2025-066 Bijlage 1 Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk (2026-2030)
Tekst van het document
Samen bouwen aan een duurzame toekomst voor iedereen ROUTEKAART K L I M A AT N E U T R A A L NIJKERK (2026 – 2030)
Begin met lezen
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Inhoudsopgave 2
Voorwoord
3
Samenvatting
4
1. Inleiding: waarom deze Routekaart?
6
De energietransitie: waarom is dit urgent?
7
Wat willen we bereiken?
8
Hoe is deze Routekaart tot stand gekomen?
8
Wat vind je in deze Routekaart?
9
2. Het vertrekpunt
10
5. Wat gaan we doen?
32
Programmalijn 1: Aardgasvrij Nijkerk
34
Programmalijn 2: Groene mobiliteit
40
Programmalijn 3: Toekomstbestendige Bedrijven
44
Programmalijn 4: Integraal Energiesysteem
48
Programmalijn 5: Duurzame raakvlakken
54
6. Communicatie & participatie
58
Communicatiestrategie: helder, betrokken en effectief
59
Communicatiemiddelen en initiatieven
60
Duurzaamheid begint bij eigen organisatie
61
Terugblik afgelopen jaren: waar komen we vandaan?
11
Energieprofiel van Nijkerk: waar staan we nu?
13
De opgave: CO2-neutraal in 2050
16
Programmatisch werken aan duurzaamheid
63
17
Benodigde capaciteit voor uitvoering taken
63
Financiële middelen en dekking
64
3. Route naar een klimaatneutraal Nijkerk
7. Mensen en middelen
62
Kaders: waarom doen we wat we doen?
18
Onze ambitie: klimaatneutraal in 2050
20
8. Verantwoording
65
De basisstrategie: Trias Energetica+
20
Voortgang monitoren
66
Tussendoelen 2030: concreet, meetbaar, haalbaar
21
Jaarlijks rapportage
66
Programmalijnen Routekaart
24
Evaluatie van de Routekaart
66
Samenvatting: route naar een klimaatneutraal Nijkerk
24
4. Hoe gaan we onze ambitie realiseren?
25
Gemeenschappelijke uitgangspunten (uitvoeringstrategie)
26
De rol van de gemeente
28
Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties centraal
29
Nijkerkse Energiealliantie
30
Energie en ruimte: borgen in omgevingsvisie
31
Bijlagen
67
Bijlage 1: Samenvatting communicatie en participatietraject
68
Bijlage 2: Onderbouwing tussendoelen 2030
71
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Voorwoord Energie beschikbaar, betaalbaar, betrouwbaar voor iedereen
Sociale transitie Energietransitie is een technisch verhaal, maar ook een sociaal verhaal. Als gemeente kijken we niet alleen naar
“
Ik wil een leefbare wereld doorgeven. En geloof dat dit kan.
het opwekken van energie met hernieuwbare bronnen, de mogelijkheden om de stroom op te slaan en andere manieren om onze CO2-uitstoot te verminderen. We kijken ook hoe we onze inwoners hierin kunnen meenemen. Dit staat los van inkomen, opleiding,
De werkelijkheid
De aarde heeft het zwaar met ons, wij mensen. Dat komt
achtergrond en het huis waarin iemand woont. De
door de manier waarop we wonen, werken, ons verplaatsen
energietransitie mag niet tot armoede leiden. Ons doel?
Deze herijkte Routekaart beschrijft onze strategie om
en consumeren. We vragen te veel van de aarde, putten haar
Duurzame stroom is in onze gemeente betrouwbaar en
klimaatneutraal te worden. We noemen het ‘herijkt’
uit en laten de temperatuur te ver oplopen. De gevolgen
voor iedereen beschikbaar en betaalbaar.
omdat de wereld voortdurend verandert. Steeds opnieuw
merken we al: het weer verandert. Maar de echte klappen
moeten we ons verhouden tot die veranderende realiteit.
komen nog – en die zijn voor de generaties na ons.
Daarom volgen we de ontwikkelingen op de voet en
Betrouwbare energie Dat wil ik niet accepteren. Ik wil een leefbare wereld
sturen we onze koers bij als dit nodig is – zonder ons doel uit het oog te verliezen. En dat doel is: klimaatneutraal
doorgeven. En geloof dat dit kan. Maar dan moeten we wel
Om te kunnen rekenen op betrouwbare energie is het
worden met een energiesysteem dat beschikbaar,
samen de schouders eronder zetten. Moeten we keuzes
verstandig om die energie lokaal op te wekken. Energie
betaalbaar en betrouwbaar is.
durven maken. Niet kiezen voor de weg van de minste
dichtbij opwekken en vervoeren naar onze huizen en
weerstand, maar vooruit denken, durven én doen.
bedrijven verkleint de kans op stroomstoringen door
Laten we ervoor zorgen dat dit niet alleen een routekaart
netcongestie. Bovendien worden we minder afhankelijk
van de gemeente is, maar een route die we sámen
Deze Routekaart laat zien welke stappen we willen zetten
van andere landen, weten we precies waar onze energie
bewandelen. Welke stappen zet u?
om als gemeente in 2050 klimaatneutraal te zijn. Energie
vandaan komt én helpt het om onze energielasten te
speelt daarin een hoofdrol. Die wordt slimmer, efficiënter,
verlagen.
lokaler – en daarmee duurzamer. Maar misschien nog belangrijker: het wordt iets van ons allemaal.
R ené Windhouwer Wethouder duurzaamheid
3
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Samenvatting Samen bouwen aan een duurzaam en klimaatneutraal Nijkerk in 2050
van de wereld van morgen toepassen. De principes dus van ‘de Wereld van B’. Een brede groep mensen uit diverse sectoren (filosofen, jongeren, ouderen, techneuten, musici, creatievelingen) heeft een aantal ontwerpprincipes opgesteld voor de ‘Wereld van B’. De ‘Wereld van B’ laat zien hoe een duurzaam systeem eruit kan zien. Belangrijk is dat we onze energie lokaal
De gemeente Nijkerk werkt aan een duurzame toekomst. Onze ambitie is om in 2050
opwekken en samenwerken met inwoners en bedrijven.
volledig klimaatneutraal zijn. Dit betekent dat we dan binnen onze gemeente geen
De belangrijkste principes zijn:
broeikasgassen meer uitstoten en dat we alle fossiele energie hebben vervangen door schone energie. Een belangrijke verandering voor de generaties van nu én straks.
• Alles werkt op hernieuwbare energie, dus ‘groene’ energie afkomstig van natuurlijke bronnen zoals wind, zon en water. • Energie is voor iedereen toegankelijk. • Ons energiesysteem is nauw verbonden met de omgeving.
Nieuwe kijk op onze energievoorziening
• Eigenaarschap ligt lokaal, met ruimte voor samenwerking. • De infrastructuur is gedistribueerd, dat wil zeggen:
Om deze omslag te kunnen maken, moeten we ons
de energie komt niet van een paar grote centrales,
energiesysteem anders inrichten. Daarbij maken we
maar van verschillende kleinere locaties, bijvoorbeeld
gebruik van het denkkader van ‘de ‘Wereld van B’.
zonnepanelen op daken en windturbines in de regio. • Vraag en aanbod van energie zijn lokaal in balans.
Wat is ‘de Wereld van B?
In Nijkerk vertalen we deze principes naar concrete doelen en acties in de Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk.
We stappen over van kolen en gas naar duurzame energie. We bouwen een nieuw energiesysteem. We gaan van A naar B. Als we overstappen van de wereld van nu (A) naar de wereld van morgen (B) moeten we ook de principes
4
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk: stap voor stap naar 2050
Bedrijven verduurzamen hun processen en werken
Zes programmalijnen De Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk beschrijft hoe we
Samen de schouders eronder
3. Toekomstbestendige bedrijven samen om het elektriciteitsnet niet te overbe-
De energietransitie is een gezamenlijke opgave. De
lasten (netcongestie). Zo versterken we ook hun
gemeente Nijkerk heeft hierin de regie, maar werkt
concurrentiekracht.
nauw samen met inwoners, ondernemers en regionale partners binnen de Nijkerkse Energiealliantie. Innovatie is
4. Integraal energiesysteem
onze ambitie stapsgewijs waarmaken. Dit gebeurt via zes
We bouwen aan een slim, lokaal energiesysteem dat
daarbij essentieel. Met de routekaart als leidraad zetten
programmalijnen:
energie opwekt én opslaat. Zo worden we minder
we samen de koers uit naar een duurzame, leefbare en
afhankelijk van invloeden van buitenaf.
toekomstbestendige gemeente.
1. Aardgasvrij Nijkerk We stappen af van aardgas. Dit doen we door
5. Duurzame raakvlakken
woningen stapsgewijs aardgasvrij te maken. We
We benutten (koppel)kansen op het gebied van
betrekken onze bewoners hierbij.
duurzaamheid, zoals circulaire economie, klimaat-
2. Groene mobiliteit
adaptatie en biodiversiteit.
We stimuleren schone manieren van vervoer, zoals
6. Iedereen kan meedoen
elektrisch rijden, fietsen, deelmobiliteit en het gebruik
Een succesvolle energietransitie lukt alleen als iedereen
van het openbaar vervoer.
meedoet. Daarom zetten we in op goede communicatie, stimuleren we van burgers en bedrijven om mee te doen en ondersteunen we hen daarbij.
Programmalijn 1
Programmalijn 2
Programmalijn 3
Programmalijn 4
Programmalijn 5
Aardgasvrij Nijkerk
Groene mobiliteit
Toekomstbestendige Bedrijven
Integraal Energiesysteem
Duurzame raakvlakken
Ga naar programmalijn 1
Ga naar programmalijn 2
Ga naar programmalijn 3
Ga naar programmalijn 4
Ga naar programmalijn 5
5
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
6
1. Inleiding: waarom deze Routekaart?
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
De gemeente Nijkerk zet zich actief in voor een klimaatneutrale toekomst. Maar wat
besparing, kosten, levering, opbrengsten, bronnen,
betekent dat precies? Waarom is het belangrijk? En welke stappen zijn nodig om dit
energieopwekking, transport en opslag van energie. We
te bereiken? En wat betekent dit voor onze leefomgeving en voor de gemeentelijke organisatie? Allemaal terechte vragen. Het streven naar een klimaatneutraal Nijkerk is omvangrijk en groot. In 2019 stelde de gemeenteraad daarom de eerste Routekaart Nijkerk Energieneutraal vast. Sindsdien is er veel veranderd. Nieuwe beleidskaders, maatschappelijke ontwikkelingen én extra financiële middelen maken het mogelijk
willen als maatschappij dat ons energiesysteem op elk tijdstip en op elke plaats de energie kan leveren die we nodig hebben. Ook nu het aanbod verschuift van fossiele naar duurzame bronnen. Kortom, de energietransitie is een urgente en omvangrijke opgave. Ze is technisch complex, volop in ontwikkeling en
– én nodig – om de routekaart te actualiseren. De vernieuwde routekaart bouwt voort
kent financiële en juridische onzekerheden. De gevolgen
op de basis die in 2019 is gelegd. Tegelijkertijd is het een volgende stap richting een
raken álle inwoners en bedrijven. Het vraagt om lef,
volledig klimaatneutraal Nijkerk.
leiderschap en het maken van keuzes. Daarbij staat de uitkomst niet altijd vooraf vast. In deze Routekaart leggen we uit hoe we hier in Nijkerk de komende jaren mee aan de slag gaan.
De energietransitie: waarom is dit urgent?
afhankelijkheid van het buitenland en de stijging van energieprijzen toonden hoe kwetsbaar onze huidige energievoorziening is. Voor sommige huishoudens
Om verdere opwarming van de aarde te voorkomen, is
werd het verwarmen van hun woning onbetaalbaar,
wereldwijd en lokaal actie nodig. De uitstoot van CO2
de aansluiting van nieuwe woningen en bedrijven op
moet omlaag – en dat begint bij het veranderen van
het elektriciteitsnet werd vertraagd en overtollige
de manier waarop we energie opwekken en gebruiken.
zonne-energie kon niet worden teruggeleverd aan het
Fossiele energiebronnen (olie, aardgas en kolen) moeten
net. Daarom is de energietransitie niet alleen gericht
we terugdringen en zoveel mogelijk vervangen door
op duurzaamheid, maar ook op het bouwen aan een
duurzame en schone bronnen (bijvoorbeeld wind, zon en
energiesysteem dat toekomstbestendig, robuust en
aardwarmte).
eerlijk is – voor iedereen.
De afgelopen jaren lieten zien dat ons huidige
Om te komen tot verandering van onze energievoor-
energiesysteem aan vernieuwing toe is. Het afbouwen
ziening zien we dat alle onderdelen van ons energie-
van de binnenlandse gasproductie, de groeiende
systeem met elkaar samenhangen. Het gaat over gebruik,
7
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Wat willen we bereiken?
Hoe is deze Routekaart tot stand gekomen?
De routekaart helpt ons om onze koers te bepalen in een snel veranderende wereld. We weten ook dat we
De nieuwe Routekaart is tot stand gekomen in een
op onze route nieuwe uitdagingen tegen gaan komen.
interactief proces met de gemeenteraad, het college,
Wanneer dat gebeurt, passen we onze koers aan binnen
betrokken stakeholders en inwoners. Na de projectstart
de kaders die deze Routekaart biedt. Deze Routekaart
is eerst een analyse uitgevoerd om de actuele stand
beschrijft onze visie en ons einddoel. Dat einddoel is:
van zaken in kaart te brengen. Deze is besproken tijdens
Nijkerk klimaatneutraal in 2050. Dit einddoel hebben we
een beeldvormende avond met de gemeenteraad en
in deze routekaart vertaald in realistische en meetbare
andere betrokkenen. De resultaten zijn vastgelegd in
tussendoelen voor 2030. Zo hebben we duidelijke
de Jaarrapportage duurzaamheid (2023 – 2024) die ter
ijkpunten en weten we of we nog op koers zitten. De
informatie aan de gemeenteraad is aangeboden.
volgende vraag is dan: wat doet de gemeente Nijkerk om deze tussendoelen te bereiken. Daarvoor actualiseerden
Tegelijkertijd hebben drie ambtelijke werksessies plaats-
we het uitvoeringsprogramma en onderzochten we welke
gevonden. Ook inwoners werden actief betrokken: via
capaciteit en middelen we hiervoor nodig hebben. In deze
een brede duurzaamheidsenquête deelden zij hun ideeën
nieuwe Routekaart hebben we dit als een samenhangend
en zorgen. Daarnaast hebben we twee bijeenkomsten
geheel uitgewerkt (totaalpakket).
georganiseerd met externe samenwerkingspartners, waaronder bedrijven, energiecoöperaties, netbeheerder Liander, LTO en WSN. Tijdens deze sessies hebben zij input geleverd en zo mede de koers bepaald die de Routekaart ons nu biedt. Op basis van al deze input hebben we zes hoofdlijnen opgesteld. Deze zijn ter consultatie voorgelegd aan de gemeenteraad. De opbrengst van dit proces resulteert in voorliggende Routekaart. In bijlage 1 is een samenvatting opgenomen van het communicatie- en participatietraject.
8
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Wat valt onder deze Routekaart – en wat niet?
• Energietransitie: Nijkerk is 100%
Het klimaat verandert. De temperatuur op aarde
Klimaatneutraal2 (Klimaatwet);
stijgt. Dit komt vooral door de toename van broeikasgassen in de lucht. Klimaatverandering heeft grote gevolgen voor mens, natuur en
• Circulaire Economie: Nijkerk is 100%
Wat vind je in deze Routekaart? In dit document is de Routekaart Klimaatneutraal
circulair; afvalstoffen worden grondstoffen en
Nijkerk uitgewerkt, inclusief de manier waarop we hier
we sluiten kringlopen (grondstoffenakkoord);
de komende jaren mee aan de slag gaan. De opbouw
milieu. Daarom neemt Nederland – zelf en
• Klimaatadaptatie: Nijkerk is 100% klimaat-
volgt een logische lijn: van het einddoel in 2050 naar de
samen met andere landen - maatregelen
bestendig; waterrobuust, klimaatadaptief,
stappen die we nú moeten zetten. We starten met een
om zich aan te passen aan de gevolgen van
leefbaar en gezond.
beschrijving van de opgave waar we als gemeente voor staan. In hoofdstuk 3 gaan we in op onze ambitie voor de
klimaatverandering (o.a. het Deltaprogramma en de Nationale Adaptatiestrategie) en om
Omdat er voor de thema’s Circulaire Economie
lange en middellange termijn. In hoofdstuk 4 beschrijven
verdere klimaatverandering te beperken (o.a.
en Klimaatadaptatie eigen kaders en uitvoe-
we onze uitvoeringstrategie en de rol die de gemeente
het Klimaatakkoord). Deze maatregelen samen
ringsprogramma’s beschikbaar zijn (zoals het
Nijkerk hierin speelt. In hoofdstuk 5 en 6 werken we per
vormen het Nederlandse klimaatbeleid.
Circulair Actieprogramma, het actieprogramma
werkveld uit wat we kunnen doen om de doelen dichterbij
Van Afval Naar Grondstof en het programma
te brengen. In hoofdstuk 7 komt een aantal organisa-
Klimaatbeleid beslaat een breed terrein. Een
Water) richten we ons in deze routekaart primair
torische en randvoorwaardelijke zaken aan de orde. In
heldere afbakening helpt om duidelijk te
op het thema Energietransitie. Waar dat relevant
hoofdstuk 8 ronden we af met de verantwoording.
maken waar deze Nijkerkse Routekaart wel
is beschrijven we de raakvlakken met de andere
en niet overgaat. In lijn met het Nederlandse
thema’s.
klimaatbeleid zetten we ook in Nijkerk in op het 1
voorkomen van én het omgaan met klimaatverandering. In lijn met het landelijke beleid streven we de volgende doelen voor 2050 na:
1 Met Nijkerk bedoelen we in deze Routekaart – tenzij anders aangegeven - het gehele grondgebied van de gemeente Nijkerk inclusief alle inwoners, bedrijven, gebouwen en (werk)processen die zich in dit gebied afspelen. 2 Klimaatneutraal is hetzelfde als CO2-neutraal. Een proces is klimaatneutraal als het niet bijdraagt aan klimaatverandering. De CO2-uitstoot en die van andere broeikasgassen is dan nul. Dit betekent dat we CO2 verminderen en compenseren als die vermindering van CO2 niet mogelijk is. Let op: energieneutraal is dus wat anders dan klimaatneutraal. Energieneutraal houdt in dat we alle energie die we in Nijkerk gebruiken duurzaam en lokaal opwekken. De vorige Routekaart zette in op het engere energieneutraal, in de nieuwe routekaart kiezen we voor het bredere klimaatneutraal (zie ook ‘De Opgave’ in hoofdstuk 2). Daarmee sluit de nieuwe Routekaart aan op het landelijke klimaatbeleid.
9
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
10
2. Het vertrekpunt
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Feiten en cijfers als basis voor de energietransitie
Uit de voortgangsrapportage Duurzaamheid 2023 - 20243 blijkt dat we de afgelopen jaren veel bereikt hebben op
In dit hoofdstuk blikken we terug op de afgelopen jaren en beschrijven we het actuele
het gebied van duurzaamheid. De algemene doelstel-
energieprofiel van Nijkerk. Dit energieprofiel geeft weer hoeveel elektriciteit en gas we
lingen voor 2023 uit de Routekaart Energieneutraal Nijkerk hebben we gehaald. Tegelijkertijd is het van belang
verbruiken en terugleveren. Deze feiten en cijfers nemen we als vertrekpunt voor onze
dat we ook de komende jaren blijven doorwerken om de
ambitie en inspanningen de komende jaren.
Terugblik afgelopen jaren: waar komen we vandaan?
tussendoelen voor 2030 te kunnen realiseren.
Resultaten tot nu toe: dit hebben we bereikt Onderstaande tabel vat dit samen, aangevuld met de
De afgelopen jaren werkten we op basis van de
realisatie in het jaar 2022:
Routekaart Energieneutraal Nijkerk 2050 en het uitvoeringsprogramma dat hieraan gekoppeld was. In de
Kwantitatieve opgave
Eenheid
2017
2022
2030
2050
Spoor 1 - Energieverbruik totaal
TJ
3.668
3.465
2.800
2.548
Spoor 2 - Duurzame opwek totaal
TJ
164
302
900
2.548
Energieneutraliteit
%
4,5%
8,7%
32,1%
100%
routekaart stond dat we energieneutraliteit langs twee sporen konden bereiken. Spoor 1: energie besparen, spoor 2: opwekken van duurzame energie. Bij het vaststellen van de Routekaart Energieneutraal Nijkerk 2050 in 2019 gold 2017 als referentiejaar. We maakten een doorkijk naar 2050 met het jaar 2030 als belangrijk evaluatiejaar.
Bron:
Regionale
Routekaart
klimaatmonitor (2022)
2019
3 In oktober 2024 is de raad tijdens een beeldvormende raadsbijeenkomst bijgepraat over de stand van zaken en over wat in de afgelopen jaren is gedaan om de doelen te halen. In december 2024 is de voortgangsrapportage duurzaamheid aangeboden aan de raad over de jaren 2023 – 2024. In deze rapportage staat welke doelen zijn behaald en welke niet.
11
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Doelen gehaald, maar geen reden tot stilzitten De doelstelling voor 2023 op het gebied van energiebe-
aan elektriciteit en hernieuwbare warmte. En lokaal
zonnepanelen. Dit heeft directe gevolgen voor de energie-
energie opwekken, opslaan en gebruiken (local4local)
transitie en vormt een beperkende randvoorwaarde voor
wordt steeds belangrijker.
de groeiambities van onze gemeente, denk aan:
sparing (spoor 1) hebben we gehaald, al zien we per sector
• aansluiting van nieuwe duurzame initiatieven wordt
wel verschillen. Op het gebied van duurzame energieop-
Een andere belangrijke les is dat de groei van Nijkerk –
wekking (spoor 2) hebben we de doelen voor 2023 ook
meer woningen, bedrijven en verkeer – niet vanzelf goed
• mogelijke vertraging van woningbouwprojecten;
behaald. Wel moeten we de komende jaren stappen zetten
samengaat met onze energiedoelen. De ‘rits’ sluit niet
• druk op bestaande bedrijfsactiviteiten.
met het grootschalig opwekken van energieopwekking. Denk
zomaar. Als we niets doen, raken we juist verder van ons
hierbij dan vooral aan zonnevelden en windturbines. Alleen
doel af. Daarom is het nodig om die groei slim, duurzaam
Bij het actueel maken van de routekaart voegen we dit
dan kunnen we de gestelde doelen voor 2030 behalen.
en CO2-neutraal aan te pakken.
onderwerp daarom toe aan de bestaande sporen. Omdat
belemmerd;
we weten dat tot en met 2035 de beschikbare stroomcaTot slot hebben we gemerkt dat de energietransitie
paciteit niet toe zal nemen en er zelfs een kans bestaat
veel samenwerking vraagt. Volksvertegenwoordigers,
dat er in 2027 geen kleinverbruik aansluitingen meer
bestuurders en vakmensen moeten samen stappen zetten
worden uitgegeven. We kijken daarom naar technische
Natuurlijk hebben we ons beleid de afgelopen jaren
op de route naar een klimaatneutraal 2050, ook als het
oplossingen, zoals netverzwaring en opslag, maar richten
regelmatig geëvalueerd. We hebben al veel geleerd over
moeilijk is. Soms is het een traag en lastig proces, maar
ons ook op netbewust bouwen, slimme sturing van vraag
de energietransitie. Eén van de belangrijkste lessen is dat
juist dan is het belangrijk om door te zetten. Dit vraagt
en aanbod, samenwerking met netbeheerder Liander en
het geen simpel rekenvraagstuk is dat we van bovenaf
om duidelijke keuzes, een actieve rol van de gemeente en
een mogelijke rol voor energiegemeenschappen.
op een ingenieursmanier kunnen oplossen. Een brede
focus op projecten die echt verschil maken.
Geleerde lessen voor de toekomst
energietransitie is alleen succesvol als de samenleving in beweging komt en iedereen in Nijkerk aanhaakt.
Nieuwe uitdaging: netcongestie We leerden ook dat het niet genoeg is om alleen te focussen op grootschalige energieopwekking, zoals
Een nieuw probleem is netcongestie. Netcongestie is
zonnevelden en windmolens. Zeker, om onze doelen te
eigenlijk een soort ‘file’ op het elektriciteitsnet. Het
bereiken is grootschalige energieopwekking belangrijk,
ontstaat wanneer er op één moment zoveel vraag naar
maar we kunnen ook veel winst boeken op andere beleid-
of aanbod van elektriciteit is dat het elektriciteitsnet
sterreinen, zoals woningen, gebouwen en vervoer. Ook
het niet kan verwerken. Dit gebeurt bijvoorbeeld als veel
moeten we de komende jaren meer aandacht besteden
inwoners of bedrijven tegelijkertijd stroom verbruiken of als tegelijkertijd veel elektriciteit wordt opgewekt door
12
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Energieprofiel van Nijkerk: waar staan we nu?
Energieverbruik naar gebruiksvormen
Waaruit bestaat het energieverbruik in Nijkerk?
Nijkerk | TJ
En hoe staat het met het opwekken van duurzame energie? Op de website ‘Regionale klimaatmonitor’ zijn gegevens beschikbaar over het energieverbruik en de
3.600
energieopwekking. In deze paragraaf zetten we deze
3.400
cijfers op een rij.
3.200
1.130 TJ
3.000
Voertuigbrandstoffen
2.800
Inzicht in verbruik: hoeveel energie gebruikt Nijkerk?
2.600 2.400 2.200
In 2022 bedroeg het totale bekende energieverbruik in
2.000
Nijkerk 3.465 terajoule (TJ). Dit verbruik is onderverdeeld
1.800
in drie categorieën:
1.600
• elektriciteit (887 TJ);
1.400
• warmte (aardgas en hernieuwbare warmte) (1.447 TJ); • voertuigbrandstoffen (zoals benzine en diesel) (1.130 TJ).
1.447 TJ
Warmte
1.200 1.000 800 600 400
887 TJ
Elektriciteit
200 0
Bron: Klimaatmonitor.nl
13
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Energieverbruik per sector: wie verbruikt wat? De verdeling van het energieverbruik per sector in Nijkerk
14
(2022) is als volgt: • Gebouwde omgeving Dit is de grootste verbruiker met 1.370 TJ, goed voor
Resterend
40% van het totale energieverbruik. Deze energie wordt voornamelijk gebruikt voor het verwarmen en koelen van woningen en andere gebouwen. • Verkeer en vervoer Dit is de op één na grootste sector en verbruikt 1.130 TJ (33% van het totaal). Dit betreft vooral voertuigbrandstoffen, zoals benzine en diesel. Voertuigen in het in het wegverkeer gebruiken 953 TJ, mobiele werktuigen
3%
Industrie, energie, afval en water
24%
gebruiken 174 TJ en binnen- en recreatievaart 3 TJ. Opvallend is dat van het totale wegverkeer 337 TJ – oftewel 40% – toe te schrijven is aan het verkeer op auto(snel)wegen binnen de gemeentegrenzen.
33%
• Industrie, energie, afval en water Dit vormt de derde grote verbruiker met 834 TJ, wat neerkomt op 24% van het totaal. Deze sector gebruikt voornamelijk aardgas en elektriciteit. • Resterende 3% De resterende 3% van de energie wordt verbruikt door de landbouw, hernieuwbare warmte en zonnestroom ‘achter de meter’ bij niet-woningen.
Verkeer en vervoer
Gebouwde omgeving
40%
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Duurzame opwek: hoe groen is onze energie? In 2022 is de totaal bekende hernieuwbare energie in
15
Nijkerk 302 TJ. Ten opzichte van het referentiejaar 2019
Bodemenergie
is dat een toename van 20%, toen was het verbruik van hernieuwbare energie 252 TJ. Dit extra opgestelde productievermogen bestaat vrijwel volledig uit zonnepanelen op daken.
Overige bronnen
Biomassaketels 5 TJ
De hernieuwbare energie in Nijkerk wordt ingezet voor
18 TJ
elektriciteit, vervoer en warmte. Wanneer we de cijfers nader bekijken, blijkt dat de hernieuwbare energie afkomstig is van: • zonnestroom (162 TJ):
Houtkachels
47 TJ
• vloeibare biobrandstoffen (70 TJ);
162 TJ
• houtkachels (47 TJ); • biomassaketels (18 TJ); • bodemenergie (5 TJ);
70 TJ
• en een klein aandeel uit overige bronnen.
Vloeibare biobrandstoffen
Zonnestroom
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
De opgave: CO2-neutraal in 2050 Energieneutraal: 8,7% in 2022
Van Energieneutraal naar Klimaatneutraal
en zorg- en onderwijsinstellingen.
We vervangen het einddoel ‘Energieneutraal
– Verkeer & Vervoer: zorgen dat het
Nijkerk’ uit de vorige Routekaart door
voorgenomen mobiliteitsbeleid wordt
CO₂-doelen uit het landelijke Klimaatakkoord:
uitgevoerd en de elektrificering van verkeer
In 2022 was het totale energieverbruik in Nijkerk 3.465 TJ.
55% minder CO₂- uitstoot in 2030 dan in 1990
en vervoer mogelijk wordt gemaakt door de
Daarvan bestond 302 TJ uit hernieuwbare energie. De mate
en klimaatneutraal in 2050.
aanleg van laadinfrastructuur, walstroom en
waarin de gemeente Nijkerk in 2022 energieneutraal is, was
clean energyhubs (collectieve laadpleinen).
in 2022 8,7%. We bedoelen hiermee dat we in Nijkerk voor
We volgen de landelijke klimaatdoelen, omdat:
– Industrie: continuering van de handhaving
8,7% van onze energie in staat waren binnen onze gemeen-
• De afhankelijkheid van landelijk beleid voor
van de energiebesparingsplicht en het
tegrenzen energie op te wekken uit hernieuwbare bronnen. In
het behalen van CO₂-doelen groot is;
faciliteren van de energietransitie op
de Regio Foodvalley was het percentage 10,8%.
• De opgave tot 2030, omvangrijk en complex is.
bedrijventerreinen.
Om de opgave voor elkaar te krijgen, is focus
– Autonome groei (van woningen
nodig op uitvoering van het vastgestelde beleid.
Klimaatneutraal: CO₂-uitstoot is 221 kiloton in 2022
en bedrijven) op een duurzame en
• Om dit te bereiken, bestaat de belangrijkste
netbewuste manier realiseren.
opgave voor de gemeente uit:
Na 2030 is naar verwachting in samenwerking
– Gebouwde omgeving: versnelling van
met het Rijk meer (uitgewerkt) beleid nodig om
Het uiteindelijke doel van de gemeente Nijkerk is om in
de warmtetransitie door het isoleren en
2050 CO₂-neutraal te zijn. Door het energieverbruik in
aardgasvrij maken van woningen, bedrijven
in 2050 klimaatneutraal te zijn.
Nijkerk – van aardgas, elektriciteit, warmte en voertuigbrandstoffen – te vermenigvuldigen met de bijbehorende emissiefactoren, krijgen we inzicht in de totale CO₂-uitstoot. In 2022 bedroeg deze uitstoot 221 kiloton CO₂. Zonder de uitstoot van verkeer op auto(snel)wegen binnen de gemeentegrenzen komt dit neer op 194 kiloton. Sinds het referentiejaar 2017 daalde de CO₂-uitstoot
Totaal bekende CO2-uitstoot (aardgas, elektriciteit, (stadswarmte, voertuigbrandstof))
Kton
Nijkerk | Kton
200
(aardgas, elektriciteit, (stads)warmte, voertuigbrandstof)
280 260 240 220 Exclusief CO2-uitstoot auto(snel)wegen
180
jaarlijks met gemiddeld 8,5 kiloton. Als deze daling zich op
160
deze manier voortzet, bereikt Nijkerk in 2050 de beoogde
140
nul-uitstoot. Bron: Berekening CO2-uitstoot o.b.v. emissiefactoren
2007
2009
2015
2020
2021
2022
16
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
17
3. Route naar een klimaatneutraal Nijkerk
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Vanuit het Klimaatakkoord beschrijven we onze ambitie voor een klimaatneutraal Nijkerk. Deze ambitie hebben we vertaald naar een einddoel voor 2050, met een aantal meetbare tussendoelen voor 2030. Deze tussendoelen dienen als ijkpunten om te bepalen of we op koers liggen richting 2050. In de nieuwe Routekaart werken we deze ambitie uit in zes programmalijnen.
Kaders: waarom doen we wat we doen?
met 55% moet zijn verminderd ten opzichte van 1990. In het Klimaatakkoord en landelijke Klimaatplan is
Lokaal duurzaamheidsbeleid staat niet op zichzelf, maar
uitgewerkt hoe we dat gaan bereiken. Onderdeel van deze
moet passen binnen internationale en nationale wet- en
uitwerking is dat dertig regio’s in Nederland komen met
regelgeving. Maar wat houden die kaders precies in? En
een zogenaamde Regionale Energie Strategie (RES). In de
welke verantwoordelijkheden liggen er bij de gemeente, en
Regionale Energie Strategie (RES) wordt beschreven hoe
wat is daarover al afgesproken?
de energievraag er in 2050 uitziet en op welke manier we daarin kunnen voorzien met duurzame energie. Daarnaast
Op internationaal, Europees, nationaal en regionaal
gaat de RES in op mogelijke warmtebronnen en waar en
niveau zijn afspraken gemaakt om de uitstoot van
hoe duurzame elektriciteit opgewekt kan worden.
broeikasgassen te verminderen, de gevolgen van klimaatverandering te beperken en de opwekking van duurzame
Nijkerk maakt deel uit van de regio FoodValley. De RES
energie te stimuleren. Zo is bij het Klimaatakkoord van
1.0 van Regio Foodvalley is vastgesteld in juli 2021. Ook
Parijs afgesproken dat we de verdere opwarming van
is Nijkerk één van de ondertekenaars van het Gelders
de aarde beperken tot 1.5 graad Celsius, met 2050 als
Energie Akkoord (GEA). Binnen het GEA streven we ook
einddoel.
naar een klimaatneutraal Gelderland in 2050.
Op nationaal niveau vormt de Klimaatwet het fundament van het klimaatbeleid. Deze wet is in 2023 aangescherpt. De wet stelt dat we in 2050 klimaatneutraal zijn. Daarnaast is vastgelegd dat de CO₂-uitstoot in 2030
18
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Regio FoodValley
19
Energieneutraal in 2050.
Gelders Energieakkoord (GEA) Klimaatneutraal Gelderland in uiterlijk 2050.
Klimaatwet Nederland Netto-nul uitstoot van broeikasgassen in Nederland in 2050 en als tussendoel streven naar 55% broeikasgasreductie in 2030 ten opzichte van 1990.
Europees klimaatbeleid Europa streeft naar klimaatneutraliteit in 2050. Dit doel is vastgelegd in de Europese Klimaatwet en wordt gerealiseerd door het Fit for 55-pakket.
Akkoord van Parijs Wereldwijde temperatuurstijging beperken tot 2°C. Streven om stijging verder te verlagen tot 1,5 graad.
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Onze ambitie: klimaatneutraal in 2050
De basisstrategie: Trias Energetica+
energieproductie van fossiele energie naar duurzame energie. De vraag naar fossiele energiebronnen neemt
Nijkerk 2050: klimaatneutraal, tenzij we sneller kunnen
De 4 stappen naar een duurzaam energiesysteem
de komende jaren dan geleidelijk af. De verwachting
Als uitgangspunt voor de energietransitie hanteren we
is dat fossiele energiebronnen de komende decennia
de Trias Energetica. Dit ziet er zo uit:
toch nodig blijven. Daarom streven we blijvend naar
Nijkerk streeft ernaar om in 2050 klimaatneutraal
• Stap 1. Beperk de energievraag.
een maximaal efficiënt gebruik hiervan.
te zijn. Dit is in lijn met de (inter)nationale ambities.
• Stap 2. Gebruik energie uit reststromen.en
Klimaatneutraal zijn betekent dat er per saldo geen uitstoot van broeikasgassen meer plaatsvindt. 2050 is daarbij ons einddoel, tenzij er lokaal aanleiding is om te versnellen. Bijvoorbeeld wanneer ondernemers meer
hernieuwbare (duurzame) bronnen. • Stap 3. Gebruik eindige (fossiele) energiebronnen efficiënt. • Stap 4. Zorg voor gelijktijdigheid in vraag en aanbod.
betaalbaar en duurzaam resultaat te bereiken. Wie echter energieneutraal of zelfs klimaatneutraal wil worden, moeten we stap 3 (Gebruik eindige (fossiele)
1.
‘Klimaatneutraal, tenzij…’ wil dus niet zeggen dat we kunnen vertragen. De gemeente moet zich houden aan
energiebronnen efficiënt) op termijn helemaal vermijden. In de vernieuwde strategie is hergebruik van
Beperk de energievraag
de doelstellingen die zijn vastgelegd in landelijk beleid en wetgeving. Mocht het Rijk de doelstellingen aanscherpen,
Nijkerk 2030: minimaal 55% CO₂-reductie (122 Kton)
einddoel te bereiken De Trias Energetica is een belangrijke leidraad om een
duurzame opwekprojecten realiseren dan verwacht.
dan zal Nijkerk volgen.
Inzet van duurzame bronnen noodzakelijk om
3.
reststromen toegevoegd. Denk hierbij bijvoorbeeld
Gebruik energie uit reststromen en hernieuwbare (duurzame) bronnen
Gebruik eindige (fossiele) energiebronnen efficiënt
2.
aan het benutten van restwarmte bij bedrijfsprocessen
4.
Zorg voor gelijktijdigheid in vraag en aanbod
en warmteterugwinning in woningen. Daarbij ook aandacht voor balans in vraag en aanbod Om op basis van hernieuwbare bronnen een goed
Waarom energie besparen altijd loont
functionerend energiesysteem te realiseren, moeten
Om onze ambitie te realiseren, streven we naar een
Met andere woorden: energie besparen is noodzakelijk
we ons tot slot inspannen om vraag en aanbod op
reductie van minimaal 55% minder CO₂ uitstoot in 2030
en levert altijd winst op. Hoewel de energievraag
elk moment beter in balans te houden, dat noemen
(ten opzichte van het referentiejaar 1990). Dit eerste
hierdoor daalt, blijft er een restvraag over. Daarom
we gelijktijdigheid. Bijvoorbeeld door het beter
tussenpunt op weg naar 2050 is ook het richtpunt voor
is het belangrijk om maximaal in te zetten op het
(achter de meter) op elkaar afstemmen van gebruik
deze routekaart en dit uitvoeringsprogramma.
hergebruik en daarna gebruik van duurzame energie-
en productie, het verzwaren van netwerken en het
bronnen. Hierdoor verschuift de verhouding in de
aanleggen van buffers en batterijen.
20
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Tussendoelen 2030: concreet, meetbaar, haalbaar De strategische doelen liggen nog heel ver weg. Daarom
In 2030 willen we dit verlagen naar 3.029 TJ – een
hernieuwbare energie, zal er jaarlijks 66 TJ extra duurzame
reductie van 13% ten opzichte van 2022. De grootste
energie opgewekt moeten worden. Deze hernieuwbare
opgaven liggen hierbij in de gebouwde omgeving, het
energie zal met name gevonden moeten worden in de
bedrijfsleven en de mobiliteit.
gebouwde omgeving; denk aan hernieuwbare warmte uit
hebben we deze vertaald in tussendoelen. Deze zijn
omgeving (bodem of lucht) of het hergebruiken van
concreter en beter meetbaar. Ze zijn afgeleid van de
warmte in bedrijven en gebouwen door
langetermijndoelen en de Trias Energetica+ (zie kader). Hierdoor zien we beter of we op de juiste koers zitten. De
Meer energie duurzaam opwekken: 1223 TJ meer in 2030
rekenkundige onderbouwing van deze herziene doelen is uitgewerkt in bijlage 2.
WTW(WarmteTerugWin)-installaties. Of vanuit verkeer en vervoer door de overstap naar elektrische auto’s. Ter vergelijking 66 TJ is een hoeveelheid energie die ongeveer
Dus we besparen energie. Maar dat niet alleen, de
gelijk staat aan het verbruik van 600 warmtepompen4 of
volgende stap is dat we onze huidige (fossiele) energie-
6000 elektrische auto’s5 per jaar.
voorziening omvormen naar een duurzame groene
Minder energie verbruiken: 437 TJ minder in 2030
energievoorziening. Dat doen we langs twee sporen: we benutten energie uit reststromen en we wekken duurzame elektriciteit en warmte op. Om het tussendoel te halen
Om het tussendoel voor 2030 te behalen, zetten we – in
willen we in 2030 in totaal 1.223 TJ aan hernieuwbare
lijn met de Trias Energetica+ – allereerst in op energiebe-
energie realiseren. Dat is een toename van 40% ten
sparing. Want alle energie die we niet verbruiken, hoeft
opzichte van 2022. Deze toename is te bereiken door het
ook niet duurzaam te worden opgewekt. Het huidige
realiseren van het RES-bod: 40 hectare zonnepanelen en 2
energieverbruik in Nijkerk bedraagt 3.465 terajoule (TJ).
windturbines. Aanvullend op de gemiddelde toename van
4 Om te bepalen hoeveel warmtepompen nodig zijn voor een energiebehoefte van 66 terajoules (TJ), moeten we eerst de capaciteit van een typische warmtepomp kennen. Warmtepompen worden meestal gemeten in kilowatt (kW) en hun jaarlijkse energieproductie kan variëren afhankelijk van het type en de efficiëntie. Een warmtepomp met een vermogen van 10 kW kan bijvoorbeeld ongeveer 30.000 kWh per jaar leveren. Aangezien 1 TJ gelijk is aan 277.778 kWh, zou je voor 66 TJ ongeveer 18.333.333 kWh nodig hebben. Dus, als we een warmtepomp van 10 kW gebruiken: Aantal warmtepompen = 18.333.333kWh / 30.000 kWh per warmtepomp ≈ 611 warmtepompen. Dit is een ruwe schatting en de exacte hoeveelheid kan variëren afhankelijk van de specifieke kenmerken van de warmtepompen en de omstandigheden waarin ze worden gebruikt. 5 Om te berekenen hoeveel elektrische auto’s een jaar kunnen rijden met 66 terajoules (TJ) aan energie, moeten we eerst weten hoeveel energie een gemiddelde elektrische auto per jaar verbruikt. Een elektrische auto verbruikt gemiddeld tussen de 15 en 20 kWh per 100 kilometer 1. Als we aannemen dat een auto 15.000 kilometer per jaar rijdt, komt dat neer op ongeveer 3.000 kWh per jaar 2. Aangezien 1 TJ gelijk is aan 277.778 kWh, betekent dit dat 66 TJ gelijk is aan 18.333.333 kWh.
Dus, het aantal elektrische auto’s dat een jaar kan rijden op 66 TJ aan energie is: Aantal auto’s = 18.333.333 kWh / 3.000 kWh per auto per jaar ≈ 6.111 auto’s. Dit is een schatting en kan variëren afhankelijk van het specifieke energieverbruik van de auto’s en de rijomstandigheden.
21
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Meer balans in vraag en aanbod: 300 TJ gelijktijdigheid in 2030
Fossiele energie: nog even nodig, maar efficiënt en slim inzetten
Om de overstap te maken van een centraal naar een meer
In 2030 bevinden we ons in een overgangsfase op weg
decentraal energiesysteem (zie inspiratie - ‘De Wereld
naar een klimaatneutrale toekomst. In deze periode
van B’) moeten we op een andere manier naar vraag
maken we voor een deel nog steeds gebruik van fossiele
en aanbod kijken. We moeten er in alle onderdelen van
energiebronnen, zoals aardgas en benzine. Het is daarom
het energiesysteem naar streven de balans tussen vraag
belangrijk dat we deze eindige bronnen zo efficiënt
en aanbod – oftewel de gelijktijdigheid – te vergroten.
mogelijk inzetten. Energie besparen speelt hierin een
Succesvolle voorbeelden hiervan zijn:
belangrijke rol, maar ook beleidskeuzes om slim en
• het realiseren van Smart Energy Hubs waarbinnen
doelmatig gebruik te maken van fossiele energie. Denk
vraag en aanbod wordt gematcht;
bijvoorbeeld aan de inzet van hybride warmtepompen,
• opslag van elektriciteit in batterijen;
die kunnen helpen om de grote vraag naar energie in de
• omzetting van elektriciteit in warmte of waterstof.
winter op te vangen als mensen een warm huis willen hebben. Hoewel deze doelstelling niet precies in cijfers is
In 2030 willen we in Nijkerk meerdere werkende
uit te drukken, is de inzet op efficiënt gebruik van fossiele
voorbeelden van opslag en conversie in gebruik hebben.
energie en hybride systemen een essentieel onderdeel van
Zo kunnen we laten zien wat mogelijk is op verschillende
de transitie.
schaalniveaus en dat we werken aan een goed functionerend lokaal energiesysteem. Als richtwaarde zetten we in op 10% van de totale energieverbruik in 2030.
22
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Inspiratie: van de ‘Wereld van A’ naar de ‘Wereld
beter wat decentrale, duurzame energie vraagt. Zodat
In Nijkerk vertalen we deze principes naar concrete
van B’
we van A naar B kunnen gaan volgens de principes van
acties en projecten. Zij dragen bij aan een duurzaam
B. Die principes zijn:
en veerkrachtig energiesysteem. Het toepassen van
• Alles wordt aangedreven door hernieuwbare
dit gedachtegoed vraagt om regie van de gemeente,
De overgang van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen vraagt om een fundamentele
energie.
bijvoorbeeld naast besparen en opwekken van energie
verandering van ons energiesysteem. Ons huidige
• Energie is toegankelijk voor iedereen.
ook in te zetten op opslag en het omzetten van de
centrale energiesysteem (Wereld van A) verandert
• Ons energiesysteem is verbonden met de
ene vorm van energie in een andere vorm van energie
in een meer decentraal energiesysteem (Wereld
leefomgeving.
(conversie). Ook gaan we toe naar nieuwe organi-
van B). Deze ‘Wereld van B’ biedt een uitgangspunt
• Er is lokaal eigenaarschap en samenwerking.
satievormen zoals energiegemeenschappen waarin
voor de energietransitie in Nijkerk. Het benadrukt de
• De energie-infrastructuur is niet gecentraliseerd
verschillende spelers onderling energie opwekken,
noodzaak van decentrale energieopwekking en het belang van samenwerking tussen diverse maatschappelijke spelers. Met de ‘Wereld van B’ begrijpen we
maar gedistribueerd.
gebruiken en verdelen.
• Er is lokale balans in vraag en aanbod. Door de inzet van dit gedachtegoed komen er ook andere denkrichtingen in beeld en zijn we beter op onze toekomst voorbereid. We hebben te maken met een nieuwe insteek. Dat betekent wel dat we op zoek moeten naar nieuwe antwoorden en nieuwe oplossingen. Meer lezen over de Wereld van B? Link
Figuur - Van de ‘Wereld van A’ naar de ‘Wereld van B’.
23
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Programmalijnen Routekaart
Samenvatting: route naar een klimaatneutraal Nijkerk
Onze focus bij de energietransitie ligt aan de ene kant bij
De figuur hieronder is een vereenvoudiging van de doelen-inspanningen-matrix (DIN-M). Deze uitwerking brengt de
het terugdringen van de elektriciteits- en warmtevraag
doelen, tussendoelen, inspanningen en middelen op een samenhangende manier met elkaar in verbinding.
24
van onze inwoners, bedrijven en instellingen en de mobiliteit binnen onze gemeentegrenzen. Aan de andere kant ligt het accent op het realiseren van hernieuwbare (duurzame) energie en de overgang naar een betrouwbaar en goedwerkend energiesysteem. Daarbij houden we
Ambitie 2050
Nijkerk 2050: klimaatneutraal (CO2-neutraal) in 2025
IJkpunt 2030
Nijkerk 2030: minimaal 55% CO2 reductie
andere duurzaamheidsthema’s in het oog. Door een uitgekiende communicatie- en participatiestrategie zorgen we ervoor dat al onze inwoners, bedrijven en instellingen ook echt mee kunnen doen. We onderscheiden binnen de routekaart de volgende programmalijnen (deelopgaven): 1. Aardgasvrij Nijkerk: gericht op verduurzamen gebouwde omgeving; 2. Groene mobiliteit: gericht op verduurzamen verkeer en vervoer;
Tussendoelen 2030
437 TJ minder energieverbruik
1223 TJ meer hernieuwbare energie
300 TJ gelijktijdigheid in vraag en aanbod
Fossiele energiebronnen alleen efficiënt
3. Toekomstbestendige bedrijven: gericht op verduurzamen industrie en landbouw; 4. Integraal energiesysteem: gericht verduurzamen elektriciteitsopwekking, opslag en netwerk; 5. Duurzame raakvlakken: gericht op benutten van
Programma lijnen
1. Aardgasvrij Nijkerk
2. Groene Mobiliteit
3. Toekomstbestendige Bedrijven
raakvlakken op het gebied van circulaire economie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en het benutten van meetkoppelkansen; 6. Iedereen kan meedoen: gericht op communicatie en participatie.
Communicatie & participatie
6. Iedereen kan meedoen
4. Integraal Energie systeem
5. Duurzame Raakvlakken
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
25
4. Hoe gaan we onze ambitie realiseren?
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Om onze doelen te bereiken is een uitsluitend technische benadering niet voldoende. Het is minstens zo belangrijk om de maatschappelijke beweging op gang te brengen, vast te houden én te verbreden. Alleen zo maken we echte stappen in de energietransitie. In dit hoofdstuk zetten we daarom een aantal uitgangspunten op een rij voor de manier waarop we willen werken. We gaan in op de rol die de gemeente daarin speelt en hoe we willen gaan samenwerken met inwoners en bedrijven.
Strategie 1
Voorspelbaar zijn We willen de voorspelbaarheid vergroten van onze gemeentelijk inzet, zodat inwoners en bedrijven weten waar ze op kunnen rekenen. Dit willen we bereiken door heldere doelen en maatregelen op te stellen, deze te communiceren en ook uit te voeren. Simpelweg door bij
Gemeenschappelijke uitgangspunten (uitvoeringstrategie)
dit plan te blijven.
In het vorige hoofdstuk hebben we de 4 (tussen)doelen omschreven die we in 2030 willen halen. Om deze te halen moet een beweging (transitie) in de maatschappij op gang komen en aan de gang gehouden worden. Om dat te bereiken hanteren we de volgende uitgangspunten:
Strategie 2
Bewustzijn vergroten Echte verandering begint met bewustwording, immers ‘als je het ziet kun je niet niet meer zien’. Dit principe geldt zowel in de eigen
Strategie 3
gemeentelijke organisatie, als bij inwoners en
Inclusieve transitie
bedrijven. We willen dit bereiken door informa-
Bij de uitvoering van de routekaart zetten we
tiecampagnes, educatie, voorbeeldprojecten en
erop in dat iedereen die wil ook mee kan doen
samenwerking met lokale gemeenschappen en
(inclusieve transitie). Dat betekent dat we steeds
organisaties.
goed nadenken over onze communicatie en participatie. Ook denken we steeds goed na over de betaalbaarheid van voorstellen voor inwoners en bedrijven.
26
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Strategie 5
Slim samenwerken met partners
Deze uitgangspunten vormen de basis
Als andere zijn aangehaakt, vormen we slimme
inspanningen we inzetten en hoe we dat
coalities en netwerken. Deels bestaan deze
doen. Daarbij denken we na over onze
Anderen verleiden (om ook mee te doen)
netwerken al en deels zullen deze nog ontstaan.
rol als regisseur én de manier waarop we
Binnen deze netwerken delen we kennis, ervaring
samenwerken met onze partners.
Nier op alle doelen heeft de gemeente invloed.
het samen halen van de doelen. We werken slim
We kunnen de doelen van de routekaart dus
samen in regioverband en met lokale samenwer-
niet alleen behalen. Daarvoor moeten we
kingspartners, zoals inwoners en bedrijven.
Strategie 4
voor onze uitvoeringsstrategie. Ze helpen ons te bepalen op welke projecten en
en enthousiasme. Dit is een voorwaarde voor
samenwerken met anderen. We willen anderen verleiden om aan te haken, stimuleren en ontzorgen (info, subsidie, advies).
Strategie 7 Strategie 6
Inzetten op impactprojecten
Duidelijke rol(neming) gemeente
We willen onze middelen (menskracht en euro’s)
We maken duidelijk wat we als gemeente wel
we toe op de projecten die we selecteren. Dit
en niet kunnen, zowel in netwerken als richting
principe passen we ook toe op het monitoren
het gemeentebestuur en andere bestuurslagen.
van de voortgang. Als blijkt dat we met andere
Hiermee voorkomen we dat projecten blijven
projecten meer impact kunnen maken, sturen
liggen en we verwachtingen niet waar kunnen
we bij.
maken. Per project definiëren we onze rol (zie ook rolneming) en het resultaat.
vooral inzetten op haalbare projecten die ook echt (cijfermatig) impact hebben. Dat passen
27
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
De rol van de gemeente
3. De samenwerkende of netwerkende overheid
4. De ondersteunende of responsieve overheid
(samen)
(samen)
De gemeente Nijkerk heeft een belangrijke regierol
Ook hier gaat het om het behalen van resultaten,
In de samenleving ontstaan allerlei initiatieven. De
om de warmte- en energietransitie lokaal tot een
maar de manier waarop dit gebeurt is anders. De
overheid kan hiermee een verbinding aangaan. Dit
succes te maken. We definiëren deze rol als: regisseur
overheid zoekt actief de samenwerking op om de
verbindt de maatschappelijke beweging en de eigen
van de transitie naar een duurzame samenleving. We
doelen te behalen. De overheid treedt op als verbinder
(bestuurlijke) opgave. Door samen op te trekken. kun
richten ons dus op de duurzame ontwikkeling van onze
en procesbewaker en houdt toezicht op zowel de
je elkaar versterken en kansen benutten. Faciliteren
gemeente als geheel. Hoe de gemeente haar regierol
voortgang als de inhoudelijke stappen. Het vormen
staat centraal.
precies invult, is maatwerk. Dit kan verschillen per
van allianties of netwerken staat centraal.
proces, project en initiatief. Soms is de gemeente
Per initiatief of project (in het volgende hoofdstuk) concreti-
zelf in staat om een resultaat te bereiken, vaak moet
seren we de gemeentelijke rol aan de hand van dit model.
zij samenwerken met anderen. In hun publicatie ‘Sedimentatie in sturing’ heeft de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) 4 mogelijke rollen voor
Publieke prestatie
de overheid beschreven: Realiserende overheid
Samenwerkende overheid
Prestatiesturing
Allianties
Resultaatgericht
Co-productie
1. De regulerende of rechtmatige overheid (alleen) De politiek formuleert de beleidsdoelstellingen en ambtenaren voeren deze uit. De overheid ziet erop toe dat rechten en plichten worden nageleefd en dat afgesproken procedures worden gevolgd. Legitimiteit staat centraal. 2. De presterende of realiserende overheid (alleen) De overheid stuurt op prestaties. In deze rol zijn effectiviteit en efficiency belangrijk. Resultaten
Alleen
Samen Rechten en plichting
Actief burgerschap
Regulerende overheid
Ondersteunende overheid
Legitimeren
Faciliteren
moeten meetbaar zijn en beoordeeld kunnen worden op tijd, geld en concrete doelen. Prestatiesturing staat centraal. Politieke keuzen
28
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties centraal
die dit duidelijk maken:
Uiteindelijk vindt de energietransitie in de samenleving
• inwoners kunnen zelf direct invloed uitoefenen op de
plaats. Elke inwoner en ondernemer in Nijkerk krijgt
verduurzaming van hun koopwoning; De gemeente Nijkerk kan de energietransitie dus niet alleen realiseren. Om voortgang te boeken is het
• ondernemers kunnen keuzes maken in het besparen en verduurzamen van bedrijfsprocessen;
essentieel dat inwoners, ondernemers en maatschappe-
• maatschappelijk organisatie kunnen inzetten op het
lijke organisaties meedoen. Dit zijn een paar voorbeelden
verduurzamen van hun mobiliteit of vastgoed.
hiermee te maken en moet stappen zetten. De gemeente zorgt voor de juiste randvoorwaarden, voert het landelijke beleid uit en treft – waar mogelijk – aanvullende maatregelen om de transitie te versnellen. Waar mogelijk helpen we inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ook bij het vormen van energiegemeenschappen. Energiegemeenschappen zijn samenwerkingsverbanden van burgers, bedrijven en soms ook lokale overheden die gezamenlijk duurzame energie opwekken en delen. Energiegemeenschappen zijn bij uitstek geschikt om het zogenaamde ‘Local4Local’ model vorm te geven. Dat is een model waarbij lokale energieproductie en -consumptie worden gestimuleerd om de lokale economie te versterken en energiearmoede te verminderen.
29
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Nijkerkse Energiealliantie
Regionaal samenwerken
Ook werken we vanuit Nijkerk samen met de regio NoordVeluwe op het gebied van netcongestie, verdeling van
Om de lokale samenleving optimaal te betrekken bij de
Naast deze lokale partners werkt de gemeente Nijkerk
energieschaarste en mobiliteit. Met de regio Amersfoort
uitvoering van de Routekaart richten we een Nijkerkse
ook regionaal samen met 7 andere gemeenten in de Regio
werken we onder meer aan de realisatie van Onderstation
Energiealliantie op. Deze alliantie fungeert in eerste
Foodvalley aan de Regionale Energiestrategie (RES) en
De Flier en ook op mobiliteitsgebied.
instantie als klankbord voor de voortgang en uitvoering
het Regionaal energieperspectief (REP). Daarnaast wordt
van de Routekaart. Vervolgens willen we onderzoeken
ook samengewerkt aan concrete projecten waarin kennis,
In hoofdstuk 5 geven we per programmalijn aan met wie
of dit uit kan groeien tot een samenwerkingsverband
kunde en middelen slim uitgewisseld kunnen worden. Dit
we samenwerken en ook wat we in regionaal verband
waarmee we samen onze opgaven gaan realiseren.
gebeurt onder meer op het gebied van netcongestie, solar
oppakken.
carports, lokale warmtetransitie en toekomstbestendige bedrijventerreinen (REB).
Lokaal samenwerken Onze gewaardeerde lokale samenwerkingspartners zijn: • Inwoners • Netbeheerder Liander
Samenwerkingsverband lokale partners
Netbeheerder
• Woningcorporaties: Woningstichting Nijkerk en De Alliantie • Energiecoöperatie Zon op Nijkerk en Energie
Maatschappelijke partners
Inwoners
coöperatie Wind op Nijkerk • Bedrijven en ondernemers: Bedrijvenkring Hoevelaken Nijkerk, VNO/NCW, Parkmanagement De Flier & Energiecoöperatie Watergoor, LTO • Maatschappelijke partners: kerken, scholen en
Woningcorporaties
Bedrijven en ondernemers
zorginstellingen • Buurtteams: Buurkracht Buurtteams
Energiecoöperaties
30
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Energie en ruimte: borgen in omgevingsvisie
– Netbewuste nieuwbouw: alle nieuwbouw is aardgasvrij en netbewust. Dit vraagt ruimte in nieuw te ontwikkelen gebieden voor het collectieve
We gebruiken energie bij vrijwel alles wat we doen. Energiebeleid heeft daarom ook gevolgen voor de manier
opwekken van energie, opslag en distributie. – Stimuleren van eigenaren om gebouwen te
waarop we wonen, werken, ons voedsel verbouwen en
verduurzamen.
ons verplaatsen. En dus ook hoe we omgaan met onze
• Warmtebronnen:
ruimte. Op al deze terreinen vinden belangrijke ontwikke-
– Benutten van lokale warmtebronnen vanuit
– Grootschalige opslag van energie in de vorm van batterijen en warmtebuffers. • Netverzwaring in bestaande wijken: – Aanleg nieuwe middenspanningsruimtes: de netbeheerder realiseert in bestaande wijken in Nijkerk ongeveer 200 nieuwe middenspanningsruimtes. – Nieuwe middenspanningsringen: de netbeheerder legt nieuwe middenspanningsringen aan
lingen plaats. Hiervoor is beleid nodig waarin we keuzes
bodem (geothermie, bodemwarmte) en water
(ondergronds) om het netwerk te versterken.
maken. Het is daarbij essentieel om de samenhang in
(aquathermie) voor nieuwe en bestaande wijken.
– Verzwaren van kabels in bestaande wijken en
het oog te houden. De overgang naar duurzame energie
– Productie van klimaatneutraal gas (biogas/groengas
buurten: om netcongestie te voorkomen verzwaren
vraagt bovendien om meer ruimte – zowel boven- als
of waterstof) en ruimte bieden aan opwekinstal-
we (ondergronds) stroomkabels. De verwachting is
laties en distributiesystemen (ondergronds).
dat ongeveer twee derde van alle straten hiervoor
ondergronds – en zal leiden tot een andere inrichting van publieke ruimte.
• Elektrisch laden: – Laadpleinen: bij voorkeur grootschalige, collectieve
Het is belangrijk om bij al onze opgaven en ontwikkelingen zo vroeg mogelijk duidelijk te maken hoeveel ruimte er nodig is voor duurzame energie. Tegelijkertijd willen we de vraag naar ruimte zoveel mogelijk beperken.
laadpleinen. – Laadpalen: op particulier terrein bij woningen en in openbare ruimte. – Snelladen: snellaadstations voor opladen van
Dat kan onder andere door ruimte die we nodig hebben
vrachtauto’s en ander materieel.
voor energie slim te combineren met andere functies.
• Grootschalige energieopwekking en opslag:
Denk bijvoorbeeld aan zonnepanelen op daken of boven
– Zoekgebieden voor windturbines en zonnevelden
in aanmerking komen. • Hoofd energie-infrastructuur versterken: – Onderstation Nijkerk West: gemeente stelt hiervoor ruimte (ca 1 ha) beschikbaar aan netbeheerder. – Kabeltracé van verdeelstation naar nieuwe onderstation: gemeente faciliteert netbeheerder met bepalen tracé en vergunningen. Deze ruimteclaims geven we een plek in het proces om
parkeerplaatsen, het binnen gebouwen plaatsen van
langs de A28 om RES-bod (2 windturbines en 40 ha
te komen tot de nieuwe omgevingsvisie Nijkerk. Daarin
transformatorstations of naast bestaande elektriciteits-
zonnepanelen) te realiseren.
wegen we alle ruimteclaims af, de gemeenteraad maakt
voorzieningen de opslag van batterijen te realiseren.
– Solarcarports boven grote parkeerterreinen (8000 m2).
Op basis van deze Routekaart verwachten we de komende jaren minimaal de volgende concrete ruimteclaims: • Gebouwde omgeving:
– Zonnepanelen op overige publieke gronden, zoals reststroken van Prorail, Rijk en gemeente. – Boerderijmolens tot 35 meter toestaan op het erf in lijn met provinciaal beleid.
hierin keuzes. Dit kan gevolgen hebben voor de uitvoering van de Routekaart.
31
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
32
5. Wat gaan we doen?
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
In dit hoofdstuk zetten we op een rij welke activiteiten, inspanningen en projecten nodig zijn om onze doelen te bereiken. Dit overzicht is dynamisch: het blijft belangrijk steeds af te wegen wat het meest bijdraagt aan het behalen van de doelen die we ons gesteld hebben. Elke
33
twee jaar actualiseren we onze inspanningen. De inspanningen zijn geordend per programmalijn.
Programmalijn 1
Programmalijn 2
Programmalijn 3
Programmalijn 4
Programmalijn 5
Aardgasvrij Nijkerk
Groene mobiliteit
Toekomstbestendige Bedrijven
Integraal Energiesysteem
Duurzame raakvlakken
Verduurzaming mobiliteit
Bedrijventerreinen
Netcongestie
Klimaatadaptatie
Beleid(sontwikkeling) en monitoring Advisering nieuwbouw Verduurzaming vastgoed Specials
Natuurvriendelijk isoleren
MKB/detailhandel
Grootschalig energie-opwek
Circulaire Economie
Ondersteuning inwoners
Biodiversiteit
Regionale samenwerking Programmalijn 6
Communicatie en participatie
Gemeentebrede communicatie
Programma communicatie
Project communicatie
Gemeentelijke organisatie
RO U T E K A A RT K L I M A AT N E U T R A A L ( 2 0 2 6 – 2 0 3 0 )
Programmalijn 1: Aardgasvrij Nijkerk
Programmalijn 1
Programmalijn 2
Programmalijn 3
Programmalijn 4
Programmalijn 5
34
Aardgasvrij Nijkerk Maatschappelijke opgave
Doelstelling
Samenwerkingspartners
Nijkerk werkt aan een toekomst zonder aardgas. Dit doen
Ons doel is: in 2050 stoot de gebouwde omgeving geen
Het realiseren van de opgave Aardgasvrij Nijkerk
we omdat aardgas een fossiele brandstof is. Bij verbranding
CO₂ meer uit. Om in 2050 volledig aardgasvrij te zijn,
doen we in nauwe samenwerking met onze
van aardgas komt CO₂ vrij. Dit draagt bij aan de opwarming
wil de Rijksoverheid in 2030 al een aanzienlijk deel van
samenwerkingspartners:
van de aarde en daarmee aan klimaatverandering. Bovendien
de woningen aangesloten hebben op duurzame warmte-
• Inwoners en ondernemers;
is de voorraad aardgas niet onuitputtelijk. Ook is besloten
bronnen. De afspraak met gemeenten is dat zij tot 2030
• Buurtteams in Nijkerk (Paasbos), Hoevelaken en
te stoppen met de aardgaswinning in Groningen. Genoeg
sturen op 1,5 miljoen aardgasvrije woningen en andere
redenen dus om over te stappen op duurzame bronnen om
gebouwen. Voor Nijkerk betekent dit: in 2030 is 20% van
• VVE’s en particuliere verhuurders;
onze huizen, gebouwen en kraanwater mee te verwarmen.
de bestaande woningvoorraad aardgasvrij. Dit betreft in
• Lokale woningcorporaties Woningstichting Nijkerk
Nijkerkerveen;
totaal ongeveer 3.600 woningen. De helft hiervan is al
(WSN) en De Alliantie;
Dit betekent dat we dingen in ons dagelijks leven anders
gerealiseerd. Dat betekent dat we tot 2030 de opdracht
• Netbeheerder Liander;
moeten gaan doen. Van koken en verwarmen met aardgas
hebben nog ongeveer 1800 woningen aardgasvrij te
• Makelaars en financiers;
stappen we over op groene, duurzame warmteoplossingen.
maken. Tussen nu en 2030 zijn dat jaarlijks 300 woningen.
• Energiecoaches van (Energieloket) Duurzaam Nijkerk
Dit noemen we ook wel ‘warmtetransitie’. De warmtetran-
en Regionaal Energieloket;
sitie is niet van de één op de andere dag geregeld.
• Omgevingsdienst Vallei en Veluwe en Regio
Kader(s) Omdat we als einddoel 2050 hebben gesteld, hebben we nog bijna 25 jaar de tijd voor deze verandering. De