2025-082 Bijlage 1 Kadernotitie sociaal domein 2025-2030
Tekst van het document
Daarnaast zetten we cultuur in als middel voor preventie, met aandacht voor inclusie, zingeving en ontmoeting. Tot slot stimuleren we een gezonde leefomgeving door vergroening, ontmoetingsplekken en veilige wijken. Hierbij werken we samen met lokale partijen zoals de GGD, zorg, welzijn en sport. 4.6.4 Externe factoren Binnen het thema voorkomen is beter dan genezen spelen diverse externe factoren die de realisatie van beleidsdoelen kunnen beïnvloeden. Hieronder de externe factoren en bijbehorende beheersmaatregelen. Externe factor
Beheersmaatregel
Landelijke gezondheidscrises (zoals pandemieën)
Flexibele infrastructuur en samenwerking met GGD
Beleidswijzigingen in GALA/IZA
Afstemming met regionale partners en beleidsontwikkeling Lobby voor preventieve middelen en onderbouwing via data Ongelijk investeren in woonwijken met extra ondersteuningsbehoefte Inzetten op preventieprogramma’s, leefstijlinterventies en samenwerking met GGD, onderwijs en sportverenigingen Versterken van sociale netwerken, ontmoetingsplekken en inzet van welzijnsorganisaties en vrijwilligersinitiatieven
Financieringsstructuren die curatie boven preventie stellen Sociaal-economische trends Toename van overgewicht, roken, alcohol- en drugsgebruik Toenemende eenzaamheid onder inwoners
31
5. De beweging naar voren: investeren in preventie en samenhang In hoofdstuk 4 is per thema de huidige situatie in Nijkerk per thema weergegeven. We hebben opgeschreven hoe we de impact vertalen naar strategische doelen en concrete resultaten. De zes thema’s zijn geen losse beleidsvelden, maar vormen samen een integrale benadering van het sociaal domein. Zo hangt bestaanszekerheid direct samen met kansrijk opgroeien, en is een sterke sociale basis een voorwaarde voor inclusie en gezondheid. 5.1 Naar een samenhangende en toekomstbestendige aanpak Zoals eerder beschreven, zet de gemeente Nijkerk zich binnen het sociaal domein actief in voor het versterken van bestaanszekerheid, het bevorderen van zelfredzaamheid en het bouwen aan een krachtige sociale basis. Bestaanszekerheid vormt in het overkoepelend beleidsplan de basis voor participatie en veerkracht. Het is een voorwaarde voor ontwikkeling en meedoen in de samenleving. De complexe maatschappelijke vraagstukken vragen een integrale, levensloopbestendige aanpak. Dit vraagt om fundamentele keuzes, waarbij preventie wordt gezien als een investering in welzijn, gezondheid en leefbaarheid van de samenleving. Omdat iedereen moet kunnen meedoen is het daarin van belang om inclusie structureel te borgen in beleid, communicatie en samenwerking.
Met deze kadernotitie is de samenhang tussen de bestaande thema's benadrukt, om zo de integraliteit van het sociaal domein zichtbaar te maken. We zetten de komende jaren een beweging in gang naar een gezamenlijke, integrale en toekomstbestendige aanpak, waarin we samenwerken aan een sociaal sterk Nijkerk. In beleidsstukken zoals de Woonzorgvisie, het Integraal Huisvesting Plan en het Integraal Veiligheids Plan vormen domeinoverstijgende verbindingen een belangrijk onderdeel van een integrale aanpak waarbij samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen essentieel is om complexe maatschappelijke vraagstukken effectief aan te pakken. 5.2 Maatregelen Middels een domeinoverstijgende samenwerking en preventie als leidend principe wordt ruimte gecreëerd om het sociaal team en de basisinfrastructuur te versterken. Daarbij is uitgangspunt dat een enkel vraagstuk in het sociaal domein is op te lossen vanuit één beleidsterrein of organisatie. Integrale samenwerking vormt het organiserend principe, zowel binnen de organisatie als daarbuiten, waarbij een integraal afwegingskader ondersteunend is. Met interventies en activiteiten zetten we vol in op de vijf strategische bewegingen uit hoofdstuk 3: We investeren in sterke sociale teams. Door o.a. in te zetten op vindbaarheid (aanwezigheid op vindplaatsen), vroegsignalering en gerichter indiceren.
We beleggen de taken anders, waarbij er ingezet wordt op eigen begeleiding vanuit de sociale teams. Zo zorgen we ervoor dat er minder zware geïndiceerde hulp wordt ingezet en dat er minder mensen in de hulp terecht komen. Het is van belang de sociale basisinfrastructuur te versterken door te investeren in de bestaande basisinfrastructuur. Daarin vinden we het belangrijk dat voorzieningen dichtbij zijn. We stimuleren inzet van ervaringsdeskundigheid
32
waar passend en effectief. Daarnaast wordt ingezet op een betere verbinding tussen sociaal en medisch domein. Waar mogelijk zetten we in op erkende interventies. We zetten in een uitgebreide vraagverheldering door het aanmeldteam, sluiten aan bij de sociale basis en hebben een passend activiteiten aanbod. We stimuleren gezonde keuzes; sport en cultuur worden gezien als preventieve pijlers. We werken samen met ruimte en zorgen zo voor een gezonde omgeving en toegankelijke omgeving. In de kadernota doen we een voorstel voor het opzetten van een stimuleringsregeling, met een bijbehorend subsidieplafond, gericht op initiatieven binnen de sociale basis. Om de sociale cohesie te bevorderen stimuleren we bovendien de samenleving in bewonersinitiatieven. We monitoren waar inzet efficiënter kan (zoals het collectiveren van trainingen) en spelen daarop in en er vindt waar mogelijk regionale samenwerking plaats. In bovenstaande betrekken we de samenleving door toegankelijke informatievoorziening. Diverse publicaties en onderzoeken onderstrepen deze beweging. Zo geeft het NJI aan: "Preventie werkt het best als kinderen en jongeren een sterke basis hebben.
(....) De kans dat kinderen en jongeren gezond, veilig en kansrijk opgroeien wordt vergroot door sociale binding, erkenning, waardering voor positief gedrag, steun van belangrijke volwassenen en basisvoorzieningen in de omgeving." De Heckman curve (zie bijlage 2) toont bovendien dat preventie in de eerste vijf levensjaren cruciaal is, dit levert de grootste winst op voor individu en maatschappij. Het verkleint de instroom in de jeugdzorg en het curatieve domein, en vermindert het beroep op sociale voorzieningen later. Het Trimbos geeft in een factsheet over mentale gezondheid en preventie aan: "Om mentale gezondheid te bevorderen en psychische aandoeningen te voorkomen is een integrale aanpak van mentale gezondheid van belang, waarbij aandacht is voor de onderliggende sociaaleconomische determinanten zoals armoede, schulden en eenzaamheid. (...) De levensloop en de leefomgeving zijn goede uitgangspunten om beleidsmaatregelen en interventies goed op elkaar af te stemmen en zo de mentale gezondheid te bevorderen. (...) Een integrale aanpak heeft meer kans op succes als het erkende interventies bevat." Met bovengenoemde stappen geven we richting aan de gewenste strategische bewegingen uit hoofdstuk 3. Het Sociaal Team vervult hierin een sleutelrol, mede door de inzet van begeleiding vormen zij een belangrijke schakel in het afschalen van geïndiceerde zorg.
Door hun aanwezigheid in de wijk, brede blik en regierol zijn zij de praktische vertaling van de strategische bewegingen en leidende principes. Zij verbinden beleid en uitvoering, en maken de beweging van zorg naar voorzorg concreet in de leefwereld van inwoners. Door domeinoverstijgend te werken en actief samen te werken met partners, vormen zij het organiserend mechanisme binnen het sociaal domein. Tegelijkertijd beseffen we dat het tijd kost voordat deze beweging naar voren echt op gang komt en duurzaam verankerd raakt in de praktijk. Dit vraagt om voortdurende aandacht en bijstelling. 5.3 Monitoring en evaluatie Bovengenoemde beweging naar een gezamenlijke, integrale en toekomstbestendige aanpak vraagt een langdurige inzet en betrokkenheid. Het is van belang deze beweging voortdurend te monitoren en te evalueren om tijdig bij te sturen waar nodig. Dit vraagt borging in een 33
structuur waarin continu monitoring en evaluatie plaatsvindt, zowel intern als extern met samenwerkingspartners. Zo wordt dit geborgd in een jaarlijkse evaluatie en zal bijstelling plaatsvinden via de P&C-cyclus en beeldvormende avonden met de raad. Om de voortgang te bewaken en bij te sturen, zijn indicatoren gekoppeld aan de verschillende niveaus (impact, outcome, output). De wens is datagericht te kunnen werken, er wordt dan ook een dashboard gebouwd om deze indicatoren en de voortgang daarvan te monitoren. Het monitoren en ontwikkelen van data vraagt continue aandacht en aanscherping. Activiteiten kunnen worden bijgesteld op basis van monitoring wanneer onvoldoende resultaten worden behaald. Het dashboard met indicatoren is in Q2 2026 operationeel. Nadere uitwerking van monitoring en evaluatie zal nader uitgewerkt worden in de uitvoeringsprogramma's. 5.4 Uitvoeringsprogramma Er zal een integraal uitvoeringsprogramma worden ontwikkeld. De uitwerking van de Verandertheorie vormt hiervoor de basis. In dit programma worden de activiteiten en interventies die bijdragen aan de koers en beoogde resultaten (output) concreet uitgewerkt. Voor het thema Inclusie is in 2025 al een afzonderlijk uitvoeringsprogramma vastgesteld, tevens is voor de Regiovisie Geweld in Afhankelijkheidsrelaties een separaat uitvoeringsprogramma ontwikkeld.
De daarin opgenomen acties en interventies vormen de leidraad voor dat thema. Waar relevant, kunnen onderdelen uit het programma Inclusie worden verbonden aan het integrale uitvoeringsprogramma, dat in 2026 door het college wordt vastgesteld. 5.5 Waarom deze aanpak wél werkt De VNG publiceerde in 2024 het 'Richtinggevend Kader voor toegang, lokale teams en integrale dienstverlening', waarin zij stelt dat stevige lokale teams en een goed toegeruste toegangsfunctie de sleutel zijn tot betere organisatie van zorg en ondersteuning, wat ook wordt onderschreven in de Hervormingsagenda. Dit kader beschrijft dertien kenmerken waaraan lokale teams moeten voldoen, waaronder: • Laagdrempelig aanwezig in de buurt • Brede blik en directe handelingsruimte • Mandaat om te schakelen tussen domeinen • Spilfunctie in het netwerk van expertises Deze aanpak sluit naadloos aan bij de beweging die Nijkerk wil maken: van fragmentatie naar samenhang, van zorg naar voorzorg. Zoals eerder benoemd is deze beweging naar voren geen vrijblijvende beleidskeuze, maar een noodzakelijke omslag. Deze aanpak werkt omdat we inzetten op datagedreven werken, een integrale en samenhangende benadering, een lerende werkwijze én actieve participatie van inwoners en ervaringsdeskundigen. Dit geheel vormt een krachtige beweging naar voren. Financiële keuzes ondersteunen deze transitie actief.
6. Financiën: groeipad, monitoring en lerende aanpak
34
Om de beweging naar de voorkant van het sociaal domein te realiseren, zijn gerichte financiële keuzes en een transparant groeipad noodzakelijk. We kiezen ervoor om middelen te verschuiven van geïndiceerde zorg naar preventie en versterking van het sociaal team. Dit hoofdstuk licht toe hoe we dit stapsgewijs doen, met een duidelijke koppeling aan de lerende, datagedreven aanpak. De raad krijgt hiermee inzicht in de verschuivingen, de monitoring en de mogelijkheden tot bijsturing. De monitoringstructuur en het groeipad van financiële verschuivingen zijn niet alleen instrumenteel, maar vormen een directe ondersteuning van de strategische bewegingen. Door te investeren in preventie en sociale basis, maken we de beweging van zorg naar voorzorg concreet en meetbaar. In dit hoofdstuk hanteren we een brede definitie van preventie. Het gaat niet alleen om het voorkomen van zorg, maar ook om het versterken van de sociale basis. Preventie raakt thema’s zoals gezondheid, inclusie, bestaanszekerheid, cultuur en toegang tot ondersteuning. Door hier gericht in te investeren, bouwen we aan een samenleving waarin inwoners meer regie hebben en minder afhankelijk zijn van zware zorg. 6.1 Huidige inzet en uitgangspunten In onderstaand cirkeldiagram is de huidige verdeling van uitgaven binnen het sociaal domein weergegeven.
De huidige verdeling van middelen binnen het sociaal domein laat zien dat slechts een klein deel van het gemeentelijk budget wordt besteed aan gezondheid, preventie, toegang en cultuur. Binnen de categorie gezondheid en preventie speelt sport een cruciale rol. Sport is namelijk niet alleen een vorm van vrijetijdsbesteding, maar een belangrijk instrument voor het bevorderen van zowel fysieke als mentale gezondheid. Op dit moment gaat het grootste gedeelte van de uitgaven binnen het sociaal domein naar geïndiceerde zorg (Wettelijke taken Wmo en Jeugdzorg). Dit is financieel niet houdbaar en sluit niet aan bij de gewenste beweging van zorg naar voorzorg. Daarom kiezen we voor een groeipad waarbij jaarlijks middelen worden verschoven naar de voorkant, zonder het totale budget te verhogen. Jaarlijkse financiële bedragen worden weliswaar geïndiceerd, maar bieden onvoldoende inzicht in de onderliggende verschuivingen binnen het zorglandschap. Door te werken met relatieve verhoudingen ontstaat een beter beeld van de transformatie die gaande is: van individuele maatwerkvoorzieningen naar collectieve en preventieve ondersteuning. Dit draagt bij aan een meer strategische sturing en onderbouwing van beleidskeuzes. Onder het cirkeldiagram zijn bijbehorende bedragen in een tabel weergegeven.
De categorieën van het cirkeldiagram bevatten de volgende onderdelen: Geïndiceerde zorg • Wmo maatwerkvoorzieningen • Jeugdhulp (specialistisch) • Beschermd wonen Wettelijke taken Participatiewet • Bijstand • Re-integratie • Schuldhulpverlening • Inburgering 35
Onderwijs • Leerlingenvervoer • Lokale Educatieve Agenda (LEA) • Voorschoolse educatie Gezondheid, toegang, preventie en cultuur • GGD en Wet publieke gezondheid • Sport • Toegang en 1e lijn voorzieningen • Preventieve programma’s • Cultuur
Categorie
Bedrag (€) (x mio)
Aandeel (%)
Geïndiceerde zorg
25,5
54,4%
Onderwijs
2,2
4,7%
Wettelijke taken Participatiewet
13,9
29,5%
Gezondheid, toegang, preventie en cultuur
5,3
11,4%
Totaal
46,9
100%
Een aantal aandachtspunten bij het cirkeldiagram en bijbehorende tabel: - Dit betreft de peildatum 30-06-2025 - Er zijn geen personeelslasten meegenomen in deze kosten
36
-
Kosten zijn richtinggevend, niet volledig.
In 2025 zijn er al investeringen vastgesteld door de gemeenteraad die bijdragen aan de beweging naar voren: - Hervormingsagenda Jeugd – vanuit de Hervormingsagenda Jeugd zijn lokale maatregelen getroffen die bijdragen aan de ingezette beweging naar voren en het afschalen van zorg. Met een investering van € 325.632 wordt een uiteindelijke besparing van € 686.300 per jaar verwacht (onderzoek NCOD). - Versterken Sociaal team – In de kadernota 2026 is er voor de jaren 2026 en 2027 € 200.000 gereserveerd om het team Volwassenen (Wmo) tijdelijk te versterken. Uit de onderzoeksrapportage van NCOD is gebleken dat extra inzet bij dit team een bijdrage levert aan de kwaliteit van de dienstverlening en een mogelijke afname van de kosten aan Wmo maatwerkvoorzieningen. - Doorbraakmethode: Vanaf 2026 worden er budgetneutraal per jaar € 150.000 vrijgemaakt om de doorbraakmethode uit te voeren. 6.2 Autonome groei De huidige verdeling van middelen binnen het sociaal domein laat zien dat ruim de helft van het budget naar geïndiceerde zorg gaat. Zonder aanvullende investeringen in preventie en de sociale basisinfrastructuur zal deze trend zich de komende jaren versterken. Door vergrijzing en een toenemende zorgvraag kan het aandeel van geïndiceerde zorg in 2040 oplopen tot meer dan 65% van het totale budget.
Dit betekent dat er relatief én absoluut steeds minder ruimte overblijft voor collectieve, preventieve en laagdrempelige ondersteuning. Deze ontwikkeling brengt risico’s met zich mee. De druk op gemeentelijke begrotingen neemt toe, waardoor versobering van voorzieningen en langere wachtlijsten in de zorg onvermijdelijk worden. Tegelijkertijd groeit de kans dat inwoners pas laat of onvoldoende worden geholpen, wat leidt tot hogere maatschappelijke kosten en een afname van welzijn. Voor de gemeente Nijkerk komt daar nog een autonome bevolkingsgroei bij. Tot 2035 wordt een groei van 5,1% verwacht (bron: CBS), gepaard met een sterke vergrijzing. Deze demografische ontwikkeling leidt tot een toenemende druk op voorzieningen binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Volgens het Wmo-voorspelmodel stijgt het aantal Wmo-gebruikers in Nijkerk van 2.595 in 2024 naar 2.841 in 2029 (Bron: Wmo voorspelmodel). Deze prognose houdt nog geen rekening met de volledige bevolkingsgroei, waardoor de werkelijke druk mogelijk nog hoger uitvalt. Zelfs als het huidige budget gelijk blijft, nemen de beschikbare middelen per inwoner af. Zonder aanvullende investeringen of indexatie leidt dit tot een versobering van het aanbod, vooral in de preventieve voorzieningen en de sociale basisinfrastructuur.
Juist deze onderdelen zijn essentieel om de beweging naar voren – van geïndiceerde zorg naar preventie en vroegsignalering – waar te maken en de druk op zwaardere zorg te beperken. Het groeipad dat we voorstellen werkt alleen als we ook rekening houden met deze autonome groei. De middeleninzet moet meegroeien met de omvang van de doelgroep,
37
zodat we kunnen blijven investeren in een sterke sociale basis en tijdige ondersteuning voor alle inwoners. Met de grote maatschappelijke partners binnen de sociale basis zijn duidelijke subsidie afspraken gemaakt met een strak financieel kader. Jaarlijks worden deze subsidies met de OVA-indexatie en een volumegroei geïndexeerd. De groei in het gebruik van deze diensten, aangeboden door onze maatschappelijke partners, sluit niet voldoende aan bij de toenemende vraag van inwoners. Als deze trend zich voortzet zonder aanvullende investeringen, ontstaat een scenario van versobering. Zo’n scenario zou er als volgt uitzien: Categorie
Bedrag (€) (x mio)
Aandeel (%)
Geïndiceerde zorg
45,0
65,4%
Onderwijs
2,8
4,1%
Wettelijke taken Participatiewet
15,0
21,8%
Gezondheid, toegang, preventie en cultuur
6,0
8,7%
Totaal
68,8
100%
Dit scenario onderstreept de noodzaak om nú te investeren in preventie, een sterke sociale basis en het sociaal team. Alleen zo kunnen we de groei van de zorgvraag afremmen, de kosten beheersbaar houden en blijven investeren in een gezonde, veerkrachtige samenleving.
38
6.3 Investeren in preventie In het vorige hoofdstuk hebben we beschreven hoe we de beweging naar voren willen realiseren. Dit vraagt ook om investeren in preventie. Investeren in preventie levert niet alleen maatschappelijke winst op, maar ook aantoonbare financiële baten. Diverse onderzoeken tonen aan dat preventieve interventies op termijn leiden tot lagere uitgaven aan geïndiceerde zorg, minder beroep op sociale voorzieningen en hogere participatie van inwoners. Zo blijkt uit de Heckman-curve dat elke euro die wordt geïnvesteerd in de eerste levensjaren tot wel €11 aan maatschappelijke baten kan opleveren. Dit komt doordat vroegtijdige ondersteuning de instroom in jeugdzorg, schuldenproblematiek en langdurige uitkeringen significant verlaagt. Ook het Trimbos Instituut berekende dat een verbetering van 5% in mentaal welbevinden bij 1 miljoen Nederlanders leidt tot een kostenbesparing van €144 miljoen. Dit onderstreept dat investeren in mentale gezondheid, sociale cohesie en veerkracht niet alleen wenselijk is, maar ook economisch verstandig. Het Centraal Planbureau in april 2025 aan: "In Nederland is het budget voor preventie beperkt, vooral in vergelijking met de totale zorguitgaven. De implementatie wordt bemoeilijkt door obstakels als hogere winsten uit behandelingen en een voorkeur voor curatieve zorg.
De financiering van preventie is ook lastig, omdat de kosten voor de baten uitgaan en de financiële gevolgen over verschillende partijen worden verdeeld. Samenwerking tussen beleidsterreinen is daarom cruciaal voor effectief beleid"
Deze cijfers maken duidelijk dat preventie niet alleen een ethische en sociale keuze is, maar ook een financieel verantwoorde strategie. Door structureel te investeren in de voorkant van het sociaal domein — zoals sociale basis, vroegsignalering en integrale samenwerking — bouwen we aan een toekomstbestendig systeem dat zowel mensgericht als kostenefficiënt is. 6.4 Groeipad: verschuiving van middelen De gemeente Nijkerk kiest bewust voor een beweging naar voren: minder nadruk op zware zorg, meer inzet op gezondheid, preventie en toegang. Om deze beweging te realiseren, verschuiven we middelen van geïndiceerde zorg naar gezondheid, toegang, preventie en cultuur en het lokaal team. In totaal verschuiven we tussen 2026 en 2030 circa €1,2 miljoen van de Wmo en Jeugd. Toelichting op de verschuivingen • Jeugd: In lijn met de landelijke Hervormingsagenda Jeugd zet Nijkerk vanaf 2027 jaarlijks 1% van het jeugdbudget in voor preventie, toegang en versterking van lokale teams. Dit percentage loopt op tot 3% in 2030. De middelen worden niet alleen verschoven, maar ook strategisch ingezet om de druk op specialistische jeugdhulp te verlagen. De nadruk ligt op het versterken van de pedagogische basis, vroegsignalering en het normaliseren van hulpvragen. Via gezinsplannen, triage en samenwerking met onderwijs en welzijn wordt beoordeeld of specialistische hulp nodig is, of dat
39
•
•
•
ondersteuning in de directe leefomgeving volstaat. Zo schalen we af van intensieve zorg naar lichtere, meer passende ondersteuning. Deze lokale invulling sluit aan bij de aanpak in de regio Amersfoort waar Nijkerk deel van uitmaakt, maar wordt in Nijkerk vormgegeven vanuit onze eigen context en visie op kansrijk opgroeien. Wmo: In Nijkerk zetten we stapsgewijs in op een verschuiving van het Wmo-budget voor begeleiding naar preventie, toegang en versterking van lokale teams. In 2030 willen we dat het budget voor Wmo-begeleiding met 20% is gedaald en dat dit deel van het budget is geïnvesteerd in de sociale basis en het lokale team. De nadruk ligt op het versterken van de voorkant: via uitgebreide triage door het aanmeldteam wordt beoordeeld of maatwerk nodig is, of dat ondersteuning via het netwerk, ontmoeting of (lichte) begeleiding volstaat. Zo schalen we af van zware naar lichtere vormen van hulp. Deze lokale aanpak sluit aan bij de aanpak in de regio Amersfoort, waar Nijkerk deel van uitmaakt, maar wordt in Nijkerk concreet vormgegeven vanuit onze eigen context en visie. Participatiewet: Binnen het sociaal domein vormt bestaanszekerheid de basis voor participatie, gezondheid en veerkracht. Door te investeren in het voorkomen van schulden en het vergroten van financiële zelfredzaamheid, beperken we instroom in zwaardere zorg.
Dit maakt bestaanszekerheid niet alleen een sociaal, maar ook een financieel strategisch thema. De monitoring van indicatoren zoals regelinggebruik en geldstress biedt concrete handvatten voor sturing, zonder dat hiervoor extra middelen nodig zijn. Zo benutten we bestaanszekerheid als hefboom binnen het bestaande budget. Gezondheid, toegang, preventie en cultuur: Van het totale budget is ruim 2 miljoen euro structureel bestemd voor het uitvoeren van wettelijke taken op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg). Deze middelen zijn gebonden: ze mogen uitsluitend worden ingezet voor deze wettelijke taken en niet voor aanvullende preventieve activiteiten. De preventieve activiteiten worden voor een groot deel betaald uit specifieke uitkeringen van de rijksoverheid, zoals bijvoorbeeld de SPUK GALA (lokaal) en SPUK IZA (regionaal). Er wordt op dit moment via het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) verkend of structurele financiering mogelijk is. Er is nu nog niet bekend hoe de verdeling van de middelen tussen gemeenten wordt georganiseerd. Afspraken over wijze van financiering worden uiterlijk begin 2026 bekend. Het is onzeker of we al deze bedragen in de toekomst blijven ontvangen gezien de landelijke politieke ontwikkelingen. Het is daarom des te belangrijker om structureel geld te alloceren aan preventie.
Deze tabel laat zien hoe de verschuivingen zich opbouwen tussen 2026 en 2030, uitgesplitst naar Jeugd en Wmo.
40
Voorstel verschuiving van geïndiceerde zorg naar Gezondheid, toegang, preventie en cultuur Onderdeel
2026
Verschuiving Jeugd
2027
2028
2029
2030
141.899
283.798
425.697
425.697
Verschuiving Wmo
100.000
192.450
384.900
577.350
769.800
Totaal
100.000
334.349
668.698
1.003.047
1.195.497
De effecten worden jaarlijks geëvalueerd via de raadsmonitor (dashboard) en de P&C-cyclus. Op basis van de uitkomsten wordt besloten over voortzetting of bijstelling van deze inzet. We vragen de raad om in te stemmen met het voorgestelde groeipad, waarin jaarlijks middelen worden verschoven van geïndiceerde zorg naar preventie en toegang. Deze verschuiving vindt plaats binnen het bestaande budget en wordt gemonitord via het dashboard en geëvalueerd in de P&C-cyclus. Voor 2026 stellen we een bedrag van € 100.000 beschikbaar om een start te maken met gerichte investeringen te doen die nodig zijn om de beweging naar de voorkant van het sociaal domein vanaf 2027 mogelijk te maken. Om tot een goed onderbouwde en uitvoerbare stimuleringsregeling zoals in thema sociale basis benoemd, is er voorbereidingstijd nodig. Dit stelt ons in staat om de regeling zorgvuldig vorm te geven, met oog voor effectiviteit, uitvoerbaarheid en aansluiting bij lokale behoeften. Door tijdig te starten met de uitwerking, kunnen we bij de kadernota 2027 een voorstel doen voor een subsidieplafond voor deze regeling. De cirkeldiagram laat zien dat door deze verschuiving een betere balans ontstaat in het sociaal domein. Er komt meer ruimte voor laagdrempelige hulp, ondersteuning in de wijk en samenwerking met maatschappelijke partners.
41
6.5 Monitoring en bijsturing In het uitvoeringsprogramma worden de gewenste prestaties van indicatoren waar mogelijk nader uitgewerkt. Deze systematiek van prestatiesturing is nog in ontwikkeling en vraagt om verdere uitwerking. Het opstellen van scherpe prestatie-indicatoren is een zorgvuldig proces, waarbij lokaal moet worden ingezoomd op beschikbare data en context. Dit kost op onderdelen meer tijd en zal – in samenspraak met de raad – verder worden doorontwikkeld. De effecten van de verschuivingen worden gemonitord via het uitgebreide dashboard (raadsmonitor), waarin indicatoren op impact- en outputniveau zichtbaar zijn. De nieuwe indicatoren uit deze kadernotitie zijn afkomstig uit gemeentelijke bronnen. De raad wordt tijdens het lopende jaar geïnformeerd over de voortgang via de tweede bestuursrapportage en kan bijsturen via de P&C-cyclus. Indien de beweging naar voren – van geïndiceerde zorg naar preventie en vroegsignalering – aantoonbaar werkt, wordt in de kadernota een voorstel gedaan voor verdere verschuiving van middelen. Om deze verschuiving goed te kunnen onderbouwen, is het noodzakelijk dat er eerst een uitvoeringsprogramma wordt opgesteld. Dit programma maakt inzichtelijk hoeveel middelen er vanuit de geïndiceerde zorg beschikbaar komen en naar welke begrotingsposten deze verschuiven. Als dit de bedoeling is, is het belangrijk dat dit expliciet wordt benoemd.
Zo zorgen we voor transparantie en bestuurlijke helderheid in de financiële keuzes die worden gemaakt. We werken hiermee aan een lerende aanpak, waarbij we flexibel inspelen op ontwikkelingen en nieuwe inzichten, en tegelijkertijd sturen op effectiviteit en doelmatigheid van onze inzet. 6.6 Tot slot Met dit groeipad en de bijbehorende monitoring leggen we de basis voor een toekomstbestendig sociaal domein. We blijven binnen het bestaande budget, maar sturen
42
actief op verschuivingen en effecten. De raad krijgt hiermee concreet inzicht in de voortgang en kan tijdig bijsturen. Zo bouwen we aan een lerende, flexibele en duurzame financiële strategie voor het sociaal domein.
43
Bijlage 1
Verandertheorie (Theory of Change)
De Verandertheorie is een methodiek waarmee we inzichtelijk maken welke stappen nodig zijn om van strategische doelen naar concrete resultaten te komen. Het is een denkkader en visualisatietool waarmee je systematisch beschrijft hoe en waarom een gewenste verandering tot stand komt. Het legt de logische verbanden bloot tussen: • • • •
Strategische doelen (waar willen we naartoe?) Interventies/activiteiten (wat gaan we doen?) Output en effecten (wat levert het op?) Aannames en context (waarom denken we dat dit werkt?)
Het helpt ons dus om doelen, activiteiten en effecten logisch met elkaar te verbinden en onderbouwd keuzes te maken. Het creëert helderheid en focus en het zorgt voor samenhang, immers verbindt het beleid, uitvoering en impact. Ook helpt het in de verantwoording, het maakt keuzes transparant en onderbouwd. Tevens biedt het een basis voor monitoring en bijsturen. Om bovenstaande redenen hebben we in het kaderstellende stuk dan ook de Verandertheorie gebruikt om de concretiseringsslag te maken.
44
Bijlage 1
Heckman curve Onderstaande curve geeft weer welke impact investeren in gezondheid in het jonge leven op de lange termijn heeft. Hoe jonger, hoe meer rendement. De curve geeft de investeringen weer van 0 tot 19 jaar.
45