2024-033 Bijlage 1 - Geactualiseerd Integraal Huisvestingsplan onderwijs 2024-2039 gemeente Nijkerk
Tekst van het document
Integraal Huisvestingsplan onderwijs 2024-2039 Gemeente Nijkerk
Opdrachtgever Gemeente Nijkerk
Datum 7 maart 2024
Referentienummer 2220445/20240307BN01
Auteurs Onno Damen en Jarno Thole
│ Onderdeel van ICS Ruimteregiegroep BV
Inhoudsopgave 1.
2.
Inleiding 1.1
Aanleiding en doel van het IHP
4
1.2
Werkwijze en proces
5
1.3
Status IHP
6
Huidige situatie en ontwikkelingen Scholenaanbod
7
2.2
Leerlingenprognoses
9
2.3
Demografische ontwikkelingen
Ruimtebehoefte
2.3.1
Gebruik ruimte voor kinderopvang en andere doeleinden
12 14
Gebouwleeftijd
15
2.5
Inzicht en beoordeling van de schoolgebouwen
16
(Lange termijn) Visie en ambitie
17
3.1
Duurzaamheid
17
3.2
Doorgaande leerlijn
19
3.3
Sociaal domein
19
3.4
Wettelijk kader
20
3.5
Aanbod per wijk/kern en in netwerkstructuur
21
3.6
Kindcentra
22
3.7
Passend en inclusiever onderwijs
23
3.8
Toekomstbestendige huisvesting
24
3.9
Flexibiliteit en ruimtegebruik
25
Perspectief per gebouw
25
28
4.1
Wanneer komt een gebouw in aanmerking?
28
4.2
Huisvestingsmaatregelen
28
4.2.1
5.
11
2.4
3.10 Gezondheid
4.
7
2.1
2.2.1
3.
4
De keuze voor een maatregel
32
4.3
Criteria businesscase
32
4.4
Schoolgebouwen in de gemeente Nijkerk
32
Hoevelaken
33
De inhoud van deze uitgave is eigendom van ICS Adviseurs B.V. te Zwolle. Enkel de opdrachtgever waarmee ICS Adviseurs B.V. een overeenkomst is aangegaan, heeft een gebruiksrecht voor deze uitgave. De inhoud en omvang van dat gebruiksrecht zijn vastgelegd in de algemene voorwaarden van ICS Adviseurs B.V., gedeponeerd bij de Rechtbank Overijssel onder nummer 9/2021, dan wel in de overeenkomst zoals hiervoor bedoeld. Elk ander gebruik van deze uitgave, door opdrachtgever en of derden is uitgesloten, inhoudende dat niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, via internet, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ICS Adviseurs B.V.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
6. 7.
8.
9.
Nijkerkerveen
42
Nijkerk
44
7.1
Nijkerk-Corlaer
45
7.2
Nijkerk-Paasbos
55
7.3
Nijkerk-Centrum
60
7.4
Nijkerk-Noord
65
7.5
Nijkerk-buurtschap Appel
67
Bewegingsonderwijs 8.1
Ontwikkelingen binnensportaccommodaties
70
8.2
Hoevelaken
70
8.3
Nijkerkerveen
71
8.4
Nijkerk
71
Uitgangspunten en planning
74
9.1
Financiële uitgangspunten
74
9.2
Meerjarenplanning en investeringsbedragen
75
Bijlagen 1. 2.
69
Leerlingenprognoses Factsheets
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Figuur 1 Willem Farelschool
1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel van het IHP De gemeente Nijkerk heeft behoefte aan een actualisatie van het huidige Integrale Huisvestingsplan (IHP) vanwege verschillende redenen en ontwikkelingen die spelen of op termijn worden verwacht. Het huidige IHP is opgesteld in 2018 en een aantal projecten uit dat IHP zijn inmiddels uitgevoerd, of zijn een momenteel lopend project. Diverse ontwikkelingen vragen om een actualisatie van het bestaande IHP. Vanwege geplande woningbouwontwikkelingen stijgt het aantal leerlingen sneller dan eerder gedacht. De beschikbare capaciteit van de onderwijshuisvesting staat daarmee op verschillende scholen onder druk, of komt binnen afzienbare tijd onder druk te staan. Daarnaast zorgen onvoorziene prijsstijgingen in de bouw om een herziening van de benodigde investeringen. Tenslotte vragen landelijke en lokale ontwikkelingen zoals verduurzaming en huisvesting voor nieuwkomers om actuele beleidskaders. Een geactualiseerd IHP biedt de gemeente, schoolbesturen en kinderopvangorganisaties een dynamisch beleidsperspectief. Dit wordt verankerd in een gedragen en transparant uitvoerbaar meerjarenhuisvestingsplan met een looptijd van 16 jaar. Het plan geeft richting aan investeringen in onderwijsen opvanggebouwen, waardoor een duurzame en gezonde onderwijs- en opvangomgeving in de gemeente Nijkerk gewaarborgd blijft.
De scope van dit Integraal Huisvestingsplan betreft de 25 schoolgebouwen voor scholen in het basisonderwijs en speciaal basisonderwijs, speciaal onderwijs en het voortgezet onderwijs in de gemeente Nijkerk.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Het IHP geeft: ▪ ▪
een meerjarenperspectief met maatregelen per schoolgebouw; een financiële vertaling van die maatregel(en) en een planning.
Daarnaast is getoetst of de capaciteit van de gemeentelijke accommodaties ten behoeve van het bewegingsonderwijs toereikend is en blijft.
1.2 Werkwijze en proces Het voorliggende IHP-rapport is opgesteld onder begeleiding van ICSadviseurs en in samenwerking met alle schoolbesturen voor het basis, speciaal basis, speciaal en voorgezet onderwijs, opvangorganisaties en de gemeente Nijkerk tot stand gekomen. De betrokken partijen, naast de gemeente Nijkerk, zijn onderstaand vermeld: Schoolbesturen: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
CorDeo Scholengroep (CorDeo) Educatis Reformatorisch Primair Onderwijs (Educatis) Hervormde Schoolvereniging te Nijkerk (HSN) Katholiek Primair Onderwijs Amersfoort e.o. (KPOA) Stichting Al Amana Scholen Stichting PCO Gelderse Vallei (PCOGV) Stichting De Drieslag (De Drieslag) Stichting Educare (Educare) Stichting Eem-Vallei Educatief (STEV) Stichting Meerscholen (Meerscholen) Stichting Onderwijs gem. De Hoeve (De Hoeve) Stichting voor Onderwijs op Reformatorische Grondslag (SORG) Vereniging ’t Blokhuus (’t Blokhuus)
Kinderopvangorganisaties: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Bijdehandjes Bzzzonder De Triangel Humankind Jabadabadoe Koalah Prokino Ska Stichting De Drieslag Stichting PCO Gelderse Vallei
Aan ICSadviseurs is de opdracht toevertrouwd om het proces van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) te begeleiden en het plan op te stellen. Tijdens het IHP-proces zijn de volgende fasen in verschillende processtappen doorlopen: ▪
Fase 1: Visievorming De schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en de gemeente hebben samen de bestaande visie op onderwijs en onderwijshuisvesting geactualiseerd als grondslag voor toekomstbestendige, duurzame onderwijshuisvesting. Als eerste stap is de bestaande visie uit het IHP van 2018 tegen het licht gehouden en besproken aan de hand van voor het Nijkerkse onderwijslandschap relevante thema’s. Aan de hand van de thema’s is met elkaar gediscussieerd wat dit betekent voor het onderwijs in de gemeente Nijkerk voor de komende vier jaar (korte termijn) en een doorkijk voor de daaropvolgende 12 jaar (lange termijn).
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Vervolgens hebben schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en gemeente de vertaalslag gemaakt wat de visie betekent voor toekomstbestendige, duurzame onderwijsvoorzieningen en de rol van de verschillende betrokkenen hierin. Duurzaamheid en de duurzaamheidambitie, als het gaat om vernieuwbouw en nieuwbouw van de scholen in de gemeente Nijkerk, is hierbij een belangrijk thema. ▪
Fase 2: Inventarisatie Van alle scholen is een brede inventarisatie uitgevoerd die heeft geresulteerd in een gedetailleerd overzicht met informatie over de schoolgebouwen. Deze nulmeting bevat openbaar beschikbare data, informatie van de gemeente én de schoolbesturen en een door het schoolbestuur ingevulde beoordeling van de technische en functionele gebouwkwaliteit. Van deze data en de beoordeling is voor ieder schoolgebouw een factsheet gemaakt. Naar aanleiding van de gebouwinventarisatie is de lokale context per schoolgebouw samen met het schoolbestuur verkend in een bilateraal gesprek.
▪
Fase 3: Planvorming De basisinformatie (factsheets), lokale context (bilaterale gesprekken) en visie zijn samengevat op scenariokaarten. Ook de beoordeling van de schoolbesturen komt terug op de scenariokaarten. De scenariokaarten zijn op kern- of wijkniveau gepresenteerd en geven de kansen en knelpunten weer. De mogelijke scenario’s zijn per school weergegeven en met betrokkenen besproken.
▪
Fase 4: Financiën De scenario’s zijn vertaald naar mogelijke huisvestingsmaatregelen zoals uitbreiding, vernieuwbouw en sloop/nieuwbouw en in één van de tijdvakken gepland. Hierbij is gezocht naar natuurlijke momenten voor de verduurzaming van schoolgebouwen. Per maatregel zijn de investeringskosten aan de hand van kengetallen financieel inzichtelijk gemaakt.
▪
Fase 5: Borgen en rapportage De gezamenlijke procesresultaten zijn weergegeven in dit rapport. Hierin wordt het toekomstperspectief van elk schoolgebouw geschetst, inclusief financiële consequenties en planning. Deze fase heeft gezorgd voor de borging van acties uit het IHP via een concreet uitvoeringsplan. Dit plan omvat de te ondernemen acties, inclusief voorstellen voor planning, rolverdeling en financiën.
1.3 Status IHP Het IHP is een gedragen document van schoolbesturen en gemeente, waarbij ook kinderopvangorganisaties zijn betrokken. Het vormt een perspectief om alle besluiten rondom investeringen in huisvesting de komende jaren langs te leggen. Het is daarmee als het ware een richtinggevend ambitiedocument wat van alle betrokken partijen een inspanningsverplichting verlangt. Het IHP wordt met regelmaat geactualiseerd (iedere vier jaar) waarmee het actualiteit en flexibiliteit behoudt. Het lange termijnperspectief is daarbij wel meer vaststaand, vooral voor de spreiding en locatie van voorzieningen. Het IHP heeft geen directe financiële verplichtingen of overeenkomsten en dient als een leidraad voor investeringen in huisvesting. Het IHP zal richtinggevend zijn voor het Programma Onderwijshuisvesting (POH). De aanvraagprocedure voor het uitvoeren van projecten zal gehanteerd blijven waarbij schoolbesturen jaarlijks een aanvraag indienen voor een voorziening in het kader van onderwijshuisvesting. Mocht zich onverhoopt een situatie voordoen waarin partijen zich niet aan het IHP kunnen houden of er onderling niet uitkomen, dan wordt teruggevallen op de verordening onderwijshuisvesting van de gemeente Nijkerk. Deze verordening zal leidend zijn in geval van geschillen of financiële kwesties.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
2. Huidige situatie en ontwikkelingen Dit hoofdstuk biedt een analyse van de huidige situatie en ontwikkelingen binnen het onderwijslandschap van de gemeente Nijkerk. Aan bod komen achtereenvolgens het scholenaanbod, de leerlingenprognoses, demografische ontwikkelingen en de daaruit voortvloeiende ruimtebehoefte. Ook is inzichtelijk gemaakt waar gebruik wordt gemaakt van ruimte voor kinderopvang en andere doeleinden. Dit integrale beeld van de beschikbare faciliteiten en multifunctionaliteit van ruimtes, is een fundament voor verdere beleidsvorming en besprekingen over de toekomst van de onderwijshuisvesting in de gemeente Nijkerk.
2.1 Scholenaanbod De gemeente Nijkerk telt drie kernen met onderwijshuisvesting: Hoevelaken, Nijkerk en Nijkerkerveen. In de gemeente zijn twaalf schoolbesturen actief binnen het basisonderwijs, speciaal basisonderwijs, speciaal onderwijs en het voortgezet onderwijs. In de gemeente is een divers onderwijsaanbod aanwezig; de scholen weerspiegelen de veelzijdigheid van de samenleving en zijn afgestemd op de uiteenlopende behoeften en wensen van de inwoners. Binnen de gemeente zijn scholen te vinden met verschillende denominaties, te weten protestants, reformatorisch, katholiek en openbaar onderwijs. Totaal zijn er 25 schoolgebouwen met een gezamenlijke permanente onderwijscapaciteit van circa 64.479 m² bvo. De scholen Koningin Emmaschool en De Lelie zitten samen in één schoolgebouw. De Willem Farelschool heeft de beschikking over twee schoolgebouwen. Een en ander is samengevat in onderstaande afbeelding.
Tabel 1 Scope van het IHP Nijkerk Daarnaast is de gemeente Nijkerk eigenaar van een schoolgebouw aan de Bizetlaan in Nijkerk. Dit schoolgebouw wordt gebruikt als zogenaamde ‘schuiflocatie’ voor scholen die tijdelijk gehuisvest moeten worden gedurende bijvoorbeeld vernieuwbouw of sloop van het eigen schoolgebouw. Nadat dit schoolgebouw niet meer nodig is voor de verschillende renovaties van scholen, zal dit gebouw (naar verwachting in 2026) gesloopt worden als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Paasbos. Het schoolgebouw aan de Bizetlaan wordt verder in dit IHP buiten beschouwing gelaten.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Onderstaande tabel toont de totale onderwijscapaciteit van de schoolgebouwen per schoolbestuur. In de volgende paragraaf wordt een overzicht gegeven van de permanente onderwijscapaciteit per school, samen met het leerlingenaantal per 1-10-2023 (DUO). Het aantal leerlingen op een school bepaalt de normatieve ruimtebehoefte in vierkante meters bruto vloeroppervlak (bvo). Door Postmus Advies zijn in april 2023 leerlingenprognoses opgesteld, die een doorkijk geven van de ontwikkeling van het leerlingenaantal tot en met 2041. De leerlingenprognoses zijn als bijlage 1 toegevoegd aan dit IHP. Schoolbestuur
Denominatie
Onderwijscapaciteit in m² bvo 1.024 1.604 8.860 954 9.504 1.042 1.807 1.294 21.361
Aantal leerlingen in 2024
CorDeo Educatis HSN KPOA PCOGV De Drieslag EduCare STEV Meerscholen
Protestants-Christelijk Reformatorisch Protestants-Christelijk Rooms Katholiek Protestants-Christelijk Protestants-Christelijk Protestants-Christelijk Openbaar Protestants-Christelijk/ Overig Overig Reformatorisch Overig
De Hoeve 1.921 SORG 13.439 ‘t Blokhuus 1.669 Totaal 64.479 Tabel 2 Onderwijscapaciteit en leerlingenaantal per schoolbestuur
329 729 181 6.961
86 173 1.383 229 1.218 148 153 202 2.130
In onderstaande tabel zijn de scholen overzichtelijk per schoolbestuur weergegeven en is aangegeven om welke onderwijssoort het gaat. Schoolbesturen CorDeo Educatis HSN
KPOA PCOGV
De Drieslag EduCare
Scholen CBS De Open Kring Willem Farelschool Basisschool De Hoeksteen Basisschool De Horizon CBS De Appelgaard Ichtusschool Maranathaschool Rehobothschool KBS Het Baken Kindcentrum De Koningslinde Kindcentrum De Spreng Kindcentrum Holk Doornsteeg Kindcentrum Holk Galjoen Kindcentrum Oranje Nassau Kindcentrum Prins Willem Alexander Schimmelpenninck van der Oyeschool Koningin Emmaschool-De Lelie
STEV Meerscholen
Daltonschool Corlaer Accent Praktijkonderwijs Corlaer College: atheneum/havo/vwo Corlaer College: vmbo De Hoeve Jenaplanbasisschool De Hoeve SORG Van Lodenstein College ’t Blokhuus ’t Blokhuus Tabel 3 Scholen per schoolbestuur
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Onderwijssoort Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Basisonderwijs Speciaal basisonderwijs/ Speciaal onderwijs Basisonderwijs Praktijkonderwijs Voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijs Basisonderwijs Voortgezet onderwijs Basisonderwijs
Het Van Lodenstein College in Hoevelaken (schoolbestuur SORG) vertrekt uit de gemeente Nijkerk. Naar verwachting wordt het schoolgebouw in de periode 2026-2028 teruggegeven aan de gemeente. Vanwege de toekomstige verhuizing van de school uit de gemeente heeft het schoolbestuur ten behoeve van het IHP beperkt informatie aangeleverd. Samengevat zijn er 19 scholen in het basisonderwijs, één school in het speciaal basisonderwijs, één school in het speciaal onderwijs en vier scholen in het voortgezet onderwijs. Zoals bij de gemeente bekend is start naar verwachting per 1 augustus 2024 een nieuwe basisschool (Al Amana-Islamitische basisschool) in de gemeente Nijkerk. De gemeente heeft de wettelijke verplichting om ten behoeve van een nieuwe school tijdig adequate huisvesting ter beschikking te stellen.
2.2 Leerlingenprognoses De voor het IHP gehanteerde leerlingenprognoses geven inzicht in de verwachte ontwikkeling van het leerlingenaantal in de komende jaren. In onderstaande tabel zijn onder 2024 de huidige leerlingenaantallen opgenomen (per 1-10-2023, DUO). Voor de jaren 2025, 2033 en 2039 zijn de leerlingenaantallen afkomstig uit de prognoses. LeerlingenHuidig Prognose --> prognose naar 2023 2024 2025 2033 2039 soort onderwijs PO 4.010 3.949 4.085 4.323 4.385 SBO 147 153 152 156 156 VO 3.081 3.079 2.362 2.310 2.296 Totaal 7.238 7.181 6.599 6.789 6.837 Tabel 4 Leerlingenprognose PO, SBO en VO
∆ 2024 – 2039 (n) +436 +3 -783 -344
∆ 2024 – 2039 (%) 11 2 -25,4 -4,8
Uit de prognoses blijkt dat het leerlingenaantal in het primair onderwijs op de korte termijn, tot en met 2025, licht gaat toenemen. Daarna neemt het leerlingenaantal verder toe en is de verwachting dat het leerlingenaantal in 2039 met 11% is gestegen ten opzichte van het leerlingenaantal in 2024. Op basis van de prognose voor het speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs is de verwachting dat het aantal leerlingen in deze sector tot en met 2039 in beperkte mate toeneemt tot 156 leerlingen. Voor het voortgezet onderwijs is voor de korte termijn een stabiel leerlingenaantal zichtbaar, naar verwachting neemt het leerlingenaantal op de langere termijn af naar 2.296 leerlingen in 2039. De sterke afname van het leerlingenaantal in het VO in 2025 is omdat het leerlingenaantal van het Van Lodenstein College niet meer in de telling is meegenomen. Leerlingenprognose scholen in het primair onderwijs In onderstaande tabel is de prognose voor de drie kernen per school in het primair onderwijs inzichtelijk gemaakt. Het leerlingenaantal onder 2024 is op basis van de 1-oktobertelling van 2023. Voor de meeste scholen wordt een toename van het aantal leerlingen verwacht in de periode 2024 tot en met 2039. In Hoevelaken wordt een forse groei van het leerlingenaantal verwacht: het huidige aantal leerlingen neemt tot 2039 toe met ongeveer 442 leerlingen.
Dit betekent een stijging van ruim 43%. Daar staat een daling van het leerlingenaantal in Nijkerk tegenover. Het leerlingaantal neemt hier met 72 leerlingen af; een daling van 2,7%. En in Nijkerkerveen neemt het leerlingenaantal in de periode tot en met 2039 naar verwachting toe met 73 leerlingen (+ 31%). Totaal wordt voor de gemeente Nijkerk tot en met 2039 een stijging van het aantal leerlingen in het primair onderwijs verwacht met 442 leerlingen; 10%. Er zijn enkele scholen waar een forse daling van het leerlingenaantal wordt geprognotiseerd en enkele scholen waar een forse stijging van het leerlingenaantal wordt verwacht. Grote dalingen en stijgingen van het leerlingenaantal hebben een grote impact op hoe de scholen om moeten gaan met de beschikbare ruimte in het gebouw.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Leerlingenaantallen Primair Onderwijs
2023
Hoevelaken
1.049
2024 (huidig) 1.019
2039 1.461
∆ 2024 – 2039 (n) 442
∆ 2024 – 2039 (%) 43,4
KC De Spreng
189
188
234
260
279
91
48,4
De Hoeve Schimmelpenninck van der Oyeschool 't Blokhuus
341
329 148
356
398
433
104
31,6
157
187
213
65
43,9
194
Willem Farelschool
177
181
167
254
335
154
85,1
173
175
192
201
28
16,2
2.746
2.694
2.783
2.681
2.621
-73
-2,7
De Hoeksteen
381
349
337
303
327
-22
-6,3
De Appelgaard
65
59
53
51
49
-10
-16,9
De Open Kring
83
86
78
78
75
-11
-12,8
KC Holk Galjoen
199
183
161
135
135
-48
-26,2
Daltonschool Corlaer
203
202
169
155
162
-40
-19,8
Het Baken
238
229
279
279
269
40
17,5
Ichtusschool
148
135
150
138
143
8
5,9
KC De Koningslinde
215
223
251
251
243
20
9,0
KC Holk Doornsteeg
136
163
263
266
230
67
41,1
KC Oranje Nassau KC Prins Willem Alexander Maranathaschool
293
303
289
285
269
-34
-11,2
184
158
134
134
129
-29
-18,4
256
267
321
320
310
43
16,1
Rehobothschool
345
337
298
286
280
-57
-16,9
Nijkerkerveen
215
236
284
351
309
73
30,9
De Horizon
215
236
284
351
309
73
30,9
Totaal 4.010 3.949 Tabel 5 Leerlingenprognose PO per school
4.156
4.323
4.391
442
11,2
Nijkerk
148
Prognose --> 2028 2033 1.089 1.291
In het wijzigingsvoorstel van de modelverordening heeft de VNG in november 2020 een nieuwe berekening voor de ruimtebehoefte voor de gewogen leerlingen opgenomen. Om het aantal gewogen leerlingen te bepalen wordt de achterstandsscore van de school vermenigvuldigd met 7,17%. De uitkomst wordt rekenkundig afgerond op een geheel getal. De achterstandsscore is een onderdeel van de bekostiging van de basisscholen. De teldatum voor de bekostiging is vervroegd van 1 oktober naar 1 februari. In de berekeningen van de ruimtebehoefte is in de prognoses voor de teldatum 1 oktober 2022 de achterstandsscore van 1 februari 2022 gebruikt. Aan de volgende scholen is een achterstandsscore toegekend, zoals in onderstaande tabel is opgenomen. School ’t Blokhuus De Horizon Rehobothschool KC Oranje Nassau KC De Koningslinde KC Prins Willem Alexander Tabel 6 Achterstandsscore
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Achterstandsscore 1-2-2022 31,03 84,96 116,60 57,31 120,02 49,35
Gewichten leerlingen 7,17% 2 6 8 4 9 4
Het Rijk stelt een minimum aan het aantal leerlingen op een school. Voor de gemeente Nijkerk geldt een instandhoudingsnorm van minimaal 117 leerlingen. De Appelgaard en De Open Kring zijn scholen met een leerlingenaantal dat onder de instandhoudingsnorm ligt en gelet op de prognose is de verwachting dat dit in de komende jaren ook zo blijft. Het schoolbestuur kan om instandhouding van de school verzoeken, als de school aan bepaalde criteria voldoet. Er zijn verschillende criteria om een te kleine school te laten blijven, zoals de gemiddelde schoolgrootte, of de school is de enige van de richting binnen vijf kilometer en telt tenminste 50 leerlingen. Leerlingenprognose scholen in het speciaal (basis) onderwijs Tabel 7 toont het aantal leerlingen in 2024 (per 1-10-2023) en de prognose per school in het speciaal (basis) onderwijs voor 2028, 2033 en 2039. Voor beide scholen wordt op de lange termijn een beperkte toename van het aantal leerlingen verwacht in de periode 2024 tot en met 2039. Leerlingenaantallen Speciaal (Basis) Onderwijs SBO Koningin Emmaschool
2023 119
2024 (huidig) 123
Prognose --> 2028 2033 125 126
2039 126
∆ 2024 – 2039 (n) 3
∆ 2024 – 2039 (%) 0
SO De Lelie
28
30
30
30
30
0
2
Totaal
147
153
155
156
156
6
2,44
Tabel 7 Leerlingenprognose SBO per school Leerlingenprognose scholen in het voortgezet onderwijs In onderstaande tabel is de prognose per school in het voortgezet onderwijs inzichtelijk gemaakt. Het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs is in 2039 naar verwachting circa 2% lager dan het huidige aantal leerlingen in 2024 (het Van Lodenstein College is hier buiten beschouwing gelaten). Er is sprake van een licht afnemend leerlingenaantal richting 2039 naar 2.080 leerlingen. Leerlingenaantallen voortgezet onderwijs Accent Praktijkonderwijs
2023 222
2024 (huidig) 225
Corlaer College atheneum/havo/vwo
1.015
1.015
1.045
Corlaer College VMBO
893
882
881
Van Lodenstein College Totaal
Prognose --> 2028 2033 226 217
2039 215
∆ 2024 – 2039 (n) -10
∆ 2024 – 2039 (%) -4,4
1.008
1.007
-8
-0,8
853
859
-23
-2,6
-41
-1,9
729
-
-
-
-
2.859
2.122
2.152
2.078
2.081
Tabel 8 Leerlingenprognose V(S)O per school
2.2.1 Demografische ontwikkelingen De leerlingenprognoses vloeien voort uit de demografische ontwikkelingen die zich in het verleden hebben voorgedaan, maar met name ook de aannames in groei en trends voor de toekomst. Een belangrijke component daarvan zijn de woningbouwontwikkelingen. De gemeente heeft opgave gedaan van het aantal nieuw te bouwen woningen in de komende jaren (harde plannen), die door Postmus Advies is verwerkt in de prognoses. De prognoses zijn ter controle voorgelegd aan de schoolbesturen. Aangezien de status van de woningbouwontwikkelingen kan wijzigen, is het van belang bij toekomstige herijking van het IHP de status van de woningbouwontwikkelingen en de ontwikkeling van het leerlingenaantal te actualiseren met nieuwe woningbouwprognoses. Dit geldt met name voor de kern Hoevelaken.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
2.3 Ruimtebehoefte De leerlingenprognoses zijn de basis voor de berekening van de ruimtebehoefte. Binnen het thema vraag en aanbod wordt de beschikbare onderwijscapaciteit vergeleken met de toekomstige normatieve ruimtebehoefte aan onderwijscapaciteit. In lijn met de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs wordt bij de toets tussen de capaciteit en behoefte gekeken naar de situatie over respectievelijk vier (voor tijdelijke uitbreidingsbehoefte) en 15 jaar (voor permanente uitbreidingsbehoefte). Bij het vaststellen van het ruimtetekort of overschot is geen rekening gehouden met medegebruik of verhuur, zoals bijvoorbeeld door een kinderopvangorganisatie. Dit betekent dat de normatieve ruimtebehoefte alleen de oppervlakte betreft die is benodigd voor het onderwijs. Voor zover van toepassing dient in een businesscase de oppervlakte van (onderwijs-) ruimten, die voor medegebruik en/of verhuur worden bestemd, te worden bepaald en afgestemd in gezamenlijkheid van de betrokken partijen die in de planontwikkeling worden betrokken. Daarbij dienen afspraken over de exploitatie, eigendom en eigendomsverhouding en verhuur te worden vastgelegd. Tabel 9 toont een overzicht van de onderwijscapaciteit van de scholen in het primair onderwijs in relatie tot de huidige en toekomstige ruimtebehoefte.
De onderwijscapaciteit is de oppervlakte van de school, inclusief eventuele permanente uitbreidingen, exclusief eventuele tijdelijke huisvesting, of een inpandige gymzaal. Voor alle scholen is de ruimtebehoefte voor de jaren 2023, 2024, 2028, 2033 en 2039 getoond in m² bvo. Ruimtebehoefte Primair Onderwijs
Onderwijscapaciteit In m² bvo
Ruimtebehoefte in m² bvo
Vraag en aanbod
Hoevelaken
7.618
2023 6.279
2024 6.188
2028 6.481
2033 7.499
2039 8.354
2024 1.430
2039 -736
KC De Spreng
1.382
1.151
1.226
1.377
1.508
1.603
156
-221
De Hoeve
1.921
1.915
1.890
1.991
2.202
2.378
31
-457
Schimmelpenninck van der Oyeschool 't Blokhuus
1.042
944
929
990
1.141
1.271
113
-229
1.669
1.179
1.083
1.043
1.482
1.891
586
-222
Willem Farelschool
1.604
1.090
1.060
1.080
1.166
1.211
544
393
Nijkerk
19.162
16.247
16.367
16.434
15.919
15.584
2.795
3.578
De Hoeksteen
1.872
2.116
2.121
1.895
1.724
1.845
-249
27
De Appelgaard
756
527
502
467
457
446
254
310
De Open Kring
1.024
617
592
592
592
577
432
447
KC Holk Galjoen
1.941
1.201
1.121
1.010
879
879
820
1.062
Daltonschool Corlaer
1.294
1.221
1.211
1.050
980
1.015
83
279
Het Baken
954
1.397
1.427
1.603
1.603
1.523
-473
-569
Ichtusschool
1.132
944
944
955
894
919
188
213
KC De Koningslinde
1.432
1.294
1.289
1.477
1.477
1.436
143
-4
KC Holk Doornsteeg
1.362
684
1020
1.323
1.338
1.157
342
205
KC Oranje Nassau
1.987
1.680
1.700
1.660
1.640
1.559
287
428
KC Prins Willem Alexander Maranathaschool
1.632
1.132
1.016
878
878
853
616
779
1.648
1.488
1.528
1.815
1.810
1.759
120
-111
Rehobothschool
2.128
1.946
1.896
1.709
1.647
1.616
232
512
Nijkerkerveen
1.324
1.289
1.397
1.640
1.980
1.767
-73
-443
De Horizon
1.324
1.289
1.397
1.640
1.980
1.767
-73
-443
Totaal
27.804
23.815
23.952
24.555
25.398
25.705
4.152
2.399
Tabel 9 Ruimtebehoefte scholen PO
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Vraag en aanbod in m² bvo is het verschil tussen de oppervlakte van het schoolgebouw en de vraag op basis van het aantal leerlingen. Onder ‘vraag en aanbod’ is het verschil in m² bvo opgenomen tussen de permanente onderwijscapaciteit en de normatieve ruimtebehoefte (oppervlakte voor tijdelijke onderwijshuisvesting is in de tabel buiten beschouwing gelaten). Binnen een marge van 10% van de bestaande capaciteit moeten de schoolbesturen een toe- of afname van het aantal leerlingen zelf opvangen. In de tabel zijn de ruimtetekorten groter dan 10% van de bestaande capaciteit rood gekleurd. Ook zijn er scholen met een ruimteoverschot van meer dan 10% van de bestaande capaciteit. De gemeente is verantwoordelijk in het voorzien in voldoende onderwijscapaciteit, maar dat hoeft niet te betekenen dat er dan gelijk extra ruimte moet worden bijgebouwd. Een mogelijkheid is bijvoorbeeld ook dat een school ruimte gebruikt in een andere school die op dat moment ruimte over heeft. Gelet op het verschil in vraag en aanbod is er bij de meeste scholen sprake van dat de onderwijscapaciteit groter is dan de ruimtebehoefte; dat zou betekenen dat er leegstand is in het schoolgebouw. Normatief gezien is er in de gemeente momenteel sprake van ruim 4.100 m² bvo leegstand. De totale leegstand neemt naar verwachting richting 2039 af en bedraagt dan iets meer dan de helft van de huidige leegstand.
Zoals aangegeven is de oppervlakte die in een schoolgebouw in gebruik is voor bijvoorbeeld kinderopvang hier niet meegerekend. Dit betekent dat het daadwerkelijke ruimteoverschot of -tekort anders is. Het gebruik van ruimten in de school voor de kinderopvang of door andere maatschappelijke partners of doeleinden is in paragraaf 2.3.1 opgenomen. In onderstaande tabel is de ruimtebehoefte weergegeven van de scholen in het speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs. De Lelie is samen met de Koningin Emmaschool gehuisvest in het schoolgebouw van de Koningin Emmaschool. De ruimtebehoefte bestaat per school uit een vaste voet en de oppervlakte per leerling. Gelet op het totaal van de ruimtebehoefte voor de twee scholen samen is er een ruimtetekort. Dit tekort bedraagt in 2024 304 m² bvo en in 2039 373 m² bvo. Ruimtebehoefte speciaal (basis) onderwijs
Onderwijscapaciteit In m² bvo
Koningin Emmaschool
1.437
De Lelie Totaal
1.437
Ruimtebehoefte (m² bvo onderwijs) 2023
2024
2028
2033
2039
1.125
1.147
1.169
1.176
1.176
616
616
634
634
634
1.741
1.763
1.803
1.810
1.810
Vraag en aanbod 2024 2039 304
373
304
373
Tabel 10 Ruimtebehoefte scholen SBO en SO Onderstaand is voor het voortgezet (speciaal) onderwijs de ruimtebehoefte per school inzichtelijk gemaakt. Uit de tabel is op te maken dat Accent Praktijkonderwijs een normatief ruimtetekort heeft van 197 m² bvo. Ruimtebehoefte voortgezet (speciaal) onderwijs
Onderwijscapaciteit
Ruimtebehoefte (m² bvo onderwijs)
In m² bvo
2023
2024
2028
2033
2039
Vraag en aanbod 2024 2039
Accent Praktijkonderwijs
2.838
2.999
3.035
3.060
2.950
2.902
-197
-64
Corlaer College atheneum/havo/vwo
6.633
6.922
7.026
7.337
7.060
6.994
-393
-361
Corlaer College vmbo
11.890
8.744
8.794
8.579
8.386
8.382
3.096
3.508
Van Lodenstein College
13.439
-
-
-
-
-
-
-
Totaal
34.800
18.665
18.855
18.976
18.396
18.278
2.506
3.083
Tabel 11 Ruimtebehoefte scholen V(S)O De vestiging van het Corlaer College voor atheneum, havo en vwo heeft een tekort van bijna 400 m² bvo. Voor beide scholen geldt dat een tekort van deze omvang, procentueel gezien kleiner is dan 10% van de onderwijscapaciteit en binnen de eigen huisvesting moet worden opgevangen. De beide vestigingen van het
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Corlaer College zijn dichtbij elkaar gelegen wat het makkelijk maakt om van elkaars ruimte gebruik te maken. Voor het Van Lodenstein College is geen leerlingenprognose beschikbaar en wordt hier vanwege eerder genoemde reden buiten beschouwing gelaten.
2.3.1 Gebruik ruimte voor kinderopvang en andere doeleinden In onderstaande tabellen zijn de scholen in Hoevelaken, Nijkerk en Nijkerkerveen opgenomen waar naast het onderwijs een andere gebruiker is in het gebouw. Voor zover een school beschikt over tijdelijke onderwijshuisvesting (in de vorm van noodunits), is die oppervlakte hier buiten beschouwing gelaten. In de tabellen is aangegeven van welke ruimte in het schoolgebouw gebruik wordt gemaakt, voor welk gebruik en om welke oppervlakte het gaat. In Hoevelaken wordt op alle scholen kinderopvang aangeboden in de vorm van een kinderdagverblijf, peuterspeelzaal en/of buitenschoolse opvang. Voornamelijk wordt er gebruik gemaakt van ruimte in het schoolgebouw dat onderdeel is van de onderwijscapaciteit. Scholen Hoevelaken
Onderwijscapaciteit (m² bvo)
Kindcentrum De Spreng
1.382
De Hoeve
1.921
Schimmelpenninck van der Oyeschool
1.042
't Blokhuus
1.669
Oppervlakte overig gebruik (m² bvo)
Gebruik ruimte onderwijs/overige ruimte
202 60
Kinderopvang (betreft de eigen ruimte) Onderwijsruimte (dubbel) door KDV/BSO
30 60 12 90 165
Onderwijsruimte (dubbel) door KDV/BSO Onderwijsruimte (enkel) door KDV/BSO Overige ruimte door KDV/BSO Onderwijsruimte (dubbel) door KDV/BSO Overige ruimte door KDV/BSO
n.b.
Onderwijsruimte (dubbel) door KDV/BSO
60
Onderwijsruimte (enkel) door KDV/BSO
Willem Farelschool 1.604 (incl. Ottersgat) Tabel 12 Medegebruik van scholen in Hoevelaken
In de school in Nijkerkerveen wordt kinderopvang aangeboden in de vorm van een kinderdagverblijf, peuterspeelzaal en/of buitenschoolse opvang. Ook maakt het Dorpshuis gebruik van de aanwezige ruimte buiten de onderwijscapaciteit. School Nijkerkerveen
Basisschool De Horizon
Onderwijscapaciteit (m² bvo)
Oppervlakte overig gebruik (m² bvo)
Gebruik ruimte onderwijs/overige ruimte
70 70 99
Onderwijsruimte (enkel) door KDV/PSZ/BSO Onderwijsruimte (enkel) door KDV/PSZ/BSO Overige ruimte door dorpshuis
1.324
Tabel 13 Medegebruik van school in Nijkerkerveen In Nijkerk wordt op de meeste scholen kinderopvang aangeboden in de vorm van een kinderdagverblijf, peuterspeelzaal en/of buitenschoolse opvang. Voornamelijk wordt er gebruik gemaakt van ruimte in het schoolgebouw dat onderdeel is van de onderwijscapaciteit. Ook zijn er verschillende (maatschappelijke) instanties, zoals het Dorpshuis en (sport-)verenigingen, die gebruik maken van de aanwezige ruimte buiten de onderwijscapaciteit.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Scholen Nijkerk
Onderwijscapaciteit (m² bvo)
Oppervlakte overig gebruik (m² bvo)
Gebruik ruimte onderwijs/overige ruimte
Daltonschool Corlaer
1.294
70
Onderwijsruimte (dubbel) door KDV/BSO
De Appelgaard
756
70
Onderwijsruimte (dubbel) door Dorpshuis
De Hoeksteen
1.872
70
Onderwijsruimte (enkel) door KDV/PSZ
De Open Kring
1.024
70 70
Onderwijsruimte (enkel) door KDV/BSO Onderwijsruimte (dubbel) door GroeiUniek
Het Baken
954
205
Overige ruimte door KDV/BSO
Ichtusschool
1.132
70
Onderwijsruimte (dubbel) door PSZ/BSO
KC De Koningslinde
1.432
87 197
Onderwijsruimte (dubbel) door KDV/BSO Onderwijsruimte (dubbel) door KDV/BSO
KC Holk Doornsteeg
1.362
288
Overige ruimte (enkel) door KDV/BSO
KC Holk Galjoen
1.941
-
KC Oranje Nassau
1.987 -
KC Prins Willem Alexander
1.400
Maranathaschool
1.648
Rehobothschool
2.128
n.t.b. 70 70 60 70
Onderwijsruimte (dubbel) door KDV/BSO Onderwijsruimte (dubbel) door diverse behandelaars Overige ruimte door Het Baken, (sport) verenigingen en fysiotherapeut Onderwijsruimte (enkel) door KDV/BSO/PSZ Onderwijsruimte (enkel) door KDV/BSO/PSZ Onderwijsruimte (enkel) door KDV/BSO Onderwijsruimte (enkel) door KDV/BSO
Tabel 14 Medegebruik van scholen in Nijkerk De capaciteit van de scholen en het medegebruik in de school is voor iedere school zichtbaar gemaakt in een grafiek. Deze grafiek is terug te vinden op de factsheet die voor ieder schoolgebouw is opgesteld.
2.4 Gebouwleeftijd Het scholenaanbod in de gemeente Nijkerk telt 25 schoolgebouwen. De gemeente Nijkerk schrijft de onderwijshuisvesting boekhoudkundig af in 40 jaar. Na een gebouwleeftijd van 40 jaar en ouder neemt de kans toe dat er sprake is van een dermate grote veroudering dat regulier onderhoud niet meer volstaat. In onderstaand overzicht is de leeftijdsopbouw van de portefeuille zichtbaar. De grafiek toont de leeftijd van de schoolgebouwen. Hiermee wordt bedoeld het aantal jaar sinds de bouw of laatste levensduurverlengende vernieuwbouw.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
60
Gebouwleeftijd 50
,
40 Reguliere afschrijvingsduur ,
30 20 10 0 Figuur 2 Gebouwleeftijd scholen in de gemeente Nijkerk Van de 25 gebouwen zijn er momenteel drie gebouwen die veertig jaar of langer geleden zijn gebouwd of voor het laatst vernieuwbouwd. De getoonde leeftijd betreft een indicatie voor de veroudering en staat van de portefeuille, het betreft uiteindelijk maatwerk per gebouw. Voor de drie oudste gebouwen wordt binnen de scope van dit IHP een huisvestingsmaatregel voorzien. Het gaat om de scholen met bijbehorend bouwjaar en huisvestingsmaatregel: ▪ ▪ ▪
’t Blokhuus (1971), vervangende nieuwbouw; KC Prins Willem Alexander (1974), vernieuwbouw; Ichtusschool (1990), levensduurverlengende renovatie.
Zie verder vanaf hoofdstuk 5 voor een beschrijving van de scholen en een toelichting op de huisvestingsmaatregelen.
2.5 Inzicht en beoordeling van de schoolgebouwen De schoolgebouwen in de gemeente Nijkerk zijn op basis van verschillende kenmerken in kaart gebracht. Aan de hand van een vragenlijst zijn de schoolbesturen gevraagd hun eigen gebouwen te beoordelen. Dit en de context vanuit het onderwijs, hebben zij toegelicht in een individueel interview. Voor elk schoolgebouw is een zogenaamde factsheet opgesteld, waardoor inzicht is verkregen in de staat van de gebouwen (nulmeting). Deze factsheets zijn als bijlage 2 toegevoegd aan dit IHP. De factsheets worden voorafgegaan door een leeswijzer waarop een beschrijving wordt gegeven van hoofdthema’s waarop schoolbesturen hun schoolgebouwen hebben beoordeeld.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
3. (Lange termijn) Visie en ambitie In dit hoofdstuk is de visie en ambitie op onderwijs- en opvanghuisvesting beschreven. Beide vormen het fundament voor het Integraal Huisvestingsplan Nijkerk. Deze is in gezamenlijkheid met schoolbesturen, gemeente en opvangorganisatie tot stand gekomen. De vraag die daarbij centraal staat is:
“Wat willen we de kinderen in de gemeente Nijkerk bieden?” Aan de hand van verschillende thema’s wordt in dit hoofdstuk antwoord gegeven op deze vraag.
3.1 Duurzaamheid Duurzaamheid is een belangrijk thema bij het realiseren van toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Met het Klimaatakkoord van Parijs (2015) en vanuit Europese regelgeving vraagt dit van maatschappelijk vastgoed en daarmee onderwijs, om een verantwoord gebruik van beschikbare energiebronnen. Op deze manier wordt de invloed van klimaatverandering op de mens en het milieu zoveel mogelijk beperkt. Het IHP zal fungeren als leidraad voor het implementeren van bewezen duurzame systemen en het volgen van technologische ontwikkelingen. Het doel is om duurzame onderwijsfaciliteiten te creëren die zowel ecologisch als economisch verantwoord zijn. Duurzaamheid is tegelijk ook een complex thema binnen het IHP vanwege verschillende overwegingen en uitdagingen: ▪
▪
▪
▪
BENG: Sinds 1 januari 2021 moeten de vergunningaanvragen voor alle nieuwbouw voldoen aan de eisen voor Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG). Deze bouwregels stellen eisen aan de maximale energiebehoefte, het fossiele energiegebruik en aan de opwek van hernieuwbare energie van gebouwen. Dit betekent dat bij nieuwe schoolgebouwen niet alleen rekening moet worden gehouden met een goede isolatie van de gebouwschil en energiezuinige installaties, maar ook met de toepassing van duurzame energie. Uiterlijk in 2050 moeten alle gebouwen in de EU emissievrij zijn. De herziening van de richtlijn energieprestatie van gebouwen, die onderdeel uitmaakt van het "Fit for 55"-pakket, moet helpen de gebouwen in de EU energie-efficiënter te maken. Volgens deze richtlijn moeten alle nieuwe overheidsgebouwen vanaf 2028 emissievrij zijn, voor álle nieuwe gebouwen geldt dit vanaf 2030. 1 Ook voor renovatieprojecten van bestaande gebouwen lijkt het die kant op te gaan waarvoor richtlijnen zijn vastgelegd in de renovatiestandaard. De renovatiestandaard is een vrijwillige richtlijn voor de energieprestatie van utiliteitsgebouwen. Om de klimaatdoelen te halen moeten gebouwen duurzamer worden. Na 2030 wordt er een verplichte eindnorm bepaald waaraan de energieprestaties van alle gebouwen moeten voldoen in 2050. Dit brengt extra eisen en uitdagingen met zich mee voor het behalen van duurzaamheidsdoelen.
Uit onderzoek en in de praktijk moet blijken wat de mogelijkheden zijn en welke mate van duurzaamheid bereikt kan worden. Eigen bijdrage: Duurzaamheidsinitiatieven vereisen vaak een initiële investering, waarvoor zowel gemeente als schoolbesturen niet aanvullend bekostigd worden. Dit kan een uitdaging zijn, vooral bij renovaties en nieuwbouwprojecten. Voor schoolbesturen betekenen duurzame installaties een reductie van de kosten voor gasverbruik maar een verhoging van de kosten voor elektraverbruik en onderhoud. Hiermee staat een bijdrage vanuit schoolbesturen onder druk. Netcongestie: Netcongestie kan duurzaamheidsinitiatieven belemmeren, aangezien het de aansluiting op hernieuwbare energiebronnen kan vertragen. Dit is relevant voor alle gemeenten in de provincie Gelderland, ook in de gemeente Nijkerk is netcongestie een probleem. De gemeente volgt hierin de actualiteit en landelijke ontwikkelingen. Voor renovatie kan dat betekenen dat een aanwezige gasaansluiting wellicht langer noodzakelijk is als dat past binnen de wet- en regelgeving. Voor vervangende nieuwbouw is een gasaansluiting niet mogelijk en moet gekeken worden naar andere (tussen)oplossingen die realisatie van projecten mogelijk maken.
1 https://www.consilium.europa.eu/nl/infographics/fit-for-55-making-buildings-in-the-eu-greener/, 8 februari 2024
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
▪
Andere energiebronnen: Sommige projecten, zoals Rehoboth, kiezen ervoor om bij het overgaan naar gasloos, de aanwezige gasleidingen te laten liggen en de mogelijkheid open te houden om in de toekomst waterstof te gebruiken als energiebron.
In deze visie voor duurzaamheid is het van belang om rekening te houden met deze uitdagingen en de benadering flexibel te houden, zodat duurzaamheidsdoelen kunnen worden nagestreefd binnen de beschikbare mogelijkheden en middelen. Het is van belang om in te spelen op mogelijk nieuwe wetgeving waarin renovatie als voorziening wordt opgenomen, veranderende technologieën en regelgeving om de duurzame ontwikkeling van onderwijsfaciliteiten in de gemeente Nijkerk te bevorderen. Ambitie: Duurzaamheid integreren bij toekomstige projecten voor nieuwbouw, vernieuwbouw én levensduur verlengende renovatie: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Bijna energieneutraal bouwen is de ambitie én er wordt gestreefd naar Frisse Scholen klasse B; Bewustwording bij leerlingen (in curriculum opnemen); Materiaalkeuze; Flexibele bouw/constructie; Gasloos (in elk geval bij nieuwbouw; bij renovatie nader te onderzoeken).
Hiervoor is adequate financiering nodig en ook het creatief inzetten van de beschikbare budgetten. Dit betekent een hogere investering vanuit de gemeente dan de normvergoeding volgens de VNG op basis van de gemeentelijke ambities voor duurzaamheid, maar ook kijken wat het schoolbestuur zelf kan bijdragen (in verband met energiebesparing) en welke subsidies mogelijk zijn. De gemeente Nijkerk kent momenteel al een extra budget toe van 15% boven op de VNG-normbedragen voor de BENG-eis, waarvan het voorstel is om dit te handhaven. Het delen van ‘good practices’, zodat niet ieder schoolbestuur het wiel opnieuw hoeft uit te vinden. Dit kan geld en tijd besparen en meer verdieping geven. Vorenstaande is werkelijkheid in de gemeente Nijkerk en wat bij de uitvoering van projecten al als zodanig door gemeente en schoolbesturen wordt uitgevoerd. Klimaatbestendig en biodiversiteit Om in de toekomst een veilig en leefbaar Nijkerk te behouden wordt er gewerkt aan volledige klimaatbestendigheid en veel meer biodiversiteit. Door klimaatverandering is er steeds meer sprake van extreme buien en lange perioden van droogte en hitte in de bebouwde omgeving. Klimaatadaptatie is een instrument waarbij de samenleving zich aanpast aan het veranderende klimaat, waardoor klimaatbestendigheid ontstaat. Het onderwerp klimaatadaptatie raakt aan verschillende andere (beleids-) velden.
Belangrijke relaties zijn er onder andere met groenvoorziening, gebruik en inrichting van de openbare ruimte, bebouwing, (regen)wateroverlast en droogte. Voor de schoolomgeving is het van belang om te anticiperen op meer groen (daar waar mogelijk met biodiversiteit) en het verminderen van bestaande verharding en/of het tegengaan van nieuwe verharding. Voorbeelden zijn het vergroenen van het schoolplein en/of de daken. Voor schoolpleinen geldt dat waar mogelijk ook gekeken wordt naar slimme combinaties tussen schoolpleinen en openbare speelplaatsen (en andersom). Dit is onder andere afhankelijk van de aanwezige speelvoorzieningen in de wijk. Schoolpleinen: Traditioneel werden schoolpleinen ingericht met stoeptegels, een zandbak en enkele speeltoestellen. De moderne trend is echter om een natuurlijke speelomgeving te creëren, met aandacht voor duurzaamheid, zoals regenwateropvang en groenvoorzieningen. Dergelijke pleinen hebben ook de potentie om interessant te zijn voor buurtbewoners, zodat hun kinderen er na schooltijd kunnen spelen. Een openbaar toegankelijk schoolplein betekent dat de buurt gebruik kan maken van het plein na schooluren. Dit resulteert in meer sociale controle en versterkt de band met de buurt, waarbij de buurtkinderen zich betrokken voelen bij "hun" plein.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Het realiseren van een openbaar toegankelijk schoolplein is mogelijk, maar het vereist enkele overwegingen en beslissingen: ▪ ▪
▪ ▪
▪ ▪ ▪
Duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden, inclusief juridische aansprakelijkheid buiten schooluren. Het instellen van regels om overlast te minimaliseren, bijvoorbeeld door middel van borden die aangeven dat spelen alleen is toegestaan tot 13 jaar en tot 21:00 uur, met de mogelijkheid van handhaving door de politie. Regelmatig onderhoud van het schoolplein, mogelijk met de hulp van ouders en bijvoorbeeld stages voortgezet onderwijs. Voor het borgen van het basisonderhoud aan het openbaar toegankelijk schoolplein, maken gemeente en schoolbesturen afspraken met elkaar over de verdeling van taken, verantwoordelijkheden en de onderhoudskosten. De gemaakte afspraken leggen zij vast in een overeenkomst. Het verkennen van mogelijkheden om aangrenzende openbare ruimten naast het schoolplein te benutten. Het hanteren van een flexibele aanpak door de gemeente met betrekking tot reiniging en groenonderhoud. Regelmatige keuringen van de speeltoestellen om de veiligheid te waarborgen.
Op deze manier kan een openbaar toegankelijk schoolplein niet alleen een waardevolle speelplek zijn, maar ook bijdragen aan een sterkere gemeenschap en duurzaamheid.
3.2 Doorgaande leerlijn De doorlopende ontwikkellijn van opvang en primair onderwijs, kan ook worden doorgetrokken naar het voortgezet onderwijs en verder om een ontwikkellijn van 0-21 jaar te creëren. Idealiter een opstap naar een leven lang leren en ontwikkelen. De doorgaande ontwikkellijn is een speerpunt binnen de Lokaal Educatieve Agenda2 (LEA). De eerste stap in dit proces ligt bij voor- en vroegschoolse educatie (VVE) en de aansluiting van kinderopvang bij het primair onderwijs. Inzetten op kindcentra helpt met dit te bevorderen. Daarbij ligt de ambitie om te ontschotten binnen elke vorm van het onderwijs. De focus bij de transitie van primair naar het voortgezet onderwijs en voortgezet onderwijs naar het vervolgonderwijs ligt bij een warme overdracht. Daarnaast ligt bij het voortgezet onderwijs de aandacht op het leren van vaardigheden en competenties die nodig zijn in het vervolgonderwijs en in de samenleving. Dit kan ook worden vormgegeven in samenwerking met het vervolgonderwijs en het bedrijfsleven, zoals het aanbieden van gastlessen. Samenwerking tussen scholen, verenigingen en andere lokale partners staat centraal in het toekomstige onderwijsaanbod. Gemeente, schoolbesturen en opvangorganisaties streven naar een netwerkstructuur waarin kennisuitwisseling en samenwerking tussen scholen wordt aangemoedigd.
Dit stelt de partners gezamenlijk is staat om een breder onderwijs- en opvangaanbod te creëren en te profiteren van elkaars expertise, met behoud van ieders unieke identiteit.
3.3 Sociaal domein Onderwijs is niet geïsoleerd van de samenleving, het is een van de voorzieningen die door kinderen wordt gebruikt. Gemeente, schoolbesturen en opvangorganisaties blijven samenwerken met het sociaal domein om ervoor te zorgen dat kinderen en gezinnen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Dit omvat het aanbieden van sociale en psychologische ondersteuning binnen de schoolomgeving en het bevorderen van een positieve en inclusieve schoolcultuur.
2 De LEA is een overlegplatform van gemeente, schoolbesturen en organisaties voor kinderopvang/peuteropvang.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Een voorziening staat in een wijk en/of maatschappelijke vlek en biedt een aanbod dat op maat gemaakt is voor deze wijk. Ambitie ▪ ▪
Bij projecten onderzoeken hoe het project een kans kan zijn in de wijk waar deze gerealiseerd wordt. Bij leegstand in schoolgebouwen actief op zoek gaan naar functies binnen het sociaal domein die een meerwaarde kunnen vormen voor het onderwijs, de opvang en/of de wijk.
3.4 Wettelijk kader De gemeente Nijkerk heeft wettelijke taken waaraan zij moet voldoen. De gemeente is verantwoordelijk voor het voorzien in huisvesting van scholen in de vorm van (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding. Dit doet zij vanuit haar zorgplicht. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het onderhoud, de exploitatie en aanpassingen van de schoolgebouwen. Deze verantwoordelijkheden zijn geborgd in de wetten en de verordening onderwijshuisvesting. Het is echter van belang om te benadrukken dat de beschikbaarheid van financiële middelen en de ontwikkeling van de rente aanzienlijke invloed hebben op de financiële situatie van de gemeente. De gemeente Nijkerk streeft er te allen tijde naar om met de beschikbare middelen het juiste te doen voor haar inwoners en in het belang van de gemeente. Dit houdt in dat de gemeente rekening houdt met financiële overwegingen en de mogelijkheid om aan haar wettelijke taken te voldoen, met inachtneming van de beschikbare financiële middelen en eventuele schommelingen in de rente. In onderstaande figuur zijn de taken en verantwoordelijkheden van gemeente en schoolbestuur visueel weergegeven.
Figuur 3: overzicht wettelijke taken gemeente en schoolbestuur
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
Er is op dit moment wetgeving in ontwikkeling rond onderwijshuisvesting. Het wetsvoorstel bestaat uit verschillende onderdelen: ▪ ▪ ▪ ▪
Een verplichting voor het vaststellen van een IHP voor gemeenten en meerjarenonderhoudsplannen (MJOP) voor schoolbesturen; Vernieuwbouw (ook bekend als renovatie) wordt een voorziening in de onderwijshuisvesting waarvoor de gemeente verantwoordelijk is; 3 Het investeringsverbod in het primair onderwijs wordt opgeheven; Een zorgplicht voor het schoolbestuur voor een gezond binnenklimaat.
Daarnaast heeft de gemeente geen verantwoordelijkheid in de huisvesting voor kinderopvang. Ze kan hierin wel overwegen om daar desgevraagd in te voorzien. Ze heeft wel een wettelijke taak om te voorzien in kindplaatsen voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Wettelijk kader: Het wettelijk kader is niet als zodanig opgenomen en uitgewerkt in het bestaande IHP. Ons advies is om nu nog niet toe te werken naar vastgestelde actuele meerjarenonderhoudsplannen zoals in de wetgeving in ontwikkeling staat. Als de wetgeving wordt vastgesteld, kan dit meegenomen worden bij de eerstvolgende actualisatie van het IHP Nijkerk. Dit geldt ook voor andere nieuwe wet- en regelgeving.
3.5 Aanbod per wijk/kern en in netwerkstructuur De gemeente Nijkerk bestaat uit de kernen Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken en de buurtschappen Appel, Driedorp en Holkerveen. De ambitie is om aan ieder kind kwalitatief hoogstaand onderwijs en opvang nabij aan te bieden. Momenteel zijn in iedere kern onderwijs- en opvangvoorzieningen aanwezig. Een passende organisatievorm, goede ketensamenwerking (onderwijs, opvang en zorg en welzijn), ouderbetrokkenheid en lokale betrokkenheid zijn voorwaarden om kwalitatief hoogstaand onderwijs en opvang in iedere kern aan te bieden en te kunnen blijven bieden. Vanuit schoolbesturen en opvangorganisaties staat de kwaliteit en continuïteit van het aanbod voorop en vanuit de gemeente het borgen van een voorziening in elke kern. Beide zijn nevengeschikt aan elkaar en vragen telkens om een zorgvuldige afweging. Naast een aanbod per wijk of kern en een goede spreiding speelt een divers aanbod van onderwijsdenominaties en onderwijsconcepten ook een rol. Gemeente en schoolbesturen streven naar het in stand houden en het versterken van onderwijsdiversiteit ten behoeve van keuzemogelijkheid voor ouders en voor kinderen de mogelijkheid tot verschillende ontwikkelroutes. Een goede spreiding van voorzieningen is van belang om de bereikbaarheid, de toegankelijkheid en de kwaliteit van onderwijsvoorzieningen te borgen.
Binnen het IHP wordt gedacht in clusters of spreidingsgebieden waardoor een logische indeling bestaat van de gebieden in de gemeente Nijkerk op basis waarvan keuzes gemaakt worden over het behouden of het afstoten van gebouwen en over investeringen in nieuwbouw, vernieuwbouw of aanpassing van onderwijsvoorzieningen. Voor het definiëren van deze clusters of spreidingsgebieden gelden de volgende voorwaarden: ▪
▪
De nabijheid van onderwijsvoorzieningen is van belang voor een goede en verkeersveilige bereikbaarheid voor kinderen en ouders. Hierbij worden onveilige verkeerssituaties of verkeersmatige obstakels zo veel mogelijk vermeden; Voor de functie als voorziening voor de wijk is nabijheid van belang en daarom worden de omvangen van de spreidingsgebieden met het vaststellen van het IHP bepaald;
3 Een gebouw dat door verbouwing als nieuw vervaardigd onroerend goed is aan te merken.
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
▪
Voor sommige voorzieningen is sprake van een gemeentebreed of regionaal karakter waar rekening mee wordt gehouden.
Netwerkstructuur/maatschappelijke vlekken Binnen het IHP en de spreidingsgebieden wordt (waar nodig) gedacht in een netwerkstructuur. Dit denken en werken in een netwerkstructuur biedt kansen om de gemeente te voorzien van een breder onderwijs- en opvangaanbod, bijvoorbeeld vanuit passend onderwijs en verdere profilering. Het kan ook een modus zijn om voorzieningen in stand te houden door te denken in een kernvoorziening en satellietvoorziening(en), of in zogenaamde maatschappelijke vlekken. De volgende maatschappelijke vlekken worden in het IHP gebruikt: ▪ ▪ ▪
▪
Hoevelaken Nijkerkerveen Nijkerk ─ Corlaer ─ Paasbos ─ Centrum ─ Noord Buurtschap Appel
Een manier om de netwerkstructuur vorm te geven, kan zijn door te werken met gespecialiseerde kernvoorzieningen. Deze kernvoorziening is als een netwerk verbonden met andere voorzieningen zodat kennisuitwisseling en coaching kan plaatsvinden. De kinderen/leerlingen van de niet-kernvoorzieningen gaan op bepaalde momenten naar de kernvoorziening voor expertise of de expertise van de kernvoorziening komt naar de kinderen toe. Hierbij werken de voorzieningen samen waar dat past en wenselijk is, met behoud van ieders eigenheid, zodat samen meerwaarde kan worden geleverd. Het opzetten en uitvoeren van deze structuur is een organisatorisch vraagstuk, waarbij huisvesting een essentiële rol vervult om dit goed te faciliteren. Ook bestaan kansen door met lokale inzet positieve bezigheden voor kinderen te ontwikkelen (zoals muziekonderwijs of ondersteuning bij techniekonderwijs). De netwerkstructuur biedt ook de kans om vernieuwingen op pedagogisch en didactisch vlak te organiseren en door te voeren. Het opzetten en organiseren van een netwerkstructuur gaan de kindpartners (onderwijs en opvang) verder met elkaar onderzoeken. Daarbij is aandacht voor onderwijs en opvang, maar ook het betrekken van expertise uit zorg (bijvoorbeeld jeugd- en gezinswerk). Zo kan ook een speciale vorm van opvang op maat ontstaan als een kind daar behoefte aan heeft.
Het uitgangspunt is dat elk kindernetwerk de basisondersteuning op orde heeft. Een profilering biedt extra mogelijkheden en legt accenten/geeft kleur passend binnen de mogelijkheden en behoeften van de locatie, waarbij bijvoorbeeld ook gedacht kan worden aan lichte of zwaardere ondersteuning vanuit passend onderwijs. De uitwerking hiervan is een taak voor onderwijs en opvang.
3.6 Kindcentra De schoolbesturen, opvangorganisaties en de gemeente hebben het streven om een bereikbaar aanbod van kindvoorzieningen te realiseren in kindcentra. “Een kindcentrum (KC) is een netwerk om het kind heen met als doel dat er een integraal aanbod is voor kinderen van 0-12 jaar, waar kinderopvang, basisonderwijs en buitenschoolse opvang worden gecombineerd. Dit hoeft niet persé in één gebouw, het kan ook in een netwerk worden aangeboden, waar de voorzieningen in elkaars nabijheid aanwezig zijn, maar dit vraagt wel duidelijke structurele en inhoudelijke samenwerking. Alle ontwikkelingsterreinen van kinderen komen aan bod. Een KC biedt een gevarieerd totaalpakket op het gebied van educatie, opvang, ontwikkeling, zorg, welzijn en vrije tijd. Dit totaalpakket is niet verdeeld op basis van een institutionele en/of organisatorische verdeling. Het komt er op neer dat onderwijs, opvang, welzijn en zorg in een KC gelijkwaardige partners zijn, die gezamenlijk een aanbod aan diensten bieden binnen een
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl
pedagogisch kader. Een KC biedt alle kinderen een dagprogramma voor zo lang als zij willen deelnemen, met minimale en maximale uren maar met een ruim openingsregime.” In kindcentra ontmoeten ouders, buurt, onderwijs, kinderopvang, sport, cultuur, welzijn en zorg elkaar en ontstaat er een community. Samen vormen zij een netwerk rondom kinderen en werken samen aan een omgeving die rijk en veilig is waardoor kinderen hun talenten kunnen ontwikkelen en zich optimaal kunnen ontplooien. Zo groeien zij uit tot veerkrachtige, weerbare burgers. De kindcentra zijn daarmee ook een laagdrempelig ontmoetingspunt, in ieder geval voor kinderen en hun (jonge) opvoeders. Juist deze ontmoetingsfunctie kan ook bijdragen aan cohesie in de wijk of kern waar het kind opgroeit. In een kindcentrum werken onderwijs en opvang samen aan een doorlopende lijn vanuit een gedeeld pedagogisch en didactisch concept. Nauwe samenwerking, gelijkwaardigheid als kindpartner (binnen de gestelde kaders) en vertrouwen tussen de betrokken partners is essentieel om de continuïteit in de samenwerking te waarborgen. De schoolbesturen en kinderopvangorganisaties maken afspraken over de gewenste samenwerking en leggen dit vast. Een gezamenlijke koers kan niet slagen wanneer draagvlak bij een van de partners ontbreekt (het initiatief moet vanuit onderwijs en opvang komen).
Dit kan in één gebouw of bij elkaar in de directe omgeving. Bovendien krijgt de kwaliteit van scholen een impuls. Het kindcentrum heeft de mogelijkheid accenten te leggen die passen bij de ontwikkelbehoefte van het individuele kind. De maatschappelijke opbrengsten daarvan dragen op de lange termijn bij aan maatschappelijke vraagstukken zoals participatiebevordering, gezondheidsontwikkeling en gelijke kansen rondom taalontwikkeling. Daarnaast is binnen een kindcentrum ook aandacht voor samenwerking met ouders om zo een sluitend netwerk rondom kinderen te maken ter ondersteuning van hun ontwikkeling. Hiermee kan het ook een maatschappelijke voorziening worden met een spilfunctie. (I)KC-ontwikkeling en financiële investering De gemeente Nijkerk onthoudt zich van investeringen in kinderopvang, gebaseerd op de overwegingen zoals uiteengezet in de Nota Maatschappelijk Vastgoed en het Didam Arrest. Schoolbesturen hebben autonomie om zelf te investeren in aanvullende faciliteiten voor kinderopvang en daarover afspraken te maken met kinderopvangorganisaties en maatschappelijke partners. De gemeente biedt geen financiële ondersteuning in de huisvesting voor de ontwikkeling van scholen naar kindcentra. De gemeente heeft oog voor het realiseren van voldoende plaatsen voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE) vanuit haar taakopvatting.
Hierbij heeft zij ook, samen met schoolbesturen en opvangorganisaties, oog voor het faciliteren van kindplaatsen binnen gedefinieerde maatschappelijke vlekken. De gemeente, schoolbesturen en opvangorganisatie maken nog nadere afspraken over deze netwerkgedachte binnen maatschappelijke vlekken en het aantal VVE-kindplaatsen en huisvesting daarvan. Zeggenschap bij ruimteoverschot De gemeente handhaaft het bestaande vorderingsrecht om ongebruikte ruimte binnen maatschappelijke vlekken te benutten, bijvoorbeeld door andere scholen. De toewijzing van deze ruimtes gebeurt in nauw overleg met de schoolbesturen. In bestaande situaties waar kinderopvang gebruikmaakt van (leegstaande) ruimten in een onderwijsvoorziening, wordt gelijkwaardigheid in huisvesting nagestreefd. Dit houdt in dat bij groei van het onderwijs de kinderopvang in principe niet wijkt. Echter, het is mogelijk dat de gemeente de ruimten vordert ten behoeve van het onderwijs. In die gevallen zal hierover overleg plaatsvinden tussen gemeente, schoolbestuur en opvangorganisatie.
3.7 Passend en inclusiever onderwijs Het VN-verdrag over de Rechten van Personen met een Handicap is in juli 2016 in werking getreden. Landen moeten zorgdragen voor een inclusievere samenleving, waartoe ook inclusief onderwijs behoort. Schoolbesturen, opvangorganisaties en gemeente onderschrijven het belang van het aanbieden van passende en inclusieve opvang en onderwijs. Kansengelijkheid en het recht op kwalitatief goed onderwijs en
2220445/20240307BN01 | www.icsadviseurs.nl