 2040. De strategie moet leiden tot het toevoegen van 100.000 woningen aan de voorraad tot 2040 (waarvan 60.000 in de Groene
5
Metropoolregio Arnhem-Nijmegen en 40.000 woningen in Regio Foodvalley tot 2040). Hierbij wordt uitgegaan van een integrale benadering, volgens de ontwerpprincipes die in het verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap, meer stad’ zijn uitgewerkt voor de vier bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Deze woondeal vormt een nadere uitwerking van de bouwsteen wonen tot en met 2030 en is de basis voor regionale woningbouwprogrammering tot en met 2030. In Regio Foodvalley streven we naar het (bruto) toevoegen van ruim 25.000 woningen tot en met 2030 en 40.000 in totaal tot en met 2040. In lijn met het verstedelijkingspatroon van de regio gebeurt dit op meerdere locaties verspreid over verschillende kernen in de regio die in het kader van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley zijn voorzien. In deze woondeal worden de woningbouwopgave en de randvoorwaarden die hiervoor nodig zijn vanuit het kader van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley tot en met 2030 binnen Regio Foodvalley uitgewerkt. Het DNA van Regio Foodvalley Regio Foodvalley is de topregio binnen ons land op het gebied van agrifood. Samen met ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen wordt gewerkt aan een gezonde en duurzame regio. De regio groeit zowel economisch als demografisch. Het is een aantrekkelijke regio waar mensen graag wonen en werken.
Enerzijds vanwege de centrale ligging, in het stedelijk netwerk Nederland en goed verbonden (via weg en spoor) met belangrijke nationale en internationale verbindingen. Anderzijds vanwege de vitale kernen, met elk hun eigen identiteit en karakter, in een aantrekkelijke en groene leefomgeving. Het aantal inwoners bedraagt momenteel ca. 365.000, wonend in ca. 158.000 woningen. Het is één van de weinige regio’s in Nederland waar sprake is van een substantiële natuurlijke bevolkingsgroei. Ook is de beroepsbevolking in Regio Foodvalley relatief jong en heeft zij een belang bij voldoende betaalbare huur- en koopwoningen. Weefsel van stedelijk gebied, regiokernen en kleine kernen Regio Foodvalley kent een grote verscheidenheid aan woon- en werkmilieus die globaal in te delen zijn in stedelijk gebied, regiokernen en dorpskernen. Het zuidelijke deel is het meest verstedelijkt en bestaat uit de gemeenten Rhenen, Veenendaal, Renswoude, Ede en Wageningen rondom het Binnenveld. Vooral bij de kernen van Veenendaal, Ede, Bennekom en Wageningen vormt zich een sterk samenhangend, stedelijk gebied met het cluster Wageningen Universiteit & Research, waarin zich een belangrijk deel van de verstedelijkingsopgave concentreert. Het noordelijk deel van Regio Foodvalley is meer landelijk van aard.
Dit is het grondgebied van de gemeenten Nijkerk, Barneveld, Scherpenzeel en Ede, voor zover het betreft het gebied ten noorden van Ede-stad. Binnen dit gebied zijn de kernen Barneveld en Nijkerk de regiokernen die het meest verstedelijkt zijn. De gemeenten Barneveld en Nijkerk zijn vanuit hun oriëntatie óók onderdeel van de Woondeal Regio Amersfoort. Verspreid door de hele Regio Foodvalley liggen dorpskernen als Rhenen, Renswoude en Scherpenzeel die vanuit vitaliteitsoogpunt hun eigen verstedelijkingsopgave hebben. Bij deze kernen is minder sprake van verdichting. Meer landschap, meer stad Er worden tot en met 2030 veel inbreidingslocaties opgepakt middels transformatie, herstructurering en verdichting, ook in relatie tot kwaliteitsverbetering en de leefbaarheid. Dit geeft het beste invulling aan het groene profiel van de regio en het verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap, meer stad’ van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. Daarnaast zijn ook grootschalige uitbreidingslocaties noodzakelijk om voldoende woningen te kunnen realiseren. Het is belangrijk dat de aanwezige diversiteit en eigenheid van dorpen en steden in onze regio ook met de grote woningbouwopgave behouden blijft. De ruimtelijke afweging hangt ook samen met de transitieopgave voor de landbouw en inrichting van het landelijk gebied de komende jaren in combinatie met natuurherstel.
We zetten ons in om de regio aantrekkelijk te houden, om goed en betaalbaar te wonen, te werken en ruimte te geven aan natuur en landschap. Voor onze huidige én toekomstige inwoners.
6
Samenwerking In Regio Foodvalley zijn de gemeenten samen met woningcorporaties en marktpartijen de afgelopen jaren in staat gebleken om de geplande woningbouw te realiseren. Zowel op grote bouwlocaties, als verspreid over meerdere kleinschaliger bouwlocaties in aansluiting op de bestaande bebouwing in steden en dorpen. De regio heeft qua bouwtempo met zo’n 2.500 nieuwbouwwoningen per jaar bovengemiddeld gepresteerd, ook als dat landelijk wordt vergeleken. Dit hoge niveau is ook de komende jaren nodig gezien de bovengemiddelde groei van de economie, van het aantal huishoudens in Regio Foodvalley en vanwege het grote vestigingsoverschot vanuit omliggende regio’s en met name de Randstad. Deze bouwproductie willen we daarom graag doortrekken. De woningcorporaties in de regio hebben zich verenigd en zijn mede door het afschaffen van de verhuurdersheffing weer in staat hun aandeel te leveren in de realisatie van de sociale woningbouwopgave en in de middenhuur. Zij hebben een aanbod gedaan om 30% van de 40.000 woningen te bouwen tot en met 2040 (zie bijlage 4). Ook de samenwerkende marktpartijen in Regio Foodvalley zien mogelijkheden om de woningbouw te versnellen en te verhogen en hebben aangegeven de woningbouwproductie te willen continueren en versnellen.
Randvoorwaarden Met deze Woondeal 2022-2023 wil Regio Foodvalley de lijn van een hoog bouwtempo de komende jaren versterkt doorzetten. Hierbij sluiten we aan op de lange termijn woningbehoefte en het verhaal van Regio Foodvalley. De realisatie van de aanzienlijke verstedelijkingsopgave en schaalsprong is complex. Invullen van de genoemde randvoorwaarden zijn essentieel om de regionale woningbouwambitie daadwerkelijk te kunnen realiseren. De verstedelijking (waaronder de woningbouwopgave) is één bouwsteen van een breder te leggen ruimtelijke puzzel en kan niet zonder die bredere ruimtelijke samenhang bezien worden. Dit vraagt om een aanzienlijke inzet vanuit eenieder om te werken aan de invulling van de hiervoor noodzakelijke randvoorwaarden: bereikbaarheid, financiële tekorten, capaciteitstekorten, stikstof, netcongestie, voorzieningen en instrumentaria voor sociale woningbouw (zie hoofdstuk 6 voor meer duiding van deze kritische succesfactoren). Het is noodzakelijk dat deze noodzakelijke randvoorwaarden worden ingevuld. Indien hier onvoldoende invulling aan wordt gegeven, komt het behalen van de doelen zoals opgenomen in deze woondeal in kwantitatieve en kwalitatieve zin onder druk te staan. Daarnaast is er tevens een afhankelijkheid van externe factoren waar we als overheidspartijen geen of nauwelijks invloed op hebben.
Denk hierbij aan: inflatie, fluctuatie van rente, stijgende bouwkosten, de energiecrisis, et cetera. Leeswijzer Deze woondeal vormt de basis om de noodzakelijke extra inzet op woningbouw de komende jaren te kunnen garanderen. Aan de hand van afspraken is verankerd hoe door Rijk, provincies en gemeenten ten behoeve van de woningbouwopgave wordt samengewerkt. Dit is ook de eerste woondeal voor Regio Foodvalley, waarin vooral de aantallen en de betaalbaarheid centraal staan. Jaarlijks wordt de woondeal herijkt, waarbij in de toekomst over meer kwalitatieve thema’s afspraken worden gemaakt. Inhoudsopgave Deze woondeal bestaat uit acht hoofdstukken en zes bijlagen: 1. Woningbouwopgave: van nationale naar lokale opgave 2. Sleutelprojecten 3. Plancapaciteit en vergunningverlening 4. Betaalbaarheid en balans 5. Verstedelijking en gebiedsontwikkeling 6. Randvoorwaarden en ondersteuning 7. Aanvullende afspraken 8. Samenwerking en sturing: governance
7
Bijlage 1: Provinciale woningbouwopgaven Bijlage 2: Regionaal programmeren provincie Utrecht Bijlage 3: Woningbouwopgave per gemeente Bijlage 4: Beter positioneren woningcorporaties Bijlage 5: Sleutelprojecten en kritische succesfactoren Bijlage 6: Ondersteuning vanuit de provincies
8
1. WONINGBOUWOPGAVE: VAN NATIONALE NAAR LOKALE OPGAVE ONZE INZET ▪ Een gezonde woningmarkt in Regio Foodvalley, waarbij wordt aangesloten op de lange termijn woningbehoefte. ▪ Het hoge bouwtempo van de afgelopen jaren wordt doorgezet, met meer aandacht voor betaalbaarheid en duurzaamheid. ▪ Er wordt ingezet op de bouw van minimaal 25.000 woningen in Regio Foodvalley vanaf 2022 tot en met 2030. ▪ Van deze woningen is in de regio minimaal 56% betaalbaar en inclusief minimaal 28% sociale huur. De gedeelde ambitie is het toevoegen van tweederde betaalbare woningen in iedere gemeente, inclusief een substantiële bijdrage van woningcorporaties in lijn met de Nationale Prestatieafspraken tussen het Rijk, de VNG, Aedes en de Woonbond. AFSPRAKEN 1.1. We hebben als overheden een gezamenlijke opgave. Om het huidige woningtekort aan te pakken, is het noodzakelijk om de komende jaren het bouwtempo flink te verhogen en sneller en meer woningen bij te bouwen. Met het programma Woningbouw zet de minister voor VRO nationaal in op de bouw van in totaal 900.000 woningen tot en met 2030. Het streven is dat ten minste tweederde van deze nieuwbouwwoningen betaalbaar zijn. De bijdrage van de provincie Gelderland hieraan bestaat uit 100.000 woningen (provinciaal bod d.d. 29 september 2022) en de bijdrage van de provincie Utrecht is 83.500 woningen (bruto toe te voegen woningen; provinciaal bod d.d.
27 september 2022). De cijfers en randvoorwaarden voor de provincies staan in bijlage 1. 1.2. In deze regionale woondeal voor Regio Foodvalley wordt een doorvertaling naar gemeenten gemaakt van de afspraken tussen Rijk en provincies. De gemeenten zetten zich, in samenwerking met corporaties en marktpartijen, in voor de realisatie van de opgave zoals opgenomen in tabel 1 op de volgende pagina. Zoals wordt geschetst in hoofdstuk 6 zijn aan de uitvoering randvoorwaarden verbonden. Op basis van de huidige cijfers over de gemeentelijke woningbouwprogramma's gaat het in Regio Foodvalley om de realisatie van 25.383 huizen in de periode van 2022 tot en met 2030 als bijdrage aan de provinciale en nationale opgave, waarvan minimaal 56% betaalbaar en inclusief ten minste 28% sociale huurwoningen. Dit is een optelling van zachte plannen, harde plannen en planambitie 1. De gedeelde ambitie is het toevoegen van tweederde betaalbare woningen in iedere gemeente, inclusief een substantiële bijdrage van woningcorporaties in lijn met de Nationale Prestatieafspraken met woningcorporaties. Voor nieuwe woningbouwplannen (plannen waarvan de ruimtelijke procedure op het moment van het sluiten van deze Woondeal nog moet starten) streven wij naar een verdeling van 30% sociale huur, 40% middenhuur en betaalbare koop en 30% dure woningen. Dit is een inspanningsverplichting.
Het streven geldt op gemeente- en regionaal niveau, dus niet bij elk afzonderlijk plan en wordt op regionaal niveau gemonitord. In bijlage 3 zijn uitsplitsingen per gemeente inclusief duiding en context hiervan te vinden. 1.3. Voor gemeenten gelegen in de provincie Utrecht geldt dat er voor de cijfers in tabel 1 in de kolom ‘te realiseren woningen’ wordt uitgegaan van het instrument regionaal programmeren voor Wonen en 1
De 25.383 nieuwbouwwoningen zijn een optelling van harde plancapaciteit, zachte plancapaciteit en ambitie (exclusief sloop). Specifiek voor de Utrechtse gemeenten geldt dat de aantallen in kolom bruto nieuwbouw aantallen zijn op basis van Regionaal Programmeren en onder voorbehoud van (bestuurlijke) besluitvorming/overeenstemming in kader van RP.
9
Werken. Dit betekent dat er wat betreft de aantallen wordt uitgegaan van concrete locaties waarover overeenstemming is tussen provincie en regio/gemeenten. Een toelichting op het regionaal programmeren staat in bijlage 2. De mogelijkheid tot realisatie hangt nauw samen met de ontwikkelingen op de markt en de mate waarin kritische succesfactoren kunnen worden ingevuld. Het betreffen dynamische afspraken. Om te kunnen anticiperen op wijzingen in voorkeuren en de vraag, is adaptief programmeren het uitgangspunt. Tabel 1: Huidig regionaal aandeel in de provinciale en nationale opgave (aantallen 2022 t/m 2030)
Barneveld Ede Nijkerk Renswoude Rhenen Scherpenzeel Veenendaal Wageningen 2022 t/m 2025 2026 t/m 2030 Totaal
Te realiseren woningen bruto 5.380 7.000 3.857 324 431 841 4.800 2.750 13.295 12.088 25.383 100%
Bruto plancapaciteit 5.380 5.835 3.857 545 452 841 5.043 2.169 13.588 10.534
Betaalbaarheid Sociale Middenhuur2 huur3 1.325 148 2.087 183 1.279 249 67 3 106 46 237 82 1.278 409 814 296 4.007 873 3.186 543
Betaalbare koop4 1.964 1.267 528 79 124 156 1.169 332 2.918 2.701
Betaalbaarheid totaal 3.437 3.537 2.056 149 276 475 2.856 1.442 7.798 6.430
24.122 95%
7.193 28%
5.619 22%
14.228 56%
1.416 6%
1.4. Met deze woondeal worden de krachten van de verschillende overheidslagen gebundeld, met als doel het hoge tempo van de afgelopen jaren van de woningbouw in de regio vast te houden. Hiertoe leggen het Rijk, de provincies en de regio (gemeenten) hun wederzijdse verantwoordelijkheden en inspanningen vast en erkennen zij de in deze woondeal opgenomen kwantitatieve en kwalitatieve opgaven. Dit is alleen mogelijk indien er invulling wordt gegeven aan de noodzakelijke randvoorwaarden en benodigde ondersteuning (art. 6.3). De woondeal is het startpunt van een langjarig (tot en met 2030) partnerschap tussen gemeenten, provincies en Rijk, in nauwe samenwerking met corporaties, marktpartijen en maatschappelijke partners. 1.5. De langere horizon van deze afspraken (tot en met 2030) vereist aanpassingsvermogen en realisme als omstandigheden wijzigen. Woningbouw kan complex zijn, lang duren en kost geld. Daarnaast is het een uitdaging voor de overheid, woningcorporaties en de bouwsector om aan de benodigde mensen te komen voor de uitvoering van de gemaakte plannen. We willen er samen alles aan doen om de opgave te realiseren. We bespreken frequent de voortgang van de realisatie en ondernemen in een vroegtijdig stadium actie als de voortgang daarvoor aanleiding geeft.
2
Huurwoningen tot de sociale huurgrens van nu circa 808,06 euro per maand. We volgen hierbij het meest actuele landelijke prijspeil vanuit het Rijk. 3 Huurwoningen van de sociale huurgrens van nu circa 808,06 euro tot maximaal 1.000 euro per maand. We volgen hierbij het meest actuele landelijke prijspeil vanuit het Rijk. 4 Koopwoningen met een aankoopprijs tot 355.000 euro. We volgen hierbij het meest actuele landelijke prijspeil vanuit het Rijk.
10
2. SLEUTELPROJECTEN ONZE INZET ▪ In Regio Foodvalley zijn 22 projecten aangewezen als ‘sleutelproject’, deze zijn noodzakelijk voor de realisatie van de regionale woningbouwopgave. Via regionaal overleg willen we als overheden onderling en met corporaties en marktpartijen in gesprek over knelpunten, hiervoor oplossingen vinden en deze aanpakken. Corporaties en marktpartijen bouwen en exploiteren de huur- en koopwoningen immers. ▪ Daarnaast zijn er ook kleinere bouwlocaties verspreid over de regio essentieel om de woningbouwopgave te realiseren. Ook hier spelen knelpunten die gebaat zijn bij bovenlokale afspraken en oplossingen. AFSPRAKEN 2.1. In Regio Foodvalley zijn 22 bouwlocaties aangewezen als sleutelprojecten die noodzakelijk zijn voor de realisatie van de regionale woningbouwopgave. Onder sleutelprojecten verstaan we: woningbouwprojecten die GWG-locaties zijn, locaties waar Rijks- en/of provinciale middelen voor worden ingezet en andere woningbouwprojecten die van regionaal belang zijn om in de grote regionale woningbouwbehoefte tot en met 2030 te voorzien. De sleutelprojecten5 zijn: # Naam sleutelproject 1. Bloemendal (groot) 2. De Burgt 3. Voorthuizen-Zuid 4. Kennisas Ede-Wageningen (diverse deelprojecten) 5. Kernhem Noord 6. Veluwse Poort 7. Verdichting Ede stad 8. Stadshaven 9. Hoevelaken/Klaarwater 10. Paasbos 11. Nijkerk inbreidingen 12.
Nijkerkerveen, deelplan 3 13. Achterberg West 14. De nieuwe Koepel 15. Spoorzone 16. Groenpoort 17. Centrum/Tuinstraat 18. Duivendaal 19. Costerweg 5 20. De Dreijen fase 2 21. Stadsbrink e.o. 22. Wageningen West
Gemeente Gemeente Barneveld Gemeente Barneveld Gemeente Barneveld Gemeenten Ede & Wageningen Gemeente Ede Gemeente Ede Gemeente Ede Gemeente Nijkerk Gemeente Nijkerk Gemeente Nijkerk Gemeente Nijkerk Gemeente Nijkerk Gemeente Rhenen Gemeente Scherpenzeel Gemeente Veenendaal Gemeente Veenendaal Gemeente Veenendaal Gemeente Wageningen Gemeente Wageningen Gemeente Wageningen Gemeente Wageningen Gemeente Wageningen
woningen 1800 950 900
Start bouw 2022 2022 2024
3.400-8.200
2025-2030
1.800-3000 950 Min. 1300 640 1.260-1.560 200 1.450 335 100 450 2.750 1.000 400 – 500 210 240 550 200 1000
2028 Al gestart divers 2025 2026 2026 2024 2024 2024/2025 2023/2028 2020 - 2035 2023 - 2027 2023 - 2035 2024 2024 2025 2025 2026
Wbi GWG/Va GWG
/
GWG GWG Wbi Wbi
Wbi/GWG
Va
5
In de tabel wordt het aantal woningen gekoppeld aan het totale project. Sommige projecten zijn al gestart en/of zijn deels al gerealiseerd. Ook hebben sommige projecten een langere doorlooptijd dan de periode t/m 2030 (bijv. Kennisas).
11
• = woningbouwprojecten met Wbi-status, GWG-locatie of Versnellingsafspraak •= woningbouwprojecten van regionaal belang
In het kader van de Verstedelijkingsstrategie en Regionaal Programmeren (RP, Provincie Utrecht) worden nieuwe woningbouwlocaties onderzocht en als gemeente en provincie hier overeenstemming over hebben (en worden opgenomen in een volgende ronde van het RP), dan kunnen deze in een toekomstige (herijkte) woondeal als sleutellocatie opgenomen worden. Het gaat daarbij om projecten die bijvoorbeeld in de omgevingsvisie van de gemeente zijn opgenomen, maar niet in het Regionaal Programma Wonen en Werken. Voor Renswoude gaat dit bijvoorbeeld om Binnen de Beken Zuid en Zuid West en voor Rhenen gaat het om Achterberg Zuid. Pas als er overeenstemming is over de locaties via RP, kunnen deze worden opgenomen in een toekomstige (herijkte) woondeal als sleutellocatie. Naast deze sleutelprojecten zijn er kleinere of minder complexe woningbouwplannen verspreid over de regio. Ook deze zijn van waarde voor het realiseren van de doelstelling. De aandacht voor die plannen komt primair vanuit de lokale gemeentelijke inzet en generieke maatregelen. 2.2. Knelpunten voor de realisatie van deze sleutellocaties zijn in bijlage 5 opgenomen. Partijen willen via regionaal overleg met elkaar continue het gesprek gaan voeren om de gesignaleerde knelpunten ten behoeve van de realisatie aan te pakken voor alle woningbouwlocaties.
12
3. PLANCAPACITEIT EN VERGUNNINGVERLENING ONZE INZET ▪ Er wordt zorg gedragen voor voldoende plancapaciteit om de afgesproken woningbouwopgave te realiseren, waarbij rekening wordt gehouden met mogelijke uitval van plannen. Dit betekent het omzetten van planambitie en zachte plannen naar harde plannen, plus het doorprogrammeren tot en met 2030 en het sturen op een stabiele bouwstroom. AFSPRAKEN 3.1. De colleges van B&W zetten zich ervoor in dat de optelsom van de gemeentelijke plancapaciteit voldoende is voor de realisatie van de afgesproken kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwopgave, waarbij ook rekening wordt gehouden met uitval van woningbouwplannen 6. Gemeenten zorgen er ook tijdig voor dat planambities en zachte woningbouwplannen worden omgezet in harde plannen. 3.2. Er ligt in Regio Foodvalley een opgave in het hard maken van zachte plannen en planambities, plus het doorprogrammeren tot en met 2030. Gemeenten spannen zich in om middels programmering te sturen op het realiseren van een stabiele bouwstroom tot en met 2030. De provincies ondersteunen deze planvorming en versnelling waar mogelijk middels het Actieplan Wonen (provincie Gelderland) en het Programma Versnelling Woningbouw (provincie Utrecht). 3.3.
De colleges van B&W spannen zich in om voldoende ambtelijke capaciteit te hebben om vergunningen voor de realisatie van de met de provincies afgesproken woningbouwopgave te kunnen behandelen.
6
De regio kiest ervoor om plannen alleen op te nemen als er sprake is van hoge waarschijnlijkheid van uitvoeren, er is hierdoor weinig planuitval. Hierdoor kan het percentage plancapaciteit mogelijk lager zijn de nationaal gebruikelijke 130%. Ook zetten gemeenten in op adaptief programmeren.
13
4. BETAALBAARHEID EN BALANS ONZE INZET ▪ Vergroten van de beschikbaarheid van woningen voor mensen met lage en middeninkomens, in aansluiting op de beroepsbevolking in de regio Foodvalley. Hierbij zorgen we voor een evenwichtige spreiding hiervan over de regiogemeenten. ▪ In de nieuwbouwplanning is in de regio tenminste 56% betaalbaar en 28% sociale huur opgenomen. Alle regiogemeenten streven er tot en met 2030 naar om naar tweederde betaalbare woningbouw toe te groeien, inclusief een substantiële inzet van woningcorporaties in lijn met de Nationale Prestatieafspraken tussen het Rijk, de VNG, Aedes en de Woonbond. ▪ Streven naar 30% sociale huurwoningen in de bestaande voorraad op termijn, zowel in regionaal verband als per gemeente, rekening houdend met specifieke kenmerken van woonkernen en haalbaarheid. AFSPRAKEN 4.1. Er is een grote behoefte aan betaalbare woningen in Nederland. Om aan te sluiten bij die behoefte, streven we er gezamenlijk naar dat op termijn tweederde van de nieuwe woningen betaalbaar zijn, op landelijk, provinciaal en regionaal en gemeentelijk niveau.
Onder het betaalbare segment vallen 7: sociale huurwoningen tot de sociale huurgrens van nu circa 808 euro per maand 8 middenhuur vanaf de sociale huurgrens tot maximaal 1.000 euro per maand betaalbare koopwoningen met een aankoopprijs tot 355.000 euro De regio zet zich van 2022 tot en met 2030 in voor de realisatie van in totaal minimaal 14.228 woningen in het betaalbare segment, dat is 56% van de regionale woningbouwopgave (zie tabel 1). Omdat de regio een betrouwbare partner wil zijn, kan op basis van de huidige plancapaciteit nog geen hoger percentage worden afgesproken. Dit heeft te maken met het aantal vaststaande contracten. De regiogemeenten streven naar het toevoegen van tweederde betaalbare woningen in iedere gemeente. Partijen monitoren de voortgang hiervan in aansluiting op de landelijke monitoringssystematiek, om zo goed zicht te hebben op de stand van zaken, om verbetering in dit beeld te zien en om daar waar het mogelijk en haalbaar is bij te sturen. Daarbij is het van belang dit samen vorm te geven met woningcorporaties en marktpartijen. In het te sluiten bestuursconvenant Betaalbaar Bouwen (2023) van Regio Foodvalley zullen hierover afspraken worden gemaakt. Daarbij is er ook aandacht voor een goede differentiatie van sociale huur, middenhuur en betaalbare koop, voor behoud en versterking van de diversiteit in de regio. 4.2.
De colleges van B&W zetten zich in voor het toewerken naar meer balans in de woningvoorraad en een evenwichtige verdeling van de opgave tussen gemeenten. Deze evenwichtige verdeling is gericht op het streven naar op termijn 30% sociale huurwoningen in de bestaande voorraad, zowel in regionaal verband als per gemeente. Dit streven is ook opgenomen in het nationale beleidsprogramma ‘Een thuis voor iedereen’. De colleges van B&W doen dit onder meer door zich in te zetten voor voldoende plancapaciteit voor de bouw van sociale huurwoningen door corporaties. De minister voor VRO zal in de in voorbereiding zijnde Wet versterking regie op de Volkshuisvesting zorgen voor versterking van het 7
Voor alle bedragen volgen we de meest actuele landelijke prijspeilen vanuit het Rijk. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koningsrelaties werkt samen met VNG, Aedes en de Woonbond aan een eenduidige definitie van sociale huur (verwachting begin 2023). Zodra deze gereed is, wordt deze landelijke definitie gehanteerd. Totdat deze landelijke definitie er is, is de definitie in Regio Foodvalley als volgt: sociale huurwoningen tot de liberalisatiegrens (€ 808,06 prijspeil 2023); bij nieuwbouwplannen geldt als aanvullende eis dat de woning minimaal 25 jaar met bovenstaande voorwaarden wordt aangeboden (rijkslijn),die wordt toegewezen aan de doelgroep voor sociale huurwoningen conform de Woningwet en ook aan aandachtsgroepen als uitstromers, urgenten en statushouders; en die een kwaliteit hebben die in de corporatiesector gebruikelijk is. 8
14
instrumentarium dat hiervoor nodig is voor gemeenten, provincies en Rijk. Bij het op termijn toegroeien naar 30% sociale huurwoningen in de bestaande voorraad kan de provincie, na overleg met gemeenten en regio afwijken. Daarbij wordt rekening gehouden met specifieke situaties, waarbij het toegroeien naar 30% sociale huur evident niet logisch of haalbaar is of tot een sterk bovengemiddelde leefbaarheidsproblematiek zou leiden. 4.3. In de sociale huurwoningen genoemd in tabel 1 zitten nu ook veel woningen met lagere huren die door marktpartijen gerealiseerd worden. Doordat de huurprijs hiervan op termijn niet geborgd is, zijn deze niet per sé duurzaam beschikbaar voor woningzoekenden met lage inkomens en specifieke doelgroepen. Alle partijen achten het wenselijk dat deze woningen duurzaam beschikbaar blijven voor deze doelgroepen en onderzoeken hoe duurzaam geborgd kan worden dat woningen beschikbaar blijven als sociale huurwoningen. 4.4. Om te zorgen dat er voldoende woningen zijn voor starters en mensen met een middeninkomen zijn tot en met 2030 nationaal 350.000 betaalbare koop- en middenhuurwoningen nodig. In het beleidsprogramma ‘Betaalbaar wonen’ van de minister is daarom opgenomen dat circa 40% van de nieuwbouw dient plaats te vinden in deze segmenten.
Op basis van de huidige programmering zet de regio zich in voor de realisatie van 1.416 middenhuurwoningen en 5.619 betaalbare koopwoningen. Tezamen is dit 28% van de regionale opgave. Gemeenten spannen zich in om de percentages middenhuur en betaalbare koop te verhogen conform de landelijke uitgangspunten (zie hoofdstuk 1.2). 4.5. In de Nationale Prestatieafspraken met de corporatiesector is opgenomen dat corporaties verantwoordelijk zijn voor de bouw van nationaal 250.000 sociale huurwoningen (28% van de totale opgave) en 50.000 middenhuurwoningen (6% van de opgave). De gemeenten in de regio zetten zich in voor de realisatie van minimaal 7.375 corporatiewoningen in Regio Foodvalley. Hiervan zijn op basis van prestatieafspraken tussen gemeenten en corporaties 6.145 woningen sociale huur en 796 woningen middenhuur. Daarbij erkennen gemeenten dat deze aantallen nog omhoog moeten (zie hoofdstuk 1.2) en dat corporaties in de regio de bereidheid en de middelen hebben om meer woningen realiseren. Dit kan alleen als aan de randvoorwaarden (hoofdstuk 6) wordt voldaan. De samenwerkende corporaties zetten zich in voor de realisatie van 8.433 sociale huurwoningen en 1.729 studenteneenheden tot en met 20309. Dit is waar de corporaties naar streven.
In bijlage 4 is aangegeven wat de woningcorporaties in hun meerjarenplannen hebben opgenomen voor sociale woningbouw en middenhuur woningen volgens de Nationale Prestatieafspraken tot en met 2030. De gemeenten onderschrijven deze ambitie en streven ernaar dat er 28% sociale huur in de Regio Foodvalley zoveel als mogelijk door woningcorporaties wordt gerealiseerd of afgenomen van marktpartijen. Dit vraagt nieuw partnerschap van gemeenten en corporaties, zeker gezien het feit dat grondposities schaars zijn, we economische tegenwind hebben en huidige doorlooptijden om tot realisatie te komen fors zijn. Gezien de kerntaak van de corporaties richten zij zich momenteel met name op sociale huur. Samen met gemeenten willen de woningcorporaties een visie ontwikkelen op middenhuur in aansluiting op de lokale behoefte. De gemeenten spannen zich in om tot meer harde plannen te komen waarin de betaalbaarheidsambities – goede differentiatie van sociale huur, middenhuur en betaalbare koop – tot uiting kunnen komen (zie hoofdstuk 1.2). In het Bestuursconvenant Betaalbaar Bouwen (2023) worden deze samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, woningcorporaties en marktpartijen verder uitgewerkt.
9
Op 22 augustus hebben de woningcorporaties in Regio Foodvalley (Rhenam Wonen, Veenvesters, de Woningstichting Wageningen, Woningstichting Barneveld, Woningstichting Nijkerk, Idealis, Woonstede) per brief het aanbod aan Regio Foodvalley gedaan om 12.000 nieuwe sociale en middenhuur woningen en 1.200 studentenkamers te bouwen tot 2040.
15
4.6. Ten behoeve van studenten hebben de corporaties de handreiking gedaan om tot en met 2030 550 wooneenheden voor studenten toe te voegen in met name Foodvalley-Zuid. Het Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting 2022-2030 (LAS, oktober 2022) wordt hierbij als uitgangspunt gehanteerd. Hierover worden nog nadere afspraken gemaakt bij de volgende herijking van de woondeal. Van belang is dat ook deze wooneenheden voor studenten een plek krijgen in de gemeentelijke woningbouwprogrammering (in met name de gemeente Wageningen).
16
5. VERSTEDELIJKING EN GEBIEDSONTWIKKELING ONZE INZET ▪ Een Woondeal die kwalitatief en kwantitatief bijdraagt aan het tot en met 2040 toevoegen van 40.000 woningen. ▪ Realisatie van de woningbouwopgave als bouwsteen en binnen de kaders van de gezamenlijke Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. AFPRAKEN 5.1. Regio Foodvalley is samen met de gebieden Spoorzone Oost in Arnhem en Nijmegen-West in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen aangewezen als één van de zeventien NOVEX-gebieden in het land, waar grote ruimtelijke opgaven samenkomen en verstedelijking een centrale opgave vormt. Partijen (Rijk, provincies Gelderland en Utrecht, Regio Foodvalley, de Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen, de 26 regiogemeenten en drie waterschappen) werken sinds 2019 samen aan een gezamenlijke strategie voor de verstedelijking van de regio in de periode tot 2040. Deze is uitgewerkt in het verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap, meer stad’, dat in 2021 door alle gemeenteraden en Staten en in het BO Verstedelijking is vastgesteld. In de verstedelijkingsstrategie wordt de ambitie voor de bouw van 100.000 woningen tot en met 2040 uiteengezet. In twee woondeals wordt de woningbouwopgave regionaal (voor Regio Foodvalley en voor de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen) tot en met 2030 uitgewerkt.
De regionale woondeals zijn de basis voor de regionale woningbouwprogrammering tot en met 2030. Het verstedelijkingsconcept is het integrerend kader voor de grote ruimtelijke opgaves in de regio, waaronder de woningbouwopgave. Het verstedelijkingsconcept beschrijft welke voorwaarden en uitgangspunten er zijn voor de ontwikkeling van nieuwe locaties om te wonen en te werken. Daarvoor zijn vier bouwstenen benoemd: leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Hierin hebben we ontwerpprincipes vastgesteld, zoals het zoveel mogelijk vrijhouden van de laagste en natste delen van nieuwe bebouwing. Nieuwe woningen worden bij voorkeur binnen bestaand stedelijk gebied geprogrammeerd en nabij (H)OV-knopen. Daarmee worden bestaande steden, regio- en dorpskernen versterkt en wordt tegelijkertijd het landschap gekoesterd. Het doel is leefomgevingen te maken met een menging van functies (wonen/werken/voorzieningen) en voldoende groen (zoals recreatieve uitloopgebieden, sportvelden, natuur en hydrologische buffers).
Voor de vier bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen zijn de volgende ambities gesteld: a) De realisatie van een groene, toekomstbestendige en gezonde leefomgeving voor de inwoners in en om steden en dorpen door een balans in de ontwikkeling van stad en landschap en de realisatie en/of ontsluiting van 5.000 hectare recreatieve uitloopgebieden; b) Een goede bereikbaarheid van de woon- en werklocaties dankzij duurzame ontsluiting; c) Het streven naar realisatie van voldoende arbeidsplaatsen en werklocaties daarvoor om te komen tot een balans van wonen en werken; d) Tot 2040 de realisatie van 100.000 kwalitatief goede en voldoende betaalbare woningen – met name geconcentreerd in de grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties. Rijk, provincies en regio’s werken gezamenlijk aan het op orde brengen van de benodigde randvoorwaarden om de realisatie mogelijk te maken met onder andere: verplaatsing bedrijvigheid, opheffing hindercirkels, aanpak stikstof, versterking van het landschap, de natuur en energie, bereikbaarheid en energienetwerken (elektra en warmte). In de Bestuurlijke Afspraken Verstedelijking Regio Arnhem Nijmegen Foodvalley zijn tijdens het BO MIRT Oost 2022 afspraken opgenomen over de realisatie van de doelen en de bijbehorende randvoorwaarden en de verdere samenwerking binnen het NOVEX-gebied
17
Arnhem, Nijmegen, Foodvalley. Zo wordt het ontwikkelperspectief voor het NOVEX-gebied verder uitgewerkt in een verstedelijkingsprogramma. 5.2. Rijk, provincies en gemeenten zetten gezamenlijk en gecoördineerd menskracht en financiële middelen in op de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Foodvalley. Het grootschalig woningbouwgebied Foodvalley is opgebouwd uit vijf belangrijkste ontwikkelgebieden die de regio heeft geïdentificeerd voor toekomstige woningbouw. Dit zijn Barneveld Noord, Kernhem Noord, Veenendaal Spoorzone, Ede Zuidoost/KennisAs Ede-Wageningen en De Klomp. Deze locaties vormen essentiële knooppunten in het stedelijk netwerk van Regio Foodvalley. Rijk, provincies en gemeenten werken gezamenlijk aan de volgende stap richting de beoogde realisatie van de benodigde inframaatregelen en aantallen woningen. Op deze locaties worden deels voor 2030 en deels na 2030 woningen gerealiseerd. Tot 2030 is het streven hier 7.000 woningen te realiseren en mogelijk aanvullend 7.700 woningen na 2030. Vanuit het mobiliteitsfonds is tijdens het BO MIRT Oost 2022 een reservering gedaan voor een taakstellende bijdrage voor mobiliteitsmaatregelen. De regio zet zich de komende periode in voor het dekken van haar deel van het afgesproken maatregelenpakket.
18
6. RANDVOORWAARDEN EN ONDERSTEUNING ONZE INZET ▪ Regio Foodvalley heeft een aanzienlijke verstedelijkingopgave en maakt een schaalsprong. Invulling van de volgende randvoorwaarden van gemeenten met en ondersteuning vanuit provincies en Rijk is noodzakelijk: - Investeren in mobiliteit - Dekking van onrendabele toppen en risicoverdeling - Voldoende ambtelijke capaciteit - Voldoende stikstofruimte nodig - Aandacht voor schaalsprong in voorzieningen - Voldoende netcapaciteit en aansluiting op energie-infrastructuur - Randvoorwaarden voor sociale woningbouw/positionering corporaties ▪ Hiervoor wordt een overlegstructuur ingericht. AFSPRAKEN 6.1. Rijk en medeoverheden zorgen ervoor dat knelpunten om te kunnen voldoen aan randvoorwaarden voor woningbouw zoveel mogelijk worden weggenomen. Dit met oog voor een gezond, veilig en schoon leefmilieu voor nu en in de toekomst. We scheppen duidelijkheid, door het maken van afspraken en het stellen van kaders. Het streven is om onduidelijkheden in beleid, die belemmerend kunnen werken op het besluitvormingsproces en de bouw van woningen, weg te nemen. 6.2. Realisatie van de woningbouwopgave is complex, met invloed en afhankelijkheid van veel direct en indirect betrokken (bouw)partijen en externe factoren, waaronder prijsontwikkelingen, de rente en de beschikbaarheid van locaties, bouwmaterialen, bouwpersoneel en netcongestie.
Kritische succesfactoren dienen aangepakt te worden om de realisatie van de woningbouwopgave mogelijk te maken. Hiervoor is inzet vanuit het Rijk nodig en vanuit provincies en gemeenten. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen generieke en locatie-specifieke ondersteuning. De locatie-specifieke maatregelen zijn, behalve de tot nu toe toegekende WBI-ondersteuning en GWG-afspraken, niet in deze deal opgenomen. 6.3. Daar waar kan, worden de kritische succesfactoren zoveel mogelijk lokaal of regionaal opgelost. Daar waar nodig, worden ze landelijk besproken. De meeste van de belemmeringen kunnen locatie specifiek worden opgelost. Hierbij kan er gebruik worden gemaakt van de landelijke regelingen die er zijn voor bijdragen aan de realisatie van woningbouw. Daar waar nodig kan de regionale versnellingstafel en/of het expertteam woningbouw worden ingezet. De landelijke versnellingstafel is opgericht voor alle bovenregionale problematiek waar een oplossing voor moet worden gevonden. Dit team zorgt ervoor dat de juiste experts en ministeries worden aangesloten om gezamenlijk de problematiek te analyseren en zoeken naar een oplossing. Voor een aantal van de kritische succesfactoren is al een governance structuur ingericht en wordt naar besluitvorming toegewerkt. Daarbij zal worden aangesloten. 6.4.
De generieke ondersteuning voor Regio Foodvalley bestaat momenteel uit: Het Rijk ondersteunt in het opstellen en uitvoeren van de regionale woondeal middels procesgeld. Dit geld kan onder meer gebruikt worden voor de inhuur van capaciteit om gemeenten en provincies
19
-
te ondersteunen bij het opstellen en uitvoeren van de woondeal. Dit procesgeld wordt uitgekeerd via de provincies. De provincies zijn verantwoordelijk voor de verdeling van dit geld over de verschillende woondealregio’s. Via het Actieplan Wonen ondersteunt de provincie Gelderland gemeenten bij het realiseren van de woningbouwopgave. In bijlage 6 zijn diverse ondersteuningsmogelijkheden opgenomen. Via het Programma Versnelling Woningbouw ondersteunt de provincie Utrecht gemeenten bij het realiseren en versnellen van de woningbouwopgave (bijlage 6).
6.5. Om de woningbouwambities in deze woondeal te realiseren, zijn er vanuit Regio Foodvalley een aantal noodzakelijke randvoorwaarden. Over deze randvoorwaarden gaan we komende jaren verder in gesprek, om deze te concretiseren, te onderbouwen en om in kaart te brengen wat de mogelijkheden voor steun zijn en vervolgens conclusies te trekken. De realisatie van de grote verstedelijkingsopgave en het doorzetten van het hoge bouwtempo zijn hiervan afhankelijk. De belangrijkste randvoorwaarden voor Regio Foodvalley zijn: Investeren in mobiliteit De druk op het huidige mobiliteitsnetwerk is al groot en neemt alleen maar toe. Het netwerk is niet berekend op de extra woningen en dubbel zoveel inwoners. Zonder extra investeringen en maatregelen verslechtert de bereikbaarheid, raakt het wegennet overbelast en kunnen de nieuwe woningen niet goed worden ontsloten. Dit betekent dat minder woningen kunnen worden gerealiseerd dan dat er nodig zijn of met grote vertraging. Vanuit het BO MIRT op 10 november 2022 heeft het Rijk 40 miljoen euro inclusief BTW (prijspeil 2022) toegezegd voor het verbreden van de Rijnburg bij Rhenen. Daarnaast heeft het Rijk een taakstellende bijdrage van 67 miljoen euro inclusief BTW (prijspeil 2022) gereserveerd voor een mobiliteitspakket.
De maatregelen waaraan het Rijk bijdraagt zijn: Bij Ede Zuidoost een brug Noordplein-WFC en de HOV-ontsluiting van dit gebied. Bij Kernhem-Noord de ontsluiting van de wijk op A30 (via bestaande op- en afritten) en de fietsroute Kernhem Noord-Ede Centrum. Bij Veenendaal Spoorzone: de HOV-lijn Veenendaal-Ede, de hub Veenendaal Centrum, de fietsroute Veenendaal Centrum-De Klomp en de verbreding van de oostelijke rondweg N233. Bij Barneveld de ontsluiting van de woonwijk Bloemendal in relatie tot de A30 en de fietsroute Bloemendal-Station Barneveld Noord. De regio zet zich in voor het dekken van haar deel van het afgesproken mobiliteitspakket voor de bouw van 7.000 woningen in de periode tot en met 2030 (met inachtneming van het budgetrecht van raden/staten), zodat in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving 2023 definitieve afspraken kunnen worden vastgesteld. Daarnaast zijn er ook onder voorbehoud van cofinanciering versnellingsafspraken gemaakt voor het versnellen van woningbouwplannen middels kleine bovenplanse bereikbaarheidsmaatregelen (in Regio Foodvalley voor het project Wageningen De Dreijen). Tegelijk meent de regio dat er meer nodig is om ervoor te zorgen dat de woningbouwgebieden en bedrijven goed bereikbaar blijven.
Dit vraagt inzet op het lokale en provinciale mobiliteitsnetwerk om de verstedelijking, en daarmee gepaard gaande toenemende mobiliteit, te kunnen faciliteren (met name in het stedelijk weefsel van Regio Foodvalley). Inzet op fietsverbindingen is volgens de regio nodig om de intraregionale ontsluiting te verbeteren, om daarmee de groei van knelpunten op regionale en nationale infrastructuur af te remmen en om woningbouwlocaties goed te kunnen ontsluiten. Daarnaast is inzet op het Hoogwaardige Openbaar Vervoer (HOV) nodig om het wegennet te kunnen ontlasten. Ook voor het grote aantal aan kleinere bouwlocaties in Regio Foodvalley (versnipperd en veelal aansluitend op de bestaande zoals Klaarwater in Nijkerk) geldt dat een verbeterd mobiliteitsnetwerk randvoorwaardelijk is. Daar komt bij dat maatregelen rondom mobiliteit en bereikbaarheid nog onderwerp van onderzoek is. De regio vraagt aandacht voor het belang van tijdig onderzoek naar welke bereikbaarheids-
20
projecten noodzakelijk zijn om de woningbouw mogelijk te maken. De verwachting is dat dit tot nieuwe inzichten leidt die momenteel niet zijn in te schatten. Rijk, provincies en regiogemeenten blijven in gesprek over de benodigde maatregelen en monitoren de effecten hiervan. Dekking van onrendabele toppen en risicodeling De betaalbaarheidseisen maken de haalbaarheid van woningbouwprojecten moeilijk zonder financiële ondersteuning vanuit het Rijk of provincies. Zeker ook in combinatie met andere ambities c.q. eisen. Consequentie is minder woningen in het betaalbare segment en/of minder woningen. De grote woningbouwopgave vraagt om veel additioneel geld en creatieve financieringsoplossingen om de financiële tekorten te dekken en om betaalbaar te kunnen bouwen, ook in relatie tot de beperkte financiële ruimte vanuit de gemeentelijke grondexploitatie (voor zover gemeenten überhaupt gronden in bezit hebben). Voor het merendeel van de projecten geldt dat deze voor corporaties en ontwikkelaars te duur zijn en gepaard gaan met veel risico’s. De regio (provincies/gemeenten) wil graag in gesprek met het Rijk over risicodeling en andere financieringsconstructies dan de geëigende mogelijkheden. Voldoende ambtelijke capaciteit De capaciteit bij gemeenten en Regio Foodvalley is beperkt.
Met alle opgaven die er zijn op het gebied van wonen, ontstaat een enorm knelpunt om hier uitvoering aan te kunnen geven. Het gaat hierbij niet alleen om een kwantitatief probleem (aantal mensen), maar ook om gebrek aan kennis en (proces)kunde. De regio ziet bijdragen om de capaciteit te kunnen vergroten als essentieel. De regio vraagt om ondersteuning bij de kennisontwikkeling om met bestaande instrumenten corporaties beter te positioneren. Ook wordt ondersteuning gevraagd bij het uitvoeren en handhaven van instrumenten en maatregelen om sociale huur en betaalbare koopwoningen te realiseren en in stand te houden. In 2023 wordt verkend hoe dit gerealiseerd kan worden en capaciteit zo efficiënt mogelijk kan worden ingezet. De mogelijkheid van het komen tot een regionale of provinciale flexpool en/of een aanjaagteam wordt hierin meegenomen. Provincies, Rijk en regio/gemeenten zullen in deze verkenning samen optrekken. Knelpunten als gevolg van gebrek aan capaciteit en expertise bij medeoverheden worden geagendeerd op de lokale woontafels. Ook kan via de regionale versnellingstafel de landelijke versnellingstafel worden ingezet. Vanuit BZKme zijn middelen beschikbaar gesteld aan de provincies voor het oprichten van flexpools.
Voldoende stikstofruimte nodig Zonder stikstofruimte kunnen zowel ontwikkelingen in woningbouw als benodigde ontwikkelingen qua infrastructuur en voorzieningen niet vergund en daarmee niet gerealiseerd worden. Zeker in Foodvalley, dichtbij het stikstofgevoelige gebied van Veluwe en Binnenveld, waar de transitie van het landelijk gebied een grote rol speelt, is dit een urgent probleem. Niet zozeer voor projecten op de korte termijn, die al vergund zijn, maar wel voor de projecten die hierop volgen. In het BO MIRT is afgesproken dat maatregelen voortvloeiend uit de verstedelijkingsstrategie voor zo min mogelijk stikstofbelasting zorgen. Rijk, provincies en regio/gemeenten onderzoeken samen maatregelen die leiden tot minder stikstofuitstoot in de gebruiksfase. Als de stikstofuitstoot door woningbouw (van aanleg-, bouw- tot gebruiksfase) de voortgang van projecten in de weg komt te staan, maken het Rijk, provincies en regio/gemeenten afspraken over hoe de voortgang van de woningbouwprojecten gewaarborgd kan worden. Stikstof knelpunten en vraagstukken bij de ontwikkeling van locaties kunnen worden geadresseerd aan de regionale en/of landelijke versnellingstafel. Aandacht voor schaalsprong in voorzieningen Regio Foodvalley maakt een schaalsprong qua verstedelijking.
Deze schaalsprong vraagt naast investeringen in mobiliteit/bereikbaarheid ook om het meegroeien van (maatschappelijke) voorzieningen voor sport, cultuur en recreatie. De regio acht een gecoördineerde inzet vanuit Rijk, provincies en gemeenten noodzakelijk.
21
Voldoende netcapaciteit en aansluiting op energie-infrastructuur Op dit moment observeert de regio dat woningbouwprojecten al vertraging oplopen door de afgekondigde netcongestieproblemen op het landelijke en regionale net. Hiervoor zijn snel oplossingen nodig om de ambitie qua bouwplanning te kunnen realiseren. Nieuwe woningbouwlocaties of verplaatsingen van hinderlijke bedrijven moeten wel kunnen worden aangesloten op de energie-infrastructuur en er moet stroom geleverd kunnen worden (ook wanneer een vertrekkend bedrijf plaats maakt voor woningbouw). Ook vragen investeerders om zekerheid dát nieuw te realiseren woningen kunnen worden aangesloten. In elke provincie wordt via het zogenaamde Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK) in kaart gebracht wat de behoefte is aan energie-infrastructuur op regionaal niveau. Zo kan de regionale energie-infrastructuur op een integrale manier worden geprogrammeerd en een prioritering van en plannen voor investeringen in de regionale energie-infrastructuur worden gemaakt. In het voorjaar van 2023 wordt van iedere provincie een PMIEK verwacht. De verantwoordelijkheid voor de uitwerking van de PMIEK ligt bij de provincies. Projecten van nationaal schaalniveau, die uit de PMIEKS kunnen voortvloeien, kunnen worden opgeschaald naar het nationale MIEK.
Daarnaast kunnen mogelijke belemmeringen in de energie-infrastructuur worden besproken aan de regionale versnellingstafels. Hier komen de gemaakte afspraken in de woondeals bij elkaar en worden mogelijke belemmeringen voor de voortgang besproken. In het BO MIRT van 10 november 2022 zijn bestuurlijke afspraken gemaakt over verstedelijking in relatie tot energie. Hier is afgesproken dat gezamenlijk met de landelijke en regionale netbeheerders de effecten in beeld worden gebracht van de verstedelijking op de capaciteit van het elektriciteitsnet. Op grond hiervan wordt bepaald welke maatregelen noodzakelijk zijn om deze afspraken uit te voeren. Randvoorwaarden voor sociale woningbouw Woningbouwcorporaties krijgen een prominente rol toebedeeld voor de realisatie van de doelen uit de Nationale Woon- en Bouwagenda en de zes daaruit volgende programma’s. Om de corporaties beter in positie te brengen bij bouwontwikkelingen, zijn aanvullende instrumentaria nodig. Daarnaast is nodig dat gemeenten de mogelijkheden op basis van vigerende wet- en regelgeving maximaal inzetten om dit te bereiken. Het beter positioneren van woningcorporaties, ook richting marktpartijen, vraagt om actieve sturing en facilitering door gemeenten. Mogelijk is voor gemeenten aanvullend juridisch instrumentarium nodig om de gewenste groei te kunnen faciliteren.
Dat instrumentarium moet voldoende sturingsmogelijkheden op de programmering bieden. Vooral als derden gronden tot ontwikkeling willen en kunnen brengen in relatie tot betaalbare woningbouw: hoe zorgen we ervoor dat het gewenste aandeel sociale huur wordt gerealiseerd en ook blijft, ook als deze worden ontwikkeld door marktpartijen met grondposities. 6.6. In bijlage 5 wordt locatie specifiek bij de sleutelprojecten aangegeven op welke wijze er ondersteuning van Rijk en provincies nodig is om de realisatie van de regionale woningbouwopgave op peil te houden. 6.7. Voor alle (afspraken over) kritische succesfactoren geldt dat deze periodiek besproken zullen worden in de regionale overleggen, zowel ambtelijk als bestuurlijk, om de voortgang te monitoren en oplossingen te verkennen vanuit ieders verantwoordelijkheid en bevoegdheden.
22
7. AANVULLENDE AFSPRAKEN ONZE INZET ▪ Voorliggende Woondeal regio Foodvalley richt zich met name op het realiseren van meer en betaalbare woningbouw. De inzet is om deze Woondeal in de toekomst uit te breiden met afspraken over andere – kwalitatieve – aan wonen gerelateerde onderwerpen. Hierover wordt in 2023 het gesprek gevoerd, waarbij prioriteiten worden aangebracht. AFSPRAKEN 7.1. De minister voor VRO heeft de wens om met partijen aanvullend afspraken te maken over flexwoningen en transformatiewoningen, over bouwen voor aandachtsgroepen (waaronder ouderen), toekomstbestendige bouw, ruimtelijke ordeningsaspecten, de herstructureringsopgave, het aantal verpleegzorgplekken, studentenhuisvesting, vakantieparken en de doorvertaling van de woonzorgvisies. Omdat het ingrijpt in het gemeentelijk woonbeleid en het beleid van betrokken partners (o.a. woningcorporaties, zorg en welzijn, huurdersorganisaties) vraagt dit om zorgvuldigheid. We spreken af in 2023 te werken aan afspraken hierover, die een uitbreiding vormen van deze regionale woondeal. Specifieke aandacht is nodig voor de ondersteuning van de woonbehoeften van ouderen. Door de vergrijzing zijn er over twintig jaar naar schatting in heel Nederland 1,6 miljoen 80-plussers. Dat is twee keer zoveel als op dit moment. Er is een toenemende behoefte aan woningen die aansluiten bij de wensen van ouderen.
In het beleidsprogramma ‘Wonen en zorg voor ouderen’ is geschetst dat er nationaal behoefte is aan 290.000 woningen geschikt voor ouderen. Het betreft 170.000 nultredenwoningen en 80.000 geclusterde woonvormen die ook geschikt zijn voor ouderen. Ook is er een landelijke opgave voor ca. 40.000 woningen met verpleegzorg op basis van scheiden wonen en zorg (VPT). Deze opgave wordt in 2023 regionaal en lokaal verder uitgewerkt in het tweede deel van de woondeal. 7.2. Alle gemeenten stellen in lijn met het beleidsprogramma ‘Een thuis voor iedereen’ in 2023 lokaal een integrale woonzorgvisie op. Hierin wordt aandacht besteed aan zowel de woon-, zorg-, als ondersteuningsbehoefte van aandachtsgroepen. Op regionaal niveau vindt afstemming hierover plaats, waarbij de provincies een coördinerende rol vervullen in het afstemmingsproces. Na het opstellen van de woonzorgvisies vinden bij de eerstvolgende herijking van de regionale woondeal (zie hoofdstuk 7.1) aanpassingen plaats naar aanleiding van deze woonzorgvisies. Daarnaast heeft Regio Foodvalley de aanvullende ambitie om locaties voor het project Anders wonen 10 te realiseren. 7.3. Als uitwerking van de woondeal maken partijen in 2023 afspraken over het aantal te realiseren flexwoningen in Regio Foodvalley. Onderdeel van de te maken afspraken vormen de ondersteuningsmogelijkheden die geboden worden vanuit Rijk en provincies.
Tot die tijd kunnen initiatieven van flexwoningen worden ondersteund vanuit bestaande regelingen, zoals het Actieplan Flexwonen vanuit de provincie Utrecht, het provinciale versnellingsteam provincie Gelderland en de Taskforce Versnelling Tijdelijke Huisvesting (bij grote projecten met minimaal 100 flexwoningen) die ingesteld is door de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. De provincies gaan in overleg met gemeenten en woonregio’s bepalen of en hoe het realiseren van flexwoningen vorm kan krijgen. In Regio Foodvalley zijn meerdere gemeente voornemens om flexwoningen te realiseren tot en met 2030. Op dit moment komt het aantal te realiseren flexwoningen in de regio uit op circa 750. 10
Het project Anders wonen richt zich op de doelgroep niet corrigeerbare overlastgevers die nu voor problematiek in woonwijken zorgen of gehuisvest zijn in bij beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De ambitie is tenminste twee locaties voor deze moeilijk te plaatsen doelgroep te realiseren, waarvoor in Foodvalley een gezamenlijk project is opgestart.
23
7.4. In Regio Foodvalley ligt een transformatieopgave bij inbreidingslocaties, waar gemeenten zich met behulp van provinciale en landelijke regelingen inzetten voor een betere benutting van de bestaande ruimte en vastgoed. De provincies zetten zich in voor de transformatie van leegstaand vastgoed naar woningen, onder andere via het programma Steengoed Benutten (provincie Gelderland) en het programma Versnelling Woningbouw (provincie Utrecht). 7.5. We constateren dat de weersextremen toenemen en we ervaren steeds meer dat de inrichting van Nederland sterk verbonden is met water en bodem. We zien nu dat de grenzen van de maakbaarheid en de draagkracht in zicht komen. Partijen in deze woondeal willen daarom het water- en bodemsysteem sturend laten zijn bij gebiedsontwikkelingen en locatiekeuzes. Daarbij wordt gebruik gemaakt van het richtinggevend kader dat door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in het programma ‘Water en Bodem Sturend’ is ontwikkeld. De waterschappen worden bij locatie- en inrichtingskeuzes vroegtijdig betrokken in het planvormingsproces. 7.6. De principes vanuit het Utrechtse programma Groen Groeit Mee blijven staan voor de gemeenten waarop van toepassing, waarbij de woningbouw in balans en samenhang met de ontwikkeling van groen en landschap plaatsvindt. 7.7.
Het realiseren van de in deze woondeal opgenomen woningen moet samengaan met andere grote ruimtelijke opgaven op het vlak van onder meer bodem, water, klimaat, landbouw, natuur, energie en bereikbaarheid. Op 12 december 2022 heeft de rijksoverheid in het NOVEX-startpakket aan de provincies gevraagd om de nationale opgaven en doelen (waaronder wonen) ruimtelijk te vertalen, (waar mogelijk) in te passen en te combineren met decentrale opgaven. In de provincie Gelderland krijgt dat onder andere vorm via het Ruimtelijk Perspectief en de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. Voor de provincie Utrecht vormen de Omgevingsvisie provincie Utrecht (2021), de daarin opgenomen gebiedsuitwerking regio Foodvalley en de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley (2022) een belangrijke inhoudelijke basis. Het Rijk heeft de provincies gevraagd om in 2023 met een ruimtelijk voorstel te komen dat zicht geeft op wat ruimtelijk mogelijk en realiseerbaar is. Het ruimtelijk voorstel is de opmaat naar een ruimtelijk arrangement eind 2023 waarin Rijk en provincies wederkerige afspraken maken over de uitvoering van de nationale opgaven en doelen. 7.8. Het beleid rond het duurzaam en toekomstbestendig bouwen wordt vooral vanuit de regiogemeenten vormgegeven. Daardoor verschillen per gemeente de gehanteerde uitgangspunten.
Er is, onder andere vanuit woningcorporaties en marktpartijen, behoefte aan meer eenduidige eisen gericht op duurzaam bouwen. De drie Utrechtse Foodvalley-gemeenten (Renswoude, Rhenen en Veenendaal) hebben op 18 maart 2022 het Convenant Duurzame Woningbouw ondertekend (toekomstbestendigbouwen.nl). Er wordt in Regio Foodvalley gekeken of dit in breder verband kan worden gedaan door de overige regiogemeenten bij dit convenant te laten aansluiten, om eenduidigheid richting marktpartijen te creëren. In 2023 onderzoeken de partijen (gemeenten, corporaties, ontwikkelaars/bouwers) hoe er meer eenduidigheid en een gelijk speelveld gecreëerd kan worden rondom duurzame en circulaire nieuwbouw, en op gebouwniveau over klimaatadaptie en natuurinclusiviteit. Ook het Rijk streeft naar een gelijk speelveld en uniformering, waarvoor wordt gekeken naar mogelijk nieuwe normering. 7.9. Vanwege de grote urgentie van de opgave is het nodig dat de woningbouwproductie in Regio Foodvalley op peil blijft. Het is daarom cruciaal dat er wordt gewerkt aan het sneller, slimmer en efficiënter inrichten van de processen en procedures die bij de realisatie van woningbouw van toepassing zijn. Hierbij bezien we of het gehele ontwikkelproces – van initiatieffase tot bezwaarprocedure en de uiteindelijke bouw zelf