2023-075 Bijlage 3 - Bijlage 15 Toelichting Activiteitenplan Doornsteeg fase 3
Tekst van het document
4.6
Effectbeoordeling haas
Bij ontwikkeling van de woonwijk gaat functioneel leefgebied van minstens 20-25 aantal hazen verloren. Tijdens de uitvoeringsfase kan geluid of aanwezigheid van mensen en materieel leiden tot vluchtreacties van hazen. Het plangebied is grotendeels ingesloten door woonwijken en de A28. Hazen kunnen de snelweg op rennen of in woonwijken terecht komen en daar verdwalen of door toedoen van verkeer, katten of honden komen te overlijden. Het functioneel leefgebied van haas gaat grotendeels verloren door de ontwikkeling. In de beekzone is op lange termijn nog ruimte voor een kleine hazenpopulatie. De insluiting tussen woonwijken en de snelweg bemoeilijkt de naleving van de zorgplicht. In voorliggende activiteitenplan worden drie opties voorgelegd aan provincie Gelderland, waaronder het plaatsen van mitigerende maatregelen (zoals schermen) om te voorkomen dat hazen de snelweg of woonwijken in rennen, afvangst van de hazen 31
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
of afschot van de hazen (zie H5). Verder worden ter naleving van de zorgplicht algemene voorzorgsmaatregelen getroffen, zoals één richting op werken en buiten de kwetsbare periode werken (H5). De precieze invulling hiervan hangt samen met de gekozen optie.
32
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
5 Mitigatieplan In dit hoofdstuk is per soort beknopt beschreven welke maatregelen worden genomen om negatieve effecten te mitigeren die de voorgenomen ontwikkeling tot gevolg heeft. 5.1 Maatregelen steenuil Ter verbetering van het leefgebied van de steenuil worden de volgende alternatieve nest- en rustvoorzieningen geplaatst en worden maatregelen genomen om de kwaliteit van het foerageergebied te verbeteren. Aanbieden alternatieve voorzieningen Er worden 5 permanente zit-/uitkijkposten geplaatst in de vorm van houten paaltjes (1 tot 1,5 meter hoogte) en 2 hoge zit posten (circa 4 m hoog) verspreid door de beekzone. Deze maatregel is onderdeel van de verleende ontheffing voor Bunschoterweg en is in voorliggende activiteitenplan niet van toepassing (ontheffing Bunschoterweg, januari 2023). Er worden 7 nestkasten in de omgeving van de originele verblijfplaats geplaatst. De lokale uilenwerkgroep heeft een geschikt alternatief territorium gevonden aan de andere kant van de snelweg (Olevoortseweg 39a) en hier 1 kast opgehangen (figuur 5.1). Zie voor toelichting op de geschiktheid van dit gebied bijlage 2. In het kader van de ontheffing voor Bunschoterweg worden 3 kasten opgehangen in dichtbijgelegen bomenrijen ((ontheffing Bunschoterweg, januari 2023). In kader van het voorliggende activiteitenplan worden nog 4 permanente nestkasten opgehangen in de beekzone (zie fig. 5.3).
Geschikt locaties hiervan zijn gevonden, vastgelegd in een ecologische legger en zijn/worden verwerkt in het uiteindelijke ontwerp (Heijmans, 2022). De uilenkasten worden geplaatst onder begeleiding van een deskundig ecoloog. Voor onderhoud van de kasten wordt er in samenwerking met de lokale uilenwerkgroep een onderhoudsplan opgesteld.
Figuur 5.1. Zone waarin door de lokale uilenwerkgroep 1 steenuilkast is geplaatst (geel) ten opzichte van huidige nestplaats (rode cirkel).
33
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Bunschoterweg (bouwweg)
Doornsteeg
Figuur 5.2. Grove schets van het alternatieve leefgebied (gele arcering) binnen het plangebied. De rode stip geeft de locatie van de oorspronkelijke 2 roestplaatsen en 1 nestplaats weer. Met witte stippen zijn de locaties weergegeven waar i.k.v. de ontheffing Bunschoterweg steenuilkasten worden opgehangen. De blauwe stippen geven de beoogde locaties voor 4 nieuwe uilenkasten weer, welke onderdeel zijn van voorliggende activiteitenplan. Maatregelen ten behoeve van het verbeteren van de kwaliteit van het foerageergebied Om het leefgebied van de steenuil te mitigeren worden de zone rondom de volkstuin en het westelijke gedeelte van de beekzone vooruitlopend op de ontwikkeling heringericht. Dit betreft het gebied ten westen van de Bunschoterweg (zie fig. 5.2 en planning en fasering). De beekzone aan de andere kant van de Doornsteeg is al heringericht conform de ecologische legger (Heijmans, 2022) en is te zijner tijd bruikbaar voor steenuil. Het deel van de beekzone ingesloten tussen de Bunschoterweg en de Doornsteeg wordt als laatste gerealiseerd (zie planning en fasering). Steenuil gebruikt de beekzone momenteel hoogstens sporadisch als uitwijkgebied. Na herinrichting van de beekzone wordt dit optimaal leefgebied. Bij herinrichting van de beekzone en de zone rondom de volkstuinen wordt rekening gehouden met de eisen die steenuil stelt aan zijn leefgebied.
De zones krijgen een kleinschalig karakter met veel afwisseling tussen kruidenrijk grasland, hagen, fruitbomen, struweel, takkenrillen/hopen en ruigtes. Langs de oever van de beek worden knotbomen, zoals schietwilgen of zwarte elzen geplant. Een mix van verschillende fruit- en notenbomen wordt aangeplant, waaronder appelbomen, peren-, pruimen-, kersen- of notenbomen. Daarnaast worden ondieptes en/of poelen in de beekzone gerealiseerd, ter verbetering van foerageermogelijkheden. Ook wordt gegarandeerd dat de vegetatie laag blijft, door reguliere maaiwerkzaamheden. Door de herinrichting van deze zone wordt ongeveer 8 ha aan functioneel leefgebied met een hoge kwaliteit gerealiseerd. In combinatie met het geschikte territorium aan de overkant van de A28 en daar aanwezig foerageergebied, wordt verlies van het kerngebied en delen van het uitwijkgebied ruimschoots gecompenseerd. Planning maatregelen In de planning wordt uitgegaan van de sloop van de opstallen op het perceel van Bunschoterweg 29 in 2027/2028 en ontwikkeling van deel 3 van de woonwijk op het perceel van Bunschoterweg in 2028. In 2024 is het westelijke deel van de beekzone reeds heringericht. De alternatieve steenuilkasten worden 3 maanden voor de start van de werkzaamheden gerealiseerd, bij voorkeur in september-december zodat de steenuilen voldoende tijd hebben om de voorzieningen te verkennen.
Het middelste deel van de beekzone wordt in 2028 ingericht, maar wordt tot die tijd regelmatig gemaaid om het geschikt te houden voor steenuil. 34
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Aangepaste werkwijze In het plangebied dienen alle werkzaamheden binnen 50 m van een steenuilennest plaats te vinden buiten de kwetsbare broedperiode van 1 februari tot 1 augustus. Alle werkzaamheden binnen 100m van een steenuilenkast dienen altijd plaats te vinden onder begeleiding van een ecologisch deskundige. De exacte locaties van de steenuilenkasten worden in het ecologisch werkprotocol vastgelegd. De verblijfplaatsen die door de werkzaamheden worden aangetast, worden voor het broedseizoen ongeschikt gemaakt. Dit gebeurt voor de start van de werkzaamheden en na het tijdig realiseren van vervangende nest- en rustgelegenheid. Onder begeleiding van een ter zake deskundige worden op maat maatregelen getroffen om de verblijfplaatsen ontoegankelijk te maken. Dit kan bijvoorbeeld door de toegang tot de nestplaats dicht te maken met doek.
5.2 Maatregelen huismus Aanbieden alternatieve voorzieningen Ter vervanging van de 14 broedplaatsen die verloren gaan met de werkzaamheden worden binnen 200m van Doornsteeg 6 en 8 zowel tijdelijke als permanente vervangende nestplaatsen aangeboden. Ten minste 3 maanden voor de start van de werkzaamheden worden tijdelijke nestplaatsen gerealiseerd, om de dieren te laten wennen aan de nieuwe voorzieningen. De aannemer plaatst onder begeleiding van een deskundig ecoloog twee huismustillen (figuur 5.4), die elk nestgelegenheid bieden aan 18 broedparen. Deze worden geplaatst binnen een straal van 200m van de oorspronkelijke nestplaatsen, binnen een zone met een groene bestemming en buiten de invloedsfeer van de werkzaamheden. Meest geschikt hiervoor is de tuin van Doornsteeg 6, aangezien deze grotendeels behouden blijft en geschikt huismushabitat biedt. Het terrein van de scouting is qua ligging geschikt voor de tweede huismustil. Hier is realisatie van huismushabitat van belang, wat onder het volgende kopje wordt toegelicht. Ook worden 18 tijdelijke nestkasten geplaatst aan de opstallen van Doornsteeg 6 die niet gesloopt worden en aan het scoutinggebouw ten westen van het plangebied (figuur 5.3). Deze tijdelijke voorzieningen blijven in ieder geval behouden tot 1 jaar na realisatie van de permanente voorzieningen.
Als duurzame vervanging van de nestlocaties die verloren gaan, worden in de nieuwe bebouwing 40 permanente nestplaatsen gerealiseerd in de vorm van vaste nestkasten, nestpannen of geheel toegankelijke dakranden. Dit zodat er ruimte is voor groei van de populatie. Exacte locaties/ontwerp van deze permanente voorzieningen zijn bepaald in overleg met een deskundig ecoloog en vastgelegd in het stedenbouwkundig ontwerp. Zie bijlage 3 voor de ecologische legger waarin de voorlopige locaties van de permanente voorzieningen wordt weergegeven (Heijmans, 2022). Bij plaatsing van de voorzieningen worden standaard de maatregelen uit het kennisdocument Huismus (2023) gevolgd. Deze worden opgenomen in het EWP. Op het perceel van Bunschoterweg gaan 12 huismusnesten verloren. De eigenaar van dit perceel wordt verantwoordelijk gehouden voor het plaatsen van voldoende compenserende voorzieningen in de vorm van huismustillen en huismuskasten in de directe omgeving en het behouden of realiseren van geschikt leefgebied. De gemeente Nijkerk legt de afspraken hierover contractueel vast met de eigenaar. In totaal moeten tenminste 24 alternatieve nestplaatsen in een functionele omgeving aanwezig zijn. Huismussen houden van een omgeving met bebouwing, voldoende schuilgelegenheid en variatie in groenstructuren (open/dicht).
Op Doornsteeg 6 blijft dit grotendeels behouden maar moet geschiktheid voor huismus worden verzekerd door realisatie van aanvullende elementen. Op het terrein van de scouting moet nieuw functioneel leefgebied worden gerealiseerd. Op het perceel van Bunschoterweg moeten groenelementen worden behouden of worden gerealiseerd. Hierna worden maatregelen benoemd om geschikt leefgebied in de omgeving te verzekeren.
35
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Figuur 5.3. Beoogde locaties voor alternatieve tijdelijke nestlocaties aan Doornsteeg 6 en het scoutinggebouw (witte cirkels) en de huismustillen (gele stippen) ten opzichte van huidige nestplaatsen (rode cirkels).
Figuur 5.4. Huismussentil met meerdere nestlocaties. Maatregelen ten behoeve van het behoud van geschikt leefgebied Bij zowel de tijdelijke als de permanente voorzieningen wordt geschikt leefgebied in de directe nabijheid van de nestplaatsen gewaarborgd. Bij de tijdelijke voorzieningen wordt in de nabijheid van de nestplaatsen (<10 meter) opgaande groenstructuren aan groen (2 tot 5 meter) behouden en ontwikkeld om te zorgen voor voldoende dekking in de buurt van de nestplaatsen. Ter hoogte van Doornsteeg 6 betekent dit dat aanvullende opgaande groenstructuren worden gerealiseerd op het terrein, waarmee om verstoring te voorkomen de slooplocatie zoveel mogelijk wordt afgesloten van de te behouden opstallen. Geschikte struiken zijn bijvoorbeeld meidoorn of vuurdoorn, klimplanten als klimop, wingerd en beukhagen en andere altijdgroene, dichte struiken. Ter hoogte van het terrein van de scouting wordt zowel in de omgeving van de tijdelijke nestkasten aan het gebouw als van de huismustil functioneel leefgebied voor huismus ingericht. Hiervoor is het volgende vereist (Kennisdocument Huismus, 2023):
36
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
-
-
-
-
Behoud of verkrijgen van voldoende dekkingsmogelijkheden: in de huidige staat is op het terrein van de scouting, ten zuiden, aan de westkant van de moestuinen en in de omheining van moestuinen, begroeiing aanwezig in de vorm van struweel en dicht struikgewas. Ook staan op het terrein van de scouting enkele jonge bomen. Het struweel op het terrein van de scouting is open qua structuur. Het betreft echter een relatief nieuwe locatie van de scouting, en op den duur zal de vegetatie verdichten. Daarnaast moet nieuwe vegetatie worden aangeplant in de omgeving van de voorzieningen. Aanplant van doornige struiken als meidoorn, groenblijvende heesters en beukenhagen vindt plaats in de beekzone. Behoud of ontwikkeling van slaapgelegenheden: hiervoor worden groenblijvende heesters (bijv. liguster, hulst) of coniferen van ca. 2 meter aangeplant (bijv. taxus) in de beekzone binnen 100 meter van de nestplaatsen. Behoud of ontwikkeling van voldoende plekken waar gefoerageerd kan worden: hiervoor wordt binnen de westelijke 50m van de beekzone het grasland extensief beheerd (1x per jaar maaien). Maaien vindt niet in het najaar plaats. Behoud van voldoende drinkwater: dit is aanwezig in de vorm van sloten en de beek. Behoud van voldoende mogelijkheden voor nemen van stofbaden: dit is aanwezig op het terrein van de scouting.
Figuur 5.5. Beoogde locaties voor alternatieve tijdelijke nestlocaties aan het scoutinggebouw (witte stippen) en de huismustil (gele stip). Daarnaast weergave van in de huidige staat aanwezig huismushabitat (blauw: open struweel met jonge bomen, geel: dicht struikgewas van 1m-3m hoogte). In de nabijheid van de permanente alternatieve verblijfplaatsen moet ook alternatief leefgebied gerealiseerd worden. In de directe nabijheid van de nestplaatsen (<10 meter) dient opgaand groen (2 tot 5 meter) aanwezig te zijn om te zorgen voor voldoende dekking in de buurt van de nestplaatsen. Ook dienen in de nabijheid (<50 meter) van de nestplaatsen kwetter- en slaapplekken gerealiseerd te worden in de vorm van omvangrijk dicht struikgewas. Hoogwaardig natuurlijk groen in de omgeving van de nesten moet zorgen voor voldoende voedselaanbod. Dit groen bestaat uit een afwisseling van struweel en kruidenrijke bermen. In het groen, of aan de randen hiervan, moet voldoende open grond aanwezig zijn waar stofbaden genomen kunnen worden en waar de vogels grind kunnen verzamelen. Dit is wordt eveneens meegenomen in het ontwerp, waarvoor de ecologische legger als voorbeeld dient (Heijmans, 2022). Bij voorgenomen ontwikkeling gaat ongeveer 3000 vierkante meter aan geschikt huismushabitat verloren.
Om dit te mitigeren dient minimaal 6000 vierkante meter aan geschikt huismushabitat te worden teruggebracht, wat is opgenomen in de uitgangspunten bij het ontwerp.
37
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Ten aanzien van de functionele omgeving ter hoogte van Bunschoterweg 29 is het uitgangspunt dat de prunushaag op het naastgelegen perceel wordt behouden. Daarnaast wordt extensief maaibeheer gevoerd op de bermen en taluds ter hoogte van de kruising tussen het fietspad ‘Doornsteeg’ en de Holkerweg. Planning maatregelen Omdat de paardenstal op Doornsteeg 6 al prematuur door derden gesloopt is, worden zo snel mogelijk alternatieve verblijfplaatsen geplaatst op dit perceel. Ook de nieuwe groenstructuren worden zo snel mogelijk aangeplant. De gemeente Nijkerk is voornemens de opstallen op Doornsteeg 8 zodra de ontheffing verleend is te slopen. Dit omdat hier sprake is van leegstand en instortgevaar. De alternatieve verblijfplaatsen en leefgebied bij de scouting worden zo snel mogelijk gerealiseerd, vooruitlopend op de sloop. Indien de opstallen al zijn gesloopt voordat de beekzone is ingericht, wordt door een deskundig ecoloog beoordeeld of tijdelijke aanvullende maatregelen nodig zijn. Te denken aan het tijdelijk aanbrengen van groen, bijvoorbeeld door klimop of struiken in plantenbakken. De woning op Bunschoterweg 29 wordt naar verwachting gesloopt in 2027/2028, gekoppeld aan de ontwikkeling van de woonwijk op deze locatie (zie planning en fasering).
De nieuwe nestvoorzieningen en functionele leefgebieden dienen minimaal 3 maanden voor de start van de werkzaamheden gerealiseerd te zijn, bij voorkeur voor het broedseizoen van start gaat (in maart). Aangepaste werkwijze Rondom tijdelijk voorzieningen wordt een bufferzone van 10 meter aangebracht waarbinnen geen werkzaamheden plaatsvinden. Dit geldt voor de tijdelijke voorzieningen op het terrein van de scouting en voor de voorzieningen die de eigenaar van perceel Bunschoterweg 29 aanbrengt. De meest kwetsbare periode voor huismus loopt van maart t/m augustus, in deze periode mag bebouwing niet ongeschikt gemaakt worden indien deze wordt gebruikt door de huismus. In een zeer koude periode (vorst) mag bebouwing ook niet ongeschikt worden gemaakt. Afhankelijk van de temperatuur zou de bebouwing in theorie in januari ongeschikt kunnen worden gemaakt voor huismus. Echter is het op voorhand niet te zeggen of hiermee ook verblijfplaatsen van gewone dwergvleermuis ongeschikt worden. Daarom vinden de werkzaamheden of het ongeschikt maken van de bebouwing in oktober plaats. Onder begeleiding van een ter zake deskundige worden op maat maatregelen uitgevoerd om de nestlocaties ontoegankelijk te maken. Afhankelijk van de specifieke kenmerken/locatie kan dit gebeuren door: • Dakpannen of -lijsten te verwijderen • De toegang tot de nestplaats dicht te maken (bijv.
plaatsing vogelschroot, afdekken met doek). Hierbij moet vooraf met zekerheid zijn gesteld dat geen huismussen aanwezig zijn.
5.3 Maatregelen gewone dwergvleermuis en ruige dwergvleermuis Aanbieden tijdelijke alternatieve voorzieningen Door de sloop door derden van een van de opstallen op het perceel van Bunschoterweg 29 zijn 20 kraam-/zomer-/paar/winterverblijfplaats van gewone dwergvleermuis en 3 ruige dwergvleermuizen reeds verloren gegaan. Gemeente Nijkerk was voornemens deze te compenseren in de vorm van permanente voorzieningen in de noordelijk gelegen delen van de woonwijk, gerealiseerd tussen 2025-2028. Omdat dit ruim voorafgaand aan de sloop en herinrichting van het perceel Bunschoterweg 29 plaats zou vinden, zouden er geen tijdelijke voorzieningen hoeven te worden gerealiseerd. Op Bunschoterweg 8 gaat 1 paarverblijfplaats van gewone dwergvleermuis verloren. Ter vervanging van de verblijfplaats worden 3 standaard platte kasten- (model A) in het plangebied op paalkasten of bomen dichtbij beschutting gevende elementen geplaatst. Deze voorzieningen bieden meer dan voldoende ruimte voor de gewone dwergvleermuis. Deze tijdelijke voorzieningen blijven in ieder geval staan tot 1 jaar na realisatie van de permanente voorzieningen. De exacte locatie van de kasten wordt onder begeleiding van een ter zake deskundig ecoloog bepaald. Zo wordt geborgd dat er voldoende aanvliegruimte voor de vleermuizen aanwezig is.
38
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Figuur 5.7. Overzicht van de mitigatiezone waarbinnen in ieder geval vervangende verblijfplaatsen voor gewone dwergvleermuis gerealiseerd moeten worden. Aanbieden permanente alternatieve voorzieningen Als duurzame vervanging van de verblijfplaatsen die verloren gaan met de sloop van de opstallen worden in de nieuwe bebouwing 70 inbouwkasten voor paar-/zomerverblijfplaatsen en 3 grote inbouwkasten voor kraam/winterverblijfplaatsen ingebouwd. Exacte locaties/ontwerp van deze inbouwkasten zijn vastgelegd in het stedenbouwkundig ontwerp, waarvan de ecologische legger een voorlopig beeld geeft (Heijmans, 2022). Foerageergebied ontwikkelen Het stedenbouwkundig plan is erop gericht dat voldoende foerageergebied behouden blijft en nieuw foerageergebied ontwikkeld wordt. De ecologische legger dient hiervoor als basis (Heijmans, 2022). Het verloren foerageergebied wordt opgevangen door een natuurlijke inrichting van de beekzone en een groene zone rondom de volkstuinen. De beekzone wordt na herinrichting optimaal foerageergebied. In de gehele wijk worden lijnvormige groenstructuren aangebracht, die niet worden beschenen door straatverlichting, zodat deze kunnen worden gebruikt als vliegroute tussen verblijfplaatsen en foerageergebied.
Planning maatregelen In verband met de gewenningsperiode van de gewone en ruige dwergvleermuis dienen de nieuwe (tijdelijke) voorzieningen minimaal 6 maanden voorafgaand aan de start van het paarseizoen gerealiseerd te zijn. Dit zeggen wil dat de voorzieningen uiterlijk half februari 2024 worden gerealiseerd. Aangepaste werkwijze 39
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Mogelijkerwijs is de paarverblijfplaats op Doornsteeg 8 een groot deel van het jaar in gebruik. Om te voorkomen dat vleermuizen verwond of gedood worden tijdens de werkzaamheden is een aangepaste werkwijze vereist. Voor aanvang dient de verblijfplaats in de woning ongeschikt gemaakt te worden. Verblijfplaatsen van gewone dwergvleermuis mogen alleen ongeschikt gemaakt worden in de actieve periode van vleermuizen (april t/m oktober) en na een volledige doorloop van de gewenningsperiode voor alternatieve verblijfplaatsen. Ondanks dat dit de periode is dat de vleermuizen gebruik maken van de verblijfplaatsen is dit de minst kwetsbare periode, aangezien paarverblijven ook als mild winterverblijf gebruikt kunnen worden. Op basis van het uitgevoerde nader onderzoek is niet te zeggen waar de vleermuisverblijfplaats zich exact bevindt (bijv. in de spouw, onder dakpan of daklijst). Het ongeschikt maken van de woning is daarom maatwerk en moet worden begeleid door een ter zake deskundige. De best passende methode wordt in overleg met de aannemer bepaald. Maatregelen die mogelijk passend zijn: • Invliegopeningen bij duisternis overdadig aanlichten. Deze verlichting kan pas aangezet worden als er zekerheid is dat de aanwezige vleermuizen vertrokken zijn en de dieren mogen nog niet teruggekeerd zijn.
• Er kunnen zogenaamde “exclusion flaps” gebruikt worden waardoor de gewone dwergvleermuizen wel kunnen uitvliegen maar niet in staat zijn om opnieuw in te vliegen. De exclusion flap moet de opening hermetisch afsluiten. Controle op functioneren is nodig gedurende de periode dat de flap aanwezig is. • Bij verblijfplaatsen in of bij het dak kunnen daklijsten of een aantal dakpannen worden verwijderd of er kunnen openingen worden gecreëerd in de gevelbetimmering. • Ongeschikt maken van de spouw door openingen in de muur te creëren, zodat er sprake is van veel tocht en lichtinval tot diep in de spouw. Het in een muur creëren van openingen van bijvoorbeeld 30 x 30 of 50 x 50 centimeter als middel om een gebouw ongeschikt te maken voor aanwezige vleermuizen, is vaak onvoldoende. De beste methode is door over de volledige hoogte van de muur of verdieping verwijderen van de hoeken van de buitenmuur. De maatregelen dienen minimaal een week voor de sloopwerkzaamheden te worden uitgevoerd. Voor de zekerheid wordt voorafgaand aan de sloop door een deskundige een schemerbezoek (bij een minimale temperatuur van 10°C) gebracht om te controleren of de vleermuizen daadwerkelijk zijn vertrokken. Mocht er activiteit worden waargenomen, dan bepaalt de ecoloog welke aanvullende maatregelen nodig zijn.
5.4 Maatregelen bunzing Aanbieden alternatieve voorzieningen Omdat het niet uit te sluiten is dat (vaste) rust- en verblijfplaatsen van bunzing verloren gaan, worden onder begeleiding van een deskundig ecoloog minimaal 4 vervangende rustplaatsen geplaatst in de vorm van nestkasten onder takkenhopen/rillen voor marterachtigen (figuur 5.8). De voorzieningen worden zo geplaatst dat de in- en uitgang van de voorzieningen dekking biedt, in verbinding staat met groene elementen en de verblijfplaatsen jaarrond droog blijven.
40
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Figuur 5.8. Overlappingskaart met indicatie van alternatief leefgebied weergegeven op de voorgenomen proefverkaveling. Geel is jaarrond beschikbaar foerageergebied, vanwege overwegend dichte begroeiing en beschutting. Blauw is foerageergebied langs overige watergangen, wat vooral in de zomermaanden geschikt is door groei van beschutting biedende oeverplanten. Witte pijlen zijn geschikt als lijnvormige elementen waarlangs de bunzing zich kan verplaatsen. De witte punten geven de beoogde locaties voor de 4 nestkasten weer. Foerageergebied ontwikkelen Om het verlies van leefgebied te mitigeren/beperken worden de beekzone en het gebied rondom de volkstuinen en scoutinggebouw ecologisch heringericht (zie beschrijving steenuil en de ecologische legger in Heijmans, 2022). De combinatie van dichte houtige structuren, open grasland en water maakt dit zeer geschikt foerageergebied. Lijnvormige elementen worden binnen het plangebied zoveel mogelijk in stand gehouden Planning maatregelen In verband met de gewenningsperiode van bunzing dienen de nieuwe voorzieningen minimaal 3 maanden voorafgaand aan de start van de actieve periode van steenmarter (maart-augustus 2024) te worden geplaatst. Aangepaste werkwijze • Om negatieve effecten op bunzing te voorkomen wordt verwijdering van struiken, struweel en bosschages buiten de kwetsbare voortplantingsperiode uitgevoerd (maart-augustus).
• Verstoring wordt daarnaast geminimaliseerd door vluchtruimte naar andere groenstructuren in de omgeving open te houden en nieuwe groenstructuren dusdanig in te richten dat ze aansluiten op andere dichtbijgelegen groenstructuren.
5.4 Maatregelen haas De haas staat in de provincie Gelderland op de lijst van vrijgestelde soorten. Voor haas geldt echter nog wel de zorgplicht. Omdat de hazen geen duidelijk aanwijsbare, veilige vluchtroute hebben is naleving van de zorgplicht in het geding. Ter invulling van de zorgplicht worden daarom drie opties voorgelegd aan de provincie Gelderland: 1. Mitigatie: de eerste stap in de gebiedsontwikkeling is de aanleg van geluidswallen tussen de Arkemheemweg en de A28/E232. Naast dat deze wallen relatief steil zijn, wordt bovenop een muur van enkele meters hoog geplaatst. Hazen kunnen hier niet door- of overheen. Ter hoogte van de bocht in de Arkemheemweg komt de geluidswal aan de binnenzijde van de Arkemheemweg te liggen. Tijdens de ontwikkeling, die van noord naar zuid toewerkt, vormt de geluidswal een barrière die de hazen naar de zuidelijke weilanden gidst en van de snelweg afhoudt. De verwachting is dat de hazen zich in de velden onder de beek gaan ophouden en vanwege 41
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
2.
3.
de toenemende populatiedruk het gebied richting het zuiden zullen ontvluchten. Enkele hazen zullen zich huisvesten in de beekzone. Als de laatste beekzone en de zone onder de beek wordt heringericht, worden hoge bouwhekken die tot op de grond zijn afgesloten d.m.v. een gespannen zeil ten oosten langs de woonwijk geplaatst waarmee wordt getracht de hazen richting het zuiden naar de polders onder de Arkhemheenweg te gidsen. Daarnaast worden de weiden kort gehouden, waarmee de bouw van legers ontmoedigd wordt. Nadelen van deze optie zijn dat het onzeker is of de hazen daadwerkelijk de polders onder de Arkhemheenweg weten te bereiken en dat ze mogelijk in al gebruikt gebied terecht komen, waardoor ze later alsnog moeten worden afgeschoten. Afvangst: een deel van 20-25 de hazen wordt gevangen met de vangkooi, waarvoor jaarrond een vrijstelling geldt in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen (Omgevingsverordening Gelderland, 2023). Dit kan echter erg stressvol zijn voor de hazen, waardoor ze alsnog komen te overlijden. Daarnaast dient er een geschikt gebied te zijn waar de hazen kunnen worden uitgezet. Afschot: in samenwerking met de Faunabeheereenheid Gelderland wordt een deel van de hazenpopulatie afgeschoten. Voor het opzettelijk doden van hazen geldt geen vrijstelling. Deze activiteit is bijgevolg ontheffingplichtig.
5.5 Betrokken deskundigheid Bij het uitvoeren van mitigerende maatregelen wordt een ter zake kundige/ecoloog betrokken. Deze voert de ecologische begeleiding uit voorafgaand en tijdens de uitvoering van de voorgenomen ontwikkeling. De deskundige ecoloog voldoet aan de eisen zoals deze worden beschreven op de website van www.rvo.nl. Na verlening van de ontheffing wordt indien nodig een ecologisch werkprotocol opgesteld, waarin in ieder geval het volgende is vastgelegd: • Vereisten/voorwaarden vanuit de verleende ontheffing • Uit te voeren mitigerende maatregelen (nader geconcretiseerd) • Taken en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen • Logboek waarin de ecologische begeleiding wordt bijgehouden
42
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Literatuur 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15.
16.
43
De staat van instandhouding. Factsheet voor 25 soorten in Gelderland, Arcadis. 2018. https://www.medicalfacts.nl/2021/10/21/mentale-gezondheid-lijdt-onder-spanningen-op-dewoningmarkt/ https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/binnenland/2021/10/woningmarkt-mentalegezondheid/#:~:text=Stress%20door%20woningmarkt,moment%20in%20hun%20leven%20afspeelt. https://www.trouw.nl/binnenland/woningnood-is-slecht-voor-de-gezondheid~ba11c442/ Kennisdocument Gewone dwergvleermuis, BIJ12. Juli 2017. Kennisdocument Steenuil, BIJ12. Juli 2017. Nader onderzoek steenuil, vleermuizen, huismus en kleine marters Doornsteeg te Nijkerk, idverde Advies. 05-05-2022. Nader onderzoek vleermuis, huismus, steenuil en steenmarter Bunschoterweg 29 te Nijkerk, FF Solutions. 28-09-2020. Natuurinclusief ontwikkelen - Doornsteeg Fase 3, Heijmans. Oktober 2022. Omgevingsverordening Gelderland, Provincie Gelderland. Januari 2023. NL.IMRO.9925.PVOmgverordeningGC-gc11 Omgevingsvisie Nijkerk 2040 - NL.IMRO.0267.SV0002-0002 Reikwijdtedocument, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Oktober 2022. De meest actuele versie van www.rvo.nl/gedragscode-regelen. Staat van instandhouding Gelderland. Factsheets voor 24 soorten in Gelderland. Norren, van E. (red.), 2019. Rapport 2019.09. Zoogdiervereniging, Nijmegen. Toelichting bestemmingsplan Doornsteeg fase 3, Gemeente Nijkerk. Mei 2023.
Wonen en gevoelens van onbehagen? Een verkenning naar de relatie tussen onzekerheid, controle en het Nederlandse woonbeleid. Schilder, F., Daalhuizen, F., Groot, J., Lennartz, C., en Van der Staak, M. (2020). Den Haag: PBL. Woondeal 2022-2030 Regio Foodvalley, Provincie Utrecht. 2023.
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Bijlage 1: Ecologisch onderzoek
44
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Bijlage 2: Verslag plaatsing steenuilkast door steenuilwerkgroep Steenuil: nieuw territorium aan westzijde A28 De uilenwerkgroep kijkt bij het zoeken van een nieuw territorium naar meerdere punten: • In welke straal/ welk gebied zoeken we een nieuw territorium. Is het mogelijk een territorium binnen 500 meter te vinden. In dit geval, door de snelweg, lukt dat niet en zoeken we zo dichtbij als mogelijk. • Voor wat voor vogelsoort zoeken we een territorium. De steenuil heeft qua ruimte, indien er eten genoeg is, voldoende aan een boerenerf en een stukje eromheen. Is deze ruimte aanwezig. • Welke territoria zijn er al, waar hangen bezette kasten. Er hangen al kasten in de verdere omgeving, ver genoeg van deze locatie, in een straal van een kilometer. Deze territoria zijn ook verder van de snelweg. Na het vinden van een geschikt niet territorium kijken we: • waar in het nieuwe territorium zouden we een kast kunnen hangen; • is er genoeg rust en beschutting op het erf waar we de kast willen hangen en is er voldoende eten voor de uil. Beide zijn positief Als we op basis van de hierboven genoemde punten een geschikt territorium hebben met geschikte locatie voor een kast, dan is de laatste stap om toestemming te krijgen van eigenaren/ bewoners voor het plaatsen van de kast. We moeten, omdat we op het erf van particulieren zijn, toestemming hebben van de bewoners/ eigenaren.
We merken dat niet iedereen hier zonder meer aan mee wil werken omdat er verplichtingen zijn om het leefgebied van de steenuil ook in stand te houden. We zien vaak dat men bang is in de toekomst te worden belemmerd als er eventueel bouwplannen zijn. Het gevonden territorium is gelegen aan de Olevoortseweg 39a. De omgeving is geschikt en het ‘huist’ nog geen steenuil. De kast is bewust niet te dicht bij de snelweg opgehangen. Als er jonge vogels uitvliegen, is het niet wenselijk als ze dicht langs de snelweg zijn. We willen niet dat ze meteen dood gereden worden door een auto. Anderzijds is de wenst om zo dicht mogelijk bij het bestaande territorium te blijven. Na overleg met de bewoners mochten we op een redelijk nieuw erf een kast plaatsen. Er is vlak bij de kast een takkenril waar muizen zich in kunnen verschuilen, ook een mesthoop en een stuk gras wat kort gehouden wordt en de nodige gebouwen. Tevens hangt de kast tegen de weilanden aan. Het perceel ernaast zou ook een goede plek voor de steenuil kunnen zijn, maar er gaan daar de komende jaren veel werkzaamheden plaats vinden. Verder weg zijn er kasten genoeg waar de steenuil zich kan vestigen. Wij vonden dit de meest geschikte plaats om een kast te plaatsen en hopen dat er straks een paar uiltjes in de kast komen. Uilenwerkgroep Hoogland, B. van den Burg. Februari 2023
45
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Figuur 1. Kast meteen na het ophangen
46
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Figuur 2. Locatie kast naast velden, vanaf het erf
Figuur 3. Locatie kast, naast velden. Snelweg zichtbaar rechts
47
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Figuur 4. Zicht op locatie kast met op achtergrond bedrijventerrein en rechts daarvan ligt Doornsteeg (bestaand territorium)
48
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk
Bijlage 3: Ecologische legger uit Heijmans (2022)
49
Activiteitenplan steenuil, gewone dwergvleermuis, huismus en bunzing Doornsteeg fase 3, Nijkerk