2026-031 Bijlage 1 Onderzoekskader Windenergie
Tekst van het document
Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Auteurs Stijn Schouten Ludo van Broekhuizen Opdrachtgever Gemeente Nijkerk Postbus 1000 3860 BA Nijkerk Bosch & van Rijn Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht 030 – 677 6466 Bosch & Van Rijn Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht Tel: 030-677 6466 Mail: info@boschenvanrijn.nl Web: www.boschenvanrijn.nl © Bosch & Van Rijn 2026 Behoudens hetgeen met de opdrachtgever is overeengekomen, mag in dit rapport ver- vatte informatie niet aan derden worden bekendgemaakt. Bosch & Van Rijn BV is niet aansprakelijk voor schade door het gebruik van deze informatie Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Datum 5 mei 2026 Versie 1.3 Auteur Stijn Schouten Tweede lezer Ludo van Broekhuizen Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Inhoudsopgave HOOFDSTUK 1 | INLEIDING | 3 1.1 | Aanleiding | 3 1.2 | Status onderzoekskader | 4 HOOFDSTUK 2 | BELEIDSKADER | 5 2.1 | Europees en rijksbeleid | 5 2.2 | Provinciaal beleid | 7 2.3 | Beleid RES 1.0 Foodvalley | 8 2.4 | Gemeentelijk beleid | 9 HOOFDSTUK 3 | ONDERZOEKSKADER | 10 3.1 | Alternatieven | 10 3.2 | Introductie milieueffecten | 10 3.3 | Energieopbrengst en vermeden emissies | 13 3.4 | Geluid | 14 3.5 | Gezondheid | 16 3.6 | Slagschaduw | 19 3.7 | Externe Veiligheid | 21 3.8 | Ecologie | 23 3.9 | Landschap | 28 3.10 | Cultuurhistorie en archeologie | 30 3.11 | Bodem en
water | 32 3.12 | Ruimtegebruik | 33 3.13 | Financiële haalbaarheid | 34 3.14 | Samenvattingstabel | 34 Inleiding | 2 | 2 Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Inleiding 3 3 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding In de RES 1.0 Foodvalley is een doelstelling opgenomen voor de gemeente Nij- kerk om 0,038 TWh aan duurzame energieopbrengst te realiseren in 2030. Deze energieopbrengst is vertaald naar twee windturbines. Om invulling te geven aan de energiedoelstellingen heeft de gemeente Nijkerk in de Omgevingsvisie een aantal potentiële zoekgebieden aangewezen voor de ontwikkeling van windenergie. Bosch & van Rijn heeft eind 2024 een ruimtelijk haalbaarheidson- derzoek1 uitgevoerd waarin de ruimtelijke potentie binnen deze zoekgebieden in kaart is gebracht, rekening houdend met de landelijke ontwerpnormen voor milieueffecten van windturbines. Op basis van het ruimtelijke haalbaarheidsonderzoek en de eerdere Omge- vingsvisie zijn er twee zoekgebieden voor windenergie overgebleven. Deze zoekgebieden zijn weergegeven in Figuur 1. Vervolgens is de route van een uit- nodigingskader verkend, maar voordat dit werd vastgesteld heeft d e gemeen- teraad besloten eerst aanvullend onderzoek naar de milieueffecten van wind- turbines te willen laten uitvoeren. Figuur 1 Zoekgebieden windenergie Nijkerk. 1 Haalbaarheidsonderzoek windenergie (Bosch & van Rijn, 2 december 2024)
Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Inleiding 4 4 Daarom heeft de gemeente aan Bosch & van Rijn gevraagd om een herzien on- derzoekskader met betrekking tot de milieueffecten van windturbines op te stellen. Het onderzoekskader dient als basis voor een uit te voeren onderzoek naar de effecten van plaatsing van windturbines binnen de twee zoekgebieden. 1.2 Status onderzoekskader Dit onderzoekskader is opgesteld om richting te geven aan de uit te voeren mi- lieuonderzoeken naar windenergie in Nijkerk. Het onderzoek betreft geen mili- eueffectrapportage (mer) en dit document heeft dan ook niet de status van een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) . Het onderzoek wordt gevraagd door de gemeenteraad om inzicht te geven in de potentiële millieueffecten van wind- turbines, voordat de gemeente een besluit neemt over eventuele vervolgstap- pen op het gebied van windenergie binnen de gemeente. In dit herziene onderzoekskader zijn verschillende uitwerkingsvarianten in ter- men van bijvoorbeeld afmetingen, turbinetypen, slagschaduwbeperking, etc. opgenomen. Daarnaast zijn onderzoekscriteria opgenomen zoals beschreven in de NRD, besproken in de raadsvergadering van 25 januari 2024 2, zoals die destijds was opgesteld voor het uitvoeren van een mer.
In dit onderzoekskader wordt ook rekening gehouden met de wensen van de raad zoals vastgelegd in amendement Nadere uitwerking NRD Duurzame verbinding A28: wind, te we- ten: a) In het onderzoekskader naast een kwantitatieve analyse, ook een kwalita- tieve analyse op te nemen op de elementen ‘geluid’ en ‘slagschaduw’. b) In het onderzoekskader een analyse op te nemen over de mate van laagfre- quent geluid op binnenniveau. Waar relevant is in dit document ook het wettelijk kader van de te onderzoeken thema’s opgenomen. Hierin zijn de wettelijke normen voor het betreffende mi- lieuthema opgenomen waar een windontwikkeling hoe dan ook aan moet vol- doen. Vervolgens is per milieuthema de onderzoeksmethode voor het uit te voeren milieuonderzoek beschreven. Het doel van de raad is om inzicht te krijgen in de effecten van het plaatsen van windturbines binnen de zoekgebieden met in achtneming van alle reeds verza- melde inzichten. Buiten de scope van het onderzoekskader - en daarmee ook het uiteindelijke onderzoek – valt participatie.
2 https://nijkerk.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Index/7c1fd0cc-cba6-4656-8af1- e1708a4265a9 Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Hoofdstuk 2 Beleidskader 2.1 | Europees en rijksbeleid 2.1.1 | Doelstelling opwek hernieuwbare energie In het Klimaatakkoord van Parijs is in 2015 afgesproken dat de opwarming van de aarde wordt beperkt tot minder dan twee graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk, met een streven om de opwarming beperkt te hou- den tot anderhalve graad. In navolging hiervan heeft Nederland zich het doel gesteld om de broeikasgasemissies in 2030 te verminderen met 55% (vergele- ken met 1990) en om in 2050 klimaatneutraal te zijn. In Europees verband is in 2018 de richtlijn hernieuwbare energie (RED II) vast- gesteld waarmee voor de EU een streefcijfer van ten minste 32% hernieuwbare energieopwekking in 2030 is afgesproken. Als bijdrage aan deze doelstelling heeft Nederland destijds besloten te streven naar een aandeel hernieuwbare energie van 27% in 2030. Daarnaast is in het Nederlandse Klimaatakkoord af- gesproken te streven naar een aandeel hernieuwbare elektriciteit in de totale elektriciteitsproductie van 70% in 2030, en is afgesproken in 2030 ten minste 35 TWh grootschalige hernieuwbare elektriciteitsproductie op land te realise- ren.
In 2023 is door het Europees Parlement en de Raad een herziening van de richt- lijn hernieuwbare energie (RED III) aangenomen. In de herziene richtlijn is de doelstelling voor hernieuwbare energieopwekking in de EU verhoogd van 32% naar 42,5% in 2030. Naar verwachting leidt deze herziening van de richtlijn voor Nederland tot een verhoogde doelstelling van 38% hernieuwbare energieop- wekking in 20303.Het aandeel hernieuwbare energie in Nederland bedroeg in 2024 | nog | 19,8%4 | en | 50% van de totale Nederlandse elektriciteitsproductie kwam in 2024 uit hernieuwbare bronnen5. In Nederland is windenergie één van de goedkoopste en schoonste manieren om duurzame energie op te wekken. Bij windenergie door middel van windtur- bines behoren de kosten per opgewekte kWh tot de laagste van alle duurzame opwekkingsvormen. Om aan de ambitieuze doelstelling voor hernieuwbare energie op land te voldoen zal windenergie komende jaren één van de meest kosteneffectieve wijzen om hernieuwbare energie te produceren zijn.
3 | https://www.pbl.nl/nieuws/2023/kev-2023-energiebesparing-vraagt-extra-inzet-aandeel-her- nieuwbare-energie-stijgt-flink 4 | https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2025/hernieuwbare-energie-in-nederland- 2024/samenvatting 5 | https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/10/aandeel-hernieuwbare-elektriciteit-met-20-procent- gestegen-in-2022 | 5 Beleidskader | 5 Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Beleidskader 6 6 2.1.2 Ruimtelijk beleid Het omgevingsbeleid van het Rijk wordt in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) vormgegeven. Het Bkl richt zich op een groot schaalniveau en is als gevolg daarvan ook van een zeker (hoog) ab- stractieniveau, dat hieru it geen concrete beleidskaders voortkomen voor de ontwikkeling van een windpark. In de NOVI schetst het rijk een lange termijnvisie op de toekomstige ontwikke- ling van een duurzame leefomgeving in Nederland. Daarbij wordt een integrale benadering voorgesteld, samen met andere overheden en maatschappelijke organisaties en met meer regie vanuit het rijk. In de NOVI worden de nationale belangen en opgaven in de fysieke leefomgeving vertaald naar prioriteiten, waarbij prioriteit 1 van de NOVI luidt: ‘Ruimte voor klimaatadaptatie en ener- gietransitie’.
Ten aanzien van de productie van duurzame energie (door windturbines, even- tueel in combinatie met zonnevelden) wordt in het NOVI een voorkeur voor grootschalige clustering van duurzame energieproductie meegegeven. Daarbij is het wel van belang dat er een a fweging wordt gemaakt tegenover andere re- levante waarden zoals landschap, nationale veiligheid, natuur, cultureel erf- goed, water, bodem en draagvlak. Een natuur inclusief ontwerp en beheer van het windpark is hierbij van belang om verstoring of aantasting van natuur en biodiversiteit zoveel mogelijk te voorkomen. Ook moeten bewoners van een ge- bied worden betrokken, participeren in het project en waar mogelijk meeprofi- teren. De Nota Ruimte is in ontwikkeling als opvolger van de NOVI 6. Voor de opwek van wind- en zonne-energie op land ligt de prioriteit tot 2030 bij het realiseren van 35 TWh (terawattuur) en het optimaal benutten van de biedingen uit de Re- gionale Energiestrategieën (RES) boven deze 35 TWh. Daarbij is het belangrijk dat de opschaling van CO 2-vrije energieproductie op land ook na 2030 wordt voortgezet. Het voorontwerp bevestigt de drie breed gedragen principes voor een eerlijke verdeling van de ruimte: ➢ Recht doen aan volgende generaties: niet afwentelen. Keuzes moeten niet zorgen voor het afschuiven naar volgende generaties of andere gebieden. ➢ Recht doen aan schaarste: meervoudig ruimtegebruik.
Waar mogelijk moe- ten functies slim en met kwaliteit worden gecombineerd. ➢ Recht doen aan eigenheid: gebiedskenmerken centraal. Beschermen en benutten wat er is en toevoegen wat past bij de waarde en het karakter van het gebied 6 Https://open.overheid.nl/documenten/15f91cbd-8b38-47e7-a036-5f8f4310e886/file Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Beleidskader 7 7 2.2 Provinciaal beleid 2.2.1 Omgevingsvisie Gaaf Gelderland In de omgevingsvisie schetst de provincie het toekomstbeeld op belangrijke ontwikkelingen, waaronder de energietransitie. Het streven van de provincie is om in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn. In 2030 wil Gelderland 55% reductie in broeikasgasemissies realiseren. Gelderland zet in op duurzame opwekking door middel van wind, zon, biomassa, waterstof, geothermie en waterkracht. Daarnaast stimuleert de provincie initiatieven van zonneakkers en windmolens van onderop (gedragen door lokale inwoners). 2.2.2 Omgevingsverordening Gelderland In de omgevingsverordening zijn regels opgenomen voor de plaatsing van wind- turbines. Als een omgevingsplan de oprichting van een windturbine of windtur- binepark mogelijk maakt, besteedt de toelichting aandacht aan: a. de ruimtelijke kenmerken van het landschap; b. de maat, schaal en inrichting in het landschap; c. de visuele interferentie met nabij gelegen windturbines; d.
de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap; en e. de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap. Gelders Natuurnetwerk & weidevogelgebied Voor zover een omgevingsplan van toepassing is op locaties in het Gelders na- tuurnetwerk, wordt een nieuwe activiteit of ontwikkeling alleen toegelaten als uit onderzoek blijkt dat die geen nadelige gevolgen kan hebben voor de opper- vlakte, samenhang of kwal iteit van het Gelders natuurnetwerk als bedoeld in bijlage Kernkwaliteiten Gelders natuurnetwerk en Groene ontwikkelingszone. Er is geen sprake van nadelige gevolgen voor de oppervlakte als die in overeen- stemming met de artikelen 5.12 tot en met 5.17 worden gecompenseerd: a. in de nabijheid van het Gelders natuurnetwerk; of b. in het Gelders natuurnetwerk op gronden die op de ambitiekaart bij het Natuurbeheerplan Provincie Gelderland zijn aangeduid met code N00.01. In afwijking van het bovenstaande kan een omgevingsplan het bouwen van een windturbine toelaten: a. voor een locatie binnen het gebied dat is aangeduid als Gelders natuur- netwerk windturbines onder voorwaarden mogelijk; en b. als de compensatie voor de windturbine en bijbehorend terrein bestaat uit maatregelen waarbij: 1.
de nadelige gevolgen voor de oppervlakte, samenhang of kwaliteit van het Gelders natuurnetwerk zoveel mogelijk worden beperkt en de overblijvende effecten gelijkwaardig worden gecompenseerd in Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Beleidskader 8 8 overeenstemming met bijlage Gelijkwaardige natuurbeheertypen; en 2. de oppervlakte aan natuur die verloren gaat voor 200 procent wordt gecompenseerd. Voor de Groene Ontwikkelingszone (GO) en het ganzenrustgebied geldt het- zelfde als het Gelders Natuurnetwerk. Als geen sprake is van nadelige gevolgen voor de oppervlakte en deze worden gecompenseerd kunnen er windturbines in de GO en het ganzenrustgebied worden geplaatst. De ontwikkeling van een windturbine binnen weidevogelgebied wordt niet toe- gestaan. Een andere nieuwe activiteit of ontwikkeling wordt alleen toegestaan als de toelichting bij het omgevingsplan een beschrijving van de onderzoeksre- sultaten bevat waaruit blijkt dat de activiteit of ontwikkeling geen nadelige ge- volgen kan hebben voor de functie als broedgebied voor weidevogels. Beperkingen windturbines op en rondom de Veluwe De wespendief (een roofvogel) die wettelijk beschermd moet worden, broedt op de Veluwe. Het risico bestaat dat deze vogel tegen een windturbine botst.
In de aanvulling op het Gelderse windbeleid is vastgelegd dat er geen windturbi- nes op en binnen 1 kilometer van de Veluwe mogen komen. In de cirkel van 1 tot 8 kilometer rondom de Veluwe is nu nog ruimte voor 10 tot 30 moderne windturbines. Maar alleen als ze in de plannen van de RES 1.0 (regionale ener- giestrategie) staan en als de windturbines bij daglicht in de maanden juli en au- gustus stilstaan. Het stilstaan van de turbines is tijdelijk beleid waar nog onder- zoek naar wordt gedaan. Molenbiotoop Een omgevingsplan laat binnen een molenbiotoop geen nieuwe bebouwing of beplanting toe als daardoor de windvang van de molen wordt beperkt. Daar- naast geldt voor draaiende en niet-draaiende molens dat een vrije ruimte rond de historische molen belangrijk is voor de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de oorspronkelijke functie. Bij de molenbiotoop wordt daarom een zone van 400 meter vanaf het middelpunt van de molen als belemmering voor windtur- bines gerekend. 2.3 Beleid RES 1.0 Foodvalley In de RES 1.0 Foodvalley staat doelstelling van 0,038 TWh in de gemeente Nij- kerk. Deze energieopbrengst is vertaald naar twee windturbines. In de RES zijn voorlopige zoekgebieden opgenomen voor de realisatie van windenergie. Voor de gemeente Nijkerk betreft het twee zoekgebieden. De gemeente wil de op- gave stapsgewijs realiseren.
Langs de A28 zijn twee zoekgebieden aangewezen voor de voorbereiding van twee windturbines. Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Beleidskader 9 9 2.4 Gemeentelijk beleid De Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040 legt de focus op dezelfde twee zoekgebieden langs infrastructuur. De gemeente wil hier twee windturbines re- aliseren. ➢ Zoekgebied A28 n oord: dit bevindt zich ten oosten langs de A28, tot grofweg halverwege de bedrijfsterreinen Watergoor en Arkervaart Noord. ➢ Zoekgebied A28 zuid: dit bevindt zich zowel oostelijk als westelijk (des- tijds op verzoek van de Raad) van de A28, grofweg rondom de op - en afrit Nijkerk Zuid/Vathorst. Westelijk van de A28, niet verder dan de Pa- lestinaweg en noordelijk tot de Bunschoterweg. Het zoekgebied ligt deels over bedrijventerrein de Flier, deels over Arkerpoort en overlapt deels zoekgebied voor de zonnevelden. Figuur 2 Zoekgebieden windenergie Omgevingsvisie Nijkerk 2040.
Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 10 10 Hoofdstuk 3 Onderzoekskader Dit hoofdstuk bevat een uitgebreide beschrijving van verschillende te onder- zoeken milieuthema’s en a fwegingen en keuzes voor zoekgebieden langs de A28, die meegenomen en onderzocht dienen te worden. 3.1 Alternatieven In het onderzoek dienen verschillende aantallen en formaten van windturbines te worden beschouwd. Bij het uitvoeren van het onderzoek dient inzichtelijk gemaakt te worden hoe- veel energie kan worden geproduceerd en welke milieueffecten hiermee ge- paard gaan. Op deze manier kan de gemeente de milieueffecten en energieop- wekking afwegen. Alternatieven onderscheiden zich van elkaar door het aantal windturbines, positionering en/of afmetingen van de windturbines. Er wordt inzicht geboden in de milieueffecten van opstellingen met windturbi- nes uit verschillende windturbineklassen. Een windturbineklasse met een tiphoogte van 150 meter is voor gemeente Nijkerk de minimale afmeting die on- derzocht dient te worden. De maximale tiphoogte die onderzocht dient te wor- den is 240 meter, hierbij is een lager aantal windturbines mogelijk. De varianten moeten passen binnen de zoekgebieden die zijn voortgekomen uit het ruimte- lijke haalbaarheidsonderzoek (Figuur 1).
De afmetingen en aantallen uit Tabel 1 geven een indicatie van de bandbreedte voor de alternatieven die onderzocht dienen te worden. Tabel 1 Bandbreedte alternatieven windturbines Kop 1 Eigenschappen Minimaal Maximaal Aantal windturbines 1 3 Tiphoogte (m) 150 240 3.2 Introductie milieueffecten 3.2.1 Wijze van beoordeling De beoordeling van de effecten wordt uitgevoerd op basis van kwalitatieve en/of kwantitatieve gegevens. De milieueffecten van de alternatieven worden ten opzichte van de referentiesituatie en ten opzichte van elkaar beoordeeld en vergeleken. Met referentiesituatie wordt de bestaande situatie inclusief auto- nome ontwikkelingen bedoeld. Er wordt gekeken naar tijdelijke (bijvoorbeeld in Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 11 11 de bouwfase) en permanente effecten (bijvoorbeeld in gedurende exploitatie- fase). Hierbij worden zowel positieve (bijvoorbeeld energieopbrengst en verme- den emissies) als negatieve effecten (bijvoorbeeld geluidbelasting) beoor- deeld. De milieueffecten die worden onderzocht zijn de directe effecten van de bouw en exploitatie van het windturbinepark. Hierbij wordt voor bepaalde ef- fecten ook cumulatie inzichtelijk gemaakt (bijvoorbeeld geluidbelasting). Het onderzoek neemt ook een beschrijvende paragraaf op over mitigerende maat- regelen om milieueffecten te beperken.
Voor de beoordeling van de effecten wordt de vijf -puntenschaal gehanteerd, waarbij de waardering van de effecten varieert van positief (++) tot negatief (--), zie Tabel 2. In het geval van een kwantitatieve beoordeling worden getalsmatige beoordelingen opgenomen in de beoordelingstabel. Tabel 2 5-puntsschaalbeoordeling voor de verschillende milieueffecten Beoordeling Weergave Positief effect ++ Beperkt positief effect + Neutraal effect 0 Beperkt negatief effect - Negatief effect - - 3.2.2 Uitspraak Raad van State over de milieunormen Sinds de uitspraak 7 op 30 juni 2021 van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) kunnen de algemene landelijke normen voor wind- turbines op het gebied van geluid, slagschaduw, lichtschittering en externe vei- ligheid niet langer worden toegepast op windpark en van 3 of meer windturbi- nes. De ABRvS heeft namelijk geoordeeld dat voor deze algemene normen ten onrechte geen beoordeling van de gevolgen voor het milieu (een milieueffect- rapport) is gemaakt door de wetgever. De normen blijven nog wel van toepas- sing op solitaire turbines en windturbineprojecten bestaande uit 2 windturbi- nes. Deze normen zijn vastgelegd in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Er is reeds in 2022 een landelijk planMER uitgevoerd ten behoeve van de nieuwe windturbinebepalingen8.
Volgend op het landelijke PlanMER zijn op 12 oktober 2023 nieuwe landelijke normen in concept gepubliceerd9. Deze nieuwe normen waren beoogd in werking te treden op 1 juli 2025. Dit is echter opnieuw uitge- steld, waardoor de vaststelling op zijn vroegst begin 2027 zal plaatsvinden. Vanuit gemeente Nijkerk is het voornemen om aan te sluiten bij deze nieuwe landelijke normen. Echter is door het uitblijven van de vaststelling van deze nor- men onzekerheid voor de te toetsen normen. Het bevoegd gezag kan bij uitblij- ven van deze normen ook lokale normen vaststellen waaraan het voornemen 7 (ECLI:NL:RVS:2021:1395) 8 PlanMER Windturbinebepalingen leefomgeving 9 Ontwerpbesluit windturbines leefomgeving artikelen Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk getoetst wordt. Die lokale normen dienen dan ter vervanging van de algemene normen uit het Bkl en het Bal die momenteel niet als toetsingskader kunnen worden gehanteerd. De lokale normen kunnen aansluiten bij de conceptnor- men zoals deze in oktober 2023 zijn gepubliceerd (zie Tabel 3) maar dienen wel zelfstandig gemotiveerd te worden. Tabel 3 | Windturbinebepalingen Oude normen vanuit het Bal en | Nieuwe normen vanuit de ont- Bkl* | werpwindturbinebepalingen. Geluid | 47 dB Lden en 41 dB Lnight (grens- | Standaardwaarde van 45 dB Lden waarde) bij geluidsgevoelige ob- | en 39 dB Lnight, en grenswaarde jecten.
| van 47 dB Lden en 41 dB Lnight bij ge- luidgevoelige gebouwen. Slagschaduw | Maximaal 5 uur en 40 minuten uur | Maximaal 6 uur per jaar en 20 mi- per jaar en 20 minuten per dag bij | nuten per dag bij slagschaduwge- gevoelige objecten. | voelige gebouwen. Externe veilig- | Maximaal plaatsgebonden risico | Maximaal plaatsgebonden risico heid | (PR) van: | (PR) van: 10-6 per jaar bij kwetsbare objec- | 10-6 per jaar bij kwetsbare gebou- ten (grenswaarde), en | wen en locaties (grenswaarde), en 10-5 per jaar bij beperkt kwetsbare | 10-6 per jaar bij beperkt kwetsbare objecten (grenswaarde). | gebouwen en locaties (standaard- waarde). Afstandsnorm | n.v.t. | Minimaal 2x tiphoogte tot windtur- binegevoelige gebouwen. * Geldig tot 30 juni 2021 voor opstellingen van drie of meer windturbines of tot inwerkingtreding van de nieuwe landelijke windturbinebepalingen voor opstel- lingen van één of twee windturbines. De nieuwe landelijke normen, dan wel de vast te stellen lokale normen voor geluid, slagschaduw en externe veiligheid zijn op dit moment nog niet vastge- steld. Het beoordelingskader voor de milieueffecten dat in dit hoofdstuk is be- schreven is zo | gekozen dat | deze | hoogstwaarschijnlijk binnen de te onder- zoeken bandbreedte aan te beoordelen effecten zullen vallen. Zo kunnen de effecten getoetst worden aan de normen wanneer deze zijn vastgesteld.
Voor de volledigheid wordt in dit hoofdstuk beschreven welke (nu buiten toepassing verklaarde) algemene normen voor geluid, slagschaduw en veiligheid in het Bkl en Bal zijn opgenomen, en welke normen voor geluid, slagschaduw en veilig- heid vanuit het ontwerp besluit voor de nieuwe landelijke windturbinebepa- lingen zijn voorgenomen. Onderdeel van het ontwerpbesluit voor de nieuwe landelijke windturbinebepalingen is ook het voornemen dat hierin een vaste af- standsnorm tussen windturbines en windturbinegevoelige gebouwen (waaron- der woningen) van 2x de tiphoogte van de windturbine wordt opgenomen. 3.2.3 | Kwalitatieve versus Kwantitatieve beoordeling Er bestaan twee verschillende methoden voor de beoordeling van de aanwe- zige | milieueffecten: | Kwalitatief | en | kwantitatief. | Voor | verschillende 12 Onderzoekskader | 12 Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 13 13 milieueffecten is een kwantitatieve beoordeling het meest geschikt en voor an- dere milieueffecten is juist een kwalitatieve beoordeling het meest geschikt. Kwantitatieve beoordeling Voor een kwantitatieve beoordeling worden toekomstige milieueffecten bere- kend.
Hierdoor valt doormiddel van rekenregels een goed beeld te schetsen van de toekomstige situatie en kan op deze manier beoordeeld worden of hier- bij sprake is van een acceptabele situatie of dat er een overschrijding van een grenswaarde plaatsvindt. Kwantitatieve beoordelingen vinden doorgaans plaats bij Geluid, Gezondheid, Slagschaduw en Externe veiligheid. Kwalitatieve beoordeling Een kwalitatieve beoordeling vindt plaats voor milieuaspecten die niet, of slechts in beperkte mate, kwantitatief zijn te beoordelen. Aan het effect op de landschappelijke waarden is bijvoorbeeld lastig een getal toe te kennen en het is daarom moeilijk om dit te berekenen. Het is bijvoorbeeld lastig om exact te bepalen welk effect een windturbine of windpark op deze waarden heeft. Daarom vindt in deze gevallen een kwalitatieve beoordeling plaats. Dit houdt in dat er een beschrijvende beoordeling wordt uitge voerd, die in grotere mate is gebaseerd op expert judgement. 3.3 Energieopbrengst en vermeden emissies Wanneer windturbines elektriciteit produceren wordt op dat moment minder ‘grijze’ stroom door kolen - en (vooral) gascentrales geproduceerd, met bijbeho- rende vermindering van CO 2-, fijnstof en emissies van verzurende stoffen. Naast deze verminderde emissies vinden ten tijde van de productie van windturbineon- derdelen wel emissies plaats.
Voor de bouw worden diverse materialen gebruikt, waaronder metalen, glasvezels en balsahout. Deze grondstoffen vragen om ener- gie-intensieve bewerking en transport, wat leidt tot milieubelasting in de vroege levensfase van een windturbine. Aan het einde van de levensduur ontstaat juist een kans om emissies verder te reduceren middels recycling van de gebruikte materia- len. Van de te onderzoeken var ianten dient inzichtelijk te worden gemaakt welke energieopbrengst zij kunnen realiseren, en in hoeverre dit tot vermeden emissies leidt. Samenvattend wordt een inzicht geboden in de volgende aspecten: ▪ Energieopbrengst (incl. mitigatieverliezen) ▪ CO2 -emissiereductie ▪ SO2-emissiereductie ▪ NOx-emissiereductie ▪ PM10 (fijnstof) Tabel 4 Beoordelingscriteria vermeden emissies Thema Beoordelingscriterium Methode Vermeden emissies Energieopbrengst incl. mitigatieverliezen per alternatief Kwantitatief CO2 -emissiereductie Kwantitatief SO2 -emissiereductie Kwantitatief NOx -emissiereductie Kwantitatief Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 14 14 PM10 (fijstof) Kwantitatief 3.4 Geluid Windturbines produceren geluid, dat meestal wordt omschreven als suizend of zoevend. Er is veel onderzoek gedaan naar windturbinegeluid en de effecten van blootstelling aan dit geluid.
Op basis van deze onderzoeken zijn relaties be- paald tussen de hinderbel eving en de blootstelling aan geluidniveaus. Dit zijn dosis-effectrelaties waarbij met de mate van blootstelling een bepaalde mate van effect gepaard gaat. Deze relaties vormen (voor windenergie, maar ook voor andere geluidsbronnen) de basis voor de geluidwetgeving. 3.4.1 Wettelijk kader De geluidbelasting door omgevingslawaai wordt op grond van een Europese richtlijn uitgedrukt in het aantal decibellen (dB) L den en L night. Hierbij staat de maat L night voor de geluidbelasting die ’s nachts (tussen 23:00 en 7:00 uur) plaatsvindt. De maat L den (Engels: Level day -evening-night) geeft de geluidbe- lasting over de gehele dag weer. De geluidbelasting die optreedt gedurende de nacht en de avond (tussen 19:00 en 23:00 uur) wordt in de L den-maat zwaarder meegewogen dan geluid overdag. Hiermee wordt recht gedaan aan het feit dat geluid ’s nachts en ’s avonds als storender ervaren kan worden dan overdag. Het geluid wordt berekend als een gemiddelde, waarbij ’s avonds en ’s nachts respectievelijk 5 en 10 dB bij de berekende geluidbelasting moet worden opge- teld. De norm voor de maximale geluidsbelasting van windturbines bedraagt 47 dB Lden10 en 41 dB Lnight en is in het Besluit kwaliteit leefomgeving opgenomen (Arti- kel 5.74).
Deze norm geldt op dit moment alleen nog voor solitaire windturbines of windparken van twee turbines. Voor windparken vanaf drie windturbines moeten nog nieuwe landelijke normen worden vastgesteld. In de concept wind- turbinebepalingen zijn wel al nieuwe normen opgenomen die bij vaststelling gelden voor alle windturbines, dus ook voor solitaire windturbines. Tot de vast- stelling kan het betreffende bevoegd gezag lokale normen toepassen, mits die deugdelijk, lokaal, actueel en op de specifieke situatie toegesneden zijn gemo- tiveerd. Met de inwerkingtreding van de nieuwe windturbinebepalingen moeten turbines voldoen aan de standaardwaarde van 45 dB L den en 39 dB L night of kan er (gemotiveerd) afgeweken worden tot de grenswaarde van 47 dB Lden en 41 dB Lnight. Strengere eisen dan de standaardwaarde zijn niet toegestaan, maar soe- pelere eisen kunnen wel worden gesteld indien daar aanleiding toe is tot de grenswaarde. 10 Geluid van windturbines wordt uitgedrukt in dB Lden (‘den’ staat voor Day Evening Night).
Dit is de jaargemiddelde geluidbelasting waarbij geluid in de avond en de nacht zwaarder meeweegt (met straffactoren van +5 dB in de avond en +10 dB in de nacht) Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 15 15 3.4.2 Methode Met behulp van geluidsberekeningen dient inzichtelijk gemaakt te worden hoe- veel geluid woningen en andere geluidsgevoelig gebouwen in de omgeving van de windturbines zullen ondervinden. Hiervoor wordt aangesloten bij de “meet- en rekenmethode geluid windturbines”, conform de Omgevingsregeling. Om hierbij een waardevolle vergelijking mogelijk te maken dienen de volgende geluidscontouren inzichtelijk gemaakt te worden: ▪ 47 dB L den: de norm waarbij het hinderpercentage ongeveer overeen- komt met dat voor rail- en wegverkeerslawaai en de grenswaarde uit de ontwerp windturbinebepalingen. ▪ 45 dB Lden: de standaardwaarde uit de ontwerp windturbinebepalingen en de voorwaardelijke aanbeveling van de Wereldgezondheidsorgani- satie (WHO) voor windturbinegeluid. ▪ 42 dB L den: Zeer strenge norm om de haalbaarheid te toetsen. Deze norm sluit aan bij het hinderpercentage dat hoort bij de voorkeurswaar- den voor wegverkeer/industrielawaai. Voor de verschillende geluidscontouren wordt inzichtelijk gemaakt hoeveel ge- luidsgevoelige objecten zich binnen deze contouren bevinden inclusief de energieopbrengst (absoluut en relatief).
Laagfrequent geluid Een gedeelte van het geluid dat windturbines produceren heeft een frequentie van 20-125 Hz en wordt daarom geclassificeerd als laagfrequent geluid. In het onderzoek dient men de laagfrequente geluidsbelasting op de gevel te bere- kenen om vervolgens, op basis van gangbare uitgangspunten met betrekking tot geveldemping, de mate van laagfrequent geluid binnenshuis te bepalen. Deze ana- lyse dient te worden uitgevoerd voor alle geluidgevoelige gebouwen die een ge- luidsbelasting van meer dan 37 dB L den ontvangen. Voor deze gebouwen wordt in- zichtelijk gemaakt bij hoeveel geluidgevoelige objecten de laagfrequente geluids- belasting binnenshuis de Vercammen-curve overschrijdt. Kwalitatieve beoordeling geluid Een gangbare en geaccepteerde methodiek om cumulatieve geluideffecten te be- oordelen is de 'Methode Miedema'. De methode Miedema is een kwalitatieve me- thode voor het beoordelen van cumulatieve geluidsbelasting (dus de geluidspro- ductie van meerdere bronnen) in een bepaald gebied. Met de methode Miedema wordt het geluid van verschillende bronnen (zoals verkeer, industrie, vliegverkeer of windturbines) omgerekend naar een uniforme maat: de geluidbelasting van weg- verkeer die dezelfde mate van hinder veroorzaakt11.
Per bronsoort wordt gebruik gemaakt van de dosis-effectrelatie, aan de hand waar- van het percentage ernstig gehinderden bij een bepaald geluidniveau wordt. Hierbij wordt rekening gehouden met factoren zoals de intensiteit, frequentie en het 11 mr. drs. H. Nijman, 2023: De juridificering van de methode Miedema Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk tijdstip van het geluid, zodat verschillende geluiden met elkaar vergeleken kunnen worden op basis van hun invloed op de ervaren hinder. Het doel is om een eenduidige en begrijpelijke maat voor geluidsbelasting te krij- gen, die helpt bij het beoordelen van de impact van geluid op het milieu en de ge- zondheid. Vervolgens is in de methode aan bepaalde cumulatieve geluidniveaus een kwalificatie toegekend. Onderstaande tabel toont de Miedema-klassen. In de volgende paragrafen vergelijken we de akoestische situatie met de beoogde situa- tie inclusief windturbines. Tabel 5 | Definitie kwaliteit van de akoestische omgeving aan de hand van methode Miedema. Definitie Miedema | Lden cumulatief (dB(A)) Goed | ≤ 50 Redelijk | 51 - 55 Matig | 56 - 60 Tamelijk slecht | 61 - 65 Slecht | 66 - 70 Zeer slecht | > 70 In het onderzoek dient de invloed van de onderzoeksvarianten op de indeling van geluidsgevoelige objecten in Miedema-klassen te worden bepaald.
Hiervoor wordt een vergelijking gemaakt tussen het aantal geluidsgevoelige objecten per klasse met en zonder windturbines. Tabel 6 | Te onderzoeken aspecten geluid Thema | Beoordelingscriterium | Methode Aantal geluidsgevoelige objecten binnen | 47, 45 en 42 dB | Kwantitatief Lden contour: absoluut Aantal geluidsgevoelige objecten binnen 47, 45 en 42 dB | Kwantitatief Lden contour: relatief Geluid | Aantal geluidsgevoelige objecten waar de laagfrequente ge- | Kwantitatief luidsbelasting | binnenshuis | de | Vercammen-curve | over- schrijdt Invloed van de windturbinevarianten op de indeling van ge- | Kwantitatief luidsgevoelige objecten in de Miedema-klassen | /kwalitatief 3.5 | Gezondheid 3.5.1 | Wettelijk kader In het onderzoek dient expliciet stil te worden gestaan bij het onderwerp ‘wind- turbines en gezondheid’. | Dit dient te geschieden middels | een actuele weten- schappelijke beschouwing ten aanzien van gezondheid en windturbines. Ook wordt stilgestaan bij de door de RIVM verwachte gezondheidseffecten en vei- ligheidsrisico’s van de maatregelen uit het klimaatakkoord. Het RIVM heeft de gezondheidseffecten van duurzame energiebronnen vergelek | en met de ‘winst’ 16 Onderzoekskader | 16 Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 17 17 die het afbouwen van het gebruik van fossiele brandstoffen op de gezondheid en veiligheid heeft12.
Er bestaat een relatie tussen het geluidniveau van windturbines en hinder. De hinder die mensen ervaren van windturbines kan indirect gezondheidseffecten hebben. Er zijn geen eenduidige onderzoeksresultaten naar slaapverstoring van windturbines. Verder bli jkt uit wetenschappelijk onderzoek dat er onvol- doende bewijs is dat het geluid van of het wonen nabij windturbines zorgt voor andere gezondheidseffecten, zoals hart - en vaatziekten, stofwisselingsstoor- nissen en effecten op mentale gezondheid (RIVM, 2021). Daarbij is het goed om te vermelden dat geluid van verschillende bronnen an- dere hinder veroorzaakt: windturbinegeluid wordt bijvoorbeeld als hinderlijker ervaren dan wegverkeerslawaai. Onderstaande figuur toont de zogenaamde dosis-effectre-laties van versc hillende soorten geluid: voor een bepaald ge- luidsniveau (horizontale as) toont deze grafiek hoe hinderlijk dit geluid wordt ervaren (percentage ernstig gehinderden, verticale as). Figuur 3 Relatie tussen Lden en het percentage ernstig gehinderden bij verschillende bronnen (Verheijen, et al., 2009). Om recht te doen aan dit verschil in hinderlijkheid zijn er rekenregels vastgelegd om geluid van wegverkeer, railverkeer, vliegverkeer en industrie op te kunnen tellen. In de nieuwe Meet - en Rekenmethode geluid windturbines is hier een rekenregel voor windturbinegeluid aan toegevoegd.
Rekenregels voor cumula- tie van verschillende geluidsbronnen, inclusief windturbinegeluid, staan in Bij- lage IVi van de Omgevingsregeling. 12 Klimaatakkoord: effecten van nieuwe energiebronnen op gezondheid en veiligheid in Nederland RIVM-rapport 2021-0054 L. Gooijer│M.G. Mennen
Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 18 18 Onderzoek dient kwantitatief inzicht in de cumulatieve geluidbelasting van alle geluidsbronnen samen te geven en doet een uitspraak over het te verwachten aantal ernstig gehinderden. De cumulatieve (d.w.z. opgetelde) geluidbelasting kan op eenzelfde manier worden weergegeven als de individuele geluidsbron- nen hierboven. De cumulatieberekening houdt dus rekening met het verschil in hinderlijkheid van verschillende geluidsbronnen: een geluidbelasting als ge- volg van windturbinegeluid van 42 dB Lden telt bijvoor beeld net zo zwaar mee als een geluidbelasting als gevolg van wegverkeerslawaai van 49 dB Lden. De cumulatieve geluidbelasting op een woning in de omgeving van de opstel- lingsalternatieven leidt tot een percentage ernstig gehinderden (zie onder- staand figuur). Voordeel van deze methode is dat niet alleen de hinder als ge- volg van windturbinegeluid, maar ook de bestaande situatie wordt meegeno- men. Figuur 4 Dosis-effectrelatie van gecumuleerde geluidbelasting (zwarte lijn). 3.5.2 Methode In het onderzoek dient een vergelijking gemaakt te worden met de referentiesi- tuatie (huidige situatie). Hiervoor dient eerst in de referentiesituatie het aantal ernstig gehinderden berekend te worden. Vervolgens dient de toename van dat aantal te worden berekend als gevolg van de windturbines.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de te onderzoeken aspecten. Tabel 7 Te onderzoeken aspecten gezondheid Thema Beoordelingscriterium Methode Gezondheid Toename aantal en percentage ernstig gehinderden a.g.v. windturbinegeluid: absoluut Kwantitatief Toename aantal ernstig gehinderden a.g.v. cumulatief geluids- niveau: absoluut Kwantitatief Toename aantal en percentage ernstig gehinderden a.g.v. windturbinegeluid: relatief Kwantitatief
Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 19 19 Toename aantal ernstig gehinderden a.g.v. cumulatief geluids- niveau: relatief Kwantitatief 3.6 Slagschaduw Slagschaduw van een windturbine is de bewegende schaduw van de draaiende wieken. Als bewegende slagschaduw op het raam van een woning valt, kan dat als hinderlijk worden ervaren. In deze paragraaf zijn de methode en beoorde- lingscriteria voor het milieuaspect slagschaduw nader toegelicht. 3.6.1 Wettelijk kader In het Bkl en het Bal zijn algemene normen voor slagschaduw door windturbi- nes opgenomen. Deze normen zijn momenteel buiten werking verklaard voor windparken van 3 of meer windturbines. De norm stelt dat een windturbine moet zijn voorzien van een automatische stilstandvoorziening, indien slagschaduw optreedt ter plaatse van gebouwen en locaties. Dit geldt wanneer de afstand tussen de windturbine en de gebou- wen en locaties minder dan 12 maal de rotordi ameter bedraagt, en er gemid- deld meer dan 17 dagen per jaar gedurende meer dan 20 minuten per dag slag- schaduw kan optreden. Als interpretatie van de norm van 17 dagen met meer dan 20 minuten slagschaduw per jaar wordt doorgaans een totale maxi maal toelaatbare slagschaduwduur van 5:40 uur per jaar (17 x 20 minuten) gehan- teerd.
De nieuwe ontwerp slagschaduwnorm (onderdeel van de concept windturbi- nebepalingen die nog niet zijn vastgesteld) schrijft voor dat er maximaal 6 uur slagschaduw per jaar mag optreden met een maximum van 20 minuten per dag. Hier kan door stilstandsregeling aan worden voldaan. Bij het modelleren van schaduwduur wordt geen rekening gehouden met afscherming, daarmee worden milieueffecten worst-case gemodelleerd. Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 20 20 3.6.2 Methode De slagschaduwduur als gevolg van het windpark wordt beoordeeld door voor de opstellingsalternatieven slagschaduwcontouren te berekenen. Deze slag- schaduwcontouren geven aan wat de slagschaduwduur is die jaarlijks gemid- deld wordt veroorzaakt binnen een bepaalde afstand van de windturbines. Bin- nen deze berekende slagschaduwcontouren wordt het aantal gebouwen en lo- caties in kaart gebracht, zowel absoluut als in relatie tot de hoeveelheid opge- wekte energie (MWh). Onder gebouwen en locaties worden naast woningen ook objecten met zorg- en educatiefuncties verstaan. Vervolgens wordt berekend hoe vaak de windturbines tijdelijk moeten worden stilgezet om… ➢ …alle slagschaduw te voorkomen ➢ Aan een potentiële standaardwaarde te kunnen voldoen van 6 uur per jaar en 20 minuten per dag op elk gevoelig object.
De stilstand wordt toegepast op momenten dat slagschaduw op gebouwen en locaties valt. Het effect van stilstand wordt inzichtelijk gemaakt, inclusief de gederfde energieopbrengst (absoluut en relatief). Kwalitatieve beoordeling slagschaduw Het is de wens van de gemeenteraad om naast het thema geluid ook slagscha- duw kwalitatief te onderzoeken. Het onderzoeken van slagschaduw is echter kwantitatief van aard. Door te onderzoeken in hoeverre het mogelijk is om de jaarlijkse slagschaduw volledig tot nihil te reduceren komt de noodzaak van een kwalitatieve beoordeling grotendeels te vervallen. Onderstaande tabel toont de te onderzoeken aspecten met betrekking tot het onderwerp slagschaduw. Tabel 8 Te onderzoeken aspecten slagschaduw Thema Beoordelingscriterium Methode Slagschaduw Aantal gebouwen en locaties binnen berekende slagscha- duwcontouren (uren schaduw per jaar): absoluut en relatief Kwantitatief Percentage stilstand benodigd om te voldoen aan grens- waarden: absoluut en relatief Kwantitatief Percentage stilstand benodigd om de slagschaduw op slag- schaduwgevoelige gebouwen tot nihil te reduceren Kwantitatief Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 21 21 3.7 Externe Veiligheid De gemeente Nijkerk hecht grote waarde aan de externe veiligheidseisen om- trent windenergie.
Om de veiligheid rondom beoogde windturbines te waarbor- gen dient onderzocht te worden welke veiligheidseffecten plaatsing van wind- turbines op de omgeving hebben. 3.7.1 Wettelijk kader Mogelijke risico’s van windturbines zijn afbreken van de mast, afbreken van de gondel en de afworp van een wiek. De hoogte van het risico is afhankelijk van verschillende factoren zoals o.a. de afstand tot de windturbine, faalkans van de windturbine en aantal mensen aanwezig. Bij de toetsing op veiligheidsas- pecten wordt gebruik gemaakt van verschillende (wettelijke) kaders. Overheidsbeleid in Nederland heeft als doel een zeker basisbeschermingsni- veau voor personen te garanderen, maar gelijktijdig voldoende ruimte aan risi- covolle activiteiten te bieden. Aan risicobronnen worden daarom normen ge- steld, die tot uitdrukking komen in het plaatsgebonden risico. Met het plaats- gebonden risico (PR) wordt de kans beschreven dat een persoon die zich onaf- gebroken op een vaste locatie in de omgeving van de risicobron begeeft, als ge- volg van een ongeval bij de risicobron komt te overlijden. Locaties waar zich personen bevinden, onderverdeeld in (zeer) kwetsbare en beperkt kwetsbare gebouwen en locaties, kennen een beschermingsniveau ten aanzien van het PR. Dit beschermingsniveau is in het Bkl en het Bal gere- geld.
De inmiddels buiten werking verklaarde algemene normen voor het maxi- maal door windparken veroorzaakte plaatsgebonden risico voor (beperkt) kwetsbare objecten opgenomen. Deze normen beschreven dat: ➢ Het plaatsgebonden risico voor een buiten de inrichting gelegen kwetsbaar object, veroorzaakt door een windturbine of een combinatie van windturbi- nes, niet hoger is dan 10-6 per jaar. ➢ Het plaatsgebonden risico voor een buiten de inrichting gelegen beperkt kwetsbaar object, veroorzaakt door een windturbine of een combinatie van windturbines, niet hoger is dan 10-5 per jaar. Ontwerp nieuwe landelijke windturbinebepalingen In het ontwerp van de nieuwe landelijke windturbinebepalingen wordt ten aan- zien van buiten de inrichting gelegen (zeer) kwetsbare gebouwen en locaties een grenswaarde voor het plaatsgebonden risico gesteld van 10 -6 per jaar. Ten aanzien van buiten de inrichting gelegen beperkt kwetsbare gebouwen en loca- ties wordt rekening gehouden met een standaardwaarde voor het plaatsgebon- den risico van 10-6 per jaar. Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 22 22 Handreiking Risicozonering Windturbines13 De Handreiking Risicozonering Windturbines geeft richtlijnen om de risico’s rond windturbines te toetsen, rekening houdend met bovenstaande eisen bij inrichtingen en buisleidingen.
De HRW dient als richtlijn voor het bepalen van het risico na plaatsing van windturbines op een specifieke locatie. Uit de handreiking blijkt dat windturbines geen substantiële bijdrage mogen le- veren aan de risico’s van een inrichting. Dat komt erop neer dat de windturbi- nes geen effect mogen hebben op de voor de inrichting geldende Groepsrisico, Persoonsgebonden Risico en afstanden tot (beperkt) kwetsbare objecten. Om dit te toetsen wordt in eerste instantie gekeken of de windturbines een toe- name van de catastrofale faalfrequentie van risicovolle installaties behorende tot de inrichting tot gevolg hebben. Indien deze toe name een bepaalde toets- waarde niet overschrijdt dan is plaatsing van de windturbine uit oogpunt van risicobeoordeling toegestaan. Als uitgangspunt voor deze toetswaarde wordt volgens het Handboek Risicozonering Windturbines 10% gehanteerd. Indien de toename deze toetswaarde overschrijdt, is plaatsing niet direct uitgesloten, maar wordt door een uitgebreidere analyse bepaald of er na plaatsing nog steeds voldaan wordt aan de normen uit het Bkl en het Bal. De HRW uit 2020 is niet meer volledig actueel sinds de invoering van de Omge- vingswet op 1 januari 2024 en een nieuwe versie is in de maak. Desalniettemin geldt de bestaande HRW nog altijd als gezaghebbend en toepasbaar voor de meeste aspecten rond externe veiligheid van windturbines.
Ten aanzien van hoogspanningsinfrastructuur en ten aanzien van gasinfra- structuur hanteren TenneT respectievelijk Gasunie de hoogste waarde van 1) de van ‘werp -afstand bij nominaal toerental’ of 2) de tiphoogte -afstand waar- buiten geen negatieve invloed van een windturbine te verwachten is (zie het HRW, 2020). Daarbinnen zijn in overleg met TenneT / Gasunie en afhankelijk van een locatie -specifieke risicoanalyse mogelijk kleinere afstanden vergun- baar. Infrastructuur: In aanvulling op het externe-veiligheidsbeleid dat algemeen van toepassing is, hanteert Rijkswaterstaat eigen risicocriteria voor windturbines die zijn opgeno- men in het document “ Beleidsregel voor het plaatsen van windturbines op, in of over Rijks-waterstaatwerken” en “Windturbines langs auto-, spoor-, en vaar- wegen – Beoordeling van veiligheidsrisico’s ”. Wanneer voldaan wordt aan de beleidsregel is er geen hinder voor verkeer, wal- en scheepradar te verwachten. Aanvullend onderzoek is alleen vereist wanneer windturbines binnen een af- stand gelijk aan minder dan de halve rotordiameter tot de rand van de auto- of vaarweg geplaatst worden (art 4, lid 1 en 2 uit de beleidsregel). Veiligheidsnormen Interne veiligheid Buiten de eerdergenoemde eisen en richtlijnen omtrent externe veiligheid die- nen windturbines te voldoen aan eisen omtrent interne veiligheid.
Bij interne 13 https://iplo.nl/publish/pages/181093/20241230-handreiking-risicozonering-windturbinesver- sie-1-1-dd-20-5-2020-met-aanpassingen-voor-we.pd Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 23 23 veiligheid gaat het om voorzieningen in en aan de windturbines zelf, die de kans op onveilige situaties (o.a. brand, elektrocutie, afwerpen van ijs) zo klein moge- lijk maken. Dergelijke interne veiligheidsvoorzieningen gelden voor elk type mo- len in elke willekeurige opstelling. In het Bal is opgenomen dat een windturbine ontworpen moet zijn volgens NEN -EN-IEC 61400-1 “Wind Turbine Safety and Design“. Alleen gecertificeerde windturbines voorzien van een geldig typecer- tificaat conform (een van) de hierboven ge noemde normen komen in Neder- land in aanmerking voor een omgevingsvergunning. 3.7.2 Methode Om de ext erne veiligheid effecten van de alternatieven te onderzoeken wordt er uitgegaan van de richtafstanden zoals beschreven in de Handreiking Risico- zonering Windturbines (HRW, 2020). Onderstaande tabel toont de te onderzoeken aspecten rondom externe veilig- heid. Tabel 9 Te onderzoeken aspecten externe veiligheid Thema Beoordelingscriterium Methode Externe veiligheid Ligging (beperkt) kwetsbare objecten binnen de PR 10-6 en PR 10-5 Kwantitatief Ligging t.o.v hoogspanningsinfrastructuur Kwantitatief Ligging t.o.v.
buisleidingen Kwantitatief Ligging t.o.v. wegen, spoorwegen en waterwegen Kwantitatief Aantal risicovolle objecten binnen de werpafstand Kwantitatief 3.8 Ecologie Realisatie van windturbines binnen de gemeente Nijkerk kunnen een effect hebben op beschermde gebieden en aanwezige natuurwaarden. Om deze ge- bieden te beschermen zijn regels opgenomen, en dient onderzocht te worden in hoeverre verstoring van deze waarden optreedt. 3.8.1 Wettelijk kader In het Besluit activiteit leefomgeving (Bal) is vastgelegd dat het opzettelijk do- den of verstoren van beschermde soorten en het vernielen of beschadigen van voortplantings- en rustplaatsen niet is toegestaan. Ook zijn regels voor activi- teiten die verslechterende of significant verstorende gevolgen voor een Natura 2000-gebied of een bijzonder nationaal natuurgebied kunnen hebben in het Bal opgenomen. Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 24 24 3.8.1.1 Gebiedsbescherming Natura 2000-gebieden Het onderdeel gebiedsbescherming vormt de invulling van de gebiedsbescher- ming van de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn en heeft als doel het bescher- men en in stand houden van bijzondere gebieden in Nederland. Een belangrijk onderdeel zijn de Natura 2000-gebieden.
Op basis van artikel 5.1 lid 1 sub e Ow is het verboden zonder vergunning (van Gedeputeerde Staten) een project te realiseren dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante effecten kan hebben voor een Natura 2000-gebied. Mid- dels een voortoets dient onderzocht te worden of er significante effecten kun- nen worden verwacht. Wanneer significante effecten op voorhand niet kunnen worden uitgesloten dient een passende beoordeling te worden uitgevoerd. Natuurnetwerk Nederland Met het Natuurnetwerk Nederland (NNN) wordt beoogd om van bestaande en nieuwe natuur een goed functionerend netwerk in Nederland te maken. Het ruim- telijk beleid voor het NNN is gericht op ‘behoud, herstel en ontwikkeling van de wezenlijke kenmerken en waarden’ van het NNN. Op plannen, projecten of hande- lingen binnen het NNN is het 'nee, tenzij’ - regime van toepassing (artikel 5.5 lid 1 van de Omgevingsverordening van provincie Gelderland ). Er geldt geen externe werking voor NNN-gebieden. Bij aantasting van wezenlijke kenmerken en waarden binnen het NNN, dienen de gevolgen gelijktijdig met de ruimtelijke ingreep te wor- den gecompenseerd, zodanig dat de kwaliteit en samenhang van het natuurnet- werk behouden blijven.
Het bouwen van een windturbine is toegestaan in gebieden aangeduid als ‘Gelders natuurnetwerk windturbines onder voorwaarden mogelijk’ mits het verloren op- pervlakte aan natuur voor 200% wordt gecompenseerd (Artikel 5.7 lid 1b). onder de verloren oppervlakte wordt verstaan de oppervlakte die een andere functie dan natuur krijgt. 3.8.1.2 Soortenbescherming Naast effecten op beschermde gebieden kunnen effecten optreden op be- schermde soorten planten en dieren in het gebied. Op grond van artikel 5.1 lid 2 van de Omgevingswet is het verboden een flora-en-fauna-activiteit te verrich- ten, voor zover het gaat om een geval dat is aangewezen in het Bal. Een flora - en-fauna-activiteit is een activiteit met mogelijke gevolgen voor van nature in het wild levende dieren en planten. Het opzettelijk doden of verstoren van beschermde soorten en het vernielen of beschadigen van voortplantings- en rustplaatsen is niet toegestaan (art. 11.37, art. 11.46 en art. 11.54). Hierbij wordt onder ‘opzet’ ook voorwaardelijke opzet verstaan. Dit betekent dat het verbod ook wordt overtreden indien redelijker- wijs voorzien kan worden dat er dieren worden gedood.
Omdat alle wilde vogels en vleermuizen beschermd zijn en vrijwel overal voorkomen, kan worden Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 25 25 aangenomen dat bij elk windpark sprake is van opzettelijk doden in de zin van het Bal — waarbij ook voorwaardelijke opzet geldt — en dat altijd een vergun- ning noodzakelijk is. Welke soorten dit betreft, wordt vastgesteld via gericht ecologisch onderzoek. Een vergunning voor activiteiten met gevolgen voor wilde vogels (art. 8.74i Bkl) kan alleen worden verleend als er geen andere bevredigende oplossing is, de activiteit nodig is vanuit wettelijke belangen, en de staat van instandhouding niet verslechtert. 3.8.2 Methode Om de effecten op beschermde gebieden en/of soorten in kaart te brengen en inzichtelijk te maken of en in welke mate negatieve effecten kunnen optreden dienen verschillende ecologische thema’s te worden onderzocht. Natura 2000-gebieden De zoekgebieden voor windenergie binnen de gemeente Nijkerk zijn gelegen nabij Natura 2000 gebied Arkemheen (Figuur 5). Met name in het zoekgebied aan de Arkervaart is de afstand tot het N2000 gebied gering. De afstand be- draagt hier ca. 100 meter. Mogelijke barrièrewerking, overschrijding van de 1%- mortaliteitsnorm door aanvaringen en verstoring van rust - en foerageergebie- den dienen te worden onderzocht in een voortoets.
Als negatieve effecten op Natura 2000-gebied niet op voorhand kunnen worden uitgesloten is vervolgon- derzoek nodig in de vorm van nader onderzoek naar stikstof en een Passende Beoordeling, waarin wordt bepaald en beoordeeld wat het effect van het wind- park is op de kwaliteit van de aangewezen habitattypen. Hierbij dient ook geke- ken te worden naar cumulatie met effecten van andere projecten. Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 26 26 Figuur 5 Ligging t.o.v. Natura 2000 gebieden Natuurnetwerk Nederland Van de te onderzoeken varianten moet worden aangetoond hoe ze liggen ten opzichte van NNN-gebied. De zoekgebieden voor windenergie zijn niet in NNN- gebied gelegen (Figuur 6), maar met name het noordelijke zoekgebied aan de Arkervaart is nabij NNN-gebied gelegen op geringe afstand, ten noorden van de A28. In de provincie Gelderland kent de bescherming van het NNN geen externe werking. Binnen de begrenzing van NNN zijn geen ontwikkelingen toegestaan die een significant negatief effect hebben op de wezenlijke kenmerken en na- tuurwaarden van het NNN-gebied.
Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 27 27 Figuur 6 Ligging t.o.v. Natuurnetwerk Nederland Soortenbescherming Voor de effecten op soorten die zijn beschermd op grond van de Omgevingswet dient in het onderzoek onderscheid gemaakt te worden tussen effecten in de aanlegfase en effecten in de gebruiksfase (met name aanvaringsslachtoffers vogels en vleermuizen). Per soortgroep wordt beschreven welke beschermde flora en fauna mogelijk aanwezig zijn in nabijheid van de windturbines. Op basis van geschiktheid van het plangebied en de mogelijke aanwezigheid van be- schermde soorten wordt onderzocht wat het effect van het voornemen is op relevante soorten en wat de consequenties (ontheffing, mitigerende maatrege- len) op het gebied van natuurwet- en regelgeving zijn. Voor een beoordeling van aanvaringsslachtoffers onder vogels en vleermuizen wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de verschillende soorten vliegbe- wegingen van vogels in de omgeving van beoogd windpark. Vervolgens wordt gekeken naar de voorzienbare aantallen aanvaringsslachtoffers, en de versto- rende effecten van windturbines op lokaal rustende en foeragerende vogels. Aanvaringsslachtoffers zullen worden getoetst aan de 1%-mortaliteitsnorm. Tabel 10 toont de beoordelingscriteria die onderzocht dienen te worden.
Tabel 10 Te onderzoeken aspecten Ecologie Thema Beoordelingscriterium Methode Ecologie Effecten op beschermde gebieden: aanlegfase Kwalitatief Effecten op beschermde gebieden: exploitatiefase Kwalitatief Effecten op beschermde soorten: aanlegfase Kwalitatief Effecten op beschermde soorten: exploitatiefase Kwalitatief Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 28 28 3.9 Landschap Windparken kunnen de bestaande kwaliteiten ook aantasten, bijvoorbeeld wanneer windturbines kernkwaliteit van een landschap zoals openheid of kleinschaligheid aantast. 3.9.1 Wettelijk kader Zowel nationaal als pro vinciaal beleid hecht grote waarde aan bescherming van het landschap. Rijk en provincies dragen sa men zorg voor het landschap. Provincie Gelderland plaatst landschap op een hoog voetstuk in haar omge- vingsvisie14. Zo wordt in de inleiding van de omgevingsvisie al genoemd dat het ‘Gave landschap’ mooi en ongeschonden is en daarmee het beschermen waard is. De provincie spant zich daarom in voor een compact en hoogwaardig stelsel van onderling verbonden natuurgebieden en behoud en versterking van de kwa- liteit van het landschap. Het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene Ont- wikkelingszone (GO) worden beschermd tegen aantasting van de kern -kwali- teiten: dat zijn de natuurwaarden, de potentiële waarden en de omgevingscon- dities.
De provinciale omgevingsverordening stelt hiervoor dat bij het opstellen van een omgevingsplan dat de oprichting van een windturbine of windturbine- park mogelijk maakt, aandacht besteed moet worden aan de volgende aspec- ten (art. 5.91). a. de ruimtelijke kenmerken van het landschap; b. de maat, schaal en inrichting in het landschap; c. de visuele interferentie met een nabijgelegen windturbine of windturbi- nes; d. de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap; e. de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap. Deze provinciale uitgangspunten werken door op gemeentelijk niveau en zijn verder uitgewerkt per deelgebied in de Gelderse streekgidsen 15.De gemeente Nijkerk kent drie landschappelijke deelgebieden met elk eigen kernwaarden: 1) Polder Arkemheen 2) Nijkerk en Nijkerkerveen 3) De Veldbeek en omstreken 14 Gaaf Gelderland 15 Gelderse streekgidsen Herzien onderzoekskader windenergie Gemeente Nijkerk Onderzoekskader 29 29 Figuur 7 Landschappelijke deelgebieden in de gemeente Nijkerk 3.9.2 Methode Vanuit het oogpunt van landschap zijn enkele aspecten relevant. Enerzijds gaat het om effecten op het gebied en landschap (o.a. ruimtelijke kenmerken, maat, schaal en inrichting), anderzijds gaat het om de zichtbaarheid van de opstelling en de interferenti e met andere windparken.
Ook het accentueren van land- schappelijke structuren en de onderlinge afstand tussen windturbines kunnen een rol spelen bij de landschappelijke beoordeling. Voor de beoordeling van de landschappelijke effecten dient gekeken te worden naar het huidige aanwezige landschap en de bijbehorende gebiedskenmerken. Voor elk landschapstype zijn uitspraken gedaan over de impact van de komst van windturbines en de wijze waarop deze impact door een zorgvuldige en logi- sche inpassing in het landschap kan worden verkleind. Op basis van het afwe- gingskader wordt beoordeeld of en hoe de plaatsing van windturbines zich ver- houdt tot de gebiedskenmerken die van toepassing zijn in de specifieke lokale situatie. Onderstaande tabel toont de beoordelingscriteria waarop het milieuthema landschap dient te worden onderzocht. Tabel 11 Beoordelingscriteria landschap Thema Beoordelingscriterium Methode Land- schap Effect op landschappelijke (kern)waarden Kwalitatief Effect op landschappelijke structuren Kwalitatief Herkenbaarheid van de opstelling Kwalitatief Visuele interferentie met hoogspanningstracés Kwalitatief Obstakelverlichting kwalitatief