2025-026 Bijlage 1 Overkoepelend beleidsplan sociaal domein gemeente Nijkerk
Tekst van het document
1 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
Nijkerk in Verbinding: Samen in het Sociaal Domein Overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein gemeente Nijkerk 2025 - 2040
2 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
Inhoud Voorwoord...................................................................................................... 3 Samenvatting................................................................................................. 4 Leeswijzer. ...................................................................................................... 8 1 De gemeente Nijkerk en het sociaal domein................................. 9 1.1 Inleiding.......................................................................................... 10 1.2 Context en aanleiding...................................................................11 1.3 De gemeente Nijkerk in sociaal perspectief. ............................11 1.4 Rolneming...................................................................................... 14 2 Leidende principes. ...............................................................................15 2.1 Inleiding.......................................................................................... 16 2.2 Samen is belangrijk. ..................................................................... 16 2.3 Samen voorkomen. ......................................................................
16 2.4 Samen oplossen.............................................................................17 2.5 Samen ontwikkelen.......................................................................17 2.6 Samen verschil maken................................................................. 18 3 Wat willen we bereiken...................................................................... 19 3.1 Thema 1 Bestaanszekerheid.......................................................20 3.2 Thema 2 kansrijk opgroeien, kansrijk ontwikkelen. ................................................................... 24
3.3 3.4 3.5 3.6
Thema 3 Stevige sociale basis................................................... 27 Thema 4 Anti-discriminatie, Diversiteit en Inclusie. ..................................................................31 Thema 5 (Langer) zelfstandig kunnen wonen. .......................35 Thema 6 Voorkomen is beter dan genezen. ...........................42
4 Sociaal Team gemeente Nijkerk. .....................................................45 4.1 Inleiding..........................................................................................46 4.2 Omschrijving begrippen..............................................................46 4.3 Het Sociaal Team is dichtbij........................................................ 47 4.4 We werken integraal. ................................................................... 47 4.5 We zetten de komende jaren in op............................................48 Bijlagen Bijlage I Monitoring en evaluatie. ............................................................50 Bijlage II Beschrijving participatieproces. ................................................51 Bijlage III Definities in het sociaal domein.............................................. 52
inhoud
3 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
Voorwoord Nijkerk in Verbinding: Samen in het Sociaal Domein. Samen met inwoners en partners wil de gemeente Nijkerk hulp en ondersteuning geven aan iedereen die dat nodig heeft. Dit overkoepelend beleidsplan is daar de basis voor. Het maakt een omslag van een fragmentarische aanpak naar een levensloopbestendige aanpak. Voor ons is dit een belangrijke en grote stap.
Om tot een werkbaar beleid te komen, is het beleidskader onderverdeeld in zes thema’s. De thema’s raken, overlappen en versterken elkaar. Het is dan ook een integraal beleidskader. Het vormt het kader voor de uitvoeringsprogramma’s die we de komende periode maken en waarin we ook een financieel overzicht geven. Ook maken we dwarsverbanden met andere domeinen, zoals de openbare ruimte en economie.
Onze inwoners hebben recht op bestaanszekerheid, moeten in veiligheid kunnen leven en zonder belemmeringen kunnen participeren (inclusie). Dit zijn onze waarden. Daarbij gaan we uit van de eigen regie van de inwoner en respecteren we dat ieder mens uniek is. Oplossingen zijn vaak maatwerk. Onze waarden zijn de hoeksteen van onze leidende principes. Deze principes zijn:
Dit kader is gemaakt met behulp van organisaties, ervaringsdeskundigen, andere inwoners, professionals, ambtenaren en bestuurders. Wij zijn hen daar zeer dankbaar voor. Dit heeft geleid tot draagvlak voor een ambitieus maar realistisch kader dat recht doet aan de opgave waar we als samenleving voor staan.
1. samen is belangrijk; 2. samen voorkomen; 3. samen oplossen; 4. samen het verschil maken; 5. samen ontwikkelen. De mens staat hierbij centraal. Bij het zoeken naar oplossingen kijken we eerst naar wat de inwoner en zijn omgeving zelf kan. Pas als het nodig is, zetten we professionals in. De inwoner heeft daarbij zoveel mogelijk zelf de regie – professionals en gemeente staan naast de inwoner, niet erboven.
Wij zijn blij met de stevige basis die hiermee is gelegd. We zijn ervan overtuigd dat dit leidt tot gedegen en effectieve uitvoeringsprogramma’s.
Marianne Klein,
Audrey Rohen,
René Windhouwer,
waarnemend wethouder
wethouder
wethouder
4 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
inhoud
Samenvatting Inleiding De gemeente Nijkerk heeft sinds de decentralisaties meer verantwoordelijkheden toebedeeld gekregen binnen het sociaal domein, zoals woningaanpassingen en jeugdzorg. De gemeente zet in op bestaanszekerheid, zelfredzaamheid en een sterke sociale basisinfrastructuur. Dit vraagt om samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners. Alleen zo kunnen we maatwerkoplossingen bieden. Belangrijk is dat inwoners zelf de regie over hun leven houden en dat obstakels niet onnodig tot problemen leiden. Daarbij moeten we oog hebben voor onze rol als gemeente. Soms is de gemeente zelf verantwoordelijk of voeren we een wettelijke taak uit, in andere gevallen is die rol meer bescheiden, bijvoorbeeld faciliterend of ondersteunend. De gemeente kampt met hogere uitgaven en lagere inkomsten, daarom hebben we aandacht voor preventie om kosten te besparen. Met het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein zetten we een grote stap omdat wij hiermee de omslag maken van een fragmentarische aanpak naar een levensloopbestendige aanpak. Het beleidsplan biedt een kader voor het brede beleid binnen het sociaal domein, gericht op gelijke kansen
en passende hulp en ondersteuning voor inwoners. Actualiteiten en landelijke ontwikkelingen worden nauw gevolgd. Indien nodig wordt het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein elke vijf jaar geactualiseerd. Bij de eerstvolgende actualisatie zal het cultuurbeleid Gemeente Nijkerk 20252040 worden opgenomen als zevende thema. Onze waarden zijn dat inwoners recht hebben op bestaanszekerheid, in veiligheid kunnen leven en zonder belemmeringen kunnen participeren (inclusie). Onze waarden zijn de hoeksteen van onze leidende principes:
1. samen is belangrijk; 2. samen voorkomen; 3. samen oplossen; 4. samen het verschil maken; 5. samen ontwikkelen.
5 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
inhoud
Thema’s Het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein is opgebouwd aan de hand van zes thema’s waarin activiteiten op hoofdlijnen zijn opgenomen. De nadere uitwerking van deze activiteiten vindt plaats in de uitvoeringsprogramma’s waarbij we uitgaan van zoveel mogelijk integraliteit. Dit zijn de thema’s:
1. Bestaanszekerheid
2. Kansrijk opgroeien en ontwikkelen
Trends en ontwikkelingen: de arbeidsmarkt verandert snel door technologische, demografische en economische factoren. Er zijn tekorten in bepaalde sectoren en een groeiende groep inwoners heeft moeite met basisvaardigheden.
Trends en ontwikkelingen: toenemende prestatiedruk, invloed van sociale media en een stijgen van laaggeletterdheid en middelenmisbruik onder jongeren.
Maatschappelijke opgave: bestaanszekerheid door een stabiel inkomen, toegang tot basisvoorzieningen, zoals voedsel, huisvesting en gezondheidszorg, en de mogelijkheid om deel te nemen aan de samenleving. De gemeente richt zich op: • Stabiel inkomen: ondersteunen bij werk en inkomen, inclusief reintegratietrajecten en loonkostensubsidies. • Armoedebestrijding: oplossen van schulden en verminderen van laaggeletterdheid. • Participatie: bevorderen van maatschappelijke deelname, ook via vrijwilligerswerk. Strategische doelen: 1. Minder inwoners met problematische schulden. 2. Regelingen worden beter benut.
Maatschappelijke opgave: het bieden van kansen aan kinderen en jongeren, zodat zij gezond, veilig en met gelijke kansen kunnen opgroeien. Dit omvat: • Gezonde start: investeren in de eerste 1.000 dagen van een kind. • Inclusief onderwijs: gelijke kansen voor alle kinderen, inclusief leerlingenvervoer en thuisnabij onderwijs. • Jeugdhulp: verbeteren van de jeugdzorg en financiële houdbaarheid. Strategische doelen: • Alle kinderen krijgen van jongs af aan de ruimte en gelegenheid om zich kansrijk te ontwikkelen. • Gezinnen houden zelf de regie over hun leven. • Het normale leven van kinderen en jongeren staat centraal.
6 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
inhoud
3. Stevige sociale basis
4. Antidiscriminatie, diversiteit en inclusie
Trends en ontwikkelingen: individualisering, vergrijzing en een toenemende vraag naar vrijwilligers en mantelzorgers.
Trends en ontwikkelingen: toenemende verdeeldheid in de samenleving en uitsluiting van mensen met een beperking.
Maatschappelijke opgave: een sterke sociale basis waarin mensen elkaar ontmoeten, ondersteunen en samen activiteiten ondernemen. Dit omvat: • Persoonlijke basis: relaties met directe omgeving, zoals vrienden en familie. • Gemeenschappelijke basis: groepen en gemeenschappen die vrijwillig activiteiten organiseren. • Institutionele basis: structuren en voorzieningen, zoals bibliotheken en gezondheidscentra.
Maatschappelijke opgave: bevorderen van gelijke kansen voor iedereen. Dit omvat: • Bewustwording: bestrijden van vooroordelen en bevorderen van diversiteit. • Toegankelijkheid: verbeteren van de toegankelijkheid van openbare ruimte, voorzieningen en communicatie. • Betrokkenheid: actieve betrokkenheid van inwoners bij gemeentelijke projecten.
Strategische doel: • Het vergroten van de samenredzaamheid.
Strategische doelen: • De gemeente Nijkerk draagt bij aan gelijke kansen voor de inwoners. • De openbare ruimte en voorzieningen zijn beter toegankelijk voor alle inwoners.
7 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
inhoud
5. (Langer) zelfstandig kunnen wonen
6. Voorkomen is beter dan genezen
Trends en ontwikkelingen: dubbele vergrijzing, toenemende vraag naar zorg en ondersteuning en technologische ontwikkelingen.
Trends en ontwikkelingen: overgewicht, roken, alcohol- en drugsgebruik en eenzaamheid onder inwoners.
Maatschappelijke opgave: ondersteuning voor zelfstandig wonen, vooral voor ouderen en mensen met een beperking en/ of mentale kwetsbaarheid. Dit omvat: • Passende woningen: samenwerking met woningcorporaties voor passende woonvormen. • Ondersteuning: mantelzorg en informele zorg en waar nodig professionele hulp. • Veiligheid: voorkomen van huiselijk geweld en financiële uitbuiting.
Maatschappelijke opgave: preventie van gezondheidsproblemen door een gezonde leefstijl te bevorderen. Dit omvat: • Gezonde leefstijl: voorlichting over bewegen, gezond eten en vermijden van ongezonde gewoonten. • Sport en bewegen: investeren in sportvoorzieningen en stimuleren van sportdeelname. • Mentale gezondheid: versterken van mentale veerkracht en psychische problemen vroegtijdig signaleren.
Strategische doelen: • Meer oudere inwoners en inwoners met een beperking kunnen in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. • Inwoners die hulp en ondersteuning nodig hebben, ervaren meer regie over hun leven.
Strategische doel: • Meer inwoners hebben een gezond gewicht en zijn fysiek en mentaal gezond.
8 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
inhoud
Sociaal Team Het Sociaal Team van de gemeente Nijkerk werkt integraal, generalistisch, interdisciplinair en outreachend. Dit betekent dat het team verschillende disciplines en expertisegebieden combineert om inwoners zo goed mogelijk te ondersteunen. Het team is aanwezig in de wijk en zet in op samenzorg (voor elkaar zorgen) vóór formele zorg. Hierbij benutten we de expertise van professionals optimaal. Het Sociaal Team biedt basishulp en kan indiceren voor specialistische hulp. Indien nodig kan er ook regie worden gevoerd. Basishulp is vrij toegankelijk en kan licht en intensief zijn, afhankelijk van de behoeften van de inwoner. Het team fungeert als toegangspoort tot zorg en ondersteuning. Inwoners kunnen contact opnemen met het team voor informatie, advies en hulp. De consulenten bepalen of hulp nodig is.
Conclusie De gemeente Nijkerk zet zich in voor een inclusieve samenleving, waarin inwoners zelfredzaam zijn en passende ondersteuning krijgen. Dit vraagt om samenwerking, preventie en een integrale aanpak.
Leeswijzer In hoofdstuk 2 benoemen we onze waarden en van daaruit onze leidende principes. Ook geven we de context en achtergronden bij het sociaal domein in de gemeente Nijkerk. In hoofdstuk 3 werken we de leidende principes verder uit. In hoofdstuk 4 werken we de zes thema’s van dit overkoepelend beleidsplan uit. We schetsen daarbij relevante ontwikkelingen, benoemen onze doelen en hoe we willen bijdragen aan het realiseren van deze doelen. In hoofdstuk 5 beschrijven we (de werkwijze van) het Sociaal Team. In de Bijlagen komen achtereenvolgens aan de orde: • Monitoring en evaluatie. • Het participatieproces bij de totstandkoming van dit document. • Een lijst met begrippen. • Relevante wettelijke context.
9 | OVERKOEPELEND BELEIDSPLAN SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE NIJKERK 2025 – 2040
1. De gemeente Nijkerk en het sociaal domein
inhoud
10 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
1.1 Inleiding De afgelopen jaren is er veel gebeurd in het sociaal domein. Gemeenten zijn sinds de decentralisaties voor veel taken verantwoordelijk. De gemeente krijgt vaker te maken met gezinnen en levens van onze inwoners. Dit kan gaan om een lichte aanpassing in een woning waardoor de bewoner langer zelfstandig thuis kan blijven wonen, maar bijvoorbeeld ook om de inkoop van specialistische jeugdzorg. Gemeenten staan door deze nieuwe rol dichter bij hun inwoners dan ooit. Dit vraagt om samenwerking met inwoners én maatschappelijke partners om tot optimale oplossingen te komen. Alleen zo kunnen we recht doen aan de diversiteit van onze inwoners, hun persoonlijke vragen en het maatwerk dat nodig is. Uitgangspunt hierbij is dat onze inwoners zelf de regie over hun leven houden, ook in moeilijke situaties. Dit staat centraal in de sturing en uitvoering van het sociaal domein. Een ander belangrijk uitgangspunt is dat we willen ‘normaliseren’. Obstakels in het leven van mensen (van jong tot oud) worden soms te veel geproblematiseerd, gemedicaliseerd en geïndividualiseerd. De aandacht voor de gezinssituatie en de maatschappelijke context ontbreekt dan nog wel eens. We gaan uit van onze waarden: onze inwoners hebben recht op bestaanszekerheid, op een leven in veiligheid en op de mogelijkheid om te participeren zonder belemmeringen (inclusie).
inhoud
Onze leidende principes bij deze waarden zijn: 1. samen is belangrijk; 2. samen voorkomen; 3. samen oplossen; 4. samen het verschil maken; 5. samen ontwikkelen. Dit overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein is ons fundament voor het brede beleid binnen het sociale domein en legt de verbinding tussen alle huidige ambities. Het vraagt zeker 15 jaar om het beoogde resultaat te behalen. Voorzieningen moeten aansluiten bij de behoeften en leefwereld van onze inwoners. We maken daarbij gebruik van de gezamenlijke mogelijkheden die onze gemeenschap biedt, van inwoners en organisaties. Het Overkoepelend Beleidsplan werken we uit in uitvoeringsprogramma’s. Deze actualiseren we regelmatig indien nodig. Voor onderdelen van het sociaal domein werken we samen met gemeenten in wisselende samenstelling. Voor inkoop van een deel van de voorzieningen van de WMO doen we dit bijvoorbeeld in de regio Amersfoort, terwijl we voor jeugd samenwerken met de gemeenten van de Foodvalley. Daarnaast werken we op het gebied van gezondheid samen in Samen Sterker Eemland.
11 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
In financiële zin zijn het krappe tijden. Gemeenten worden geconfronteerd met hogere uitgaven – waar soms nauwelijks op te sturen is – en lagere inkomsten. We moeten met hetzelfde bedrag (of misschien zelfs minder) hetzelfde werk doen (of misschien wel meer). Om hier verstandig mee om te gaan, moeten we fundamenteel bakens verzetten. Zo zullen we meer moeten inzetten op preventie, zodat uiteindelijk minder voorzieningen nodig zijn. Dit is een dilemma: besparingen via preventie worden soms pas na jaren zichtbaar. Hoe dan ook: we moeten meer doen met minder mensen en middelen. Waar mogelijk zullen we inwoners moeten helpen zelf hun oplossing te realiseren in plaats van die oplossing zelf te bieden. Denk daarbij aan de gedachte dat je beter iemand kan helpen met een hengel dan met een vis. Met een hengel kan iemand zijn eigen vis vangen. Dit document heet niet voor niets het overkoepelend beleidsplan. We benoemen zes thema’s die onderling samenhangen. De reden dat we ze apart benoemen is om beter prioriteiten te kunnen stellen en om meer inzicht te krijgen in deze complexe materie.
1.2 Context en aanleiding In het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein nemen we onze ambitie voor het sociale domein voor de komende jaren op en leggen we vast wat onze doelen zijn: • het versterken van gelijke kansen; • zorg, ondersteuning en hulp bieden op de manier die past bij onze inwoners.
inhoud
Het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein biedt de kapstok voor het brede beleid van het sociaal domein. Met het beleidskader bevorderen we een integrale benadering. Ook biedt het handvatten om ons beleid uit te voeren en onze inwoners te helpen. De hulp en ondersteuning die ze krijgen moet zoveel mogelijk aansluiten op hun persoonlijke (thuis) situatie, eigen mogelijkheden en sociale netwerk. Ook moeten mensen die anderen informele zorg of hulp (willen) bieden, daarvoor alle ruimte en steun krijgen. En meer mensen, ook diegenen met een arbeidsbeperking, moeten de mogelijkheid krijgen om te werken of naar vermogen te participeren. We gaan daarbij uit van het vertrouwen in de mogelijkheden van de inwoner en de vakkennis van de professional. Daarnaast willen we met het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein dat de ondersteuning en zorg betaalbaar en beschikbaar blijven.
1.3 De gemeente Nijkerk in sociaal perspectief We zijn samen verantwoordelijk om in de toekomst zorg en ondersteuning voor iedereen betaalbaar en beschikbaar te houden. Van onze inwoners verwachten wij dat zij naar vermogen werken aan hun mentale, fysieke en financiële gezondheid. ‘Bestaanszekerheid’ en ‘woonruimte’ zijn daarbij cruciale factoren. Met alle onzekerheden die er zijn, mogen we ook van onze inwoners
12 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
verwachten dat ze rekening houden met levensgebeurtenissen en wisselende omstandigheden die je als mens in de loop van je leven tegenkomt. Als gemeente ondersteunen wij onze inwoners bij die eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Dit doen we door volop te blijven inzetten op het versterken van een sterke sociale basisinfrastructuur en de bestaanszekerheid van onze inwoners. Het vraagt veel inspanning om de sociale (basis)infrastructuur van de gemeente Nijkerk in stand te houden en te versterken. Die inspanning moet komen van inwoners en overheid, zo veel mogelijk in samenwerking en wederkerigheid. Ook vraagt dit een integrale blik en een pragmatische, resultaatgerichte aanpak van de gemeente. Oftewel: we moeten doen wat nodig is. Inwoners moeten erop kunnen vertrouwen dat als het echt nodig is, de overheid dichtbij is en dat die overheid de menselijke maat hanteert. Inwoners zonder vangnet hebben recht op eerlijke ondersteuning, of het nu gaat om zorg of inkomen. We zoeken naar manieren om deze mensen minder afhankelijk te maken, we willen ze in staat stellen betekenisvol te leven, door hun werk of andere maatschappelijke activiteiten. De gemeente Nijkerk wordt als gemeenschap steeds diverser en dynamischer. We zetten daarom in op meer aandacht voor inclusie en verbondenheid.
Een groeiende bevolking, die diverser en dynamischer wordt, stelt terecht hogere en nieuwe eisen aan publieke voorzieningen.
inhoud
We moeten daarom investeren in het aanbod aan sport, cultuur, onderwijs en welzijn en vernieuwing stimuleren. De gemeente wil dat inwoners in alle levensfasen de ruimte én ondersteuning krijgen die ze nodig hebben om hun leven te leiden en hun bijdrage te leveren aan hun eigen maatschappelijke verbanden. Zo leveren ze ook een bijdrage aan de samenleving als geheel. Veel jeugdigen in de gemeente Nijkerk doen het goed en hebben het goed. Tegelijk hebben in de gemeente Nijkerk niet alle jongeren een onbezorgde jeugd. Vaak gaat het – helaas – niet om incidenten. Er zijn groepen jongeren die structureel een slechte start maken, in hun leven en in de samenleving, ook in de gemeente Nijkerk. Voor die groep zet de gemeente een aantal activiteiten en instrumenten in, samen met het onderwijs en andere instellingen. Het doel hiervan is dat veel – het liefst alle kinderen in de gemeente Nijkerk – gezond opgroeien in een kansrijke situatie. We willen dat alle kinderen met en zonder een beperking of ondersteuningsbehoefte zo veel mogelijk naar school gaan, elkaar tegenkomen in de klas zitten en samen spelen. Daarbij zetten we zo veel mogelijk de kracht en mogelijkheden van het eigen sociaal systeem van jeugdigen in. Waar mogelijk zullen we deze krachten en mogelijkheden versterken. Dat is nodig om problemen vooraf in te schatten en te voorkomen.
Onze plaatselijke samenleving wordt mede gedragen door een grote groep actieve en vitale ouderen. Voor deze groep richten we ons op passende en kwalitatief hoogwaardige woonmilieus. We willen passende voorzieningen
inhoud
13 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
k aald wer (on)bet
Preventie en lichte ondersteuning
is thu dig stan Zelf
Bestaan
eid en szekerh
p
ef op erspecti
enredza naar sam
Toegang Sociale basis
Op weg
srijk
opg
roeie
n
amheid
Positieve gezondheid Antidiscriminatie, diversiteit en inclusie
In het figuur hiernaast zien we weergegeven dat we in beginsel inzetten op een goede sociale basis. Dat is het fundament van de pyramide. Met onze partners zorgen we voor preventie en lichte ondersteuning. Zo nodig bieden we maatwerkvoorzieningen. Deze opbouw loopt als een rode draad door het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein.
Maatwerkvoorzieningen
Kan
treffen op het gebied van wonen en zorg. Waar dat nodig en gewenst is ondersteunen we actief het welzijn en het welbevinden van ouderen. Voor onze inwoners bieden we in alle levensfasen het vangnet dat nodig is. We stimuleren het welbevinden door in de gemeente Nijkerk op een prettige manier te wonen, te werken en te leven. Waar dit niet lukt, is vaak sprake van samenhangende problemen op meerdere levensgebieden. Denk aan gezondheid, participatie, inkomen en werk. Dat vraagt van ons als gemeente om een gecombineerde en integrale inzet op tal van terreinen. En om individueel maatwerk, waarbij de mens voorop staat en niet de procedure. Waar het kan streven we naar verdergaande ontschotting.
14 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
1.4 Rolneming Als gemeente moeten we onze rol in maatschappelijke processen en beleidsprocessen actualiseren. Als we veel van onze inwoners verwachten, moeten we ze ook in staat stellen om hun rol te vervullen. Er is veel informatie, kennis, creativiteit en energie nodig om onze Nijkerkse samenleving ‘werkend’ te houden. We weten dat ruimte nodig is om dat verder te stimuleren. Bij het inspelen op de maatschappelijke behoefte van onze inwoners, ondernemers en organisaties moeten we ook nadenken over de behoeften van deze groepen, onze relatie met hen en het proces dat hier het beste bij past. Onze aanpak moet integraal zijn, waarbij we meer vanuit het resultaat redeneren en minder vanuit individuele beleidsoplossingen. We moeten de mogelijkheden die we als gemeente hebben om met onze taken en opgaven om te gaan handiger combineren. Zoeken naar oplossingen die inwoners, ondernemers en instellingen bieden. Per vraagstuk definiëren we onze rol scherper. Als lokale overheid staan we soms zelf aan de lat om prestaties te leveren en resultaten te halen. Vaker zullen we de randvoorwaarden en het speelveld moeten scheppen waarop andere partijen samen met ons of zelf kunnen presteren. Dat zal soms streng en normstellend moeten zijn, maar ook uitnodigend en faciliterend. Soms zullen we op onze handen moeten zitten om energie en creativiteit uit te lokken.
Bijvoorbeeld om te voorkomen dat we een kar trekken die niemand wil duwen. Maar zeker ook om onze eigen middelen selectief en effectief in te kunnen zetten, zeker als deze middelen krap zijn of krapper
inhoud
kunnen worden. Dit samenspel vanuit wederkerigheid met onze inwoners moeten we deels nog ontdekken en inrichten. Het vraagt van ons als gemeente – gemeenteraad, college, organisatie – dat we nieuwe vormen van overleg en meedoen ontwikkelen en toestaan. In de komende periode gaan we hiervoor modern gereedschap ontwikkelen en toepassen. Als groeiende gemeente groeit ook onze rol in de regio. Met onze schakelfunctie tussen verschillende regionale netwerken kunnen we meer betekenen en onze eigen belangen beter dienen. Om onze regionale rol goed te vervullen gaan we onze eigen lokale agenda explicieter en duidelijker formuleren. Ook gaan we nadrukkelijker meebewegen in het regionaal perspectief. We moeten daarin scherpe keuzes maken. Zo bereiken we voor Nijkerk écht resultaat.
15 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
2. Leidende principes
inhoud
16 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
2.1 Inleiding Om onze ambitie te realiseren hebben we handvatten nodig – oftewel leidende principes. Daarbij kijken we steeds opnieuw naar wie welke rol heeft: inwoner, omgeving, professional en gemeente. Deze leidende principes vertalen onze doelen naar concrete handvatten die helpen bij het maken van beleidskeuzes en de uitvoering in de praktijk. Deze leidende principes gaan over het gedrag van mensen en de cultuur binnen onze organisatie. Het bepaalt ons handelen en maakt de gemeente Nijkerk tot de gemeente die we willen zijn.
2.2 Samen is belangrijk We sluiten zoveel mogelijk aan bij de leefwereld van de inwoner. Veranderingen dienen zich in verschillende levensfasen aan. Daarom zetten we in op het aanboren en versterken van veerkracht. We stimuleren inwoners om te zorgen voor een sterk, sociaal netwerk. Mensen om hen heen op wie ze kunnen bouwen als er veranderingen zijn in hun leven. We kijken naar wat de inwoner zélf kan, de inwoner blijft aan zet. Dit betekent dat inwoners zelf het initiatief nemen om hun ondersteuningsvraag te beantwoorden. Ze maken meer gebruik van hun sociale netwerk. Ook in een moeilijke situaties leveren inwoners en het sociale netwerk een bijdrage. Inwoners kunnen ondersteuning vragen aan de gemeente als zij onvoldoende middelen van bestaan hebben. Professionals en veel vrijwilligers hebben kennis en ervaring om de juiste oplossing te helpen vinden. Samenwerking tussen inwoners en professionals is daarom essentieel.
inhoud
We blijven realistisch in wat we van inwoners en de mensen uit hun omgeving kunnen vragen. Tegelijk weten we ook dat inwoners zelf of met hun sociale kring vaak meer kunnen dan ze denken. Soms is juist het eigen netwerk onderdeel van het probleem. Ook werkgevers of vrijwilligers maken deel uit van het netwerk. We weten ook dat veel mensen bereid zijn om iemand in hun omgeving te helpen, maar zij weten vaak niet dat iemand een hulpvraag heeft. De sociale kwaliteit van samenleven in een buurt of straat vraagt om aandacht en inzet. We denken dan aan prettig samenleven, omzien naar elkaar, elkaar accepteren en begrip hebben voor een ander. Soms is hulp nodig om dit mogelijk te maken. Waar dit kan stimuleren we ontmoetingen in de openbare ruimte. Ondersteuning en zorg kan nodig zijn voor alle betrokkenen. Meer bekendheid geven aan wat iedereen doet, kan het wederzijds begrip bevorderen en stigmatisering tegengaan. Sommige inwoners zijn erbij gebaat dat ze geholpen worden om goed te ‘starten’ in hun nieuwe woonomgeving. Buurtbewoners moeten ook weten waar zij met hun zorgen en angst terechtkunnen. Het Sociaal Team en onze partners spelen hierbij een rol.
2.3 Samen voorkomen De gemeente Nijkerk zet in op het bevorderen van de gezondheid en een gezond leven. We werken hierbij vanuit de filosofie van ‘Positieve gezondheid’ en ‘Health in all policies’. Ook vinden we het belangrijk dat inwoners naar elkaar omkijken en aan elkaar hulp vragen. Om onze
17 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
inwoners daarbij te ondersteunen zetten we volop in op het versterken van de sociale basisinfrastructuur. Met een toegankelijke sociale basis vermindert het beroep op formele zorg. Misschien wordt die zorg zelfs overbodig. We zien de sociale basis dan ook als startpunt bij (hulp)vragen. Het organiseren, in stand houden en versterken van een duurzame sociale basis vraagt veel inspanningen van de inwoners en van ons. We doen dit zoveel mogelijk samen, op basis van respect en vertrouwen.
2.4 Samen oplossen We vinden het belangrijk dat onze inwoners zelf de regie houden over hun eigen leven en zich zoveel mogelijk zelf redden. Waar dit niet lukt, geven we korte en lichte ondersteuning. We staan naast onze inwoner als dit nodig is. Eerst komt de zorg voor elkaar (samenzorg), dan pas de formele zorg. We kijken naar de situatie van de inwoner en zoeken samen naar een passende oplossing. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat we samen met de inwoner kijken naar alternatieve zorgmogelijkheden, zoals mantelzorg of vrijwilligerswerk. Ook streven we naar één contact-
inhoud
persoon en plan per gezin. We laten het ondersteuningsaanbod aansluiten op wat onze inwoners nodig hebben. Hierbij houden we rekening met alle leefgebieden. We organiseren een breed scala aan diensten en voorzieningen die aansluiten bij de behoeften en wensen van onze inwoners. Het ondersteuningsaanbod van de gemeente Nijkerk en haar maatschappelijke partners is voor alle inwoners makkelijk vindbaar. We bieden dit zoveel mogelijk dichtbij huis en in groepsverband aan. Specialistische voorzieningen organiseren we regionaal als dit efficiënter is.
2.5 Samen ontwikkelen De gemeente Nijkerk is een samenwerkende overheid en creëert een stimulerende en flexibele, lerende omgeving voor haar werknemers. De wereld om ons heen verandert voortdurend en het is essentieel om bij te blijven met nieuwe ontwikkelingen. Daarom stimuleren we medewerkers om te investeren in hun persoonlijke en professionele groei. Daarnaast leren we van de praktijk en vragen we inwoners om ervaringen te delen, zodat iedereen kan profiteren van elkaars inzichten. Door continu in gesprek te zijn met onze inwoners en samenwerkingspartners laten we de gemeentelijke wereld beter aansluiten bij de leefwereld van de inwoners en bij de praktijk van de professionals. Zo leren we van elkaar, zo weten we wat er speelt, vinden we elkaar beter, ontstaat er meer begrip en komen we tot betere oplossingen.
18 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
Om effectief te werken moeten we ook prioriteiten durven stellen. Als gemeente maken we heldere afwegingen en we richten ons op de belangrijkste doelen en opgaven. Alleen dan kunnen we mensen en middelen doelgericht inzetten. Op basis van heldere doelstellingen en resultaatgerichte indicatoren houden we bij of we de beoogde effecten bereiken en of we moeten bijsturen. We werken integraal door verschillende domeinen en beleidsterreinen met elkaar in verband te brengen en pakken (beleids)vraagstukken op vanuit meerdere perspectieven. We willen langdurende en duurzame relaties opbouwen met onze partners en inwoners. Dit doen we op basis van gelijkwaardigheid. We durven elkaar aan te spreken. Ook definiëren we per vraagstuk scherp onze rol. Natuurlijk moeten we als gemeente zelf prestaties leveren en resultaten halen, maar vaker moeten we randvoorwaarden en het speelveld scheppen voor alle partijen. Soms streng en normstellend, maar waar mogelijk uitnodigend en faciliterend. De gemeente Nijkerk wil ook een efficiënte en effectieve dienstverlening door overmatige regelgeving te verminderen. We willen een goede balans vinden tussen het waarborgen van publieke belangen en het verminderen van bureaucratische belemmeringen, bijvoorbeeld door met één verordening te komen in plaats van verschillende.
inhoud
Toegankelijke, laagdrempelige ondersteuning en zorg werkt preventief. Onze communicatie en dienstverlening maken we zo toegankelijk mogelijk voor alle inwoners.
2.6 Samen verschil maken Ondersteuning en zorg kan het verschil te maken in iemands leven en diens mogelijkheden versterken. We doen wat werkt, we richten ons op resultaten en zoeken naar duurzame oplossingen die ook op de lange termijn werken. We doen wat nodig is en leveren maatwerk. We kiezen voor acties en beslissingen die de veerkracht van onze inwoners het meest verbetert, ondanks problemen, afleiding of tegenslagen. De systemen, financieringsstromen en wet- en regelgeving zijn daarin onze instrumenten. Het gaat om passende en effectieve oplossingen. Snelle interventies voeren we uit als ondersteuning of zorg op korte termijn nodig zijn. Dit creëert ruimte en rust. Vervolgens kunnen we verder werken aan structurele oplossingen en verbeteringen. Goed is goed genoeg. De kwantiteit van ondersteuning is niet leidend, de doeltreffendheid wel. We beoordelen de gehele situatie. Dat is leidend. Samen zoeken we daarna naar de meest effectieve oplossing. Samen maken we het verschil, zonder samenwerking lukt het niet.
19 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
3. Wat willen we bereiken
inhoud
20 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
3.1 Thema 1: Bestaanszekerheid 3.1.1 Maatschappelijke opgave Bestaanszekerheid kunnen we op verschillende manieren definiëren. Bestaanszekerheid houdt in dat huishoudens een voorspelbaar inkomen hebben en toegang tot basisvoorzieningen, zoals voedsel, huisvesting en gezondheidszorg. Maar bestaanszekerheid is meer. Het is ook de zekerheid op toegankelijk zorg- en hulpverlening, het is ook de mogelijkheden krijgen om mee te doen in de samenleving. In dit hoofdstuk richten wij ons op drie hoofdelementen van bestaanszekerheid namelijk: • een stabiel inkomen op basisniveau; • werk; • meedoen in de samenleving. In de andere thema’s, zoals ‘de sociale basis’, ‘kansrijk opgroeien en ontwikkelen’ en ‘voorkomen is beter dan genezen’, komen andere elementen van bestaanszekerheid aan bod. Dan gaat het bijvoorbeeld over goede gezondheid, adequate opleiding, gezonde sociale relaties en een zinvol leven. Het hebben van werk is een belangrijk element voor bestaanszekerheid. Werk krijgen is de verantwoordelijkheid van inwoners en werkgevers. Het is onze verantwoordelijkheid als gemeente om eventuele belemmeringen daarbij weg te nemen. Oplossingen vragen veelal maatwerk en samenwerking tussen meerdere partijen. Wij hebben samen met onze buurgemeenten, partners en ondernemers een belangrijke rol in het creëren van randvoorwaarden voor een succesvol
inhoud
economisch en arbeidsmarktbeleid. Voor mensen die – zonder daar zelf de schuld van te zijn – geen werk hebben of die om andere redenen niet zelfstandig in hun bestaan kunnen voorzien, biedt de gemeente een financieel vangnet en mogelijkheden om minder afhankelijk te worden. Daarnaast richten we ons op: • het tegengaan van armoede; • het oplossen van schulden; • het verminderen van laaggeletterdheid; • het verminderen van taalachterstanden bij kinderen en jongeren. We willen dat onze inwoners ervaren dat hun bestaanszekerheid een ondergrens heeft en dat de gemeente voor hen een betrouwbare partner is als die bodem dreigt weg te vallen.
3.1.2 Trends en ontwikkelingen De gemeente kan bestaansonzekerheid niet alleen oplossen. Ook landelijke programma’s proberen inwoners met bestaansonzekerheid te ondersteunen. Een deel van de oplossing ligt in het informele netwerk. Dus buren, scholen en andere plekken waar inwoners elkaar ontmoeten. Daar merken omstanders vaak als eerste dat iemand moeite heeft om rond te komen. Dit tijdig signaleren is belangrijk. De verantwoordelijkheid voor het verminderen van bestaansonzekerheid ligt niet alleen bij de gemeente, maar bij ons allemaal. De Participatiewet staat volop in de belangstelling en verandert nog steeds. Steeds minder gaat het om het volgen van (strenge) regels, steeds
21 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
meer om hulp die is afgestemd op iemands persoonlijke situatie. Dit geeft mensen meer bestaanszekerheid en meer kansen om mee te doen in de samenleving. Nieuwe ideeën, meer plekken voor beschut werk en digitale hulpmiddelen – bijvoorbeeld data-analyse om vroegtijdig te signaleren – laten zien dat de wet probeert mee te groeien met de behoeften van inwoners. Door technologische, demografische en economische factoren verandert de arbeidsmarkt snel. Een aantal trends: • Er zijn tekorten in bepaalde sectoren, zoals zorg, landbouw, techniek, bouw, openbaar bestuur en onderwijs. • Er is meer flexibiliteit door uitzendwerk of het werken als zelfstandige zonder personeel (zzp). • Door de steeds verdergaande digitalisering verdwijnen banen. Tegelijkertijd vraagt de technologische vooruitgang om werknemers met nieuwe vaardigheden. • De noodzaak om een leven lang te leren. Ontwikkelingen zoals vergrijzing, platformeconomie en inclusiviteit, brengen nieuwe uitdagingen met zich mee. Er is momenteel volop aandacht voor de vraag hoe werkgevers en werknemers zich kunnen aanpassen aan de veranderende wereld.
inhoud
Een belangrijke ontwikkeling is het aanhoudende probleem van laaggeletterdheid en beperkte basisvaardigheden. In de gemeente Nijkerk heeft een groeiende groep van ongeveer 3.750 inwoners moeite met lezen, schrijven en digitale vaardigheden. Dit verkleint hun kansen op de arbeidsmarkt verkleint en beperkt hun zelfstandigheid. Hoewel het in 2023 best goed ging met de economie, het aantal bijstandsuitkeringen historisch laag is en het aantal openstaande vacatures historisch hoog is, blijft het aantal mensen met problematische schulden en het aantal mensen dat in armoede leeft nog steeds hoog. Begin 2024 hadden 1.130 huishoudens in de gemeente Nijkerk schulden die hen in de problemen brachten. Dat is 6,1 procent van alle huishoudens in de gemeente. In heel Nederland kampt 8,9 procent van alle huishoudens met probleemschulden — het percentage in de gemeente Nijkerk is dus lager.
22 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
Armoede wordt niet bepaald door de hoogte van het inkomen, maar door de hoogte van het inkomen na aftrek van vaste lasten. Bij deze definitie komen (ook) huishoudens in beeld met een inkomen dat (veel) hoger is dan modaal. De vraag rijst hoe ver de verantwoordelijkheid van de overheid strekt en wat de gemeente kan als het gaat om preventieve en helpende maatregelen op het gebied van schulden en armoede. In veel gevallen gaat het om het evenwicht tussen particuliere inkomsten en uitgaven. Alleen voor mensen met het laagste inkomensniveau (bijstand) heeft de overheid een vangnet voor het inkomen geregeld.
3.1.3 Wat willen we bereiken? Door een integrale aanpak willen wij bijdragen aan de maatschappelijke opgave dat iedere inwoner een stabiel en voorspelbaar inkomen heeft.
inhoud
Dit komt tot uiting in de volgende strategische doelen. Strategische doelen: 1. Minder inwoners met problematische schulden. 2. Regelingen worden beter benut.
Rol van de gemeente Het bieden van instrumenten voor schuldhulpverlening is een wettelijke taak voor de gemeente Nijkerk. Daarnaast voert de gemeente de Participatiewet uit waarmee zij inwoners een financieel vangnet biedt én ondersteunt naar werk. Naast de inkomensondersteuning vanuit de overheid biedt de gemeente Nijkerk inkomensondersteuning voor inwoners met een disbalans tussen een laag inkomen en hoge uitgaven. Zo draagt de gemeente Nijkerk bij aan bestaanszekerheid van haar inwoners.
3.1.4 Hoe willen we dit bereiken? Inwoners van de gemeente Nijkerk doen mee en horen erbij Voor mensen die moeilijk zelf werk kunnen vinden, bieden we ondersteuning om hun bestaanszekerheid te bevorderen. Deze ondersteuning bestaat bijvoorbeeld uit re-integratietrajecten, loonkostensubsidies en beschut werk.
23 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
Mensen die ondanks begeleiding niet in staat zijn betaald werk te vinden, nodigen we uit om via vrijwilligerswerk deel te nemen aan de maatschappij. Wij bemiddelen daarbij. De Participatiewet legt ook verplichtingen op aan inwoners, zoals sollicitatieplicht en het bieden van een tegenprestatie. Als inwoners niet aan de eisen van de wet voldoen, kan hun uitkering worden gekort of stopgezet. Dit brengt een risico met zich mee, deze toch al kwetsbare groep heeft dan geen garantie meer op een stabiel inkomen op basisniveau. Dit geldt vooral voor mensen met complexe problematiek, zoals schulden, zwakke gezondheid of beperkte arbeidsmogelijkheden. Door maatwerk toe te passen stemt de gemeente Nijkerk de verplichtingen af op de persoonlijke situatie van de inwoner. Zo blijft de bestaanszekerheid gegarandeerd. De kern van maatwerk is dat de focus niet alleen ligt op sterke naleving van regels, maar ook ondersteuning biedt die aansluit bij de mogelijkheden en beperkingen van de mensen om wie het gaat. Inwoners van de gemeente Nijkerk hebben een bodem in hun bestaan en benutten deze De gemeente wil een vangnet bieden waar inwoners op terug kunnen vallen. Dit doen wij nu al door een ruimhartig armoedebeleid te hanteren. Door uit te gaan van een hogere inkomensgrens (tot 130% van het
inhoud
wettelijk minimumloon (WML)), ondersteunen we ook werkende inwoners. We attenderen inwoners actief op onze regelingen. Wij willen alle inwoners bereiken. Probleem hierbij is dat één op de zes inwoners in Nederland moeite heeft met lezen en schrijven. Teksten en brieven van de gemeente, zoals de aanvraagprocedure van onze regelingen, moeten in begrijpelijke tekst zijn geschreven. Wij passen onze communicatie aan naar B1-leesniveau. Daarnaast werken we samen met werkgevers, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties om laaggeletterdheid en digitale achterstanden te verminderen. Zo zijn onze inwoners beter voorbereid op de steeds veranderende arbeidsmarkt en krijgen ze meer grip op hun bestaan. Ze krijgen meer bestaanszekerheid. Wij bieden ondersteuning bij beginnende schulden én bij complexe en hoge schuldenlasten. Wij blijven (preventieve) schuldhulpverlening snel en lokaal op maat aanbieden. Daarvoor werken we samen met organisaties die hun oren en ogen open hebben in onze lokale samenleving. Door op deze manier snel te signaleren kunnen we huishoudens met schulden sneller en beter bereiken en helpen.
24 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
3.2 Thema 2: Kansrijk opgroeien, kansrijk ontwikkelen Met ‘Kansrijk opgroeien en ontwikkelen’ bedoelen we: kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en met gelijke kansen op. Dit vraagt om een toekomstgerichte aanpak. We investeren in een gezonde start, versterken de zelf- en samenredzaamheid en bieden passende hulp aan.
3.2.1 Maatschappelijke opgave De eerste 1.000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start in het leven. Ongeveer 16% van de kinderen in Nederland begint met een valse start. Vaak leidt dit tot fysieke, mentale en sociale problemen. Kinderen verdienen gelijke kansen. We richten ons daarom op inclusief onderwijs en een soepele overgang in de opvang- en onderwijsloopbaan. We werken hiervoor samen met partners in het onderwijs. Het leerlingenvervoer ondersteunt leerlingen bij hun schoolgang. Het belangrijkste uitgangspunten hierbij is thuisnabij onderwijs en zo zelfstandig mogelijk kunnen reizen. Gezinnen hebben een sterke sociale basis en bestaanszekerheid nodig om zelfredzaam te zijn en te blijven. Met preventieve hulp proberen we problemen te voorkomen en passende ondersteuning te bieden waar dat nodig is.
inhoud
De ‘Hervormingsagenda Jeugd’ bevat een omvangrijk pakket afspraken met als doel de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te maken. Gemeenten, de samenwerkingsregio Foodvalley en de overheid gaan structureel investeren in de landelijke kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp. Daarnaast wordt de Jeugdwet aangepast. Dit moet duidelijk maken wanneer en welke hulp kinderen en ouders kunnen krijgen. Dat moet een toekomstbestendig en effectief zorg- en ondersteuningssysteem creëren dat beter aansluit bij de behoeften van kinderen, jongeren en gezinnen. Financiële houdbaarheid is daarbij een belangrijk thema. Door de toenemende vraag naar jeugdhulp, bezuinigingen en ingewikkelde hulpvragen staat het jeugdzorgstelsel onder financiële druk. Het is belangrijk dat kinderen veilig en geborgen kunnen opgroeien. Helaas is dit niet voor alle kinderen vanzelfsprekend. Dreigt het mis te gaan met een kind, dan is het van groot belang dat op tijd de juiste hulp beschikbaar is. Samen met het gezin en de directe omgeving van het gezin onderzoeken we hoe de onveiligheid zo snel mogelijk kan worden weggenomen. Uitgangspunt hierbij is om de hulp zo laagdrempelig mogelijk te organiseren, maar tegelijkertijd zo intensief als nodig is.
3.2.2 Trends en ontwikkelingen De samenleving wordt steeds ingewikkelder. De prestatiedruk neemt toe, we zien steeds meer ingewikkelde echtscheidingen en sociale media hebben een grote invloed gekregen op de ontwikkeling van kinderen. Dit
25 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
heeft vooral gevolgen voor gezinnen met een laag inkomen en gezinnen met beperkte mogelijkheden. Stress en financiële onzekerheid beïnvloeden de gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Dit leidt tot een grotere vraag naar jeugdhulp. Er wordt steeds meer een beroep gedaan op professionele jeugdhulp. Het landelijk gebruik van jeugdhulp is gestegen van 1 op de 27 kinderen (2000) naar 1 op de 7 kinderen (2023). Ook zien we steeds meer jeugdigen die moeite hebben met lezen en schrijven. Recent onderzoek wijst uit dat bij één op de drie vijftienjarigen onvoldoende basisvaardigheden hebben om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Dit verslechtert hun toekomstperspectief. Versterken van die basisvaardigheden is dus hard nodig. De aanpak van dit probleem is een samenspel tussen onderwijs en jeugdhulp. Het aanhoudende drugs- en alcoholgebruik onder minderjarigen is een ook belangrijke zorg. Daarom zetten we in op preventie van middelenmisbruik onder jongeren. Uit de landelijke cijfers komt naar voren dat steeds vaker minderjarigen betrokken raken bij ernstige strafbare feiten. Dat zien we ook in de gemeente Nijkerk: er is een groeiende groep jeugdigen die overlast veroorzaakt en soms criminele activiteiten uitvoert. Om dit terug te dringen willen we een betere aansluiting tussen onderwijs, jeugdhulp, preventie, openbare orde en veiligheid.
inhoud
3.2.3 Wat willen we bereiken? Strategische doelen: 1. Alle kinderen krijgen van jongs af aan de ruimte en gelegenheid om zich kansrijk te ontwikkelen. 2. Gezinnen houden zelf de regie over hun leven. 3. Het normale leven van kinderen en jongeren staat centraal. Rol van de gemeente De gemeente Nijkerk gaat uit van de eigen kracht van gezinnen en gemeenschappen. We gaan als eerste uit van wat gezinnen, hun netwerk en gemeenschappen zelf kunnen. Wanneer het noodzakelijk is, is de gemeente wettelijk verantwoordelijk voor het bieden en indiceren van passende ondersteuning. Het doel van deze ondersteuning is om op gezinnen op weg te helpen, zodat zij op eigen kracht verder kunnen. Dit doet de gemeente Nijkerk in samenwerking met de betrokken partners.
26 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
3.2.4 Hoe willen we dit bereiken? Om gelijke kansen en inclusie te bevorderen willen we inclusiever onderwijs en een sterke ononderbroken lijn van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) naar het basis- en voortgezet onderwijs. Dit vormt de basis voor een goede start voor elk kind. Daarnaast is het belangrijk de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp te verbeteren. Zo kunnen kinderen en jongeren die extra ondersteuning nodig hebben, tijdig en effectief worden geholpen. Dit bespreken we met onze partners in de Lokaal Educatieve Agenda (LEA). Het uitgangspunt is om eerst uit te gaan van wat gezinnen zelf kunnen doen (zelfzorg). Eventueel kan hun sociale netwerk dit ondersteunen (samenzorg). Professionele hulp schakelen we pas in als dit noodzakelijk is (formele zorg). Hierdoor geven we gezinnen en hun omgeving de ruimte om zelf zorg te dragen voor hun leven. Zo kunnen ze ook zelf problemen voorkomen. Een belangrijk onderdeel van deze aanpak is om te bewegen van medicaliseren naar normaliseren. Hiermee bedoelen we het volgende: problemen bij kinderen en jongeren worden vroegtijdig gesignaleerd. Dit laten we volgen door lichte, laagdrempelige ondersteuning. Tegelijk investeren we in de omgeving van jongeren. Dit doen we door hun sociale netwerk te versterken en door systeemgericht te werken. Dit vergroot de veerkracht en zelfredzaamheid.
inhoud
Tot slot is een sterke sociale basis nodig en een goede samenwerking tussen onderwijs, gezondheid, jeugdhulp, openbare orde en veiligheid. Door verbindingen te leggen en het systeem rondom het kind te versterken, voorkomen we dat het kind zélf als probleem wordt gezien. Ouders krijgen ondersteuning om basisvaardigheden aan te leren en krijgen begeleiding in de opvoeding van hun kinderen. Zo staan zij steviger in hun schoenen en hebben zij een positieve invloed op hun kinderen. Met deze integrale aanpak bouwen we aan een samenleving waarin ieder kind en elke jongere de kans krijgt om te groeien in een inclusieve en ondersteunende omgeving. In een omgeving waarin gezinnen en gemeenschappen centraal staan in de zorg en ondersteuning.
27 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
inhoud
3.3 Thema 3: Stevige sociale basis 3.3.1 Maatschappelijke opgave De definitie die gehanteerd wordt voor de sociale basis is: vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen die gericht zijn op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, op ontplooien en ontspannen. Het doel: mensen kunnen samenleven en meedoen.1 De sociale basis ontstaat doordat mensen elkaar ontmoeten, zichzelf ontplooien en samen plezier hebben. Dus samen dingen doen die betekenisvol zijn. Binnen de sociale basis helpen mensen elkaar en steunen ze elkaar. Daarmee geven ze elkaar de kans om mee te doen en deel te nemen aan de samenleving. De sociale basis ontstaat vanuit de samenleving en vormt de kern van een veerkrachtige, inclusieve en zorgzame samenleving. De sociale basis is onder te verdelen in drie sferen: • persoonlijke basis; • gemeenschappelijke basis; • institutionele sociale basis. Deze sferen vullen elkaar aan en zijn noodzakelijk om een sterke sociale basis op te bouwen waarin de verschillende gebieden elkaar ondersteunen en versterken. De persoonlijke en gemeenschappelijke basis bieden directe sociale interactie en steun, de institutionele basis faciliteert en ondersteunt dit. 1 gala-gezond-en-actief-leven-akkoord.pdf 2 121500_Leren-sturen-en-verantwoorden-in-de-sociale-basis.pdf
Uit A. Britt, M. Kwakernaak, et al. ‘Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis’, Utrecht: Verwey-Jocker Instituut 2022.Het model is ontwikkeld in samenwerking met Jochem Deuten.2
Binnen de persoonlijke sociale basis draait het om de relaties die mensen hebben met hun directe omgeving. Denk aan vrienden, familie en buren. Deze contacten spelen een belangrijke rol in het bieden van steun en hulp. Dit kan een mantelzorger zijn, maar ook iemand in de buurt bij wie iemand met een persoonlijke hulpvraag terechtkan.
28 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
Binnen de gemeenschappelijk sociale basis draait het om groepen en gemeenschappen. Mensen zetten zich hier vaak vrijwillig in. Deze gemeenschappen creëren plekken waar mensen elkaar ontmoeten en zich onderdeel voelen van een groter geheel. De institutionele sociale basis omvat de structuren en voorzieningen die formele instanties aanbieden. Denk bijvoorbeeld aan bibliotheken, gezondheidscentra, welzijnswerk en vrijwilligerssteunpunten. Binnen de institutionele sociale basis spelen professionals een belangrijke rol. Welzijnswerkers, jongerenwerkers, buurtsportcoaches, sociale teams, cultuurverbinders, wijkverpleegkundigen en wijkagenten ondersteunen gemeenschappen en helpen bewoners. Dit doen ze bijvoorbeeld door professioneel te begeleiden en activiteiten te organiseren.
3.3.2 Trends en ontwikkelingen Onze moderne samenleving kenmerkt zich door individualisering. Zij biedt kansen en uitdagingen. Het geeft inwoners de persoonlijke vrijheid om zich te ontwikkelen, maar kan de sociale samenhang ook onder druk zetten. Te veel individualisering kan een probleem vormen voor kwetsbare groepen die afhankelijk zijn van steun uit hun omgeving. De Nederlandse bevolking vergrijst. Vooral de groep ‘oude ouderen’, de 75-plussers, groeit sterk. Deze ouderen wonen vaak zelfstandig, maar
inhoud
hebben fysieke beperkingen en hebben daardoor ondersteuning nodig. Het aantal mensen dat deze ondersteuning en zorg zou kunnen bieden, neemt juist af. Door de dubbele vergrijzing – meer ouderen en de gemiddelde leeftijd van deze ouderen stijgt – neemt de vraag naar inzet van vrijwilligers en mantelzorgers toe. Per zorgvrager zijn er nu in potentie vijftien mensen (buren, familie etc.) die mantelzorg kunnen bieden. In 2040 zijn dat er naar verwachting nog maar zes. Daarnaast groeit de formele zorg groeit niet mee met de groeiende vraag naar zorg. Ook dat vergroot de druk op de mantelzorger. De gemeente Nijkerk kent een rijke sociale basis met wijk- en burencontacten, buurtverenigingen, geloofsgemeenschappen en een bruisend verenigingsleven. Diverse vrijwilligers en professionele organisaties organiseren activiteiten op het gebied van ontmoeting, talentontwikkeling en preventie. Ook zijn er veel culturele en sportfaciliteiten waar inwoners gebruik van kunnen maken.
3.3.3 Wat willen we bereiken? Strategische doel: 1. Het vergroten van de samenredzaamheid.
29 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
inhoud
Rol van de gemeente De sociale basis ontstaat vanuit de samenleving. De rol van de gemeente Nijkerk is faciliterend en ondersteunend. Vanuit de WMO heeft de gemeente de wettelijke taak om vrijwilligers en mantelzorgers te ondersteunen en te waarderen en mantelzorgers en de sociale samenhang te versterken. We werken samen met organisaties uit de samenleving, stimuleren initiatieven en ondersteunen voorzieningen die de sociale basis versterken. Ons doel is dat mensen zelf regie kunnen voeren over hun leven en er een veerkrachtige samenleving ontstaat.
juiste middelen benutten we hun potentieel optimaal. Hierdoor dragen mantelzorgers en vrijwilligers niet alleen bij aan de gemeenschap, maar groeien en floreren ze ook zelf. Zo bouwen we samen aan een veerkrachtige en ondersteunende samenleving.
3.3.4 Hoe willen we dit bereiken?
Het is belangrijk dat vrijwilligerswerk blijft aansluiten op behoeften van inwoners en hun persoonlijke voorkeuren. Zou houden we vrijwilligerswerk aantrekkelijk en toegankelijk voor alle inwoners. Als gemeente hebben we een rol in het faciliteren, ondersteunen en stimuleren van dit vrijwilligerswerk. Dit doen we door het ondersteunen van vrijwilligersorganisaties en het waarderen van vrijwilligers. We hebben aandacht voor bewustwording van vrijwilligerswerk en de promotie hiervan.
Mantelzorgers en vrijwilligers betekenen veel voor hun naasten en zetten zich in vanuit eigen beweging en motivatie. Hun inzet is van onschatbare waarde voor de sociale basis. We waarderen hun werk op basis van de mogelijkheden en onmogelijkheden die deze mantelzorgers en vrijwilligers hebben. Beleidsmatige doelen mogen geen druk of verplichting opleggen. We zorgen voor erkenning, waardering en ondersteuning. Door hen te ondersteunen in hun ontwikkeling en hen te voorzien van de
De verantwoordelijkheid die mantelzorgers dragen kan intensief en zwaar zijn. Om overbelasting te voorkomen is een integrale aanpak nodig waarin formele en informele ondersteuning elkaar aanvullen. Dit vraagt om bewustwording en samenwerking tussen samenleving, welzijn en zorg.
We zetten in op het versterken van de sociale basis. Ons doel is inwoners te helpen hun persoonlijke basis verder op te bouwen en deel te nemen aan de gemeenschap. Dit bevordert niet alleen sociale cohesie, maar draagt ook bij aan het welzijn en de persoonlijke ontwikkeling van individuele inwoners. Door een sterk sociaal netwerk vinden mensen steun, leren ze nieuwe vaardigheden en voelen ze zich meer verbonden met hun omgeving.
30 | O V E R K O E P E L E N D B E L E I D S P L A N S O C I A A L D O M E I N G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 – 2 0 4 0
inhoud
We zorgen ervoor dat de voorzieningen, activiteiten en ondersteuning breed toegankelijk zijn. Het gaat niet alleen om de verbetering van de fysieke bereikbaarheid, maar ook om het vergroten van de bekendheid van de diverse activiteiten en voorzieningen. Door duidelijke communicatie zorgen we ervoor dat (kwetsbare) inwoners weten wat het aanbod is en hoe ze hier gebruik van kunnen maken. We hebben ook oog voor mensen die moeite hebben om de eerste stap te zetten om contacten aan te gaan of aan activiteiten deel te nemen. Vanuit welzijn of het Sociaal Team ondersteunen wij hen hierbij. We investeren in accommodaties en voorzieningen en het verbeteren van de leefomgeving, zodat deze uitnodigt tot ontmoeten en samen recreëren. Een aantrekkelijke, toegankelijke leefomgeving draagt bij aan het opbouwen van sterke sociale verbindingen tussen inwoners. Ontmoeten speelt een cruciale rol in het creëren van vitale gemeenschappen. In elke kern van onze gemeente hebben we ontmoetingsplekken, zoals &Entree in Nijkerk, De Stuw in Hoevelaken en Dorpshuis Nijkerkerveen. Hier komen inwoners samen, ondernemen ze gezamenlijke activiteiten en versterken ze hun sociale contacten.