Bijlage 17 PvA opvang asielzoekers algemeen
Tekst van het document
Plan van aanpak opvang van asielzoekers algemeen Januari 2025
Inhoud Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
7. Veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ............................ .33 7.1 7.2
1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Inhoud van het plan van aanpak .. . . . . . . . . . . . . . . 8 Uniek concept in eigen beheer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Samenwerking. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Aanpassingen in aantal en planning.. . . . . . . . . . 9 Context landelijke ontwikkelingen .. . . . . . . . . 10
8. Organisatie .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ............................. .35 9. Financiering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ............................. .37 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5
2. Visie op de opvang van asielzoekers .. . . . . 1. 1 3. Doel en resultaat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 3.1 3.2
Doel. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Resultaat. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Veiligheidsplan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 . 4 Huisregels.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34
Ontwikkelingen Spreidingswet. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38 Uitgangspunten begroting.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 . 8 Begroting. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Verbeter van Havelijn naar voren halen.. . .44 Inkoop. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 . 4
10. Communicatie en participatie . . ............. .45
4.1 Voordelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 4.2 Nadelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 4.3 Keuze voor eigen beheer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
10.1 Fase Ia: opstellen plan van aanpak Beurtschipper en Nijverheidsstraat.. . . . . . . . . . .46 10.2 Fase Ib: opstellen plan van aanpak Hoevelaken en Nijkerkerveen.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47 10.3 Fase II: realisatie van de locaties.. . . . . . . . . . . . . . . . . 4 . 8
5. Doelgroepen.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21
11. Planning en monitoring . ............................ .49
4. Beheer .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17
5.1 Asielzoekers. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22 5.2 Wonen voor andere doelgroepen in Hoevelaken/Nijkerkerveen.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23 5.3 Positie van statushouders. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . 3
6. Sociale invulling .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25 6.1 Kleinschalige opvang en centrale voorzieningen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . 6 6.2 Woonbegeleiding en organisatie op de locatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .26 6.3 Vrijwilligers. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . 8 6.4 Zingeving. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29 6.5 Wonen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29 6.6 Financiën.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . 9 6.7 Sociale relaties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29 6.8 Lichamelijke en psychische gezondheid. . . 3 . 0 6.9 Werk en activiteiten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30
P L A N
V A N
11.1 Planning. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 . 0 11.2 Monitoring. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
Bijlagen 1. Plan van aanpak opvang asielzoekers locatie Beurtschipper 3. 2. Plan van aanpak opvang asielzoekers locatie Nijverheidsstraat 7. 3. Veiligheidsplan. 4. Participatieverslag Beurtschipper. 5. Participatieverslag Nijverheidsstraat. 6. Communicatie- en participatieplan Realisatiefase.
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
1
inhoud
inhoud
Samenvatting 1. Inleiding We hebben dit plan van aanpak uitgewerkt om vier kleinschalige opvangplekken voor asielzoekers in de gemeente Nijkerk te realiseren in eigen beheer. Het plan bestaat uit drie delen: algemene uitgangspunten voor alle locaties, en specifieke plannen voor de locaties Beurtschipper 3 en Nijverheidsstraat 7 in Nijkerk. Met dit plan van aanpak laten we zien hoe we als gemeente Nijkerk professioneel vorm willen geven aan kleinschalige opvangplekken en wat hiervoor nodig is. Met een vastgesteld plan van aanpak voldoen we aan de voorwaarden van het rijk voor een kansrijk initiatief. Het rijk is dan bereid om ons plan te beoordelen en met ons in gesprek te gaan over de financiering. We gaan pas starten met de uitvoering van het plan van aanpak op het moment dat we afspraken hebben gemaakt met het rijk over de financiering van het benodigde normbedrag en de voorwaarden die we daarbij stellen.
In het plan van aanpak beschrijven we onze visie op de opvang van asielzoekers, met “Samenzijn, samenleven, in Nijkerk kan het” als kern. De visie heeft de volgende hoofdlijnen. • We geven vluchtelingen een goed onderdak en geven hun het gevoel dat zij welkom zijn. • We dragen ons steentje bij aan de oplossing voor het tekort aan opvangplekken voor asielzoekers. • Vanaf het eerste moment betrekken we de vluchtelingen actief in onze gemeenschap. • Inburgering en integratie zijn geen vrijwillige keuze voor de vluchtelingen. • De vluchtelingen leven zelfstandig met ondersteuning op alle leefgebieden. • Contact tussen inwoners en vluchtelingen stimuleert integratie, wederzijds begrip en vriendschap. • We geven de inwoners en de vluchtelingen een zo comfortabel mogelijk gevoel bij de opvanglocaties. • Als een asielzoeker een verblijfsvergunning krijgt, streven we naar huisvesting in onze gemeente of regio, maar wel binnen onze taakstelling.
3. Doel en resultaat Het doel van de uitvoering van het plan van aanpak is het realiseren van opvang voor 278 asielzoekers, waarvan 24 alleenstaande minderjarige asielzoekers in de gemeente Nijkerk. Het resultaat is: • Een opvang van asielzoekers volgens onze visie. • Vier kleinschalige opvanglocaties in de gemeente Nijkerk aan de Nijverheidsstraat 7 (Nijkerk), Beurtschipper 3 (Nijkerk), terrein aan de Middelaarseweg Hoevelaken, terrein in de hoek Amersfoortseweg-Koolhaaspark (Nijkerkerveen), die geschikt zijn om in te zetten voor huisvesting van andere doelgroepen. • Een programma voor onderwijs, dagbesteding en werk. • Een Ontwikkelcentrum op de centrale locatie aan de Nijverheidsstraat 7 voor vluchtelingen (asielzoekers en vluchtelingen uit Oekraïne) en statushouders, maar ook voor andere inwoners van de gemeente Nijkerk met een ondersteuningsvraag, zoals inwoners die willen participeren of hulp kunnen gebruiken om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen.
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
4. Beheer We kiezen ervoor om de locaties in eigen beheer te ontwikkelen en exploiteren. Dit heeft voordelen en nadelen. We nemen maatregelen om de gevolgen van de nadelen te beheersen.
5. Doelgroepen
2. Visie op de opvang van asielzoekers
2
• Een gecoördineerd aanbod voor vluchtelingen dat wordt verzorgd door vrijwilligers. • Een aanspreekpunt voor omwonenden dat 24 uur per dag 7 dagen per week bereikbaar is. • Opvang van asielzoekers op deze locaties voor minimaal 5 en maximaal 10 jaar (locaties Beurtschipper, Hoevelaken en Nijkerkerveen) en maximaal 15 jaar (locatie Nijverheidsstraat). • Kunnen inzetten van het gerealiseerde vastgoed na de opvang van asielzoekers voor nog tenminste 25-30 jaar voor de inwoners van Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen, om te voorzien in behoefte aan huisvesting, opvang en voorzieningen voor verschillende doelgroepen.
A L G E M E E N
• Omdat het gaat om een kleinschalige opvang, selecteert het COA bewoners die direct zelfstandig in de maatschappij kunnen meedraaien. • We sturen erop dat gezinnen en moeders/vaders met kinderen vooral op de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen worden geplaatst. • Voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv-ers) gaan we kijken of we binnen onze regio met een andere gemeente hierover afspraken kunnen maken. • Voor de starterswoningen in Hoevelaken/Nijkerkerveen geven we voorrang aan inwoners van Hoevelaken/ Nijkerkerveen. Statushouders zullen hier niet worden geplaatst.
6. Sociale invulling • Op de locatie aan de Nijverheidsstraat komen centrale voorzieningen voor de bewoners van alle vier locaties. Het gaat om zorg, zoals ruimte voor Vluchtelingenwerk, huisarts en tandarts, ruimte voor taallessen en onderwijs en mogelijkheden voor activiteiten of werk. • Op alle locaties zetten we beveiliging in voor 24 uur per dag, zeven dagen per week. • We zetten professionele woonbegeleiding in overdag en aan het begin van de avond. Daarnaast zullen vrijwilligers een grote rol spelen in het leven van de vluchteling. Hiervoor stellen we een vrijwilligerscoördinator aan. • We helpen de bewoners vaardigheden en kennis te ontwikkelen om hun zelfstandigheid te vergroten en hen voor te bereiden op een leven in Nederland. We doen dit aan de hand van de zeven leefgebieden: zingeving, wonen, financiën, sociale relaties, lichamelijke gezondheid, psychische gezondheid en werk & activiteiten. • Op de centrale locatie aan de Nijverheidsstraat creëren we een Ontwikkelcentrum met dagbesteding en werk voor asielzoekers, vluchtelingen uit Oekraïne, statushouders én mensen met een ondersteuningsvraag, bijvoorbeeld mensen die willen participeren of hulp kunnen gebruiken om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen.
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
3
inhoud
7. Veiligheid Het realiseren van een locatie voor de opvang van vluchtelingen gaat gepaard met zorgen en soms zelfs gevoelens van onveiligheid. Voor de opvang van asielzoekers is een veiligheidsplan opgesteld, om inzicht te geven wat we doen om de veiligheid in en rond de twee opvangplekken in Nijkerk zo goed mogelijk te borgen. Hierin staan afspraken, maatregelen, overlegstructuren en de mogelijkheden voor inwoners om hun signalen van eventuele onveiligheid met ons te delen.
inhoud
met relatief goedkope chalets en een sobere en doelmatige inrichting hebben we in Nijkerk een relatief goedkope oplossing. We mogen deze bestemmingsreserve inzetten voor andere doeleinden. • We stellen voor om voor de realisatie van het Ontwikkelcentrum op te zetten met een eenmalige investering van € 3.000.000 uit de bestemmingsreserve Oekraïne. Dit centrum richt zich niet alleen op vluchtelingen, maar heeft een breed integraal aanbod heeft voor alle inwoners van de gemeente Nijkerk met een ondersteuningsvraag. Daarom willen we dit niet helemaal meerekenen in het normbedrag.
10. Communicatie en participatie 8. Organisatie • De ontwikkeling van de vier locaties wordt uitgevoerd door een interim projectteam Vluchtelingen voorbereiding realisatie voor een periode van twee jaar, tot eind 2026. • Na de tijdelijke periode tot eind 2026 neemt het vaste team kernteam Vluchtelingen realisatie en beheer de taken van het interimteam over. • Elke opvangplek krijgt een locatiemanager, een zorgcoördinator, woonbegeleiding, beveiliging en een huismeester.
9. Financiering Uitgangspunten • We gaan ervan uit dat het rijk de opvang betaalt en dat we hiervoor zo min mogelijk eigen extra middelen voor in hoeven te zetten. • Kosten en verantwoordelijkheid voor zorg (huisarts, tandarts en GGZ), onderwijs aan kinderen, inburgering en leef- en eetgeld, de reiskosten en de verzekeringskosten van de bewoners komen hij het COA te liggen. • We gaan uit van een periode van minimaal 5 jaar en maximaal 10 jaar voor de locaties Beurtschipper, Hoevelaken en Nijkerkerveen en maximaal 15 jaar voor de locatie Nijverheidsstraat. • Voor de realisatiekosten van de opvangplekken in Hoevelaken en Nijkerkerveen is een inschatting gemaakt van de ontwikkelkosten, omdat de plannen voor deze locaties de komende maanden worden uitgewerkt.
Financiering in het kort • We hebben een normbedrag berekend van € 79,69 per persoon per dag voor de ontwikkeling en exploitatie van de vier opvangplekken. Hieronder vallen de kosten voor huisvesting, begeleiding en beveiliging. Dit brengen we in rekening bij het rijk. Voorwaarden daarbij zijn: - Het normbedrag wordt geïndexeerd op basis van een reëel indexcijfer. - Er wordt betaald voor 100% bezetting. - Het wordt toegekend voor minimaal 5 jaar. - We sluiten een samenwerkingsovereenkomst met het COA, waarin we afspraken maken over dat het COA het beheer en de exploitatie van de locaties overneemt wanneer binnen 10 jaar de financiering wegvalt. • We stellen voor om de kosten voor de voorbereiding te betalen uit de bestemmingsreserve Oekraïne. Eind 2024 bedraagt deze reserve € 6.147.000. Reden dat we dit geld overhouden is dat we in Nijkerk een efficiënt en kosteneffectief model hebben neergezet. Door het park op eigen grond te ontwikkelen
4
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
Voor het opstellen van de plannen van aanpak Beurtschipper en Nijverheidsstraat hebben we input opgehaald bij inwoners en ondernemers in de omgeving van de locaties. Samenvattend zijn de volgende onderwerpen uit het participatieproces naar voren gekomen als belangrijk. • Verkeersveiligheid. • Beperken van overlast. • Er moet een duidelijk aanspreekpunt zijn voor omwonenden. • Vanuit de omgeving Nijverheidsstraat is de roep om een upgrade van de Havenlijn tussen de Vetkamp en de Nijverheidsstraat. • Medewerkers van het bedrijf dat in Beurtschipper 3 is gevestigd hechten belang aan een veilige en gescheiden werkomgeving, met aparte ingangen en gescheiden looproutes. Op hoofdlijnen hebben we de volgende zaken op basis van de participatie meegenomen in de plannen van aanpak. • We nemen maatregelen om de verkeersveiligheid te borgen. • Er komt woonbegeleiding op de locatie en daarnaast 24/7 beveiliging. • Er is 24/7 een aanspreekpunt voor omwonenden waar zij terecht kunnen met vragen, zorgen en meldingen. • We hebben in de uitvoering aandacht voor de zorgen van ondernemers over de continuïteit van hun bedrijfsvoering. Het is onze insteek dat ondernemers niet geconfronteerd worden met extra regels op het gebied van bijvoorbeeld geluid, omdat er een opvangplek voor asielzoekers bij hen in de buurt komt.
• In het plan van aanpak is veel aandacht voor de invulling van dagbesteding en werk en het enerzijds verplichten en anderzijds motiveren van de vluchtelingen om hieraan deel te nemen. • In het plan van aanpak is aandacht voor taalonderwijs en bij de werving van de woonbegeleiding is meertaligheid een aandachtspunt. • In het ontwerp is rekening gehouden met wensen op het gebied van verlichting, de inrichting van de buitenruimte en groen. • De woonbegeleiding zorgt ervoor dat bewoners samen met de beheerders regelmatig het terrein checken en schoonhouden. • Met extra ondergrondse afvalcontainers voor restafval en PMD zorgen we voor goed beheer van afvalbeheer. • Er is een fonds voor calamiteiten, waaruit eventuele extra maatregelen getroffen kunnen worden als dit nodig is, bijvoorbeeld het plaatsen van mobiele camera’s, extra verlichting of verkeersmaatregelen. • De verbetering van de Havenlijn staat gepland voor 2031. We gaan de verbetering van het stuk tussen de Vetkamp en de Nijverheidsstraat proberen naar voren te halen, en dit uitvoeren in 2025. • In de uitvoering gaan we samen met sportverenigingen kijken hoe wij hen kunnen betrekken bij een aanbod voor de vluchtelingen.
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
5
inhoud
inhoud
• Voor kinderen wordt een veilige speelplek op het terrein van de centrale locatie aan de Nijverheidsstraat aangelegd. • Over de uitstraling van het gebouw aan de Nijverheidsstraat kunnen de omwonenden meepraten in een sessie in februari. Het gaat bijvoorbeeld om de kleur, het materiaal en het groen. • Onze communicatie zal er de komende periode op gericht zijn om het contact met de buurt op te bouwen en te versterken. • We zullen na opening van de locatie kennismakingsmomenten organiseren voor de bewoners en de omwonenden. In januari 2025 start ook het participatieproces rondom de locaties in Hoevelaken en Nijkerk.
11. Planning • Januari 2025: start participatieproces voor de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen. • Februari 2025 (onder voorbehoud en na akkoord van de gemeenteraad): uitvoering plannen van aanpak voor de twee locaties in Nijkerk. • April 2025: Het college besluit over de plannen van aanpak voor de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen. • Mei 2025 (onder voorbehoud van en na akkoord van de gemeenteraad): uitvoering plannen van aanpak voor de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen. • Juli 2025: opening locatie Beurtschipper. Voor de huisvesting van de voorzieningen zoals het Ontwikkelcentrum, zorg en onderwijs maken we tijdelijk gebruik van een andere locatie in eigendom van de gemeente. • December 2025: opening locatie Nijverheidsstraat. • Uiterlijk december 2026: opening locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen. De bovenstaande planning is onder voorbehoud van de gemaakte kanttekeningen.
12. Monitoring • De projectleider en de locatiemanager geven leiding aan het proces, houden dagelijks de vinger aan de pols en sturen zo nodig bij. • Elke drie maanden evalueren we de gang zaken met de sociale teams, wijkbeheer, de BOA’s en de adviseur verkeer. • Per locatie monitort en evalueert de werkgroep met een vertegenwoordiging van de omwonenden de gang van zaken met de gemeente, eens per drie maanden of vaker als dat nodig is. • Via het informatieloket Asielopvang, de locatiemanagers, berichten op social media houden we signalen vanuit de samenleving continu in de gaten.
1. Inleiding 6
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
7
inhoud
inhoud
1. Inleiding Nog steeds ontvluchten duizenden mensen hun land vanwege oorlog, geweld, onderdrukking of vervolging. In Nederland is een groot tekort aan plekken om deze mensen op te vangen. Als gemeente Nijkerk vinden we het belangrijk om de verantwoordelijkheid en de regie te nemen in het oplossen van het vraagstuk rondom de opvang van asielzoekers. Daarom hebben we op 30 mei 2024 besloten om opvang te bieden aan 278 asielzoekers, waaronder 24 alleenstaande minderjarige asielzoekers. Ongeacht of de huidige Spreidingswet wordt ingetrokken of niet.
Volgens de afgesproken planning worden de plannen van aanpak voor de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen de komende maanden uitgewerkt. Het plan van aanpak Opvang asielzoekers vormt hiervoor ook het uitgangspunt.
Na een uitgebreid participatieproces en een locatieonderzoek heeft de gemeenteraad er op 24 oktober 2024 voor gekozen om vier kleinschalige opvangplekken voor asielzoekers verspreid over de gemeente uit te werken in vier plannen van aanpak. Het gaat om: • Het bestaande gebouw aan de Beurtschipper 3 in Nijkerk (78 plekken). • Het bestaande gebouw aan de Nijverheidsstraat 7 in Nijkerk, als centrale locatie met voorzieningen zoals zorg, dagbesteding en onderwijs voor alle vier locaties (75 plekken). • Het terrein aan de Middelaarseweg in Hoevelaken (75 plekken). Deze locatie combineren we met woningen voor andere doelgroepen, zoals starters en jongeren uit Hoevelaken. • Het terrein in de hoek Amersfoortseweg-Koolhaaspark in Nijkerkerveen (50 plekken). Deze locatie combineren we met woningen voor andere doelgroepen, zoals starters en jongeren uit Nijkerkerveen.
De Spreidingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om de locaties niet te laten ontwikkelen en exploiteren door het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), maar door de gemeente zelf. Hier gaat onze voorkeur naar uit. In dit plan van aanpak leest u de motivering en nadere uitwerking van deze keuze. De afgelopen periode is gebleken dat we in Nederland uniek zijn met het concept van vier kleinschalige locaties in eigen beheer, met één centrale locatie waar de bewoners van alle locaties terecht kunnen voor voorzieningen zoals zorg en onderwijs. Zowel het ministerie van Asiel en Migratie (A&M) als het COA hebben positief en met interesse op dit concept gereageerd. Dit plan van aanpak is het vertrekpunt voor het verder uitwerken en realiseren van dit concept. Omdat het gaat om een nieuwe vorm, zullen wij tijdens de rit steeds evalueren en waar nodig bijsturen.
Met het plan van aanpak dat voor u ligt hebben we een belangrijke eerste stap gezet in de realisatie van asielopvang in de gemeente Nijkerk.
1.3 Samenwerking
1.1 Inhoud van het plan van aanpak Dit plan van aanpak bestaat uit drie delen. 1. Plan van aanpak Opvang van asielzoekers. Dit algemene plan gaat over de uitgangspunten voor alle vier locaties. In dit plan beschrijven we: • onze visie op asielopvang in hoofdstuk 2; • ons doel en het beoogde resultaat in hoofdstuk 3; • de doelgroepen in hoofdstuk 4; • het beheer van de locaties in hoofdstuk 5; • de invulling van het sociale aspect in hoofdstuk 6; • de borging van de veiligheid in hoofdstuk 7; • de organisatie in hoofdstuk 8; • de financiering in hoofdstuk 9; • de communicatie en participatie in hoofdstuk 10; • de planning en monitoring in hoofdstuk 11. 2. Plan van aanpak opvangplek Beurtschipper 3 in Nijkerk (bijlage 1). 3. Plan van aanpak opvangplek Nijverheidsstraat 7 in Nijkerk (bijlage 2). In de plannen van aanpak voor Beurtschipper en Nijverheidsstraat staat hoe we deze opvangplekken willen realiseren. We gaan in op: • de resultaten van het participatieproces en de resultaten; • de ruimtelijke invulling van de locatie: vergunningen & milieuonderzoek, het ontwerp, verkeersmaatregelen, afspraken met de eigenaar (voor Beurtschipper) en mogelijkheden voor toekomstig gebruik; • financiën & risico’s.
8
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
1.2 Uniek concept in eigen beheer
Om tot een invulling van het plan van aanpak te komen hebben we gesprekken gevoerd met het Centraal Opvangorgaan Asielzoekers (COA) en het ministerie A&M. Verder stemmen we alles wat we doen af binnen de sub-regionale Provinciale Regietafel (PRT) Migratie en Integratie Foodvalley. Hierin zitten naast de gemeente Nijkerk ook de gemeenten Barneveld, Ede, Scherpenzeel en Wageningen. Verder zitten een afgevaardigde van het kabinet van de Commissaris van de Koning en van het COA aan tafel. In het subregionale PRT maken wij onderling afspraken over de invulling van de sub-regionale opgave. Wij zijn niet de enige gemeente in Gelderland die bezig is met de ontwikkeling van (kleinschalige) opvanglocaties in eigen beheer. We hebben contact gezocht met onder andere de gemeente Ede, Culemborg en Rheden. Met deze gemeenten en andere Gelderse gemeenten die in dit proces zitten gaan we samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) optrekken om kennis en ervaring uit te wisselen en zo nodig gezamenlijk ons proces en belang onder de aandacht te brengen bij het rijk. Verder zijn de plannen voor de twee locaties in Nijkerk opgesteld met inbreng van omwonenden en ondernemers in de buurt van de locaties, medewerkers van de bedrijven/organisaties die nu gehuisvest zijn in de locaties en andere stakeholders.
1.4 Aanpassingen in aantal en planning Op twee punten wijken we iets af van het besluit op 24 oktober. • Het besluit was om de locatie Beurtschipper te in richten voor 78 personen en de locatie Nijverheidsstraat voor 75 personen. Vanwege de beschikbare ruimte op de locatie Beurtschipper draaien we dit om en komen er 75 personen op de locatie Beurtschipper. Dit is noodzakelijk om de grootte van de kamers in het gebouw aan de Beurtschipper acceptabel te houden en ervoor te zorgen dat alle kamers daglicht hebben.
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
9
inhoud
inhoud
• De locatie Nijverheidsstraat richten we in met 80 plekken, 2 plekken meer dan de afgesproken 78. Dit heeft te maken met het feit dat we werken met wooneenheden voor 4 personen. Deze 2 extra plekken zijn bedoeld om flexibel in te kunnen zetten, bijvoorbeeld als time-out plek. Er worden dus niet meer dan 78 personen ondergebracht op deze locatie. • Zoals afgesproken presenteren we de plannen van aanpak voor de beide locaties in Nijkerk volgens het besluit in januari 2025. Daarbij werken we toe naar realisatie van de locatie Beurtschipper voor 1 juli 2025 en realisatie van de locatie Nijverheidsstraat uiterlijk 31 december 2025. De plannen van aanpak voor de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen zouden volgen in maart 2025, met realisatie uiterlijk voor 31 december 2026. Op basis van de opgedane ervaringen in de afgelopen tijd verlengen we de voorbereidingsperiode voor de plannen van aanpak voor de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen met een maand. Dit heeft geen consequentie voor de geplande uiterlijke realisatiedatum.
1.5 Context landelijke ontwikkelingen Op dit moment geldt voor de opvang van asielzoekers in ons land de Spreidingswet. Met de nieuwe Spreidingswet is de mogelijkheid gekomen dat gemeenten opvanglocaties in eigen beheer ontwikkelen en exploiteren. Over de wijze van financiering van eigen beheer staat echter niets in de Spreidingswet. Het ministerie van A&M werkt aan de uitvoeringsregeling ‘Gemeentelijke Duurzame Opvang’ (DGO), die meer duidelijkheid moet geven over de financiering en de verantwoordelijkheden van het COA wanneer de gemeente kiest voor eigen beheer. Het was de verwachting dat deze regeling eind 2024 bekend zou worden, maar dit is nog niet gebeurd. Om geen tijd te verliezen hebben we ervoor gekozen om hier niet op te wachten maar proactief te zijn. Met dit plan van aanpak laten we zien hoe we als gemeente Nijkerk professioneel vorm willen geven aan kleinschalige opvangplekken en wat hiervoor nodig is. Met een vastgesteld plan van aanpak voldoen we aan de voorwaarden van het rijk voor een kansrijk initiatief. Het rijk is dan bereid om ons plan te beoordelen en in gesprek te gaan over de financiering. We gaan pas starten met de uitvoering van het plan van aanpak op het moment dat we afspraken hebben gemaakt met het rijk over de financiering van het benodigde normbedrag en de voorwaarden die we daarbij stellen.
2. Visie op de opvang van asielzoekers 10
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
11
inhoud
2. Visie op de opvang van asielzoekers Samenleven, samenzijn, in Nijkerk kan het De gemeente Nijkerk is een gemeenschap met een rijke traditie van hard werken, sociale samenhang en gastvrijheid. Deze waarden hebben door de geschiedenis heen onze samenleving gevormd en zijn ook vandaag de dag de drijfveren van ons bestaan. Dat blijkt eens temeer uit onze gezamenlijke, grote inzet voor een menswaardige opvang van asielzoekers. Vluchtelingen die vaak een lange, zware reis achter de rug hebben, op zoek naar veiligheid en een nieuw begin. We vinden het belangrijk om hen een veilige, welkome plek te bieden in onze gemeenschap. Dat doen we in nauwe samenwerking met alle Nijkerkers, op een manier die recht doet aan de nood van de vluchtelingen en aan de waarden van onze gemeenschap. Op een manier die bijdraagt aan een passende integratie binnen de Nijkerkse samenleving. Vanuit een groot sociaal hart helpen wij mensen in nood, dragen we bij aan de uitdagingen van vluchtelingenopvang in Nederland en zijn we er samen voor elkaar. Samenleven en samenzijn, in de gemeente Nijkerk kan het.
inhoud
We geven vluchtelingen een goed onderdak en het gevoel dat zij welkom zijn Als gemeente Nijkerk willen we ons inzetten voor een gastvrije en menswaardige opvang van asielzoekers. Deze mensen zijn gevlucht voor oorlog en vervolging en hebben vaak veel meegemaakt. We vinden het belangrijk om de vluchtelingen niet alleen een goed onderdak te geven, maar hen ook te laten voelen dat zij welkom zijn.
We dragen ons steentje bij aan de oplossing voor het tekort aan opvangplekken voor asielzoekers We erkennen dat Nederland kampt met een tekort aan opvangplekken voor asielzoekers, wat leidt tot overbelasting van bestaande voorzieningen. De lange wachttijden voor de behandeling van asielaanvragen verergeren het probleem, waardoor de druk op gemeenten die asielzoekers opvangen toeneemt. Een schrijnend voorbeeld is de situatie in het aanmeldcentrum in Ter Apel. Wij steunen de Spreidingswet, die we zien als een effectieve oplossing om opvangplekken eerlijk te verdelen over het hele land. Daarbij willen wij ons steentje bijdragen aan de opvang van asielzoekers in Nederland.
Vanaf het eerste moment betrekken we de vluchtelingen actief in onze gemeenschap We vinden dat de vluchtelingen niet vroeg genoeg kunnen beginnen met integratie. Vanaf het eerste moment willen we de betrokkenheid van de vluchtelingen bij onze gemeenschap bevorderen. Dat kan door te zorgen voor onderwijs, sportieve of culturele activiteiten, vrijwilligerswerk of betaald werk. Ons doel is om ieder van hen vanaf hun eerste dag een zinvolle dagbesteding aan te bieden. Daarbij sluiten we waar mogelijk aan bij hun mogelijkheden, interesses en talenten. Deze aanpak komt hun persoonlijke welzijn én een snelle integratie in onze samenleving ten goede. Ze leren de taal en komen in contact met Nederlanders. Het zorgt voor een gevoel van eigenwaarde en betrokkenheid, zodat zij sneller kunnen bijdragen aan de maatschappij. Bovendien voorkomen we zo problemen die ontstaan door verveling of frustratie.
Inburgering en integratie vormen geen vrijwillige keuze voor de vluchtelingen We zien inburgering en integratie niet als een vrijwillige keuze. Wij verwachten van vluchtelingen die in onze gemeente een plek krijgen, dat zij meedoen aan het programma dat wij hen aanbieden. Daarbij houden zij zich aan de (huis)regels die wij opstellen. Vluchtelingen die van deze inburgering en integratie afzien, kunnen niet langer in de gemeente Nijkerk blijven.
Zelfstandig leven met ondersteuning op alle leefgebieden De vluchtelingen leven zelfstandig op de opvangplek, op kamers voor 2-3 personen. Zij krijgen daarbij ondersteuning van woonbegeleiders. Deze woonbegeleiders ondersteunen hen op zeven leefgebieden: zingeving, wonen, financiën, sociale relaties, lichamelijke gezondheid, psychische gezondheid en werk & activiteiten. De vluchtelingen doen hun huishouden, koken en zijn zelf verantwoordelijk voor het op orde houden van hun leefomgeving. We richten de opvangplek in met eenvoudige maar gastvrije ruimtes en basale voorzieningen, zonder luxe. Door nette woon- en kookruimtes en goede sanitaire voorzieningen te bieden, motiveren wij hen hier zelf ook goed voor te zorgen.
Contact tussen inwoners en vluchtelingen stimuleert integratie, wederzijds begrip en vriendschap Tijdens het proces van integratie zien wij een belangrijke rol voor vrijwilligers en inwoners. Zij kunnen de vluchtelingen helpen om kennis te maken met onze Nederlandse cultuur en met het opbouwen van persoonlijke contacten. Daarmee stimuleren we wederzijds begrip en vriendschap.
12
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
13
inhoud
inhoud
We geven de inwoners en de vluchtelingen een zo comfortabel mogelijk gevoel bij de opvanglocaties ‘Veiligheid’ kwam als het belangrijkste thema uit het participatieproces in de zomer van 2024. Het begrip ‘veiligheid’ is lastig te omschrijven. De betekenis die mensen eraan geven kan per persoon verschillen. Hoe dan ook, we willen zowel de inwoners als de vluchtelingen een zo comfortabel mogelijk gevoel geven bij de opvanglocaties in onze gemeente. Voor ons betekent dit dat er altijd een aanspreekpunt moet zijn voor omwonenden en vluchtelingen. Daarom zetten we in op 24 uur per dag, 7 dagen per week, begeleiding op de locatie door woonbegeleiders en/of beveiligers.
Overgang van asielzoeker naar statushouder in de regio Als een asielzoeker in een opvangplek in de gemeente Nijkerk een verblijfsvergunning krijgt, is het niet zo dat hij of zij automatisch ook in de gemeente Nijkerk woonruimte krijgt. Dit is afhankelijk van of dit past binnen het aantal statushouders aan wie wij een woonplek moeten aanbieden van het rijk (taakstelling). Op dit moment is deze taakstelling veel lager dan het aantal asielzoekers dat bij ons een plek gaat krijgen. We vinden het wel belangrijk dat zoveel mogelijk van de asielzoekers die een vergunning krijgen in onze gemeente of in de regio komen te wonen. Zij zijn immers al gestart met het opbouwen van een leven in onze regio. Het zou een verlies zijn voor de vluchtelingen zelf én voor ons dat zij ergens anders helemaal opnieuw moeten beginnen.
3. Doel en resultaat 14
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
15
inhoud
inhoud
3. Doel en resultaat 3.1 Doel Het doel van de uitvoering van het plan van aanpak is het realiseren van opvang voor 278 asielzoekers, waarvan 24 alleenstaande minderjarige asielzoekers in de gemeente Nijkerk. We doen dit volgens de visie zoals omschreven in hoofdstuk 2 en betrekken omwonenden, ondernemers en organisaties actief bij de uitwerking van de plannen.
3.2 Resultaat • Een opvang van asielzoekers volgens onze visie. • Vier kleinschalige opvanglocaties in de gemeente Nijkerk: • Nijkerk: gebouw aan de Nijverheidsstraat 7 en het aangrenzende achterterrein van de Gildenstraat 4-6 (78 plekken). Dit is de locatie, waar ook centrale voorzieningen zijn gehuisvest, zoals zorg, onderwijs en dagbesteding. Overigens kunnen activiteiten op het gebied van dagbesteding en onderwijs aan volwassenen en kinderen ook buiten de centrale locatie plaatsvinden. • Nijkerk: gebouw aan de Beurtschipper 3 in Nijkerk (75 plekken). • Hoevelaken: terrein aan de Middelaarseweg (75 plekken), met een combinatie van woningen voor andere doelgroepen uit Hoevelaken, zoals jongeren of starters. • Nijkerkerveen: terrein in de hoek Amersfoortseweg-Koolhaaspark (50 plekken), met een combinatie van woningen voor andere doelgroepen uit Hoevelaken, zoals jongeren of starters. • Vier locaties die geschikt zijn om in te zetten voor huisvesting voor andere doelgroepen, mochten er redenen zijn om de opvang van asielzoekers te stoppen. • Een programma voor onderwijs, dagbesteding en werk.
• Het creëren van een Ontwikkelcentrum op de centrale locatie aan de Nijverheidsstraat voor vluchtelingen (asielzoekers en vluchtelingen uit Oekraïne) en statushouders, maar ook voor andere inwoners van de gemeente Nijkerk met een ondersteuningsvraag, zoals inwoners die willen participeren of hulp kunnen gebruiken om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen. • Een gecoördineerd aanbod voor vluchtelingen dat wordt verzorgd door vrijwilligers. • Een aanspreekpunt voor de omwonenden dat 24 uur per dag 7 dagen per week bereikbaar is. • Het realiseren van vastgoed op vier plekken in Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen voor de opvang van asielzoekers voor minimaal vijf en maximaal tien jaar (locaties Beurtschipper, Hoevelaken en Nijkerkerveen) en maximaal vijftien jaar (locatie Nijverheidsstraat). • Dit vastgoed willen we daarna nog tenminste 25-30 jaar inzetten voor de inwoners van Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen, om te voorzien in behoefte aan huisvesting, opvang en voorzieningen voor verschillende doelgroepen.
4. Beheer 16
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
17
inhoud
4. Beheer
inhoud
4.2 Nadelen
In de nieuwe Spreidingswet is geregeld dat gemeenten locaties ook in eigen beheer kunnen ontwikkelen en exploiteren. Onze voorkeur gaat uit naar het ontwikkelen van de locaties in eigen beheer. Met de opvang in eigen beheer hebben wij goede ervaring opgedaan bij het Oekraïnepark en de doorstroomlocatie Passantenhaven voor statushouders. Ook de gemeenteraad heeft ons een lichte voorkeur meegegeven voor exploitatie in eigen beheer. Uit gesprekken met het ministerie van A&M blijkt dat de insteek voor de uitvoeringsregeling Duurzame Gemeentelijke Opvang is dat het COA wel de verantwoordelijkheid houdt voor het regelen van de zorg (huisarts, tandarts en ggz). In ons plan van aanpak hebben wij dit daarom ook als uitgangspunt aangehouden.
4.1 Voordelen Wij zien de volgende voordelen van het regelen van de opvang in eigen beheer. • Uitvoeren volgens onze eigen visie. Wij hebben een duidelijke visie op asielopvang. In eigen beheer kunnen we zelf bepalen hoe de opvang wordt ingericht en beheerd. Een voorbeeld is dat het COA volgens de regels voor een kleinschalige opvang (KSO) geen permanente begeleiding biedt. Daarnaast is er bij KSO’s van minder dan 100 opvangplekken ook geen permanente beveiliging aanwezig1. Dit past niet in onze visie. In eigen beheer kunnen wij dit wel regelen en meenemen in ons totale kostenplaatje. • Inspelen op de wensen van de omgeving. Wij hebben direct contact met onze inwoners en ondernemers en kennen hen goed. In de uitvoering kunnen we beter rekening houden met hun wensen dan het COA, die meer op afstand staat. • Flexibiliteit en snelheid. Voor de besluitvorming en uitvoering zijn we niet afhankelijk van het COA. Dit maakt ons meer flexibel en versnelt het proces. Het COA is een grote organisatie, die voor de enorme uitdaging staat om honderden locaties tegelijkertijd te realiseren, zonder daar ook de menskracht voor te hebben. Daarnaast zit het COA minder dicht op het proces. Wij kennen de situatie in onze eigen gemeente en kunnen hierover op lokaal niveau besluiten. • Innovatieve oplossingen.
We hebben de mogelijkheid om creatieve of innovatieve oplossingen uit te voeren, die beter aansluiten bij de lokale context en uitdagingen. • Efficiënter omgaan met budget. We kunnen efficiënter omgaan met het beschikbare budget en zo kosten besparen, bijvoorbeeld door opvangdiensten van asielzoekers en statushouders te combineren, zoals onderwijs en gezondheidszorg. • Goed voor de lokale economie. Het COA heeft er geen belang bij om de ontwikkeling lokaal of regionaal uit te laten voeren. Wij wel, en in eigen beheer kunnen we lokale bedrijven en dienstverleners inschakelen voor de ontwikkeling en de exploitatie. Dit komt de lokale werkgelegenheid en economie ten goede. • Integratie en betrekken van organisaties. Vanwege bestaande relaties kunnen wij lokale organisaties gemakkelijker betrekken dan het COA. Daardoor kunnen we zorgen voor meer sociale cohesie en bevorderen we de integratie van de vluchtelingen. • Verbinding leggen tussen asielzoekers en statushouders. We kunnen verbindingen leggen tussen de asielzoekers en statushouders in onze gemeente. Statushouders zijn al vertrouwd met de lokale cultuur en regelgeving en hebben hun eigen netwerk, en kunnen daarom goed als buddy fungeren.
Nadelen van het regelen van opvang van asielzoekers in eigen beheer zijn: • Eigen financieel risico. Wanneer er dingen misgaan of kosten uit de hand lopen is dit voor ons eigen risico. Bijvoorbeeld: • wanneer de Spreidingswet wordt ingetrokken en de financiering in de nieuwe wet anders en voor ons nadeliger wordt geregeld. • Veel zelf regelen. We moeten veel zelf regelen, ook voorzieningen zoals onderwijs, begeleiding, beveiliging en huisvesting. Dit is arbeidsintensief en vergt een goede organisatie. • Specifieke expertise is nodig. We hebben ervaring opgedaan met de opvang van statushouders in eigen beheer, maar we hebben geen ervaring met de opvang van asielzoekers. Dit is een meer complexe doelgroep dan statushouders, en de opvang vergt specifieke kennis.
4.3 Keuze voor eigen beheer Op basis van een afweging van de voor- en nadelen kiezen we ervoor om de vier kleinschalige opvanglocaties in eigen beheer te ontwikkelen en exploiteren. We nemen de volgende maatregelen om de nadelen te beheersen. • We sluiten een samenwerkingsovereenkomst met het COA, waarin het COA toezegt het beheer en de exploitatie van de locaties over te nemen wanneer er minder instroom of minder financiering komt. Het COA heeft aangegeven hiertoe bereid te zijn. De komende periode moeten we de precieze afspraken hierover samen met het COA verder invullen. • We kunnen als zich dit voordoet ook besluiten om de ontwikkelde locaties in te zetten voor andere doelgroepen in onze gemeente. We zorgen er daarom voor dat de locaties voorbereid zijn om in te zetten voor huisvesting voor andere doelgroepen. • Als er tegenvallers zijn kunnen we een beroep doen op de bestemmingsreserve Oekraïne. • We sluiten raamovereenkomsten met leveranciers en dienstverleners, zodat een minimale afname geen verplichting is. In de overeenkomst nemen we een clausule op dat vanwege een eventuele wetswijziging het geraamde volume kan wijzigen. • We besteden diensten zoals beveiliging en gezondheidszorg uit aan gespecialiseerde organisaties die ervaring hebben met de doelgroep. • We zorgen voor een goede interne organisatie in een multidisciplinair team en programma.
• We bouwen een netwerk met gemeenten die ook asielopvang in eigen beheer uitvoeren om ervaringen uit te wisselen en samen te werken. Hiervoor zijn de eerste contacten gelegd.
1) Zie voor de omschrijving van Kleinschalige Opvang (KSO) COA: https://www.coa.nl/nl/kleinschalige-opvang
18
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
19
inhoud
inhoud
5. Doelgroepen 20
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
21
inhoud
inhoud
5. Doelgroepen 5.1 Asielzoekers
5.2 Wonen voor andere doelgroepen in Hoevelaken/Nijkerkerveen
Het COA bepaalt in alle gevallen welke asielzoeker in elke gemeente wordt geplaatst. Wij hebben daar geen keuze in. We vinden het belangrijk om in goed contact te staan met het COA als het gaat om de toewijzing van de bewoners.
We hebben ervoor gekozen om bij de opvangplekken voor asielzoekers in Hoevelaken en Nijkerkerveen ook huurwoningen te realiseren voor starters en jongeren uit deze beide kernen. Het samenbrengen van verschillende groepen kan wederzijds begrip bevorderen en sociale cohesie versterken. Bovendien pakken we zo we onze opgave in huisvesting en integratie gezamenlijk aan.
Selectie op zelfredzaamheid Voor Kleinschalige Opvanglocaties (KSO’s) selecteert het COA de bewoners op mate van zelfredzaamheid. Onder zelfredzaamheid verstaat het COA mensen die direct zelfstandig in de maatschappij kunnen meedraaien. Het gaat om asielzoekers die minder maatschappelijke begeleiding nodig hebben. Dat komt omdat ze al langer in een procedure zitten en op een COA locatie al cursussen hebben gevolgd met de eerste beginselen op het gebied van inburgering en bijvoorbeeld de eerste stappen in taallessen. Als het gaat om een gezin, dan wordt gekeken of de ouder(s) zelfredzaam is/zijn.
Sturing binnen de locaties en in de uitvraag We kunnen wel zelf bepalen welke vluchteling we op welke locatie plaatsen. Omdat de locaties in Nijkerk op een industrieterrein zijn, met weinig buitenspeelruimte voor kinderen, hanteren we het uitgangspunt om gezinnen en moeders/vaders met kinderen vooral op de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen te plaatsen. Dit betekent dat op de twee locaties in Nijkerk met name alleengaande mannen en vrouwen en stellen zullen komen. Op basis van dit uitgangspunt kunnen we gericht een bepaalde doelgroep uitvragen bij het COA. Bijvoorbeeld wanneer er in Hoevelaken of Nijkerkerveen een plaats vrijkomt, kunnen we aangeven dat we plaats hebben voor een gezin of een moeder met kind. Er is geen garantie dat het COA daar rekening mee kan houden.
Amv-ers Jongeren die zonder begeleiding van een ouder of een meerderjarige bloed- of aanverwant naar Nederland komen, noemen we alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv). De opvang van amv-ers is veel intensiever dan van volwassen asielzoekers. Binnen onze taakstelling moeten wij 24 alleenstaande minderjarige vreemdelingen opvangen. Eerder spraken we over de mogelijkheid om ze binnen de kleinschalige locaties op te vangen, of te kiezen voor een grotere groep. Momenteel onderzoeken we ook een andere optie. De Spreidingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om binnen de provincie onderling afspraken te maken over de verdeling van de verschillende doelgroepen. Dit betekent dat als één gemeente bijvoorbeeld beter amv-ers kan plaatsen en een andere gemeente juist beter asielzoekers, statushouders of vluchtelingen uit Oekraïne, zij met elkaar kunnen ruilen, om zo beide groepen passend en efficiënt op te kunnen vangen. Vanzelfsprekend brengen we in de uitwerking hiervan de gevolgen en de haalbaarheid in beeld.
22
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
Voor de locatie in Hoevelaken willen we voorrang geven aan inwoners van Hoevelaken en voor de locatie in Nijkerkerveen willen we voorrang geven aan inwoners van Nijkerkerveen. Dit is juridisch ook mogelijk, omdat de toewijzing van tijdelijke woningen buiten de huisvestingsverordening valt. Dit betekent dat we flexibel kunnen omgaan met het toewijzen van deze woningen aan lokale inwoners. Samen met de nog vast te stellen vastgoedbeheerder die deze woningen gaat uitgeven stellen we een profiel op voor deze woningen, met het oog op goede doorstroming en lokale binding. Ook stellen we spelregels op die gaan gelden wanneer er onvoldoende lokale belangstelling voor de woningen is. Na een bepaalde periode zullen dan ook starters uit de rest van de gemeente Nijkerk in aanmerking komen.
5.3 Positie van statushouders Het is ons doel dat de huurwoningen in Nijkerkerveen en Hoevelaken toegewezen worden aan starters in Nijkerkerveen en Hoevelaken die wachten op een woning. Vanuit dat oogpunt vinden wij het niet wenselijk dat deze woningen ook toegewezen kunnen worden aan statushouders. Met de vastgoedbeheerder maken we daarom de afspraak dat statushouders niet direct in deze huurwoningen geplaatst kunnen worden. Daarbij is het goed om op te merken dat vluchtelingen van wie de verblijfsvergunning volgens de huidige wetgeving na vijf jaar wordt omgezet naar een vergunning voor onbepaalde tijd niet meer worden gezien als statushouders.
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
23
inhoud
6. Sociale invulling 24
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
25
inhoud
inhoud
Legenda
6. Sociale invulling Wij hebben de overtuiging dat vluchtelingen professionele begeleiding nodig hebben. Ze komen uit andere landen met andere culturele normen en gebruiken, spreken nog geen of weinig Nederlands en hebben vaak te maken met stress en onzekerheid. Ze hebben hulp nodig om zich te oriënteren in een nieuw land en zich aan te passen aan de Nederlandse samenleving. Ondersteuning is essentieel voor hun welzijn en om hen zo goed mogelijk te laten integreren in onze samenleving.
6.1 Kleinschalige opvang en centrale voorzieningen We hebben gekozen voor kleinschalige opvang (KSO) met vier locaties verspreid over de gemeente. Op elke locatie is ruimte om te wonen en te koken en er zijn gezamenlijke recreatieruimtes. De schaal van een KSO en de beschikbare ruimte per opvangplek is te klein om op elke locatie de noodzakelijke voorzieningen te huisvesten. Daarom gaan we op de locatie aan de Nijverheidsstraat centrale voorzieningen huisvesten die voor de bewoners van alle vier locaties zijn. Het gaat om zorg, zoals ruimte voor Vluchtelingenwerk, huisarts en tandarts, ruimte voor taallessen en onderwijs en mogelijkheden voor activiteiten of werk1. Overigens betekent dit niet dat alle bewoners voor taallessen en dagbesteding allemaal per definitie naar de Nijverheidsstraat moeten. Het kan ook zijn dat sommige van deze activiteiten buiten de centrale locatie wordt geregeld.
Vervoer In de uitwerking van het plan van aanpak gaan we kijken of het nodig is vervoer te regelen van de opvangplekken naar de centrale locatie, bijvoorbeeld in de vorm van een busje. Dit geldt met name voor de bewoners van de locatie in Hoevelaken en voor kinderen naar de dagopvang of het onderwijs. Hiervoor nemen we een post op in de begroting.
Psychische Psychische gezondheid gezondheid Sociale Sociale relaties relaties
Legenda
Legenda Zeven leefgebieden: streven naar herstel naar het gewone leven We gaan de woonbegeleiding invullen aan de hand van de zeven leefgebieden van Movisie: Legenda
Psychische
1. Z ingeving. Begeleiding bij het betekenisvol invullen van het leven. Welke waarden, overtuigingen Zingeving gezondheid Zingeving Zingeving en doelen geven een persoon richting en motivatie?
Legenda
Financiën Financiën
Psychische Sociale Zingeving gezondheid Wonen 2. Wonen. Zorgen voor een veilige en stabiele woonomgeving. relaties Wonen Wonen Sociale 3. Financiën. Zorgen voor de basisbehoeften en helpen bij het ontwikkelen van financiële Psychische Werk en Wonen Werk en Financiën relaties Werk en Zingeving gezondheid vaardigheden. activiteiten activiteiten activiteiten
Werk en opbouwen van een sociaal netwerk en stimuleren om mee Sociale Lichamelijke 4. Sociale relaties. Ondersteunen bij het Financiën Wonen activiteiten relaties gezondheid te doen aan sociale activiteiten in de samenleving.
Zingeving Werk en 5. Lichamelijke gezondheid. Hulp bij leefstijlkeuzes en toegang tot de gezondheidszorg. Financiën gezondheid
Sociale relaties
6. P sychische gezondheid. Ondersteuning bij omgaan met stress, trauma en zo nodig toegang tot Psychische Wonen Lichamelijke Zingeving gezondheid psychische zorg.
Financiën
Lichamelijke gezondheid
Deze zeven leefgebieden omvatten alle aspecten Werk en van het leven van de vluchteling. Met deze aanpak zorgen Financiën activiteiten aandachtsgebieden over het hoofd zien. We helpen hen we ervoor dat we in de begeleiding geen belangrijke zo om vaardigheden en kennis te ontwikkelen en zo hun zelfstandigheid te vergroten en bereiden hen voor op Lichamelijke een nieuw leven in Nederland. Samen met hen werken we aan het herstel van het gewone leven.
Lichamelijke Lichamelijke gezondheid gezondheid Psychische gezondheid
Legenda Lichamelijke
activiteiten
gezondheid
en en activiteiten. Hulp bij onderwijs, deelname aan werk en andere dagelijkse bezigheden, 7.Werk Werk Sociale activiteiten Wonen relaties zoals vrijwilligerswerk.
gezondheid
Tijdelijke oplossing In de planning wordt de centrale locatie pas eind 2025 gerealiseerd, terwijl er vanaf 1 juli 75 vluchtelingen op de Beurtschipper wonen, die wel centrale voorzieningen zoals zorg en onderwijs nodig hebben. Daarom hebben we tijdelijk een ruimte nodig waarin we de voorzieningen voor de bewoners van de locatie Beurtschipper kunnen onderbrengen. We gaan op zoek naar een geschikte ruimte hiervoor in de buurt van de locatie. Daarbij kijken we in eerste instantie naar vastgoed in eigendom van de gemeente. Het is de bedoeling om van deze tijdelijke locatie gefraseerd over te gaan naar de nieuwe gebouwen aan de Nijverheidsstraat 7. We maken hiervoor een ontwikkelplan.
6.2 Woonbegeleiding en organisatie op de locatie Op alle locaties zetten we beveiliging in voor 24 uur per dag, zeven dagen per week. Er komt één locatiemanager voor de twee locaties in Nijkerk en één locatiemanager voor de locaties in Hoevelaken en Nijkerkerveen. Een zorgcoördinator stuurt de woonbegeleiders aan. Op de locatie Beurtschipper komen drie woonbegeleiders voor 7 dagen per week overdag tot het begin van de avond. Op de andere drie locaties komen twee woonbegeleiders voor 7 dagen per week van overdag tot het begin van de avond. Er komt meer woonbegeleiding op de Beurtschipper, omdat de indeling van het gebouw hierom vraagt, met verschillende etages met grotere groepen mensen die kookruimte, recreatieruimte en sanitair met elkaar delen. Bij de werving van personeel letten we op meertaligheid. In noodgevallen kan het personeel gebruik maken van de tolkentelefoon, die 24/7 bereikbaar is.
Zeven leefgebieden.
1) In het plan van aanpak Nijverheidsstraat 7 is dit verder uitgewerkt. 26
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
27
inhoud
inhoud
6.3 Vrijwilligers
6.4 Zingeving
Bij de invulling van ondersteuning op de zeven leefgebieden zijn vrijwilligers onmisbaar. Inmiddels (januari 2025) hebben zich een kleine 80 mensen uit alle drie kernen aangemeld die een rol als vrijwilliger op zich willen nemen. We hebben twee bijeenkomsten georganiseerd, waarin een eerste inventarisatie is gemaakt van wat mensen zouden willen en kunnen doen. Het enthousiasme waarmee de verschillende mensen zich willen gaan inzetten is hartverwarmend.
Meedoenbalie
De komende periode werken we uit hoe we vorm gaan geven aan het vrijwilligerswerk, zodat er voor de vrijwilligers zelf ook duidelijk wordt welke rol ze kunnen spelen. We denken daarbij bijvoorbeeld aan meegaan met boodschappen doen, helpen bij onderwijs of activiteiten, regelen van vervoer, inrichten en bemensen van een creatieve ruimte. Natuurlijk gaan we ook actief door met werving van nieuwe mensen. Er zijn diverse mogelijkheden voor subsidies voor vrijwilligerswerk die we ook gaan onderzoeken.
Aan het aspect zingeving geven we invulling met een ‘meedoenbalie’. Elke vluchteling gaat hier een week na aankomst naar toe. Met de vluchteling wordt besproken wie hij/zij is en welke opleiding, talenten en wensen hij/ zij heeft. Zo kan de woonbegeleider deze persoon koppelen aan activiteiten zoals (vrijwilligers)werk, sport en recreatie die bij hem/haar passen. Het is de eerste stap naar verbinding tussen de bewoners en de samenleving.
6.5 Wonen We geloven in de kracht van de zelfredzaamheid. We vinden dat de vluchtelingen zoveel mogelijk zelfstandig moeten wonen en leven op de opvangplek. Ze zijn zelf verantwoordelijk voor hun huishouding en leefomgeving. De woonbegeleiders sturen hierop en helpen hierbij en leren hen wat de gewoontes in Nederland zijn, bijvoorbeeld op het gebied van hygiëne en omgaan met afval.
6.6 Financiën Om zelfstandig te kunnen functioneren is het belangrijk dat vluchtelingen leren omgaan met geld. Hoe ga je om met het budget dat je krijgt, hoe run je financieel een huishouden, hoe stel je een budget op, hoe kun je je uitgaven plannen, hoe werkt het Nederlandse banksysteem, hoe werkt de belastingdienst en hoe zitten onze sociale voorzieningen en uitkeringen in elkaar? De vluchtelingen krijgen hierin training en de woonbegeleiding helpt hen hierbij in de dagelijkse praktijk. Asielzoekers die meer dan 6 maanden in Nederland zijn, moeten zo snel mogelijk een afspraak maken om zich te laten inschrijven in de Basisregistratie Personen (BRP). Het duurt ongeveer 8 dagen voor ze terecht kunnen op afspraak. Na een controle op de voorwaarden voor inschrijving, worden ze direct ingeschreven in het BRP en ontvangen ze hun BSN.
6.7 Sociale relaties Buddy to Buddy systeem
Deze foto is gemaakt bij de eerste vrijwilligersbijeenkomst. Met zeventien enthousiaste mensen die ‘een stap naar voren’ willen zetten.
Om het vrijwilligerswerk goed te coördineren en een match te maken tussen de vrijwilligers en de activiteiten waarvoor ze ingezet worden, stellen we een vrijwilligerscoördinator aan. Daarnaast krijgt de vrijwilligerscoördinator de taak om de vrijwilligers goed te begeleiden, zodat zij in hun kracht worden gezet. Door een eigen vrijwilligerscoördinator in te zetten, kunnen we goed sturen op de invulling van het vrijwilligerswerk en de werving en begeleiding van de vrijwilligers. Zo zorgen we voor afstemming van het aanbod op de behoeften van de vluchteling en de vrijwilligers en voor bijsturing wanneer deze behoefte verandert. 28
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
Naast de vrijwilligers die we gaan inzetten om de vluchtelingen te ondersteunen, gaan we het Buddy to Buddy systeem invoeren in onze gemeente. Buddy to Buddy is een organisatie die zich richt op het verbinden van vluchtelingen met lokale inwoners om sociale integratie te bevorderen. Ze matchen vluchtelingen (buddies) met vrijwilligers op basis van gedeelde interesses of achtergrond. Het doel is om eenzaamheid onder vluchtelingen te verminderen en hen te helpen een sociaal netwerk op te bouwen. Het initiatief biedt zowel vluchtelingen als vrijwilligers de kans om nieuwe culturen en perspectieven te leren kennen. Dit bevordert de wederzijdse integratie en ondersteuning. Voor beide kanten van het buddyschap geldt dat werelden en blikvelden worden vergroot. Buddy to Buddy is actief in onder andere Utrecht, Arnhem, Enschede, Zutphen, Amersfoort, Tilburg, Breda en Leiden. We hebben contact gelegd met deze organisatie. Samen met hen gaan we een pilotfase in met daarin twee matchingsrondes in Nijkerk. In totaal worden 50 buddykoppels (100 mensen) verspreid over een periode van twee keer zes maanden. Na afloop van de eerste matchingsronde worden de resultaten samen met ons geëvalueerd en wordt bepaald hoeveel buddykoppels de organisatie jaarlijks denkt te matchen. De gemeente betaalt 50% van de kosten en het Oranjefonds de andere helft.
We hebben hiervoor € 30.000 opgenomen in de begroting onder de post projectteam realisatie.
P L A N
V A N
A A N P A K
O P V A N G
A S I E L Z O E K E R S
A L G E M E E N
29
inhoud
6.8 Lichamelijke en psychische gezondheid
inhoud
Asielzoekers hebben recht op toegang tot medische zorg. Vooruitlopend op de uitvoeringsregeling Duurzame Gemeentelijke Opvang (DGO) en de gesprekken die het ministerie van A&M hierover nog met het COA moet voeren hebben wij in ons plan van aanpak als uitgangspunt aangehouden dat het COA de toegang tot de huisarts, tandarts en de GGZ organiseert en financiert.
extra aandacht nodig is voor de emotionele en sociale behoeften van deze kinderen, die mogelijk traumatische ervaringen hebben gehad. Een taalklas richt zich intensief op het leren van de Nederlandse taal. Dit is cruciaal voor succesvolle deelname aan regulier onderwijs. De lessen kunnen worden afgestemd op de specifieke behoeften en niveaus van nieuwkomers, waardoor ze in hun eigen tempo kunnen leren. Ook biedt een ISK bredere introductie tot de Nederlandse cultuur en het onderwijssysteem. Dit helpt bij de sociale integratie. Samen met het onderwijs zullen wij dit de komende periode uitwerken en organiseren.