CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2025-082 Bijlage 1 Kadernotitie sociaal domein 2025-2030

Raadsvergadering 27 november 2025, gemeente NijkerkBij agendapunt: Kadernotitie Sociaal Domein 2025-203012.595 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Kadernotitie sociaal domein 2025-2030: Van visie naar toetsbare doelen

1. Inleiding De gemeente Nijkerk staat voor een fundamentele omslag in het sociaal domein. De maatschappelijke opgaven zijn complex en urgent: de zorgvraag groeit, de samenleving vergrijst, en steeds meer inwoners ervaren druk op hun bestaanszekerheid, gezondheid en sociale netwerk. Tegelijkertijd zien we dat veel problemen voorkomen kunnen worden door tijdige ondersteuning, een gezonde leefomgeving en sterke sociale verbanden. Het huidige systeem, waarin geïndiceerde zorg het grootste deel van het budget opslokt, is financieel niet houdbaar. De uitgaven stijgen autonoom, terwijl investeringen in preventie en de sociale basis achterblijven. Zonder een gerichte beweging naar voren dreigt versobering en overbelasting. 1.1 Strategische beweging De vijf leidende principes uit het overkoepelend beleidsplan1 (‘samen is belangrijk’, ‘samen voorkomen’, etc.) vormen de culturele en organisatorische basis. In de kadernotitie worden deze principes vertaald naar vijf strategische bewegingen die richting geven aan de inhoudelijke koers. Zo ontstaat een samenhangend geheel waarin waarden, werkwijze en inhoud elkaar versterken. In lijn met dit beleidsplan kiest Nijkerk voor een beweging: • Van zorg naar voorzorg • Van fragmentatie naar samenhang • Van systeemlogica naar leefwereld Deze koers vormt de basis voor de keuzes in deze kadernotitie.

Wanneer we spreken over de beweging naar voren, bedoelen we bovengenoemde beweging. Om deze beweging te onderbouwen en te monitoren, maken we gebruik van de Verandertheorie (zie bijlage 1). Deze methodiek helpt ons om strategische doelen, activiteiten en effecten logisch met elkaar te verbinden. Het biedt een kader voor onderbouwde keuzes, monitoring en bijsturing. 1.2 Rol van de raad Met deze kadernotitie stelt de gemeenteraad de kaders vast waarbinnen het college uitvoeringsprogramma’s ontwikkelt. Jaarlijks verantwoordt het college de voortgang en resultaten via de P&C cyclus, zodat de raad haar kaderstellende en controlerende rol concreet kan uitvoeren. De indicatoren en monitoringstructuur ondersteunen deze rol. Om de strategische koers te realiseren en de raad goed te ondersteunen in haar rol, is het essentieel dat we werken met duidelijke doelen, meetbare indicatoren en inzicht in effecten. In het volgende hoofdstuk beschrijven we hoe datagedreven sturen ons helpt om deze beweging concreet, toetsbaar en lerend vorm te geven.

1 Zie: https://nijkerk.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/da1d3b02-af6d-4512-997f-

044d8d0c0e65?documentId=64ab21f2-0ae9-43b7-bc73-212a64af993f&agendaItemId=ac86688b-ab8d483a-9075-d9ca84b9fc9b

2

Leeswijzer • Hoofdstuk 1 beschrijft de strategische koers en methodiek. • Hoofdstuk 2 gaat in op datagedreven sturen en de randvoorwaarden daarvoor. • Hoofdstuk 3 introduceert vijf strategische bewegingen die als rode draad door de thema’s heen lopen. • Hoofdstuk 4 werkt de thema’s uit op basis van de Verandertheorie: per thema beschrijven we de huidige situatie, doelen, indicatoren, activiteiten en externe factoren. • Hoofdstuk 5 verbindt de thema’s en bewegingen tot een samenhangende aanpak. • Hoofdstuk 6 gaat in op de financiële onderbouwing en investeringskeuzes.

2. Datagedreven sturen Om de strategische koers uit hoofdstuk 1 te realiseren, daadwerkelijk een maatschappelijk effect te bereiken en de raad goed te ondersteunen in haar kaderstellende en controlerende rol, is het essentieel dat we werken met duidelijke doelen, meetbare indicatoren en inzicht in effecten. Datagedreven sturen helpt ons om beleid niet alleen ambitieus, maar ook toetsbaar en lerend vorm te geven. In dit hoofdstuk beschrijven we vijf randvoorwaarden voor datagedreven sturen. Deze vormen het fundament voor het monitoren en bijsturen van beleid. Om de voortgang te bewaken en bij te sturen, worden indicatoren gekoppeld aan de verschillende niveaus (impact, outcome, output). Evaluatie van deze indicatoren vindt plaats via monitoringsgegevens van bijvoorbeeld de GGD en door het in beeld brengen van beschikbaar aanbod. De voortgang wordt jaarlijks gepresenteerd aan de raad en waar nodig bijgestuurd via de P&C-cyclus. 2.1 Voorwaarden voor datagedreven sturen Om datagedreven te kunnen werken, zijn vijf randvoorwaarden van belang: 1. Duidelijke doelen en streefwaarden Zonder heldere doelen weet je niet waar je naartoe werkt. Streefwaarden maken het mogelijk om te bepalen of je op koers ligt. 2. Inzicht in de beginsituatie Je moet weten waar je nu staat om te kunnen bepalen hoeveel vooruitgang nodig is en of je beleid effect heeft. 3.

Handelingsperspectief Beleidsmakers en uitvoerders moeten weten welke acties ze kunnen ondernemen om de doelen te bereiken. Zonder handelingsperspectief blijft data abstract. 4. Inzicht in effecten Door te meten wat er gebeurt na een interventie, kun je beoordelen of het beleid werkt en waar bijsturing nodig is. 5. Externe invloeden Sommige factoren liggen buiten je invloedssfeer (zoals landelijke wetgeving of economische trends). Het is belangrijk om die mee te wegen bij de interpretatie van data.

3

3. Beweging naar voren: van fragmentatie naar samenhang De gemeente Nijkerk zet binnen het sociaal domein vol in op bestaanszekerheid, zelfredzaamheid en een sterke sociale basisinfrastructuur. Uitgangspunt is dat inwoners regie houden over hun leven en dat obstakels in het dagelijks leven niet onnodig tot problemen leiden. De gemeente vervult daarbij verschillende rollen: soms uitvoerend vanuit wettelijke taken, soms faciliterend of ondersteunend. Door toenemende financiële druk en maatschappelijke opgaven kiest Nijkerk nadrukkelijk voor een omslag van een fragmentarische aanpak naar een levensloopbestendige, samenhangende aanpak vanuit de leefomgeving van de inwoner. Dit vraagt om fundamentele keuzes, waarbij preventie wordt gezien als investering in welzijn, gezondheid en leefbaarheid. Achter de verschillende thema’s uit het overkoepelend beleidsplan 'Nijkerk in Verbinding: Samen in het Sociaal Domein' schuilen vijf strategische bewegingen. Deze versterken de samenhang tussen onderwerpen en maken het mogelijk om inwoners te ondersteunen vanuit een toekomstgerichte benadering. 3.1 De vijf strategische bewegingen 1. Langer zelfstandig wonen en bestaanszekerheid als fundament 2. Gezondheid en preventie als uitgangspunt 3. Inclusie en participatie bevorderen 4. Versterken van dagelijkse veerkracht 5.

Integrale samenwerking als organiserend principe De vijf strategische bewegingen bouwen voort op elkaar — van het versterken van bestaanszekerheid en gezondheid (basisbehoeften), via inclusie en sociale verbondenheid, naar veerkracht en zelfregie (waardering), en uiteindelijk naar integrale samenwerking die ruimte biedt voor zingeving en zelfontplooiing. Deze bewegingen versterken elkaar ook horizontaal: sociale netwerken dragen bij aan gezondheid, bestaanszekerheid vergroot veerkracht, en samenwerking maakt maatwerk mogelijk. Het beleid markeert een duidelijke verschuiving van reactief naar proactief: door te investeren in de voorkant van het sociaal domein wordt zwaardere zorg voorkomen. In de paragrafen hieronder worden deze bewegingen kort toegelicht. In hoofdstuk 4 worden ze per thema concreet uitgewerkt. 3.1.1 Langer zelfstandig wonen en bestaanszekerheid als fundament Strategisch vertrekpunt: Een veilige, passende woonomgeving en financiële zekerheid vormen een belangrijke basis voor gezondheid, participatie, opvoeding en mentale veerkracht. Wanneer deze voorwaarden ontbreken, ontstaan er sneller problemen op andere leefgebieden. De gemeente Nijkerk ziet bestaanszekerheid en de mogelijkheid om zelfstandig te wonen als essentiële bouwstenen voor een leven waarin mensen naar vermogen kunnen meedoen en zich goed kunnen ontwikkelen.

4

We integreren sociaal beleid in de woonzorgvisie en investeren in levensloopbestendige woningen, toegankelijke voorzieningen en het tegengaan van armoede. Daarnaast zetten we in op mantelzorgondersteuning, laagdrempelige ondersteuning en een sterke sociale infrastructuur in wijken, zodat inwoners langer zelfstandig kunnen wonen en actief kunnen blijven meedoen in de samenleving. Een integrale blik op dit thema is van belang, omdat uit onderzoek is gebleken dat in bijna de helft van de gezinnen die te maken hebben met huiselijk geweld en kindermishandeling (47%) sprake is van armoede (bron: www.verweyjonker.nl). Risicofactoren die risico op geweld in het gezin beïnvloeden, zijn bijvoorbeeld stress als gevolg van financiële problemen, chronische armoede, werkloosheid en slechte woonomstandigheden. 3.1.2 Gezondheid en preventie als uitgangspunt Strategisch vertrekpunt: De gemeente Nijkerk ziet preventie als een investering in welzijn, leefbaarheid en toekomstbestendige gemeenschappen. Gezondheid wordt gezien als het vermogen van inwoners om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen om te gaan. We verbinden gezondheid aan andere domeinen zoals bestaanszekerheid, kansengelijkheid en een sterke sociale basis.

Dit vraagt om vroegsignalering, domeinoverstijgende samenwerking en het versterken van beschermende factoren zoals mentale veerkracht, gezonde leefstijl, laagdrempelige ondersteuning en sterke sociale netwerken. Preventie is laagdrempelig en dichtbij georganiseerd. We creëren een omgeving die uitnodigt tot meedoen, waarin sport, cultuur en ontmoeting bijdragen aan gezondheid en sociale samenhang. 3.1.3. Inclusie en participatie bevorderen Strategisch vertrekpunt: Inclusie als basis voor dagelijks leven. De gemeente Nijkerk streeft naar een samenleving waarin iedereen zich welkom, veilig en gerespecteerd voelt. Inclusie is geen apart thema, maar een uitgangspunt dat in alle domeinen van het sociaal beleid doorwerkt. Diversiteit wordt gezien als kracht, en uitsluiting wordt actief tegengegaan. We hanteren het principe: in de buurt als het kan, gespecialiseerd als het moet. Dit betekent dat we streven naar passende ondersteuning, onderwijs, sport, cultuur en welzijn dichtbij huis. Denk aan inclusief onderwijs waarbij kinderen zoveel mogelijk in hun eigen omgeving naar school gaan, en aan voorzieningen die aansluiten bij de leefwereld van inwoners. We verbinden inclusie aan bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid.

Dit vraagt om het wegnemen van drempels, het creëren van ontmoetingsplekken, het voeren van toegankelijke communicatie en het actief tegengaan van discriminatie in welke vorm dan ook. We werken vanuit ervaringskennis en betrekken inwoners actief bij beleid en uitvoering. Deze visie op inclusie raakt aan meerdere domeinen binnen het sociaal beleid en vraagt om een integrale aanpak. 3.1.4 Versterken van dagelijkse veerkracht Strategisch vertrekpunt: Inwoners worden ondersteund in hun veerkracht en regie. Problemen worden niet onnodig gemedicaliseerd, maar gezien als onderdeel van het gewone leven. De gemeente stimuleert oplossingen vanuit het eigen netwerk en biedt waar nodig praktische hulp. Eerst wordt gekeken wat voorliggend mogelijk is — bijvoorbeeld via de sociale basis — voordat professionele zorg wordt ingezet. Zo zorgen we ervoor dat schaarse 5

en intensieve vormen van zorg beschikbaar blijven voor situaties waarin ze echt nodig zijn, en behouden we het vertrouwen in een zorgvuldig en doelmatig proces. Door te investeren in dagelijkse veerkracht ontstaat een samenleving waarin inwoners meer grip ervaren op hun leven, en waarin ondersteuning pas wordt ingezet als het echt nodig is. De gemeente kiest voor een domeinoverstijgende aanpak met inzet op beschermende factoren zoals veerkracht, gezonde leefstijl, laagdrempelige ondersteuning en sterke sociale netwerken. 3.1.5 Integrale samenwerking als organiserend principe Strategisch vertrekpunt: Geen enkel vraagstuk in het sociaal domein is op te lossen vanuit één beleidsterrein of organisatie. Of het nu gaat om kansrijk opgroeien, mantelzorgondersteuning of schuldenproblematiek: alleen door domeinoverstijgende samenwerking tussen zorg, welzijn, onderwijs, woningcorporaties, vrijwilligers en inwoners zelf kunnen we maatwerk leveren dat aansluit bij de leefwereld van inwoners. De gemeente Nijkerk kiest daarom voor een integrale aanpak waarin inwoners centraal staan en partners gezamenlijk optrekken, kennis delen en samen leren. We werken toe naar één integraal afwegingskader dat ruimte biedt voor maatwerk en duidelijke regie. Co-creatie met inwoners en maatschappelijke partners is hierbij essentieel.

Door verantwoordelijkheden te delen en samen te monitoren, zorgen we voor samenhangende ondersteuning en duurzame oplossingen. 3.2 Waarom de beweging naar voren noodzakelijk is Deze beweging naar voren is geen vrijblijvende beleidskeuze, maar een noodzakelijke omslag gezien de maatschappelijke urgentie, financiële druk en het belang van een sterke sociale basis. De samenleving verandert: inwoners worden ouder, de zorgvraag neemt toe en de druk op voorzieningen groeit. Tegelijkertijd zien we dat veel problemen voorkomen kunnen worden door tijdige ondersteuning, een gezonde leefomgeving en sterke netwerken. Financieel is het huidige systeem niet houdbaar. De uitgaven aan geïndiceerde zorg stijgen autonoom, terwijl de middelen voor preventie en sociale basis achterblijven. Zonder gerichte investering in de voorkant van het sociaal domein dreigt versobering en overbelasting van het systeem. Door te investeren in preventie en samenhang kunnen we zwaardere zorg voorkomen, maatschappelijke kosten beperken en het welzijn van inwoners verbeteren. Een sterke sociale basis is hierbij essentieel. 3.3 Tot slot De vijf strategische bewegingen vormen het fundament voor de uitwerking in de volgende hoofdstukken. In hoofdstuk 4 worden deze bewegingen per thema concreet uitgewerkt, waarbij we de verbinding leggen tussen doelen, activiteiten en effecten.

6

4. Thema's uit overkoepelend beleidsplan 4.1 Thema 1: Bestaanszekerheid 4.1.1. Strategisch vertrekpunt Bestaanszekerheid vormt in het overkoepelend beleidsplan de basis voor participatie en veerkracht. Voldoende inkomen, beheersbare schulden, toegang tot werk en begrijpelijke dienstverlening zijn noodzakelijke voorwaarden voor ontwikkeling en meedoen in de samenleving. Het is dan ook geen opzichzelfstaand beleidsthema, maar een hefboom voor andere doelen binnen het sociaal domein, zoals veiligheid, gezondheid, kansengelijkheid en sociale cohesie. Het bieden van instrumenten voor schuldhulpverlening is een wettelijke taak voor de gemeente Nijkerk. Daarnaast voert de gemeente de Participatiewet uit waarmee zij inwoners een financieel vangnet biedt en ondersteunt naar werk. 4.1.2. Huidige situatie In vergelijking met landelijke cijfers doet de gemeente Nijkerk het op hoofdlijnen relatief goed, bijvoorbeeld op gebied van bijstandsafhankelijkheid, re-integratie, armoede, werkende armen en schulden. Daarnaast komt uit de gezondheidsmonitor van de GGD het volgende naar voren: • Rondkomen: 8% geeft aan moeite te hebben met rondkomen: 7% heeft moeite en 1% heeft grote moeite. (GGD tabellenboek GM2024 18jr of ouder) • 16% heeft géén 1000 euro voor een onverwachte noodzakelijke uitgave. (GGD tabellenboek GM2024 18jr of ouder) • 4% ervaart (heel) veel stress op het gebied van geldzaken.

(GGD tabellenboek GM2024 18jr of ouder) Deze cijfers wijzen op sociaaleconomische stabiliteit, wat een stevige basis biedt voor bredere sociale ambities. Nijkerk 1,6% (huishoudens: 2,7%)

Nederland 1,7% (huishoudens: 2,5%)

Bron CBS, 2024

Inwoners met een re-integratievoorziening

21,9 per 1000 inwoners (= 2,2%)

13,1 per 1000 inwoners (=1,3%)

CBS, 2024

Mensen in armoede

1,6%

3,1%

CBS, 2024

Werkende mensen in armoede

0,9%

1,8%

CBS, 2023

Energiearmoede Huishoudens met problematische schulden*

3,6% 6,1%

6,4% 8,9%

CBS, 2024 CBS, 2024

Huishoudens met laag inkomen (1e 10% groep)

7%

7%

CBS, 2024

Werkloosheid Voortijdig schoolverlaters (voorlopige cijfers)

2,9% 1,9%

3,7% 2,3%

CBS 2024 DUO, 2024

Instromers met problematische schulden

1,3%

1,9%

CBS, 2024

Aandeel huishoudens met bijstand

7

Ondanks de positieve uitgangspositie zijn er zorgen en verbeterpunten die aandacht vragen: • Toenemend voortijdig schoolverlaten: Van 1,1% naar 1,9%; risico op toekomstige armoede of laaggeletterdheid. • Laag bereik van regelingen: In bepaalde buurten is de bekendheid met ondersteuningsmogelijkheden beperkt, waardoor inwoners minder gebruik maken van beschikbare voorzieningen. • Woonwijken met extra ondersteuningsbehoefte: In enkele woonwijken signaleren we een combinatie van factoren zoals lageren inkomens, minder sociale samenhang en beperkte toegang tot hulpbronnen. Dit vraagt om gerichte inzet op communicatie, bereikbaarheid en ondersteuning. • Preventieve schuldhulp: Nog niet structureel verankerd of voldoende bekend.

Bron: Basisvaardigheden in Zicht, 2018

4.1.3 Wat willen we bereiken? Voor thema 1 willen we bereiken (impact) dat we de bestaanszekerheid van inwoners versterken. Om dit te bereiken zijn twee strategische beleidsdoel opgesteld (outcome) in het overkoepelende beleidsplan: - Minder inwoners met problematische schulden - Regelingen worden beter benut Deze doelen zijn vervolgens uitgewerkt in meer concrete resultaten (output). 8

Deze resultaten zijn te monitoren door middel van indicatoren. De indicatoren maken het mogelijk om gericht te sturen op verbetering, bijvoorbeeld door meer bekendheid te geven aan regelingen of vroegtijdig schulden te signaleren. Zo ontstaat een onderbouwde en samenhangende aanpak van de bestaanszekerheid in de gemeente Nijkerk.

Nummer 1 2 3 4 5 6

Indicatoren Aandeel huishoudens in armoede Aandeel huishoudens met bijstand Aandeel werkende armen Ervaren geldstress Inwoners met problematische schulden Aandeel inwoners dat binnen 2 jaar opnieuw schuldhulp aanvraagt

Bron Gemeente Gemeente Gemeente GGD Gezondheidsmonitor Gemeente Verder Groep

Frequentie Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks 4-jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks

7

Aandeel huishoudens dat gebruik maakt van regelingen t.o.v. aantal huishoudens in armoede

Gemeente

Jaarlijks

8 9

Aantal inwoners bereikt via schuldhulpverlening Aantal inwoners dat schuldenvrij is verklaard na traject Aantal aanvragen minimaregelingen Ervaren toegankelijkheid regelingen: begrijpelijkheid, ondersteuning, vindbaarheid

Verder Groep Verder Groep

Jaarlijks Jaarlijks

Gemeente Gemeente (kwalitatief ophalen)

Jaarlijks Jaarlijks

10 11

Het bieden van instrumenten voor schuldhulpverlening is een wettelijke taak voor de gemeente. Met activiteiten en interventies wordt gestreefd de resultaten te behalen. De gemeente zet zich actief in om de bestaanszekerheid van haar inwoners te versterken. Dit gebeurt door een samenhangende aanpak op meerdere terreinen. Zo wordt geïnvesteerd in een ruimhartig minimabeleid, waarbij regelingen zoals het kindpakket ook toegankelijk zijn voor huishoudens die net boven de armoedegrens leven. Hiermee wordt voorkomen dat mensen tussen wal en schip vallen en wordt financiële ondersteuning breder beschikbaar gemaakt. Op het gebied van arbeidsparticipatie wordt ingezet op loonkostensubsidies, jobcoaching en beschut werk. Deze maatregelen dragen bij aan een lage werkloosheid en bevorderen

9

succesvolle re-integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ook schuldhulpverlening krijgt nadrukkelijk aandacht, waarbij vroegtijdige signalering en samenwerking met maatschappelijke organisaties helpen om problematische schulden te voorkomen of tijdig aan te pakken. Daarnaast wordt laaggeletterdheid bestreden door te investeren in toegankelijke communicatie en taalbevordering. Deze inzet sluit aan bij het relatief lage percentage laaggeletterden in de gemeente en draagt bij aan bredere maatschappelijke participatie. Het is van belang binnen de activiteiten en interventies in te zetten op vroegsignalering en preventie. Een integrale benadering tussen de diverse terreinen binnen het sociaal domein is nodig, bijvoorbeeld tussen werk, zorg, onderwijs en armoede om inwoners een duurzaam perspectief te bieden. Ook het versterken van de sociale basis in woonwijken met een extra ondersteuningsbehoefte kan hiertoe bijdragen, bijvoorbeeld door inzet van gerichte communicatie. De output wordt nader uitgewerkt in activiteiten en interventies in het uitvoeringsprogramma, waarmee de gemeente haar inzet structureel en doelgericht vormgeeft. 4.1.4 Externe factoren Binnen het thema bestaanszekerheid spelen diverse externe factoren die de realisatie van beleidsdoelen kunnen beïnvloeden. Hieronder de externe factoren en bijbehorende beheersmaatregelen. Externe factor

Beheersmaatregel

Landelijke wijzigingen in de Participatiewet

Actieve monitoring en tijdige beleidsaanpassing

Veranderende arbeidsmarkt door technologische, demografische en economische factoren; tekorten in sectoren en beperkte basisvaardigheden bij inwoners Economische recessie of stijgende inflatie

Versterken van regionale samenwerking, inzet op basisvaardigheden en scholing, en aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt

Veranderende regelgeving rond schuldenaanpak

Flexibele inzet van minimaregelingen en noodfondsen Samenwerking met landelijke partners en bijstelling van lokale schuldhulpstrategieën

4.2 Thema 2: Kansrijk opgroeien, kansrijk ontwikkelen 4.2.1 Strategisch vertrekpunt Kansrijk opgroeien en ontwikkelen vormt een essentiële investering in de toekomst van Nijkerk. De gemeente erkent dat de ontwikkeling van jeugd nauw samenhangt met bestaanszekerheid, veiligheid, gezondheid, gelijke onderwijskansen en een stabiele thuissituatie. Kansengelijkheid is daarbij zowel een doel als middel om latere problemen zoals schooluitval, zorgkosten en sociale uitsluiting te voorkomen. Nijkerk zet daarom stevig in op preventie en samenwerking over domeinen heen (zoals onderwijs, zorg, veiligheid, sport en bestaanszekerheid). Daarbij wordt contextgericht gewerkt en de pedagogische basis in gezinnen en wijken versterkt. Dit sluit aan op de 10

landelijke Hervormingsagenda Jeugd, waar de focus ligt op tijdige signalering, effectievere en doelgerichte hulp en meer regie bij gezinnen. Daarbij is een belangrijk onderdeel om te bewegen van medicaliseren naar normaliseren. De gemeente draagt bovendien verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de Jeugdwet, wat naast preventie tevens jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering behelst. Hierin worden landelijke ontwikkelingen, zoals de beweging 'Zo thuis mogelijk' ondersteund. 4.2.2 Huidige situatie De cijfers tonen (zie tabel voor het peiljaar per onderwerp) een overwegend positief beeld: lage percentages armoede, kinderen in kwetsbare omstandigheden, schooluitval en problematische schulden onder jongeren. Ook kwalitatieve signalen zijn gunstig: jongeren nemen breed deel aan onderwijs en maatschappelijke activiteiten; de samenwerking via de Lokale Educatieve Agenda (LEA) is sterk; wachtlijsten bij het sociaal team jeugd zijn weggewerkt en hulpvragen worden steeds vaker in samenwerking met het gezin en binnen het netwerk opgepakt. Tegelijkertijd nemen enkele risico’s toe, waarmee ook de kans op onveiligheid toeneemt: • Vroeggeboortes: Sterke stijging van 4,7% (2016) naar 7,8% (2021), ondanks landelijke stabiliteit. • Kwetsbare zwangerschappen: 6,4% (2022), tegenover 1,9% in 2019.

• Stress en financiële zorgen: 14,1% van jongvolwassenen ervaart geldstress (landelijk: 12,4%). • Druk op gezinnen: Toename van scheidingen, prestatiedruk, sociale mediagebruik. • Middelengebruik en jeugdcriminaliteit: Toenemend en verhardend, in lijn met landelijke trends. De huidige situatie bevestigt de beleidskeuze om te investeren in kansengelijkheid door aanvullende inzet op preventie, samenwerking en versterking van de sociale basis. De meeste kinderen in Nijkerk groeien op in gunstige omstandigheden. Tegelijk groeit de groep jongeren met risicofactoren, van financiële zorgen tot gezinsproblematiek en leerachterstanden.

Tabel: indicatoren Jeugd Indicator Kinderen in armoede Kinderen in uitkeringsgezinnen Voortijdig schoolverlaters

Nijkerk 1,7% 3% 1,9%

Landelijk 3,6% 6% 2,3%

Peiljaar 2023 2023 2023

Relatief schoolverzuim

lager dan ref.

hoger dan Nijkerk (landelijk = ref)

2023

Jongeren met jeugdhulp

11,3%

11,5%

2023

Kinderen met laag geboortegewicht Kinderen geboren in gezinnen met problematische schulden

8,1% 2,8%

9,7% 6,2%

2021 2022

11

Bron CBS StatLine CBS StatLine DUO Onderwijsdata DUO / Onderwijsinspec tie Vektis / CBS Jeugdmonitor Perined / CBS Monitor Kansrijke Start (CBS)

Kinderen geboren in kwetsbare situaties

4,7%

8,3%

2022

Problematische schulden (19-45 jaar)

0,7%

1,9%

2022

Vroeggeboortes Zwangeren in kwetsbare situatie

7,8% 6,4%

6,6% 7,4%

2021 2022

Stress over geld (jongvolw.)

14,1%

12,4%

2022

Geregistreerde verdachten onder jongeren

1,5%

1,7%

Cijfers uithuisplaatsingen

Niet openbaar

3760 machtigingen afgegeven*

2023 (cijfers over 2022) 2024

Cijfers ondertoezichtstelling

Niet openbaar

24.555

2024

Monitor Kansrijke Start (CBS) CBS StatLine Perined / CBS Monitor Kansrijke Start (CBS) GGD Gezondheidsmo nitor Jongvolwassene n CBS Landelijke jeugdmonitor

CBS (via NJI) CBS (via NJI)

*het is niet bekend hoe vaak hier (geen) gebruik van wordt gemaakt.

4.2.3 Wat willen we bereiken? Voor thema 2 'Kansrijk opgroeien, kansrijk ontwikkelen' willen we bereiken (impact) dat alle kinderen van jongs af aan de ruimte en gelegenheid krijgen om kansrijk op te groeien en zich kansrijk te ontwikkelen. Hierin wordt aangenomen dat door vroegtijdige en ongelijk gerichte investeringen in preventie en ondersteuning, ontwikkelkansen van kinderen structureel kunnen worden vergroot en latere problematiek kan worden voorkomen.

12

Indicatoren

Bron

Frequentie

1

Kinderen in armoede

Gemeente

Jaarlijks

2

Kinderen geboren in kwetsbare situaties Jongeren met jeugdhulp

Gemeente

Jaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

5

Het aantal ingevulde familiegroepsplannen bij trajecten van het sociaal team Voortijdig schoolverlaters

DUO

Jaarlijks

6

Relatief schoolverzuim

Jaarlijks

7 8

Percentage kinderen wat start met voorschoolse educatie Percentage kinderen met een OTS

DUO onderwijsdata Gemeente

Jaarlijks

9

Percentage kinderen met een MUHP

Veilig Thuis / Gemeente Gemeente

10

Jeugdreclassering

Gemeente / Halt

Jaarlijks

11

Aantal begeleidingsgesprekken Lokaal Team Aantal doorverwijzingen van het Lokaal Team naar voorliggende voorzieningen

Gemeente

Jaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

3 4

12

Jaarlijks

Jaarlijks

De impact die we willen maken is dat jongeren en kinderen veilig, gezond en met gelijke kansen opgroeien. Dat willen we bereiken door de drie subdoelen (outcome), de strategische beleidsdoelen uit het overkoepelende beleidsplan:

13

-

Alle kinderen krijgen van jongs af aan de ruimte en gelegenheid om zich kansrijk te ontwikkelen Gezinnen houden zelf regie over hun leven Het normale leven van kinderen en jongeren staat centraal

Deze doelen zijn vervolgens uitgewerkt in meer concrete resultaten (output). Deze resultaten zijn te monitoren door middel van indicatoren. De indicatoren maken het mogelijk om gericht te sturen op verbetering. Zo ontstaat een onderbouwde en samenhangende aanpak van het beleidsterrein Jeugd in de gemeente Nijkerk. Met activiteiten en interventies wordt getracht de resultaten te behalen. De gemeente zet zich actief in voor het bevorderen van kansengelijkheid onder jongeren en kinderen. Dit doen we bijvoorbeeld door ongelijk te investeren in preventie, waarbij extra aandacht besteed wordt aan gezinnen en buurten waar de ondersteuningsbehoefte het grootst is. Daarbij wordt een duidelijke focus ingezet op het versterken van de pedagogische basis in de directe leefomgeving van kinderen. Om vroegtijdige signalering en ondersteuning mogelijk te maken, wordt de preventieve hulp uitgebreid, maar wel met een laagdrempelige insteek. We zetten in op een sterk lokaal team, zij krijgen een grotere rol in de begeleiding van gezinnen, met gebruik van gezinsplannen en de doorbraakmethode. Ook wordt de samenwerking tussen jeugdhulp, onderwijs en welzijn geïntensiveerd, zodat signalen sneller opgepakt worden en de ondersteuning beter op elkaar aansluit. Tevens wordt ingezet op verbinding tussen het medisch en sociaal domein.

Daarnaast wordt ingezet op het versnellen van uitstroom van residentiële jeugdhulp, het beperken van diagnostiekaanvragen vanuit het onderwijs en het terugdringen van de duur en intensiteit van specialistische GGZ-trajecten. Deze aanpak draagt bij aan een efficiënte inzet van middelen en een focus op het versterken van de informele leefomgeving rondom het kind. De concrete uitwerking van deze activiteiten en interventies wordt opgenomen in de Uitvoeringsagenda, waarbij ingezet wordt op een domeinoverstijgende aanpak met inzet op beschermende factoren. 4.2.4 Externe factoren Binnen het thema spelen diverse externe factoren die de realisatie van beleidsdoelen kunnen beïnvloeden. Hieronder de externe factoren en bijbehorende beheersmaatregelen. Externe factor

Beheersmaatregel

Landelijke hervormingen in jeugdzorg en complexe scheidingen

Flexibele uitvoeringsstructuur en intensieve samenwerking tussen jeugdzorg, sociaal team en onderwijs Investeren in mediawijsheid, mentale veerkracht en preventieve ondersteuning via onderwijs en sociaal team Intensieve samenwerking met Halt, GGD en onderwijs; inzet op preventiecampagnes en vroegsignalering. Versterking Kansrijke Start; domeinoverstijgende samenwerking met medische en educatieve partners.

Toenemende prestatiedruk, sociale media en digitale druk op jongeren Verharding jeugdcriminaliteit en middelengebruik.

Toename van kwetsbare zwangerschappen, vroeggeboortes en laaggeletterdheid

14

15

4.3 Thema 3: Stevige sociale basis 4.3.1 Strategisch vertrekpunt Een stevige sociale basis vormt het fundament van een veerkrachtige en inclusieve samenleving. Het gaat om laagdrempelige voorzieningen, netwerken en activiteiten waar inwoners elkaar ontmoeten, ondersteunen en samen groeien, oftewel gemeenschapszin, zowel informeel (zoals buren en mantelzorgers) als formeel (zoals sportverenigingen en bibliotheken). De gemeente ziet voor zichzelf een faciliterende en verbindende rol, met als doel de samenredzaamheid van inwoners te versterken. De sociale basis wordt hierbij gezien als een samenhangend geheel van persoonlijke relaties, gemeenschappen en publieke voorzieningen. 4.3.2 Huidige situatie in Nijkerk Nijkerk heeft een rijk aanbod aan voorzieningen en ontmoetingsplekken die bijdragen aan sociale cohesie. Vrijwilligerswerk is breed gedragen, vooral onder 65-74-jarigen. Ook mantelzorg is bovengemiddeld aanwezig, met name onder 50-64-jarigen. De meeste inwoners ervaren sociale steun en zijn bereid anderen te helpen. Daarnaast voelt een groot deel regie over het eigen leven en is de persoonlijke veerkracht over het algemeen hoog. Indicator

Nijkerk

Sociale samenhang (afwijking landelijk gem.) Mantelzorg verlenen Eenzaamheid Inwoners met een re-integratievoorziening Huishoudens met ondersteuning Percentage volwassenen onvoldoende regie Geeft een voldoende voor woonomgeving Percentage vrijwilligers

0,0289 12,3% 38,2% 21,9 per 1000 18,2% 9% 95% 32%

Landelijk / GelderlandMidden* 0 (ref) 13,8%* 46,2%* 19,4 per 1000 20,3% 11%* 89% 28%*

Peiljaar

Bron

2023 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024

CBS GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor CBS CBS GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor

*Alles wat uit de GGD gezondheidsmonitor komt, is alleen met Gelderland-midden te vergelijken.

Hoewel slechts 1% van de mantelzorgers aangeeft veel stress te ervaren, voelt één op de drie te weinig tijd voor zichzelf. Dit wijst op een risico op overbelasting, vooral bij langdurige of intensieve zorgsituaties. De dubbele vergrijzing vormt een groeiende uitdaging. Meer dan 20% van de inwoners is 65+, en bij 75-plussers ervaart 25% beperkingen. Tegelijkertijd daalt het aantal beschikbare mantelzorgers en vrijwilligers, wat de druk op formele zorgvoorzieningen vergroot. Hoewel de algemene veerkracht hoog is, verdient de lagere veerkracht onder ouderen extra aandacht. Dit kan invloed hebben op hun welzijn en zelfstandigheid, zeker in combinatie met toenemende gezondheidsbeperkingen.

16

4.3.3 Wat willen we bereiken? De beoogde impact is een veerkrachtige, inclusieve en zorgzame samenleving waar mensen kunnen samenleven en meedoen. Hiertoe is een strategisch beleidsdoel geformuleerd in het overkoepelend beleidsplan (outcome): - Het vergroten van de samenredzaamheid Dit doel is uitgewerkt in meer concrete resultaten (output). Deze resultaten zijn te monitoren door middel van indicatoren. De indicatoren maken het mogelijk om gericht te sturen op verbetering. Zo ontstaat een onderbouwde en samenhangende aanpak van een stevige sociale basis in de gemeente Nijkerk. In onderstaand figuur is de weergave van de impact, outcome en output schematisch weergegeven. Daarnaast zijn de indicatoren in de tabel onder de figuur uiteengezet.

Indicatoren

Bron

Frequentie

1

Ervaren steun van inwoners

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

2

Ervaren regie over het leven

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

3

Aantal inwonersinitiatieven met betrokkenheid van de gemeente Aantal doorverwijzingen van het lokaal team naar voorzieningen in de sociale basis

Gemeente

Jaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

4

17

5

Percentage vrijwilligers

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

6

Percentage mantelzorgers

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

7

Ervaren overbelasting van mantelzorgers Monitoring van de verbinding tussen het sociaal en medisch domein

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

8

Activiteiten en interventies De huidige situatie past grotendeels bij de beleidsambities. Er is een stevige basis van voorzieningen en betrokken inwoners. Tegelijk vraagt de toenemende druk door vergrijzing, individualisering en zorgzwaarte om versteviging van de sociale basis. De ambitie om samenredzaamheid te vergroten betekent investeren in alle drie de lagen van de sociale basis: • Persoonlijke netwerken: stimuleren van burenhulp en informele steun. • Gemeenschappen: versterken van vrijwilligerswerk, verenigingen en gemeenschapszin. • Voorzieningen: zorgen voor toegankelijke plekken voor ontmoeting, leren en ontspanning. Het bevorderen van zelfregie en veerkracht vraagt dat inwoners hulp durven én kunnen vragen in hun omgeving. Door sociale cohesie te versterken, wordt ingezet op het normaliseren van hulpvragen en het benutten van het eigen netwerk. Dit leidt tot minder of uitgestelde inzet van formele zorg en ondersteuning. De gemeente investeert actief in ontmoetingsplekken ter versterking van de sociale cohesie. In elke kern van Nijkerk zijn centrale voorzieningen aanwezig, te weten: &Entree (Nijkerk), De Stuw (Hoevelaken) en Dorpshuis (Nijkerkerveen). Deze multifunctionele plekken bieden ruimte voor ontmoeting, recreatie en gemeenschapsvorming.

De bibliotheek is in al deze voorzieningen een vaste partner en vervult een herkenbare rol in ontmoeting, educatie en basisvaardigheden. De gemeente investeert in deze plekken om vitale gemeenschappen te ondersteunen. Ook is er structureel aandacht voor toegankelijkheid, vindbaarheid en ondersteuning bij sociaal contact. Het blijvend ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers is essentieel — zowel praktisch als door erkenning en communicatie. Dit gebeurt via de welzijnsorganisatie, die twee steunpunten faciliteert: • •

Steunpunt Mantelzorg: biedt informatie, advies en ondersteuning aan mantelzorgers. Steunpunt Vrijwilligerswerk: helpt inwoners bij het vinden van passend vrijwilligerswerk via een vacaturebank en persoonlijke begeleiding.

Gezien de toenemende vraag naar mantelzorgers en vrijwilligers blijft de gemeente aandacht houden voor deze groepen en passende ondersteuning bieden. Het aanbod blijft niet alleen aansluiten bij de huidige vraag, maar beweegt mee met de groeiende en veranderende behoefte in de samenleving. De komende periode wordt sterker ingezet op de verbinding tussen het sociaal en medisch domein. Een voorbeeld hiervan is de erkende interventie Welzijn op Recept, die de komende 18

jaren wordt voortgezet en verder ontwikkeld. Deze samenwerking is onderdeel van het landelijke Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord. Lokaal wordt hier verdere invulling aan gegeven met partners uit beide domeinen, met als doel de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. Als gemeente erkennen we dat een sterke sociale basis ontstaat vanuit de samenleving zelf. Daarom faciliteren we inwonersinitiatieven die bijdragen aan veerkracht, ontmoeting, gezondheid en het benutten van talenten. Het gaat daarbij nadrukkelijk om initiatieven die voortkomen uit de energie en betrokkenheid van inwoners, aansluiten bij lokale behoeften én passen binnen het gemeentelijk beleid. Onze rol is faciliterend: we denken mee, verbinden partijen en bieden toegang tot kennis, netwerken en middelen. Via een incidentele stimuleringsregeling kunnen we inwoners ondersteunen bij het realiseren van hun initiatief. Het eigenaarschap en de uitvoering blijven daarbij altijd bij de inwoners zelf. Zo stimuleren we initiatieven met maatschappelijke impact, die inclusief, duurzaam en lerend van karakter zijn – voor zowel inwoners als gemeente. Door te investeren in een sterke sociale basis investeert de gemeente in veerkracht en sociale steun. Dit voorkomt eenzaamheid, overbelasting en afhankelijkheid van zorg.

Het versterken van de sociale basis is daarmee een preventiestrategie binnen het sociaal domein en een antwoord op maatschappelijke opgaven zoals vergrijzing, individualisering en toenemende zorgzwaarte. De concrete uitwerking van deze activiteiten en interventies wordt opgenomen in de Uitvoeringsagenda, waarbij een integrale benadering centraal staat. 4.3.4 Externe factoren Binnen het thema stevige sociale basis spelen diverse externe factoren die de realisatie van beleidsdoelen kunnen beïnvloeden. Hieronder de externe factoren en bijbehorende beheersmaatregelen. Externe factor

Beheersmaatregel

Economische onzekerheid en beleidswijzigingen

Gemeenten staan de komende jaren voor grote financiële uitdagingen. Door dalende rijksbijdragen, stijgende zorgkosten en nieuwe taken vanuit landelijke akkoorden (zoals GALA en IZA), ontstaat druk op de uitvoeringskracht en het behoud van voorzieningen. Dit vraagt om scherpe prioritering, flexibiliteit in uitvoering en monitoring van de impact op de sociale basis. Gerichte wervingscampagnes, waardering en ontlasting van bestaande vrijwilligers; inzet op samenwerking met maatschappelijke organisaties voor duurzame inzetbaarheid Investeren in ontmoeting en gemeenschapsvorming

Vergrijzing en afname van vrijwilligers; toenemende druk op bestaande vrijwilligers en beperkte middelen voor ondersteuning Individualisering en afname gemeenschapszin

4.4 Thema 4: Antidiscriminatie, diversiteit en inclusie

19

4.4.1 Strategisch vertrekpunt Een rechtvaardige en veilige samenleving begint met gelijke kansen voor iedereen. Inwoners van Nijkerk moeten zich vrij en gerespecteerd kunnen voelen, ongeacht hun afkomst, geloof, beperking, seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Discriminatie belemmert welzijn en participatie. Het vraagt om voortdurende inzet van de gemeente én van inwoners om hier gezamenlijk tegen op te staan. De gemeente Nijkerk ziet diversiteit als kracht en inclusie als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zij wil een voorbeeldrol vervullen door uitsluiting tegen te gaan, sociale samenhang te bevorderen en actief te bouwen aan een toegankelijke, inclusieve leefomgeving. 4.4.2 Huidige situatie in Nijkerk In Nijkerk vinden we inclusie een belangrijk thema. De Lokale Inclusie Agenda, vastgesteld in februari 2025, biedt richting aan de ontwikkelingen rondom dit onderwerp. De aanpak van inclusie is in ontwikkeling, waarbij er weinig kwantitatieve indicatoren zijn. Zo is er beperkt inzicht in hoe diverse groepen (zoals mensen met een beperking, migratieachtergrond of LHBTIQ+ identiteit) sociale veiligheid en acceptatie ervaren. Indicator Voelt zich matig tot sterk sociaal uitgesloten Heeft langdurig ziekte(n) of aandoeningen Beperking met horen, zien of mobiliteit Meldingen over discriminatie Voelt zich wel eens gediscrimineerd

Nijkerk 3% 32% 13% 25 15%

Gelderland-midden 6% 34% 13% Niet bekend 22%*

Peiljaar 2024 2024 2024 2024 2024

Bron GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor Vizier GGD Gezondheidsmonitor

Wel wordt gezien dat het aantal discriminatiemeldingen toeneemt. Dit kan wijzen op meer incidenten, maar ook op groeiende bewustwording en meldingsbereidheid. De komst van en omgang met nieuwe inwoners (zoals statushouders en migranten) leidt tot maatschappelijke spanningen. Signalen van verharding in de samenleving benadrukken het belang van aandacht voor ontmoeting, begrip en integratie. De LHBTI-monitor van Movisie laat landelijke trends zien. Weliswaar is de acceptatie van LHBTI-personen de afgelopen tien jaar gestegen, maar zichtbare uitingen stuiten landelijk nog steeds op weerstand. Tegelijkertijd ervaren LHBTIpersonen meer discriminatie dan gemiddeld. Deze landelijke trends benadrukken het belang van inclusief beleid op lokaal niveau. Zo kan de gemeente Nijkerk bijdragen aan een inclusieve samenleving. 4.4.3 Wat willen we bereiken? Het realiseren van impact in Nijkerk begint bij het creëren van gelijke kansen voor alle inwoners. Om dit te bereiken zijn twee strategische beleidsdoel opgesteld (outcome): - De gemeente Nijkerk draagt bij aan gelijke kansen voor de inwoners - De openbare ruimte en voorzieningen zijn beter toegankelijk voor alle inwoners De doelen zijn uitgewerkt in meer concrete resultaten (output). Deze resultaten zijn te monitoren door middel van indicatoren. De indicatoren maken het mogelijk om gericht te

20

sturen op verbetering. Zo ontstaat een onderbouwde en samenhangende aanpak van een samenleving waarin iedereen gelijke kansen krijgt. In onderstaand figuur is de weergave van de impact, outcome en output schematisch weergegeven. Daarnaast zijn de indicatoren in de tabel uiteengezet.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Indicatoren

Bron

Frequentie

Voelt zich matig tot sterk sociaal uitgesloten Meldingen over discriminatie

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

Vizier / politie

Jaarlijks

Discriminatiecijfers (Voelt zich gediscrimineerd) Aantal passende sportmogelijkheden Aanbod aan inclusieve activiteiten in de gemeente Geeft een voldoende voor woonomgeving Ervaringsdeskundigheidspanel

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

Ruimtelijke ontwikkelingen op inclusie Adviezen van de Sociaal Domein Raad Herschrijvingen van communicatie

Gemeente

Jaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

Gemeente

Jaarlijks

Met activiteiten en interventies wordt getracht de resultaten te behalen. Hiertoe is de Lokale Inclusie Agenda in februari 2025 vastgesteld. De beleidsambitie is helder: iedereen 21

moet kunnen meedoen, zich veilig voelen en zichzelf kunnen zijn in Nijkerk. De samenwerking binnen regio Eemland wordt geïntensiveerd, wat leidt tot een sterkere, gezamenlijke aanpak. De eerste stappen richting deze ambitie zijn gezet, met name op het gebied van fysieke toegankelijkheid en samenwerking. Toch staan zaken als acceptatie, gelijke behandeling en ervaren veiligheid nog in de kinderschoenen. Daarom wordt blijvend ingezet op bewustwording, ontmoeting en dialoog. Een belangrijke interventie is de oprichting van een ervaringsdeskundigenpanel. Dit panel denkt actief mee over hoe de openbare ruimte toegankelijker kan worden ingericht en sluit aan bij het streven naar beleid dat voortkomt uit de leefwereld van inwoners. Daarnaast wordt geëxperimenteerd met begrijpelijke communicatie, bijvoorbeeld door gemeentelijke brieven samen met ervaringsdeskundigen te herschrijven. Dit draagt bij aan het beter bereiken van inwoners in een kwetsbare positie of met beperkte taalvaardigheid. Maatschappelijke organisaties spelen een sleutelrol in het bevorderen van inclusie. Zij helpen bij het bereiken van doelgroepen en het versterken van participatie. Binnen de gemeentelijke organisatie groeit de aandacht voor betekenisvolle participatie, met speciale focus op moeilijk bereikbare groepen. Ook op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling krijgt inclusie structureel aandacht.

De introductie van de Ongehinderd-app is een voorbeeld van een praktische interventie die bijdraagt aan fysieke toegankelijkheid en zelfstandige maatschappelijke participatie. Door betere afstemming tussen het sociaal en ruimtelijk domein wordt inclusie steeds meer verankerd in ruimtelijke plannen. Om deze beweging verder te versterken, is het nodig om inclusie structureel te borgen in beleid, communicatie en samenwerking. Dat betekent: • • •

Beleidsvorming in nauwe samenwerking met inwoners en ervaringsdeskundigen; Brede en begrijpelijke communicatie die álle inwoners bereikt; Structurele aandacht voor inclusie bij ruimtelijke ontwikkelingen.

4.4.4 Externe factoren Binnen het thema antidiscriminatie, diversiteit en inclusie spelen diverse externe factoren die de realisatie van beleidsdoelen kunnen beïnvloeden. Hieronder de externe factoren en bijbehorende beheersmaatregelen. Externe factor

Beheersmaatregel

Toenemende maatschappelijke spanningen en polarisatie.

Inzetten op dialoog, ontmoeting en bewustwording; faciliteren van inclusieve ontmoetingsplekken; versterken van communicatie en participatie. Implementatie van inclusie-agenda; samenwerking met belangenorganisaties; stimuleren van toegankelijkheid in fysieke en digitale omgeving. Lokale vertaling en borging via inclusiebeleid; afstemming met landelijke kaders en monitoring Integratieprogramma’s en ondersteuning van nieuwkomers: inzet op taal, werk en participatie Versterken van kwalitatieve monitoring via ervaringsdeskundigen; samenwerking met Vizier en GGD; structurele borging in uitvoeringsprogramma.

Uitsluiting van mensen met een beperking; beperkte toegankelijkheid van voorzieningen Landelijke wetgeving rond discriminatie en toegankelijkheid Migratie en instroom van nieuwe inwoners Beperkte datakwaliteit en indicatoren rondom inclusie.

22

23

4.5 Thema 5: (Langer) zelfstandig kunnen wonen 4.5.1 Strategisch vertrekpunt Binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) richten we ons op ondersteuning in de eigen leefomgeving, het versterken van het sociaal netwerk en het voorkomen van onnodige afhankelijkheid van zorg. Deze inzet sluit aan op de woonzorgvisie, waarin fysieke randvoorwaarden zoals geschikte woningen worden uitgewerkt. Door actief de verbinding te leggen tussen sociaal beleid en ruimtelijke opgaven dragen we bij aan een integrale aanpak die langer zelfstandig wonen mogelijk maakt, passend bij de leefwereld van onze inwoners. 4.5.2 Huidige situatie in Nijkerk De gemeente ziet een sterke vergrijzing aankomen: tussen 2020 en 2040 groeit het aantal 75-plussers met 84%, terwijl het aandeel 80-plussers in dezelfde periode verdubbelt. Tegelijkertijd neemt de beschikbaarheid van mantelzorgers aanzienlijk af. De verhouding tussen mensen in de leeftijd van 50 tot 65 jaar, die vaak mantelzorg verlenen, en het aantal 85-plussers daalt van 16 naar 7. Wat betreft andere inwoners voor wie zelfstandig wonen niet vanzelfsprekend is, zijn er geen concrete data beschikbaar. Daarnaast neemt de druk op de Wmo toe. In lijn met het landelijke gemiddelde verwachten we een toename van 10% in de komende vijf jaar. Indicator

Nijkerk

Problemen in huis: woning ongeschikt (65+) % Vindt woning geschikt om ouder te worden Beperking met horen, zien of mobiliteit Langdurige ziekte(n) of aandoening(en) Problemen in huis: onderhoud huis/tuin is te zwaar (65+)

18% 64% 13% 32% 55%

24

Gelderlandmidden 20% 62% 13% 34% 50%

Peiljaar

Bron

2020 2020 2024 2024 2024

GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor

4.5.3 Wat willen we bereiken? De impact die we willen maken is dat inwoners van Nijkerk langer zelfstandig thuis kunnen wonen. Om dit te bereiken zijn twee strategische beleidsdoelen opgesteld (outcome): - Meer oudere inwoners en inwoners met een beperking kunnen in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. - Inwoners die hulp en ondersteuning nodig hebben, ervaren meer regie over hun leven. De doelen zijn uitgewerkt in meer concrete resultaten (output). Deze resultaten zijn te monitoren door middel van indicatoren. De indicatoren maken het mogelijk om gericht te sturen op verbetering. Zo ontstaat een onderbouwde en samenhangende aanpak. In onderstaand figuur is de weergave van de impact, outcome en output schematisch weergegeven. Daarnaast zijn de indicatoren in de tabel uiteengezet.

1 2 3 4 5

25

Indicatoren

Bron

Frequentie

Percentage woningen rolstoelgeschikt Problemen in huis: woning ongeschikt (65+) % Vindt woning geschikt om ouder te worden % mensen die gebruik maakt van voorzieningen % mensen die gebruik maakt van respijtvoorzieningen

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

Gemeentelijke wmo-cijfers

Jaarlijks

Gemeentelijke wmo-cijfers

Jaarlijks

6 7 8

Beschikbaarheid van kortdurende ondersteuning Aantal unieke wmo-cliënten

Gemeentelijke wmo-cijfers

Jaarlijks

Gemeentelijke wmo-cijfers

Jaarlijks

Aantal wmo-voorzieningen per cliënt

Gemeentelijke wmo-cijfers

Jaarlijks

Met activiteiten en interventies wordt ingezet de resultaten te behalen. De toenemende zorgvraag vraagt om lichte ondersteuning dichtbij huis. Tegelijkertijd neemt de druk op mantelzorg toe door een dalende mantelzorgratio. Ondersteuning via respijtzorg en de inzet van technologische hulpmiddelen zijn essentieel om langdurig thuis wonen mogelijk te maken. Inwoners krijgen hulp bij het zelfstandig gebruik maken van digitale voorzieningen, zoals e-health. In Nijkerk is gekozen om aan te sluiten bij de regionale inkoop van Wmo-begeleiding. Deze regionale aanpak is efficiënter en ondersteunt de gewenste beweging: minder aanvullende inzet, maar tijdige ondersteuning vanuit de teams en sociale basis. We beleggen daarmee meer taken bij de sociale teams en de sociale basis. Hierdoor wordt de aanvullende hulp doelgerichter en efficiënter ingezet. Daarnaast wordt er ingezet op de versterking van de toegang tot zorg en ondersteuning. Om hulpvragen sneller en beter te koppelen aan passende ondersteuning, is een nieuw aanmeldteam met triagesysteem ingericht. Dit zorgt voor een efficiëntere toeleiding naar zorg, waarbij beter wordt aangesloten op de behoefte van de inwoner. De woonzorgvisie onderstreept het belang van passende woonvormen die aansluiten bij de zorgbehoefte van ouderen en andere doelgroepen. Langer thuis wonen brengt risico’s met zich mee, zoals eenzaamheid en uitbuiting.

Vroege signalering en samenwerking met partners zoals wijkagenten en Veilig Thuis zijn cruciaal om deze risico’s tijdig te ondervangen. Er wordt daarom een sluitende aanpak opgesteld voor het signaleren en terugdringen van ouderenmishandeling, met speciale aandacht voor financiële uitbuiting. Regionaal wordt het aantal dak- en thuislozen in kaart gebracht, zodat hier beter op ingespeeld kan worden. De gemeente stimuleert bovendien de transitie van Beschermd wonen naar Beschermd thuis. Ook zijn er afspraken gemaakt over het huisvesten van andere aandachtsgroepen. Zo dienen er voor jongeren (uitstroom uit de jeugdhulp) voldoende passende woningen en gezinsvervangende woonplekken te zijn. Hierdoor zullen er de komende jaren meer inwoners die zich in een kwetsbare positie bevinden en begeleiding en ondersteuning nodig hebben in Nijkerk komen wonen. In het kader van de gemeentelijke ambitie om toegankelijke en passende ondersteuning te bieden, wordt ingezet op de versterking van de onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO). Dit project richt zich op het verbeteren van de bekendheid, kwaliteit en samenwerking rondom OCO, zodat inwoners beter in staat zijn zelfstandig keuzes te maken in hun ondersteuningsvraag. De uitkomsten dragen bij aan een toekomstbestendig aanbod dat aansluit bij de lokale behoeften en versterkt de samenhang binnen het sociaal domein.

26

4.5.4 Externe factoren Binnen het thema (langer) zelfstandig kunnen wonen spelen diverse externe factoren die de realisatie van beleidsdoelen kunnen beïnvloeden. Hieronder de externe factoren en bijbehorende beheersmaatregelen. Externe factor

Beheersmaatregel

Krapte op de woningmarkt

Samenwerking met woningcorporaties en borging in de Woonzorgvisie

Demografische vergrijzing en toenemende zorgvraag (dubbele vergrijzing)

Investeren in levensloopbestendige woningen, mantelzorgondersteuning en zorgnabije woonvormen Samenwerkingsafspraken tussen sociaal en medisch domein Stimuleren van eHealth en domotica; samenwerking met zorgpartners en digitale inclusiebeleid

Personeelstekorten in de zorg Technologische ontwikkelingen in zorg en wonen

27

Thema 6: Voorkomen is beter dan genezen 4.6.1 Strategisch vertrekpunt De gemeente Nijkerk streeft naar een gezonde, veilige en kansrijke leefomgeving voor alle inwoners. Preventie is een sleutel tot het versterken van fysieke en mentale gezondheid, het verkleinen van gezondheidsverschillen en het bevorderen van participatie. Door in te zetten op een gezonde leefstijl, mentale veerkracht en een uitnodigende leefomgeving, willen we voorkomen dat kleine problemen uitgroeien tot grote zorgvragen. Preventie is geen aparte lijn, maar een integraal onderdeel van het sociaal domein. De Wet publieke gezondheid (Wpg) is de basis voor hoe we werken aan het beschermen en verbeteren van de gezondheid van de inwoners. Het richt zich op het voorkomen van gezondheidsproblemen, het vroegtijdig opsporen van ziekten en het bevorderen van welzijn (zoals vaccinaties, voorlichting en JGZ). Als gemeente zijn wij verantwoordelijk voor de lokale uitvoering van deze wet. Dat doen we samen met de GGD en andere partners. We zorgen voor goede preventieprogramma’s, volgen de gezondheid van onze inwoners en nemen maatregelen als de volksgezondheid in gevaar komt. 4.6.2 Huidige situatie in Nijkerk In Nijkerk nemen steeds meer inwoners actief deel aan beweegprogramma’s en leefstijlinterventies.

Volgens de GGD Gezondheidsmonitor (2022) beweegt 64% van de volwassenen wekelijks, wat boven het landelijk gemiddelde van 60% ligt. Op het gebied van ervaren gezondheid en overgewicht scoort Nijkerk beter dan het landelijk gemiddelde. Zo ervaart 83% van de inwoners hun gezondheid als (zeer) goed (landelijk: 79%), en heeft 45% overgewicht (landelijk: 50%). Toch zijn er ook duidelijke uitdagingen. Inwoners met een beperking, migratieachtergrond of lage sociaaleconomische status participeren minder vaak in maatschappelijke activiteiten. Zij ervaren vaker belemmeringen in toegang tot zorg, werk en onderwijs. De digitale kloof vormt een groeiend probleem, vooral onder ouderen en laaggeletterden (GGD Gezondheidsmonitor 2022). Daarnaast baart het middelengebruik onder jongeren zorgen. Uit de GGD Gezondheidsmonitor Jeugd (2021) blijkt dat één op de vijf jongeren in Gelderland-Midden regelmatig alcohol drinkt. Het gebruik van e-sigaretten (vapen) is sterk toegenomen, en ook problematisch gamen komt steeds vaker voor. Eenzaamheid onder ouderen is een ander urgent aandachtspunt. In Nijkerk voelt 43% van de 75-plussers zich eenzaam, waarvan 15% ernstig. Ook de mentale gezondheid van jongeren staat onder druk. Meer dan de helft van de jongeren in de regio voelt zich soms tot vaak psychisch ongezond.

Stress door prestatiedruk, sociale media en onzekerheid over de toekomst speelt hierbij een grote rol. Jongeren met een migratieachtergrond of in een instabiele thuissituatie zijn daarbij gevoeliger voor negatieve effecten. Deze trend is sinds 2015 stijgend en is versterkt door de coronapandemie. Participatie in vrijwilligerswerk blijft achter in wijken met een grotere ondersteuningsbehoefte. In Nijkerk ligt dit percentage op 28%, tegenover een landelijk gemiddelde van 42% (CBS, 2023). 28

Zorgelijk is dat slechts één op de vijf inwoners met complexe en samenhangende problemen structureel in beeld is bij hulpverlening (RIVM 2022, VNG 2023). Het gaat om mensen die te maken hebben met bijvoorbeeld dakloosheid, verslaving, schulden en psychische klachten. Tot slot zien we dat een gezonde leefstijl niet voor iedereen vanzelfsprekend is. In sommige wijken is het moeilijker om gezond te eten, genoeg te bewegen of hulp te krijgen. Dit komt vaak door geldproblemen en moeilijke leefomstandigheden. In deze wijken hebben mensen vaker last van overgewicht, roken ze meer en hebben ze vaker psychische klachten. Zo heeft gemiddeld 55% van de inwoners in deze wijken te maken met overgewicht, rookt ongeveer 25% en ervaart 13% psychische klachten zoals depressie of angst. Deze verschillen zijn de afgelopen jaren nauwelijks afgenomen (Waarstaatjegemeente.nl 2023, GGD Gezondheidsmonitor, RIVM). Dat vraagt om gezamenlijke inzet om gezondheid voor iedereen bereikbaar te maken. Indicator Voldoet aan beweegrichtlijn Wekelijkse sporter Heeft overgewicht (matig) Heeft overgewicht (ernstig) Risico op angststoornis of depressie Ervaart veel stress Ervaren onvoldoende regie over eigen leven Lage score voor veerkracht Ervaren mentale gezondheid als (zeer) goed

Nijkerk 51% 58% 36% 15% 6% 18% 9%

Gelderland-midden 51% 58% 34% 15% 10% 21% 11%

Peiljaar 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024

Bron GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor

13% 63%

14% 54%

2024 2024

GGD Gezondheidsmonitor GGD Gezondheidsmonitor

4.6.3 Wat willen we bereiken? De impact die we willen maken is dat alle inwoners fysiek en mentaal gezond zijn. Om dit te bereiken is het volgende strategische doel opgesteld (outcome): - Meer inwoners hebben een gezond gewicht en zijn fysiek en mentaal gezond. Dit doel is uitgewerkt in meer concrete resultaten (output). Deze resultaten zijn te monitoren door middel van indicatoren. De indicatoren maken het mogelijk om gericht te sturen op verbetering. Zo ontstaat een onderbouwde en samenhangende aanpak. In onderstaand figuur is de weergave van de impact, outcome en output schematisch weergegeven. Daarnaast zijn de indicatoren in de tabel uiteengezet.

29

Indicatoren

Bron

Frequentie

GGD gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

GGD gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks

GGD Gezondheidsmonitor / jaarverslagen lokale partijen GGD Gezondheidsmonitor

Vierjaarlijks / jaarlijks Vierjaarlijks

7

% inwoners dat voldoet aan beweegrichtlijn % inwoners dat zich in staat voelt gezonde keuzes te maken % inwoners met een gezond gewicht % inwoners met psychische klachten % inwoners dat wekelijks sport / deelneemt aan cultuur % inwoners dat buurt als veilig en gezond ervaart Vaccinatiegraad

GGD

Jaarlijks

8

Bereik preventieve consulten

GGD

Jaarlijks

9

Gebruik GGD-diensten

GGD

Jaarlijks

1 2 3 4 5 6

Preventie is een verbindend fundament binnen het sociaal domein. Thema 6 raakt direct aan de andere vijf thema’s en biedt kansen om gezamenlijk impact te maken. De beweging die we willen maken is van losse domeinen naar een integrale, levensloopbestendige aanpak waarin gezondheid en welzijn structureel worden meegenomen. Met activiteiten en interventies wordt ingezet om genoemde resultaten te bereiken. De huidige inzet op preventie sluit goed aan bij de ambitie uit het overkoepelend beleidsplan: investeren in gezondheid, welzijn en gelijke kansen door vroegtijdige signalering 30

en een domein overstijgende aanpak. We werken vanuit het GALA-akkoord aan een integrale aanpak van preventie, waardoor de samenwerking tussen de verschillende domeinen steeds beter wordt. Initiatieven zoals de erkende Gezonde School-aanpak, Welzijn op Recept en valpreventie versterken beschermende factoren zoals veerkracht, sociale samenhang en eigen regie. De positieve cijfers rondom bewegen, ervaren gezondheid en overgewicht onderstrepen dit effect heeft. Om de ambitie van 'zorg naar voorzorg' volledig waar te maken, is het nodig dat preventieve inzet inclusiever en beter afgestemd wordt op de inwoners die nu buiten beeld blijven. Dit doen we bijvoorbeeld door ongelijk te investeren in preventie, waarbij extra aandacht besteed wordt aan wijken en buurten waar de gezondheidsachterstand het grootst is. Daarnaast wordt de lokale preventie-infrastructuur versterkt en is er een herkenbaar en toegankelijk preventieaanbod in elke wijk. We zorgen ervoor dat preventie geborgd is in het gemeentelijk beleid. Daarom breiden we het beweegaanbod uit, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. Ook werken we aan het versterken van mentale gezondheid, onder andere via het Welkomhuis, suïcidepreventie en vroegsignalering. We zetten in op verslavingspreventie, bijvoorbeeld met campagnes over alcohol, vapen en gamen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=e948236a-22e2-4a14-847a-92910fbcadb7