CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2023-051 Bijlage - Kadernota 2024.pdf

Raadsvergadering 29 juni 2023, gemeente NijkerkBij agendapunt: Kadernota 2024 (2023-051)21.101 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

• De aanhoudende vluchtelingenstroom heeft geleid tot een verdubbeling van de taakstelling voor gemeenten om de het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA)/AZC te ontlasten. Dat leidt ertoe dat er een enorme behoefte is ontstaan aan extra plekken voor asielzoekers en statushouders. De gemeente staat voor de uitdaging om aan deze taakstelling te voldoen binnen de krappe woningmarkt. Er is daarom dringende behoefte aan (flexibele) woningen om zowel de reguliere woningzoeker als de statushouders te kunnen huisvesten. Deze taak wordt in nauwe samenwerking met Woningstichting Nijkerk opgepakt. Daarnaast betekent een verhoogde taakstelling extra druk op de dienstverlening en bijvoorbeeld ook huisvesting van kinderen, dus ook meer vraag naar kinderopvang, onderwijsplaatsen, taalschakelklassen. Deze nieuwe inwoners, jong en oud, horen erbij. Ze moeten begeleiding en ondersteuning krijgen om te integreren binnen de samenleving zodat zij de juiste vaardigheden ontwikkelen voor een kansrijke toekomst. Deze ontwikkelingen op het gebied van vluchtelingen trekt een grote wissel op de organisatie. Ondanks het feit dat de kosten grotendeels gedekt worden door het Rijk en/of COA heeft dit impact op de capaciteit van de organisatie en is specifieke kwaliteit benodigd.

Gelet op de structurele stroom van vluchtelingen die we de afgelopen jaren zien, zal de organisatie op dit punt ook structureel moeten worden aangepast om deze opgave te kunnen blijven ondersteunen. Het nu nog onbekende financieel effect hiervan wordt in de 2 e Berap opgenomen.

20

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

In meer algemene zin zien we binnen de uitvoering van de taken in het taakveld Sociaal (gewenste) verschuivingen in accent en aandacht: van kind naar gezin, van individuele benadering naar benadering vanuit context, van medische aanpak naar sociale aanpak. In het algemeen betekent dit dat er een groter beroep gedaan wordt op en meer aandacht gegeven wordt aan het oplossend vermogen van de maatschappelijke omgeving van inwoners die zorg en ondersteuning nodig hebben. Tegelijkertijd doet het ook een groter beroep op de directe omgeving. Voor de gemeente is een belangrijk aandachtspunt dat er rekening wordt gehouden met een overbelasting van vrijwilligers en mantelzorgers. Dit gaan we ervoor doen Bij deze maatschappelijke opgave focussen we ons niet in de eerste plaats op nieuwe projecten of activiteiten. Wel richten we ons op doorwerking van houding en gedrag dat aan dit doel bijdraagt. Zowel in de breedte van onze Nijkerkse samenleving als in ons eigen handelen. De activiteiten voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgaven zoals aangegeven in de Ontwikkelagenda blijven in stand. Om optimaal effectief te zijn is het van belang dat we prioriteren en focus aanbrengen. We geven in de uitvoering van onze activiteiten extra aandacht aan het ontwikkelen van integraal beleid.

We kijken hiervoor naar het interne proces en hebben aandacht voor de manier van werken (realiseren van een cultuuromslag). Tevens richten wij ons op het ontschotten van budgetten en domeinen. 1. We maken antidiscriminatiebeleid en voeren de inclusieagenda actief uit. 2. We ontwikkelen een integraal sociaal beleid voor jeugd, volwassenen en ouderen met aandacht voor: - een toekomstbestendig kunst- en cultuurbeleid; - een antidiscriminatiebeleid en een inclusieve samenleving. 3. We monitoren de toekomstige behoefte voor de binnen- en buitensport en onderwijshuisvesting, en ontwikkelen aan de hand daarvan concrete plannen. 4. We gaan de inkoop Wmo (lokaal versus regionaal) herijken en versterken het contractmanagement SD/toezichthouder SD. 5. We geven vorm aan inclusiever onderwijs en het bieden van gelijke kansen voor Nijkerkse kinderen en jongeren. We willen het aantal jongeren zonder startkwalificatie terugdringen. Gevolgen financiën en organisatie Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave verwachten wij de volgende financiële consequenties voor 2024 e.v., zoals nader toegelicht in paragraaf 3.5 ‘Financiële consequenties Maatschappelijke opgaven’: • Onderzoek binnensportaccommodaties: op 30 maart 2023 heeft de gemeenteraad het raadsvoorstel Binnensportaccommodaties vastgesteld.

Daarin is besloten dat vijf van de zes gemeentelijke binnensportaccommodaties vervangen en waar nodig uitgebreid gaan worden. • Monument / noodbestuurspost: collegevoorstel ten aanzien van het monument en de noodbestuurspost van het bestaande stadhuis is in procedure. • Hervormingsagenda Jeugd. • VGGM GGD: bijdrage wordt verhoogd. • Ophoging stelpost integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs: hangt samen met concrete plannen voor onderwijshuisvesting. Bezuinigingen binnen jeugdzorg zijn nog niet uitgewerkt, maar kunnen wel stevig doorwerken.

21

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

Opgave 2.2 Mensen hebben een bodem in hun bestaan Het hebben van werk is elementair voor de bestaanszekerheid. Om dit te verwerven ligt de eerste verantwoordelijkheid bij onze inwoners en ondernemers. We zien het als onze verantwoordelijkheid als gemeente om eventuele belemmeringen om aan het werk te gaan weg te nemen. Oplossingen voor inwoners hierbij vragen veelal maatwerk en samenwerking tussen meerdere partijen. Wij hebben samen met onze regiogemeenten, partners en ondernemers een belangrijke rol in het creëren van randvoorwaarden voor een succesvol economisch en arbeidsmarktbeleid. Voor mensen die, buiten eigen invloed, geen werk hebben of die om andere redenen niet zelfstandig in hun bestaan kunnen voorzien biedt de gemeente een financieel vangnet en instrumenten om daar minder afhankelijk van te worden. De situatie rond energieprijzen en inflatie maakt financiële kwetsbaarheid en armoedeproblematiek onze onder of bij inwoners nog actueler. Meer specifiek richten we ons op het tegengaan van armoede en zetten we in op vermindering van laaggeletterdheid en taalachterstanden bij kinderen en jongeren. Dit willen we bereiken We willen bereiken dat onze inwoners ervaren dat ze een bodem hebben in hun bestaanszekerheid en dat ze daar waar die dreigt weg te vallen, de gemeente ervaren als een betrouwbare partner.

Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen In het algemeen wordt steeds zichtbaarder dat er een sterke relatie is tussen inkomensproblemen van inwoners en huishoudens enerzijds, en problemen op het terrein van gezondheid, arbeidsparticipatie, laaggeletterdheid, armoede en toegang tot de woningmarkt anderzijds. Dat vraagt van de gemeente steeds meer een integrale blik op ondersteuningsvragen van inwoners op deze terreinen. Dit borgen we in het integraal beleid voor het taakveld Sociaal. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft initiatieven genomen om dit te bevorderen en mogelijk te maken, onder meer via aanpassing van regelgeving (o.a. Participatiewet in Balans, actieplan Dichterbij dan je denkt, Breed Offensief voor mensen met een arbeidsbeperking). Voor ons als gemeente Nijkerk vraagt dit nog meer inzet op een nieuwe benadering voor de terreinen arbeidsparticipatie, inkomensondersteuning, jeugdzorg, ondersteuning ouderen, Wmo, inburgering, etc. Deze vraagstukken zijn sterk met elkaar verbonden in het leven van onze inwoners. We zullen er rekening mee moeten houden dat inwoners, ook mensen met een baan, meer te maken krijgen met geldzorgen. We zullen er ook rekening mee moeten houden dat de inwoners die nu (bij de huidige arbeidsmarkt) nog niet deelnemen aan het arbeidsproces intensievere begeleiding nodig zullen hebben.

Daarbij zullen ook werkgevers en ondernemers een belangrijke rol moeten vervullen in het verkrijgen van een startkwalificatie. Dit gaan we er voor doen Nijkerk heeft de afgelopen jaren een sociale praktijk gebouwd waarbinnen deze maatschappelijke opgave al voor een belangrijk deel wordt gerealiseerd. We zien dat ook onze inwoners het de komende jaren moeilijker kunnen krijgen en dat aanvullingen en aanscherpingen op de huidige praktijk nodig zijn. De activiteiten voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave zoals aangegeven in de Ontwikkelagenda blijven in stand. Er is beleidsmatig geen reden om hierin (nader) te prioriteren. Wel zullen al deze acties in samenhang met elkaar worden ontwikkeld gezien de onderlinge relatie en afhankelijkheden. Mogelijk zal wel herordening moeten worden aangebracht vanuit de organisatorische en financiële mogelijkheden die we als gemeente hebben om dit de komende jaren uit te voeren. We verwachten dat enkele activiteiten die in de Ontwikkelagenda voor 2023 zijn geprogrammeerd in 2024 moeten worden uitgevoerd. Dit heeft te maken met de werkdruk in de organisatie. Op dit moment wordt de (extra) capaciteit voor de uitvoering van de Ontwikkelagenda opgebouwd.

Dit kan ook nog doorwerken naar de productie en planning in 2024 Het wordt steeds duidelijker dat het voorzien in bestaanszekerheid van inwoners alleen mogelijk is vanuit een brede verantwoordelijkheid van overheid, samenleving en inwoners. Lokale ondernemers, het verenigingsleven, onderwijsinstellingen en andere organisaties vormen met elkaar een maatschappelijk weefsel waar inwoners ondersteuning en deelname aan kunnen ontlenen. Het onderhouden en stimuleren van dit weefsel vanuit de gemeente is zeker zo belangrijk als de uitvoering van de specifiek gemeentelijke taken op dit terrein. 22

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave nemen we ons de volgende activiteiten voor: 1. We ontwikkelen een nieuwe visie op werk (optimaliseren van de randvoorwaarden voor een succesvol economisch en arbeidsmarktbeleid). 2. We ontwikkelen nieuw armoedebeleid. 3. We maken een uitvoeringsplan schuldhulpverlening. 4. We onderzoeken de volledige gemeentelijke ontschotting (via het taakveld Sociaal) bij de ondersteuning van de bestaanszekerheid van onze inwoners. 5. De integrale toegang wordt verder doorontwikkeld (via bijvoorbeeld de Doorbraakmethode) en we verkennen stress-sensitieve dienstverlening in de breedte van het taakveld Sociaal. 6. Het door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangekondigde beleid (o.a. wetsvoorstel Breed Offensief) brengt voor de gemeente waarschijnlijk aanpassing van taken en regels met zich mee. Deze zullen in nieuw beleid of verordeningen moeten worden vastgelegd. De VNG zal hierin komen met een handreiking. Dit zal op mogelijke andere terreinen ook het geval zijn. Gevolgen financiën en organisatie Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave verwachten wij de volgende financiële consequenties voor 2024 e.v., zoals nader toegelicht in paragraaf 3.5 ‘Financiële consequenties Maatschappelijke opgaven’: • Bijstandsbudget voor re-integratieactiviteiten.

23

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

3.3 Programma 3: Perspectief Veilig Opgave 3. Een veilige samenleving maken we samen Veiligheid is een kernwaarde in het bestaan van onze inwoners. Het bevorderen van veiligheid en van veiligheidsgevoel is een brede verantwoordelijkheid van inwoners, organisaties en overheden. De gemeente speelt een belangrijke rol op verschillende terreinen: • Ondermijning, met name drugsproblematiek, zorgfraude, (arbeids)uitbuiting, BIBOB-beleid; verwarde personen. • Crisisbeheersing en openbare orde/handhaving. • High impact crime (speelt in mindere mate, maar moet wel oog voor blijven). • APV-vergunningen, waaronder evenementenvergunningen. We zien dat kinderen en jongeren al op steeds jongere leeftijd bij (drugs)criminaliteit betrokken raken. We willen dit samen met ouders, onderwijs, jeugd- en jongerenwerk en politie tegengaan. De ontwikkeling van deze thema’s zijn het best vast te leggen en te monitoren in uitgangspunten en doelstellingen. Deze doelstellingen komen grotendeels overeen met het Integraal veiligheidsplan dat we samen met Barneveld en Scherpenzeel opstellen. Uitgangspunten daarvoor zijn onder meer dat we onze informatiepositie versterken en ons waar mogelijk richten op een gebiedsgerichte en persoonlijke aanpak. We zetten in op een goede verhouding tussen preventieve en repressieve maatregelen.

Dit willen we bereiken We willen bereiken dat het veiligheids- en handelingsbewustzijn van inwoners, inwonersgroepen, organisaties en ondernemers wordt versterkt. We werken samenlevingsgericht en vergroten daarmee de weerbaarheid en zelfredzaamheid van inwoners en ondernemers. Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen De veiligheid van onze lokale samenleving wordt bepaald door ontwikkelingen op allerlei niveaus: • • • • •

Op internationaal niveau is er nog steeds een potentieel dreigende en onrustige situatie vanwege de oorlog in Oekraïne. De wereld als geheel raakt steeds meer verdeeld in kampen en dat is ook te merken in de lokale samenleving. Economische ontwikkelingen zijn onvoorspelbaarder, ook op het niveau van individuele huishoudens. De verleiding van ‘snel geld’ is aantrekkelijk voor sommige groepen, zeker ook voor bepaalde groepen jongeren. De digitalisering biedt veel nieuwe mogelijkheden voor criminele activiteiten. De beïnvloeding van de bovenwereld door de onderwereld neemt nieuwe en grotere vormen aan.

De rol en de mogelijkheden die wij hebben als gemeente zijn per definitie beperkt. Veel van bovenstaande vraagstukken vragen een regionale, landelijke of zelfs internationale aanpak. Als gemeente kunnen wij wel in de haarvaten van de samenleving verkeerde ontwikkelingen en tendensen signaleren en soms aan de bron bestrijden of voorkomen. Belangrijk daarin is de integrale blik en oog voor situaties (bijvoorbeeld bij groepen jongeren, gezinnen en ondernemers) en ontwikkelingen die in potentie risicovol zijn voor het ontwikkelen van gevaarlijke of criminele activiteiten. Dit gaan we ervoor doen De activiteiten voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave zoals aangegeven in de Ontwikkelagenda blijven in stand. 1. We ontwikkelen en realiseren de uitvoering van een Integraal veiligheidsplan 2019-2023, het plan van aanpak ondermijning, BIBOB-beleid, camerabeleid en een plan van aanpak mensenhandel. 2. We borgen de uitvoering van het handhavingsbeleid en evenementenbeleid. 3. We ontwikkelen een aanpak voor jongerenoverlast en jongerencriminaliteit. Belangrijke aanvullende aandachtspunten voor de komende periode zijn: 24

K a d e r n o t a

• • •

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

Meer aandacht en oog voor aanpak van criminaliteitspreventie onder groepen jongeren. Actiever bemoeizorg inzetten op plekken waar dit een positief effect kan hebben voor inwoners of buurt (bijvoorbeeld straatcoaches). Aanscherping handhaving/toezicht op het gebied van zorg en veiligheid om gevaarlijke situaties en ook misbruik van voorzieningen te voorkomen.

Gevolgen financiën en organisatie Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave verwachten wij de volgende financiële consequenties voor 2024 e.v., zoals nader toegelicht in paragraaf 3.5 ‘Financiële consequenties Maatschappelijke opgaven’: • Cameratoezicht: huur mobiele camera’s en uitkijken vaste en mobiele camera’s. • De inzet van straatcoaches. • Bijdrage VGGM brandweer wordt verhoogd.

25

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

3.4 Programma 4: Perspectief Dienstverlening Opgave 4.1 Hoe maken we het samen mogelijk? We kunnen als gemeente op heel veel terreinen onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners helpen en faciliteren om dingen voor Nijkerk mogelijk te maken. Natuurlijk zijn er regels nodig en is niet alles mogelijk. Maar onze basishouding is om zo veel mogelijk in te zetten op wat wél mogelijk is. Dit betekent onder meer dat we meer vanuit resultaten en bedoeling kijken naar initiatieven en plannen en minder vanuit onze beleids- en systeemwerkelijkheid. Daarvoor moeten we flexibeler en integraler kunnen werken. Dat stelt (hogere) eisen aan onze eigen informatie- en sturingsinstrumentarium waarmee we overzicht kunnen houden en risico’s kunnen beheersen. Ook onze interne processen en interne dienstverlening (o.a. ICT) moeten we hierop doorontwikkelen. Het vraagt ook ondersteuning in houding en gedrag. Van onze medewerkers en zeker ook van ons als bestuurders. Dit kan alleen werken als onze inwoners duidelijk weten waar ze aan toe zijn met ons en weten wat ze wel en niet kunnen verwachten. Rolbewustheid en -vastheid, betrouwbaarheid en openheid zijn kernwaarden die door heel ons gemeentelijk functioneren moeten doorklinken. Op basis van deze drie variabelen ontwikkelen we serviceformules die worden uitgewerkt in onder andere het project servicecentrum.

De samenwerking binnen het verband van Bunschoten, Leusden, Nijkerk en Putten (BLNP) moet dienstbaar zijn aan de processen en van invloed op de kwaliteit die we leveren voor onze inwoners. Het nieuwe dienstverleningsconcept krijgt ook invulling door de werkwijze en inrichting bij de overgang naar ons nieuwe gemeentehuis. We gaan daar werken met een nieuwe serviceformule en mensen kunnen ons op meerder manieren bereiken (het project Omnichannel). Dit willen we bereiken We willen bereiken dat inwoners van Nijkerk de gemeente ervaren als een dienstverlenende en betrouwbare partner in ontwikkelingen en initiatieven, die doet wat mogelijk is voor en met de inwoners binnen gestelde kaders en richtlijnen. Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen Momenteel wordt het concept Servicecentrum uitgewerkt. Het Servicecentrum is geen plek of een team, maar een organisatie-eenheid: het geheel waarbinnen diverse activiteiten plaatsvinden ter uitvoering van goede dienstverlening. Het is een uitgebreide dienstverlening, waarbij de inwoner bij voorkeur in één keer geholpen wordt door de generalist. Bij een complexere vraag wordt de inwoner bij voorkeur direct door de specialist geholpen. Als dit niet mogelijk is, doet de generalist een goede uitvraag, zodat de specialist een juiste en volledige vraag heeft en goed kan reageren.

In dit hele proces heeft de inwoner de kanaalkeuze volgens de Omnichannel-gedachte en zal de inwoner altijd hetzelfde antwoord mogen verwachten. We werken uit wat er nodig is om de reactie op een complexe vraag van een bezoekende inwoner ook direct fysiek of hybride mogelijk te maken. Het Servicecentrum plaatst dienstverlening centraal binnen de organisatie en zal met Omnichannel leidend zijn in de gemeentelijke visie op dienstverlening. Dit betekent dat de regie van kanalen binnen het Servicecentrum komt en verantwoordelijkheden, rollen en profielen van medewerkers van verschillende teams mogelijk moeten worden aangepast. De interne dienstverlening krijgt in belangrijke mate vorm vanuit de teams die samenwerken in BLNP verband. Deze samenwerking is opgezet in 2017 als Regeling Zonder Meer met de gemeenten Bunschoten, Leusden en Putten. De afgelopen periode is onderzoek gedaan naar de doorontwikkeling van deze samenwerking. Binnenkort wordt aan de raad een voorstel voorgelegd om deze doorontwikkeling verder vorm te geven. We maken als gemeente een participatievisie. Als deze visie door de raad wordt vastgesteld, heeft dit consequenties voor veel taakvelden: bij beleidsvorming of activiteiten van de gemeente wordt participatie de norm. Omgevingsbewust werken en participatie als uitgangspunt zorgen voor een optimale relatie met de samenleving en leveren betere plannen op.

Belangrijk is dat dit meer tijd kost en ook meer financiële kosten met zich meebrengt. Binnen de bestaande organisatie betekent dit dat de nadruk meer komt te liggen op kwaliteit, wat ten koste gaat van kwantiteit. Minder, maar betere plannen. 26

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

Dit gaan we ervoor doen: De activiteiten voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave zoals aangegeven in de Ontwikkelagenda blijven in stand: 1. We realiseren een Servicecentrum met als uitgangspunt het dienstverleningsconcept 2020. 2. In onze processen worden rechtmatigheid en verantwoording geborgd. 3. We verbeteren ons zicht op de beheersing van risico’s o.a. door het opstellen van een nota Misbruik en oneigenlijk gebruik. 4. We maken onze rol explicieter in processen, o.a. via actualisatie van de participatievisie. 5. We versterken onze interne dienstverlening door het uitwerken van een i-visie (in BLNPverband), het schrijven van de nota Informatieveiligheid en het professionaliseren van inkoopen contractmanagement. Gevolgen financiën en organisatie Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave verwachten wij de volgende financiële consequenties voor 2024 e.v., zoals nader toegelicht in paragraaf 3.5 ‘Financiële consequenties Maatschappelijke opgaven’: • Extra inzet lobbyist. • Extra inzet landelijk gebied: voor de uitvoering van de aanpak van het stikstofprobleem, het beleid bodem en water sturend en de inzet voor natuurbehoud. • Archief: instandhouding of uitbesteding van een archiefbewaarplaats en het gebruik van een verplicht e-Depot.

27

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

3.5 Financiële consequenties maatschappelijke opgaven Figuur 6 Saldo Kadernota 2024 nieuwe programma-indeling (x € 1000): saldo -/- = nadeel Beginstand Kadernota 2024 Perspectief Ruimte 1.1. Een thuis voor iedereen

2024

2025

2026

2027

saldo 791

saldo 1.195

saldo -378

saldo -200

8

15

23

30

-753 -576

-412 -348

-433 -313

-163 -160

-59

-26

-44

-61

Perspectief Sociaal 2.1. Alle inwoners doen mee en horen er bij 2.2. Mensen hebben een bodem in hun bestaan

-46 100

-186 100

-567 100

-1.022 100

Perspectief Veiligheid 3.1 Een veilige samenleving maken we samen

-156

-106

-106

-106

Perspectief Dienstverlening 4.1. Hoe maken we het samen mogelijk? 4.2. Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien

-506 -560

-506 -560

-401 -710

-276 -710

Totale afwijking Kadernota 2024

-2.548

-2.029

-2.451

-2.368

Saldo Kadernota 2024

-1.757

-834

-2.829

-2.568

1.2. We delen de ruimte eerlijk en optimaal 1.3. Een bloeiende economie in een vitale samenleving 1.4. Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst

28

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

Figuur 7 Uitsplitsing saldo Kadernota 2024 per maatschappelijke opgave (x € 1000): saldo -/- = nadeel

2024

2025

2026

2027

Opgave Onderwerp

saldo

saldo

saldo

saldo

8

15

23

30

1.1

Verruiming starterslening

1.2

Hondenuitlaatbeleid

-24

-23

-44

-44

1.2

Bloemrijke akkerranden

-20

-20

-20

-20

1.2

Biodiversiteit projecten

-40

0

0

0

1.2

Knooppunt Hoevelaken

-300

0

0

0

1.2

Bijdrage Regio Amersfoort

-53

-53

-53

-53

1.2

-270

-270

-270

0

-46

-46

-46

-46

1.2

Gebiedsvisies Stationsgebied/Luxool en Slichtenhorst Mobiliteitsvraagstukken Stadshaven en Hoevelaken Skatepark Corlaerpark

PM

PM

PM

PM

1.3

Bijdrage Regio Foodvalley

-100

-100

-100

-100

1.3

Foodvalley lopende begroting

-60

-60

-60

-60

1.3

Uitvoering economische visie

-35

-35

0

0

1.3

-228

0

0

0

-153

-153

-153

0

-9

-26

-44

-61

1.4

Realisatie zachte/harde plancapaciteit 15 à 20 ha bedrijfsterrein Ondersteuning toekomstbestendige bedrijfsterreinen (TBB) Verordening Toekomstbestendig Wonen Gelderland Circulaire economie

-50

0

0

0

2.1

Binnensportaccommodaties

0

-150

-300

-450

2.1

Monument / noodbestuurspost

-161

-161

0

0

2.1

Hervormingsagenda jeugd

378

388

-4

-145

2.1

VGGM GGD

-263

-263

-263

-263

2.1

Ophoging stelpost IHP onderwijs

0

0

0

-164

2.2

250

250

250

250

-150

-150

-150

-150

3.1

Bijstandsbudget voor reintegratieactiviteiten Bijstandsbudget voor reintegratieactiviteiten Cameratoezicht

-33

-33

-33

-33

3.1

Straatcoaches

-50

0

0

0

3.1

VGGM brandweer

-73

-73

-73

-73

4.1

Extra inzet lobby

-76

-76

-76

-76

4.1

Extra inzet landelijk gebied

-230

-230

-125

0

4.1

Archief

-200

-200

-200

-200

4.2

Loon- en prijsontwikkelingen

-1.210

-1.210

-1.360

-1.360

4.2

Stelpost energie

650

650

650

650

1.2

1.3 1.4

2.2

PM = pro memorie, effecten zijn niet met voldoende betrouwbaarheid in te schatten

Toelichting onderwerpen per maatschappelijke opgave 1.1 Verruiming starterslening Verruiming van de regeling (verhogen inkomensnorm en/of maximaal leenbedrag). Incidenteel in 2024 in 2025. Beide jaren € 500.000 rentelast van 2,5% tegenover een rentebaten 1%. 1.2 Hondenuitlaatbeleid Op 20 april 2023 vastgesteld in de raad. 29

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

1.2 Bloemrijke akkerranden Op 30 maart 2023 vastgesteld in de raad. 1.2 Biodiversiteit projecten Incidenteel - dekking door externe subsidies. 1.2 Knooppunt Hoevelaken In het kader van de reconstructie van het knooppunt Hoevelaken heeft de gemeente Nijkerk samen met de provincie besloten om station Hoevelaken een impuls te geven. Door de stationsomgeving uit te breiden met extra fietsenstallingen en door de entree op een goede wijze aan te laten sluiten op de Stoutenburgerlaan. Rijkswaterstaat heeft zich hieraan geconformeerd en past het station conform de wensen van Nijkerk en provincie Gelderland in, tegelijkertijd met de reconstructie van het knooppunt Hoevelaken. Aangezien de overeenkomst inmiddels is opgesteld en akkoord is voor alle drie partijen, is de wens om deze na bestuurlijk akkoord ook te laten ondertekenen. Een onderdeel van het bestuurlijk akkoord is de bijdrage van Nijkerk. Deze wordt geschat op € 300.000. 1.2 Bijdrage Regio Amersfoort Verhoogde bijdrage aan Regio Amersfoort. Betreft structurele uitbreiding van formatie op Regiobureau, vanwege: •

steeds groter wordende vraag om inhoudelijke dossiers in regioverband op te pakken;

•

ontwikkeling van lobby activiteiten. Waarvan het de bedoeling is dat deze uiteindelijk zichzelf terugverdienen met het binnenhalen van subsidies e.d.

1.2 Gebiedsvisies Stationsgebied/Luxool en Slichtenhorst Personele inzet voor de Gebiedsvisies Stationsgebied/Luxool en Slichtenhorst, in combinatie met mobiliteitsstudies noord-oostzijde Nijkerk. Indien geen middelen beschikbaar gesteld worden in capaciteit kunnen de gebiedsontwikkelingen Klaarwater en Stadshaven niet ontwikkeld worden of lopen ze vertraging op. 1.2 Mobiliteitsvraagstukken Stadshaven en Hoevelaken Personele inzet voor de mobiliteits- en daaraan gekoppelde investeringsvraagstukken rondom Stadshaven en Hoevelaken. 1.2 Skatepark Corlaerpark Afhankelijk van keuze raad. 1.3 Bijdrage Regio Foodvalley Verwachte verhoogde bijdrage aan de regio Foodvalley, voor een versterking op de uitvoeringsorganisatie en voor het aantrekken van extra formatie. 1.3 Foodvalley lopende begroting In verband met lopende begroting Regio Foodvalley. 1.3 Uitvoering economische visie Personele inzet voor de uitvoering van de economische visie (uit de openstaande voorstellen Ontwikkelagenda) wordt uitgegaan van een bedrag van € 35.000 werkbudget per jaar voor 20232025. 1.3 Realisatie zachte/harde plancapaciteit 15 à 20 ha bedrijfsterrein Personele inzet voor de realisatie zachte/harde plancapaciteit 15 à 20 ha bedrijfsterrein. Gelet op de reserveringen en het uitgiftetempo is de verwachting dat bedrijventerrein De Flier in 2029 nagenoeg uitgegeven zal zijn.

Er is dus haast om te gaan starten met een gebiedsvisie van uitbreiding van dit bedrijventerrein. Als niet op tijd gestart wordt stagneert de groei en ontstaat een scheve balans tussen wonen en werken en een grotere uitgaande pendel. 30

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

1.3 Ondersteuning toekomstbestendige bedrijfsterreinen (TBB) Personele kosten voor de voor de ondersteuning toekomstbestendige bedrijfsterreinen (TBB). Niet acteren beïnvloedt op langere termijn kwaliteit bedrijfsterreinen en vestigingsklimaat bedrijven. 1.4 Verordening Toekomstbestendig Wonen Gelderland Uitbreiding bestaand beleid (rentebaten 0,75% en -lasten 2,5%) € 500.000 in 2023, 2024 e.v. € 1 miljoen. 1.4 Circulaire economie In 2023 bestaan de kosten uit het opstellen van het actieplan circulaire economie (eenmalig) en de bijdrage voor circulaire economie aan Foodvalley (structureel). De aanvullende € 50.000 in 2024 zijn bedoeld voor acties die volgen uit het actieplan circulaire economie. Of dit een structureel bedrag wordt, zal blijken uit het actieplan waar nu aan wordt gewerkt. 2.1 Binnensportaccommodaties Er is een analyse uitgevoerd naar vraag en aanbod van de gemeentelijke binnensportaccommodaties tot 2040. Het is nodig om de bestaande capaciteit uit te breiden en het verouderde aanbod aan sporthallen en sportzalen te vernieuwen. Dit is uitgewerkt in een meerjareninvesteringsplan voor de periode van 2023 tot en met 2032. De stelpost binnensport is een nieuwe stelpost. Op dit moment kennen we alleen een stelpost buitensport. In het raadsbesluit 2023-007 van 30 maart 2023 heeft de raad met inachtneming van de aangenomen amendementen 4.1 en 4.2 besloten: “5.

in te stemmen met de fasering en de financiële uitwerking voor de vervanging van de vijf sporthallen/sportzalen zoals opgenomen in bijlage 1 door vanaf 2025 jaarlijks, dus cumulatief structureel, € 150.000 extra toe te voegen aan de stelpost binnensport en deze stelpost op te nemen in de Kadernota 2024” Met beslispunt 5 heeft de raad besloten om de jaarlijks cumulatieve verhoging van de stelpost binnensport (op taakveld 5.2) met € 150.000 per jaar op te nemen in de Kadernota 2024. 2.1 Monument / noodbestuurspost Collegevoorstel ten aanzien van het monument en de noodbestuurspost van het bestaande stadhuis is in procedure. Vanuit de kaderstelling zal een programma van eisen en functionele eisen moeten worden opgesteld m.b.t. het monument en noodbestuurspost. Indien geen middelen beschikbaar worden gesteld kan dit invloed hebben op de planning van de bouw van de eerste fase Stadshaven (plaats huidige gemeentehuis). 2.1 Hervormingsagenda jeugd De Hervormingsagenda Jeugd heeft als doel om de hulpverlening te verbeteren en het jeugdstelsel beheersbaar te maken. Op basis van de meest recente gegevens ontvangen we in 2024 en 2025 een hogere bijdrage vanuit de algemene uitkering van het gemeentefonds. Vanaf 2026 wordt deze bijdrage naar beneden gebracht.

Voorlopig is nog niet duidelijk wat de precieze maatregelen zullen zijn die uit deze Hervormingsagenda Jeugd volgen, maar de verwachting is dat hieruit ook een lastenverlaging zal komen. Dit wordt nog niet financieel verwerkt in deze kadernota, maar hierop wordt verder ingegaan in hoofdstuk 5. 2.1 VGGM GGD Op basis van de voorgestelde begroting van de VGGM GGD wordt de bijdrage aan deze verbonden partij verhoogd. 2.1 Ophoging stelpost IHP onderwijs We stellen dit jaar een integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs op. Daarmee brengen we de financiële consequenties voor onderwijshuisvesting in beeld.

31

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven

2.2 Bijstandsbudget voor re-integratieactiviteiten Gezien de werkelijke baten en lasten van de bijstandsverlening over de afgelopen twee jaar, is het vanaf 2023 de verwachting, dat er € 250.000 van dit budget kan worden afgeraamd. Hier wordt voorgesteld om deze budgettaire ruimte gedeeltelijk in te zetten voor de met inwoners geplande reintegratieactiviteiten. Deze activiteiten dragen bij aan de mogelijke activering en uitstroom van bijstandsgerechtigden en daarmee uiteindelijk minder uitkeringskosten. Voor 2023 komt dit neer op een benodigd bedrag van € 75.000 en vanaf 2024 € 150.000 structureel. 3.1 Cameratoezicht Voor de aanschaf van nieuwe vaste camera’s moet incidenteel € 35.000 geïnvesteerd worden en € 15.000 extra structureel. Dat structurele bedrag is voor het uitkijken van de beelden. Voor de huur van een mobiele camera plus het uitkijken is jaarlijks € 10.000 extra budget nodig. Daarnaast is € 8.000 nodig voor kapitaallasten. 3.1 Straatcoaches Voor het afgeven van een subsidie voor straatcoaches wordt een jaarlijks bedrag van € 50.000,gevraagd, waarvoor een deeltijd professional kan worden ingezet. Dit bedrag wordt in eerste instantie voor twee jaar gevraagd, 2023 (1e Berap) en 2024 (Kadernota 2024) . Na twee jaar wordt geëvalueerd of de straatcoaches het gewenste effect hebben. De besluitvorming over de inzet van straatcoaches moet nog plaatsvinden.

3.1 VGGM brandweer Op basis van de voorgestelde begroting van de VGGM brandweer wordt de bijdrage aan deze verbonden partij verhoogd. 4.1 Extra inzet lobby Om de positie van Nijkerk binnen de regio te versterken is het de voorkeur om een lobbyist in te zetten. 4.1 Extra inzet landelijk gebied Op dit moment is het onvoldoende duidelijk wat de uitvoering van de aanpak van het stikstofprobleem wordt en wat het beleid bodem en water sturend en de inzet voor natuurbehoud precies inhouden. Duidelijk is wel dat deze ontwikkelingen een grote impact hebben op onze organisatie. Binnenkort verwachten we meer duidelijkheid over de regionale uitvoeringsorganisatie van piekbelasters (o.a. de stoppersregeling) en de uitvoeringsorganisatie RPLG (Regionaal Perspectief Landelijk Gebied). Dit vraagt om extra capaciteit van een strategisch adviseur landelijk gebied en extra inzet op het gebied van communicatie. Vanuit de regionale uitvoeringsorganisatie ligt de vraag bij de gemeente om een casemanagers te leveren die onafhankelijk de agrariër informeert, adviseert en begeleidt. De transitie van de landbouw vraagt tevens extra inzet van planologen. 4.1 Archief De gemeente Nijkerk werkt sinds 2017 in toenemende mate digitaal. In 2024 is de verhuizing voorzien naar het nieuwe gemeentehuis waar geen ruimte is voor een fysiek archief.

Om aan de wettelijke archieftaken te blijven voldoen is onderzoek gestart. Dit is nog niet afgerond. Op dit moment gaan we uit van een raming van jaarlijks € 200.000 voor de instandhouding of uitbesteding van een archiefbewaarplaats en het gebruik van een verplicht e-Depot. 4.2 Loon- en prijsontwikkelingen Zie hoofdstuk 2 paragraaf 2.4 Loon- en prijsontwikkelingen. 4.2 Stelpost energie De stelpost kan € 650.000 worden verlaagd vanwege marktonwikkelingen op de energiemarkt.

32

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Veranderend samenspel tussen inwoners en overheid

4. Veranderend samenspel tussen inwoners en overheid In de Ontwikkelagenda hebben we aangegeven dat we als gemeente onze rol in maatschappelijke processen en beleidsprocessen willen en ook moeten herijken. Inwoners en gemeente hebben elkaar nodig en vullen elkaar aan bij de uitvoering van de opgaven waar Nijkerk voor staat. Omgevingsbewust werken en participatie zorgen voor een optimale relatie met de samenleving en leveren betere plannen op. Daarom zullen we steeds meer en beter moeten nadenken over de behoeften van groepen inwoners, de gewenste relatie met hen en het meest passende proces in het onderlinge samenspel. De Nederlandse School voor het Openbaar Bestuur (NSOB) heeft de verschillende mogelijkheden in het samenspel tussen inwoners en gemeente samengevat in een schema. Dit is uiteraard een vereenvoudiging van de werkelijkheid, maar het biedt ons wel goede handvatten om onze rol in dat samenspel op een nieuwe manier te gaan vormgeven. Het schema laat zien dat we onze rol verschillend invullen: • •

Afhankelijk van wie het initiatief uitgaat; vanuit de samenleving of vanuit de overheid. Afhankelijk van waarop gestuurd moet worden: op concrete resultaten of juist op randvoorwaarden.

Zo zullen we in het uitvoeren van wettelijke taken (zoals verlening van paspoorten en handhaving van veiligheid) vooral een ‘rechtmatige’ overheid moeten zijn. Hierbij lichten we besluiten en acties wel toe, maar laten we ze niet in dialoog tot stand komen of stellen we ze op het moment van uitvoering niet ter discussie. Bij taken waar de overheid vooral concrete resultaten moet halen, zoals het bedrijfsmatig ophalen van huisvuil, zijn we vooral een ‘presterende’ overheid. We leggen goed uit wat we doen en spelen in op specifieke omstandigheden en leveren maatwerk waar mogelijk. Daar waar er sprake is van gedeelde verantwoordelijkheid bij het uitvoeren van maatschappelijke opgaven moeten we proberen om een ‘samenwerkende’ dan wel ‘responsieve’ overheid te zijn, die vanuit overleg, samenwerking, gelijkwaardigheid en wederkerigheid de taken uitvoert. Het samenspel gaat verder dan omgevingsbewust werken en participatie. Het kan ook mogelijk zijn vraagstukken buiten de organisatie door de samenleving te laten oppakken. Hiermee wordt een deel van de autonomie van de gemeente overgedragen aan de samenleving. Figuur 8 Kwadrant samenspel inwoners en gemeente

33

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Veranderend samenspel tussen inwoners en overheid

We hebben deze beweging al eerder ingezet in Nijkerk, onder andere met de vaststelling en uitvoering van de Dienstverleningsvisie in 2020. Daarin hebben we verschillende serviceformules geformuleerd, afhankelijk van het karakter van de taken die we uitvoeren. We willen de komende jaren verdere stappen zetten aan de hand van de nog uit te werken participatievisie van de gemeente. We zorgen daarom de komende bestuurlijke periode voor opleiding en training van medewerkers, zodat omgevingsbewust denken in onze haarvaten komt en onze participatie verder professionaliseert. Op deze manier komt participatie echt in ons DNA en bouwen we actief aan een goede relatie met onze samenleving. Dat betekent dat we al lerend en evaluerend verder gaan, in een passend tempo dat nodig is om deze veranderende relatie tussen gemeente en samenleving stevig te borgen. We reserveren voor opleiding en training specifiek budget in het opleidingsbudget. We zijn ons ervan bewust dat participatie en omgevingsbewust werken meer tijd kan kosten en ook extra kosten met zich mee kan brengen. We zien dat als een investering in de kwaliteit van plannen en besluiten en een investering in een goede relatie met onze inwoners.

We willen ook nieuwe en innovatieve manieren gebruiken, bijvoorbeeld om doelgroepen in kaart te brengen en de wederkerigheid in het samenspel tussen inwoners/ondernemers en gemeente te stimuleren. We zullen onze regels waar mogelijk aanpassen om het perspectief van de leefwereld en die van de inwoners meer uitgangspunt te laten zijn bij het uitvoeren van onze activiteiten.

34

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Afweging ambities en mogelijkheden

5. Afweging ambities en mogelijkheden 5.1 Kernboodschap afweging ambities en mogelijkheden Deze kadernota schetst ten opzichte van de Ontwikkelagenda een aanzienlijk negatiever beeld van onze financiële mogelijkheden op de langere termijn voor de uitvoering van onze ambities. Als college vinden we het daarom essentieel dat we: •

voor de korte termijn maatregelen nemen om de voorziene tekorten voor 2027 niet verder op te laten lopen en de Begroting 2024 op een structureel sluitend niveau te houden;

•

voor de langere termijn een fundamentele afweging en mogelijke heroverweging van onze ambities voor de langere termijn gaan uitvoeren. We gaan daarbij uit van de noodzaak van een ombuiging voor 2027 van ca. € 4 miljoen structureel.

Om deze fundamentele afweging goed te kunnen maken zullen we de komende periode een aantal essentiële bouwstenen vervaardigen en verzamelen (o.a. MIP en benchmark ambtelijke organisatie). We zullen aan de hand van de in de Ontwikkelagenda geformuleerde ‘knoppen’ opties en mogelijkheden onderzoeken en afwegen, waarbij alle opties bespreekbaar zijn voor ons. We zullen bij het onderzoek en de afweging van deze opties en mogelijkheden ook onze inwoners en betrokken maatschappelijke organisaties betrekken. Om de afweging goed te kunnen doen zullen we een procesvoorstel opstellen dat we na de zomer 2023 aan de gemeenteraad zullen voorleggen. Dit procesvoorstel zal er op zijn gericht om aan de hand van diverse scenario’s de gemeenteraad in de gelegenheid te stellen om de juiste balans te vinden tussen onze ambities als Nijkerk in relatie tot de financiële mogelijkheden en de juiste balans tussen uitgaven en inkomsten van de gemeente. De besluitvorming hierover voorzien we dan bij de Kadernota 2025.

5.2 Een ongunstig financieel beeld voor de Kadernota 2024 Het algemene beeld (zie ook hoofdstuk 1 en 2) van de ontwikkelingen van onze financiële mogelijkheden worden per saldo fors ongunstiger, zoals onderstaand overzichten duidelijk laten zien (zie ook hoofdstuk 2 van deze kadernota). Figuur 9 Financieel overzicht kadernota (x € 1000): saldo -/- = nadeel

2024 saldo

2025 saldo

2026 saldo

2027 saldo

Begrotingssaldo voor Kadernota 2024 Autonoom Beleid Prijs Raadsbesluit Verbonden partijen Ontwikkelagenda

791 0 -349 -560 -44 -396 -1.199

1.195 0 91 -560 -193 -396 -971

-378 0 -311 -710 -364 -396 -670

-200 -164 -462 -710 -514 -396 -122

Totale afwijking kadernota

-2.548

-2.029

-2.451

-2.368

Begrotingssaldo na Kadernota 2024 Structureel begrotingssaldo na Kadernota 2024 Investeringen

-1.757 260 1.686

-834 515 1.556

-2.829 -2.903 1.500

-2.568 -3.058 1.500

Bij het opstellen van het coalitieakkoord en de Ontwikkelagenda is in sterke mate uitgegaan van continuering van bestaand beleid, het leggen van eigen beleidsaccenten (ook vanwege nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen) en vooral het op een nieuwe manier vormgeven aan de uitvoering van het beleid. Deze nieuwe manier heeft vorm gekregen in de uitgangspunten van de Ontwikkelagenda. Het gaat daarbij voornamelijk om vernieuwing van vormen van samenspel tussen inwoners en gemeenteraad en (ook in relatie daarmee) om een integrale aanpak van opgaven. 35

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Afweging ambities en mogelijkheden

De afgelopen maanden hebben laten zien dat ook de uitvoering van reeds eerder geformuleerd beleid en ambities voor veel uitdagingen zorgt. Dit komt door het dynamische krachtenveld en wisselende omstandigheden waarin deze uitvoering moet plaatsvinden. Daarnaast zijn er voortdurend nieuwe ontwikkelingen die ook nieuwe eisen stellen aan of verandering vragen van het al geformuleerde beleid of gestelde globale ambities. De beschrijving van de maatschappelijke opgaven in hoofdstuk 3 geeft daar diverse voorbeelden van. De uitkomsten van de 1e Berap laten ook zien dat de uitvoering van bestaand beleid en ambities geld en soms extra geld kost ten opzicht van eerdere ramingen. Waarbij kostenstijgingen, inflatie en schaarste aan personeel en arbeidskracht de bestedingsruimte voor de uitvoering structureel beperken.

5.3 Uitvoering Ontwikkelagenda in 2024 In hoofdstuk 3 is aangegeven op welke wijze wij uitvoering willen geven aan de Ontwikkelagenda middels een groot aantal voorstellen. De financiële consequenties daarvan zijn ook aangegeven en in bovenstaand overzicht samengevat. Deze voorstellen vragen deels nog wel besluitvorming, dus daarin zijn nog enkele keuzes mogelijk. In dit overzicht zijn ook de financiële gevolgen van de geplande inspanningen en activiteiten voor de komende jaren (kruisjeslijst, zie bijlage) weergegeven, waaronder de openstaande activiteiten waarvan in de Ontwikkelagenda is aangekondigd dat hiervoor nog (veelal incidentele) dekking voor gevonden moest worden (zie hoofdstuk 1). Bovenstaand overzicht geeft aan dat het structurele begrotingssaldo in de jaren 2026 en 2027 een tekort van respectievelijk € 2,9 en € 3,1 miljoen structureel bedraagt. Uit dit overzicht blijkt dus dat aannames die we gedaan hebben in de Ontwikkelagenda over het meerjarig financieel beeld fors bijgesteld moeten worden. We gingen er toen vanuit dat het in 2023 geraamde tekort eenmalig zou zijn en gedekt kon worden uit de algemene reserve, die in 2024 en 2025 weer kon worden aangevuld. Die aanvulling kan met bovenstaand beeld niet meer als realistisch worden beschouwd. Dit betekent dat in de jaren 2023 – 2027 zonder nadere maatregelen een bedrag van in ieder geval ca.

€ 8,8 miljoen onttrokken zal moeten worden aan de algemene reserve. Het college acht een dergelijke omvangrijke onttrekking niet verantwoord. Daarnaast blijkt uit dit overzicht dat de uitvoering van de ambities uit de Ontwikkelagenda zal leiden tot substantiële tekorten in de komende jaren. Er is in de jaren daarna vooralsnog geen verbetering te verwachten. Dit noopt tot een fundamentele bezinning over het geheel van onze ambities en financiële mogelijkheden. Het beeld over de ontwikkeling van onze financiële mogelijkheden op de langere termijn is op dit moment nog niet compleet. We missen zicht op het lange termijnperspectief van de ontwikkeling van het gemeentefonds, als belangrijkste structurele inkomstenbron van onze gemeente. De verwachting is dat in de aankomende meicirculaire vanuit het Rijk hier nog geen duidelijkheid over komt en dat op z’n vroegst in de septembercirculaire hierover meer inzicht komt. We zien ook nog een grote hoeveelheid investeringen op ons afkomen in bijvoorbeeld onderwijs, sport, gemeentelijke voorzieningen, infrastructuur, duurzaamheid. Dat past bij de ontwikkelambitie die we hebben uitgesproken. Dit gehele pakket moet afgewogen worden en vorm krijgen in een nieuw MIP (Meerjaren Investeringsprogramma).

De uitvoering van dit programma zal een fors bedrag aan nieuwe kapitaallasten met zich meebrengen, waarmee nog geen rekening is gehouden in bovenstaand overzicht. Dit zal eind 2023 worden opgeleverd. Daarna kan bij de Kadernota 2025 door de gemeenteraad een besluit genomen worden over wat wij hiervan kunnen en willen realiseren. Op grond van de landelijke afspraken in de Hervormingsagenda Jeugd zal onze gemeente structureel ca. € 800.000 minder inkomsten krijgen voor de uitvoering van de taken op het gebied van de Jeugdwet. Dit zal gecompenseerd moeten worden door een navenante vermindering van uitgaven. Het is, mede gezien de bezuinigingen die in het kader van de Taskforce Sociaal Domein al zijn uitgevoerd door ons, nog onzeker of en hoe deze bezuiniging kan worden verwerkt binnen het jeugddomein en wat daarvan de effecten zijn. Dit zal nog nadere analyse en afweging vragen. Ten slotte loopt er op dit moment een benchmark naar de formatie van onze ambtelijke organisatie. Deze moet ons meer inzicht geven in waar mogelijke tekorten of juist ruimte zit in onze organisatie om taken op een goede manier uit te kunnen voeren. Deze wordt naar verwachting eind juni opgeleverd. 36

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Afweging ambities en mogelijkheden

5.2 Beïnvloedingsmogelijkheden structureel tekort (‘knoppen’) In de Ontwikkelagenda zijn vier ‘knoppen’ of variabelen geïntroduceerd. Deze kunnen worden benut in de afweging om te komen tot een verantwoorde balans tussen enerzijds uitvoering van inhoudelijke ambities en anderzijds financiële mogelijkheden. Schematisch weergegeven zien deze er als volgt uit:

In onderstaand overzicht wordt aangegeven hoe deze ‘knoppen’ kunnen worden toegepast met de informatie die we op dit moment hebben.

Elementen/

Mogelijkheden tot toepassing

knoppen A. Uitvoering van ambities en inspanningen ten behoeve van maatschappelijke opgaven

• •

•

Veel ambities en plannen zijn al vastgelegd in eerder genomen besluiten. Gekozen kan worden om deze niet (geheel) uit te voeren. In deze kadernota zijn (in beperkte mate) nieuwe ambities en beleidsvoorstellen opgenomen waarover nog geen besluit is genomen. Hierbinnen is dus nog keuze mogelijk. Dit geldt ook voor de openstaande voorstellen uit Ontwikkelagenda. Gezien de omvang van de verslechterde financiële situatie en het overwegend incidentele karakter van deze uitgaven is het schrappen van deze projecten niet voldoende voor het terugdringen van het nu geraamde structurele exploitatietekort voor 2027. Terugdringing van dit structurele tekort vraagt ombuigingen. Bij de opstelling van het MIP zullen nieuwe investeringen een plek moeten krijgen waarover – indien gewenst – nog nadere beslissingen mogelijke zijn. Dit vraagt per definitie besluitvorming door de gemeenteraad. Of er financiële ruimte is om (een deel van) het MIP ook daadwerkelijk uit te voeren is onderdeel van de Kadernota 2025. Op basis van de huidige cijfers is hier geen ruimte voor. Bij gelijkblijvende inkomsten zoals geraamd, zal deze ruimte gemaakt moeten worden door ombuigingen.

37

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Afweging ambities en mogelijkheden

Elementen/

Mogelijkheden tot toepassing

knoppen B. Risicoinschatting/management

•

•

•

C. Het besparen van kosten en/of verminderen/ veranderen taken

•

•

•

Bij de Ontwikkelagenda is een onderbouwde aanname gedaan over het bedrag dat wij extra verwachten in de Algemene Uitkering in 2026: namelijk € 927.000. Dit was gebaseerd op de aanname dat het Rijk met een additionele € 1,5 miljard zou komen in plaats van een bedrag van € 1 miljard. In de Voorjaarsnota van het Rijk van 1 mei jl. is aangegeven de € 1 miljard te continueren voor 2027, maar zijn er geen aanpassingen gedaan voor 2026. Daarmee is het risico dat wij deze additionele € 927.000 niet (geheel) krijgen toegenomen. Voor 2027 geldt dat wij in de aanname over onze inkomsten weliswaar meer zekerheid hebben, maar dat we ook voor 2027 het risico lopen deze € 927.000 niet (geheel) te krijgen. Mocht dat het geval zijn dan loopt ons structurele tekort in 2027 op naar € 4.1 miljoen. Bij de Ontwikkelagenda is ingeschat dat er verantwoord ruimte was te maken voor deels structurele (€ 1 miljoen) en deels meerjarig incidentele (€ 1,5 miljoen) uitbreiding en versterking van de ambtelijke organisatie. Deze ruimte is nog niet volledig benut. Er is geen aanleiding om er van uit te gaan dat die ruimte vergroot kan worden. Mogelijk zou er wel aanleiding kunnen zijn om met name het structurele gedeelte te heroverwegen in het kader van een integrale afweging met alle ambities, inkomsten en uitgaven bij de Kadernota 2025 en het binnenkort op te leveren formatieonderzoek.

Aandachtspunt is het in evenwicht houden van uit te voeren taken en formatie. Uit de ervaringen met de jaarrekeningen in de afgelopen jaren is af te leiden dat er jaarlijks een zekere onderuitputting is. Vooralsnog is het beeld dat deze onderuitputting geen structurele uitgaven betreft. Een eerste voorzichtige analyse is dat deze ruimte over meerdere jaren ongeveer € 1,5 miljoen zou kunnen zijn. Er wordt nog nader onderzocht of/hoe deze mogelijke ruimte benut kan worden. Met onze inzet als gemeente op samenspel met en wederkerigheid vanuit de samenleving kan mogelijk op onderdelen gewerkt worden aan kostenbesparing. Tegelijk moet gewaakt worden om vanuit die lijn dit als doelstelling in te zetten. De kans op kwaliteitsverlies en ook op het ‘afhaken’ van inwoners en organisaties is dan groot. Er zijn zeker mogelijkheden om zowel vanuit ruimtelijk perspectief (rolneming marktsector) als vanuit sociaal (rolneming inwoners, maatschappelijke verbanden en organisaties) en veiligheidsperspectief (samenwerking maatschappelijke omgeving) te werken aan vermindering van directe overheidslasten, mits zorgvuldig afgewogen en gestuurd. Op dit moment wordt een benchmark uitgevoerd naar onze ambtelijke organisatie.

Het doel hiervan is om beter te kunnen onderbouwen waar mogelijke tekorten of overschotten zijn en hoe we hiermee om kunnen gaan in het kader van de ontwikkeling van de organisatie. Dit is een bouwsteen voor de fundamentele afwegingen in de voorbereiding van de Kadernota 2025. De uitkomsten zijn nog niet bekend. Bij ongewijzigde rijksinkomsten ontkomen wij er niet aan om in bestaand beleid, dienstverlening en voorzieningen (kwalitatief en kwantitatief) ombuigingen aan te brengen. Dit zal vaak direct de inwoners of maatschappelijke partijen en ontwikkelingen raken. De kaasschaafmethode is in dit geval niet toereikend. Dit vraagt een fundamentele discussie en keuzes. In 2023 zal dit in kaart moeten worden gebracht. Dit is taakstellend. Het betreft dus niet een bezuiniging die meteen wordt ingeboekt. Over de omvang van de taakstelling zijn keuzes te maken. Dit komt terug in scenario’s voor het lange termijnperspectief. 38

K a d e r n o t a

Elementen/

2 0 2 4 Afweging ambities en mogelijkheden

Mogelijkheden tot toepassing

knoppen D. Het genereren van (extra) inkomsten

Naast de middelen en inkomsten uit het gemeentefonds zijn er mogelijkheden om via specifieke uitkeringen of subsidies/publieke geldstromen activiteiten en taken in de verschillende taakvelden te kunnen financieren. Hier wordt al zo goed mogelijk gebruik van gemaakt. Zo worden duurzaamheidsambities uit de lijst met openstaande voorstellen uit de Ontwikkelagenda volledig door subsidies gedekt. Toch zijn er zeker nog verdere mogelijkheden die de komende jaren zouden kunnen worden benut. Kenmerk van dit soort inkomsten is wel dat ze in de regel incidenteel, dan wel project/activiteit gebonden zijn en daarmee dus beperkt effect hebben op de langere termijn financiële situatie van de gemeente. Daarnaast kunnen extra inkomsten worden gegenereerd uit lokale belastingen en heffingen. Als opties kunnen daarbij worden genoemd: •

•

De verhoging van de OZB boven inflatie. Hiervoor zijn verschillende methoden toepasbaar. Het meest eenvoudige is het verhogen van het tarief. Per procent tariefstijging (in principe mogelijk per 2024) is de inkomstenstijging ca. € 110.000. Een verhoging is mogelijk in stappen (bijvoorbeeld 4 x 2%) of via een eenmalige verhoging (bijvoorbeeld 8 – 10%). De huidige planning is om in het najaar van 2023 het Programma Water Nijkerk 2023 t/m 2027 door de raad te laten vaststellen. Dit is het oude rioleringsplan (GRP) aangepast aan de Omgevingswet, die per 1 januari 2024 zal ingaan. Vanwege hogere materiaal-, energie- en loonkosten en extra kosten voor klimaatadaptatieve maatregelen, zoals ontkoppelen en aanleg infiltratievoorzieningen, zal de rioolheffing toenemen vanaf het jaar 2024. De raad zal daarbij kunnen aangeven binnen welke periode (bijvoorbeeld 5 of 10 jaar) de uiteindelijke maximale rioolheffing wordt bereikt. Omdat kosten en uitgaven voor het riool in een gesloten systeem plaatsvinden zal dit geen gevolgen hebben voor de begroting. Wel kan het invloed hebben op de lasten voor inwoners, afhankelijk van de wijze waarop de kostentoedeling plaats zal gaan vinden.

Met het in combinatie toepassen van deze ‘knoppen’ kunnen verschillende scenario’s/varianten voor het aanbrengen van balans tussen ambities en mogelijkheden worden opgesteld. Met het invullen en beschrijven van dergelijke scenario’s wordt inzicht gegeven in het geheel van beïnvloedingsmogelijkheden van het structureel tekort. Hiermee ontstaat voor de gemeenteraad ook de mogelijkheid om hierin eigen voorkeuren en (sub)varianten te exploreren en dialoog te brengen. Het college wil die dialoog graag aangaan.

5.3 Heroverweging ambities en mogelijkheden in 2024 en 2025 Het college vindt het van groot belang om zo goed mogelijk de inspanningen uit de Ontwikkelagenda te kunnen blijven uitvoeren. Anderzijds vinden we het belangrijk om in 2024 de lange termijn financiële problematiek in ieder geval niet te vergroten en zo mogelijk te verminderen. Tevens vinden we het essentieel om voor de langere termijn te komen tot een herbezinning van onze inkomsten en uitgaven in relatie tot de ambities die we hebben.

39

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Afweging ambities en mogelijkheden

Kaders Begroting 2024 Het college kiest voor het uitgangspunt van een structureel sluitende begroting in 2024 en kiest er tevens voor om het structureel tekort van maximaal € 3,1 miljoen in 2027 niet verder op te laten lopen. Bij de voorbereiding van de Begroting 2024 moet nog rekening gehouden worden met nieuwe ontwikkelingen (bijvoorbeeld meicirculaire, evt. gemeenschappelijke regelingen, autonome ontwikkelingen) die deze uitgangspunten kunnen aantasten. Indien dat het geval zou zijn zet het college zo veel mogelijk in – daar waar dit aan de orde is – op substitutie van ‘oud voor nieuw’. Dat wil zeggen dat nieuwe uitgaven in principe moeten worden gedekt door het vervallen van bestaand beleid in een bepaald taakveld of elders. Indien zich in de voorbereiding van de Begroting 2024 verder - nu nog onverwachte - tegenvallers van enige omvang voordoen, zal het college verdere voorstellen voorbereiden op basis van de vier ‘knoppen’: A. Het schrappen in voorstellen die in deze kadernota staan aangekondigd. B. Het oprekken van risico’s. Bijvoorbeeld in de inschatting van mogelijkheden voor benutting van de onderuitputting in de begroting. C. Het formuleren van een taakstelling voor de vermindering van kosten en/of vergroting van efficiency in de ambtelijke uitvoering.

Hierbij moeten we wel rekening houden met de precaire ontwikkeling waarin de ambtelijke organisatie zich op dit moment bevindt. D. Verhoging van inkomsten. Bijvoorbeeld voortzetting van de trendmatige verhoging van de OZB op 2% boven inflatie per jaar vanaf 2024. Een 1% tariefstijging van OZB betekent een inkomstenstijging van ca. € 110.000 en een gemiddelde stijging van € 4 per huishouden per jaar. Voorbereiding keuzes langere termijn Door de gewijzigde financiële situatie zien we voor de iets langere termijn noodzaak en urgentie om als college een fundamentele afweging te maken tussen aan de ene kant onze ambities, en aan de andere kant de financiële en personele mogelijkheden om die ambities vorm te geven. Fundamenteler dan wij bij het presenteren van de Ontwikkelagenda voor ogen hadden. We zien ook dat belangrijke bouwstenen voor die afweging, zoals inzicht in ombuigingsmogelijkheden in ons bestaand beleid, op dit moment deels nog ontbreken. Om in dit dilemma verantwoord op te treden neemt het college zich voor om in de aanloop naar de Kadernota 2025 de belangrijke kerninformatie voor deze noodzakelijke lange termijnafweging op een rijtje te krijgen. We zien als college het belang van al onze ambities, zowel op ruimtelijk terrein als op sociaal terrein, op het terrein van dienstverlening en op het terrein van veiligheid.

We zullen tot een onderlinge afweging moeten komen en ook tot een afweging tussen noodzakelijk geachte uitgaven en inkomsten van de gemeente. We zetten daarom in op een zorgvuldig proces van afweging, waarin alle kerninformatie zoals boven aangegeven kan worden betrokken. Met behulp van deze informatie kunnen we op onderbouwde wijze scenario’s ontwikkelen over hoe op de lange termijn de balans tussen ambities en financiële mogelijkheden kan worden bereikt. Het knoppenschema biedt daarvoor een goed instrument. Bij deze fundamentele afweging willen wij ook inwoners en andere betrokken partijen een positie geven in de gedachtenvorming en afweging van opties. Daarin betrekken we dan ook – waar relevant – aspecten als rolneming, wederkerigheid en verdeling van verantwoordelijkheid in het samenspel tussen van gemeente en inwoners/samenleving in het uitwerken van mogelijkheden voor uitgavenvermindering en inkomstenvergroting.

40

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Afweging ambities en mogelijkheden

Voor het gesprek en de dialoog met raad en samenleving zullen door ons scenario’s worden ontwikkeld binnen het volgende financiële raamwerk: •

Uitgegaan wordt van een totaal ombuigingsbedrag van in totaal ca. € 4 miljoen. Dit bedrag is opgebouwd uit € 1,5 miljoen ruimte voor nieuwe kapitaallasten ten gevolge van het nieuwe MIP en € 2,5 miljoen voor exploitatiekosten exclusief kapitaallasten MIP. Van deze € 2,5 miljoen is € 1 miljoen het gevolg van de afspraken in het kader van de Hervormingsagenda Jeugd.

•

Er wordt € 900.000 onzekerheid geaccepteerd vanwege de onzekerheid omtrent de hoogte van het gemeentefonds 2026 e.v.

•

Er wordt gewerkt aan optimalisatie van subsidiemogelijkheden en binnenhalen van externe middelen en bijdragen van derden.

Voor het gesprek en de dialoog met raad en samenleving zullen door ons scenario’s worden uitgewerkt binnen de volgende financiële kaders: Scenario A: Ombuigen zonder verhoging inkomsten/OZB Scenario B: Ombuigen met beperkte verhoging inkomsten/OZB Scenario C: Ombuiging met vermindering uitgaven en verhoging inkomsten/OZB in gelijke verhouding (50%-50%) Wij bereiden de komende periode een plan van aanpak/procesvoorstel voor inzake het traject van onderzoek en afweging tot en met de Kadernota 2025 op basis van bovenstaande. Wij willen dit uiterlijk oktober 2023 aan de gemeenteraad voorleggen.

41

K a d e r n o t a

2 0 2 4 Afweging ambities en mogelijkheden

5.4 Recapitulatie en voorstel voor besluitvorming Het college stelt de gemeenteraad op grond van bovenstaande het volgende voor: Kennis te nemen van de ontwikkelingen en actuele gegevens van belang voor de besluitvorming over deze Kadernota 2024 en de daarbij zichtbaar wordende zorgelijke financiële situatie op de langere termijn. Begroting 2024 Voor de opstelling van de Begroting 2024 uit te gaan van de volgende kaders: • •

• •

Voortzetting van de uitvoering van de voorstellen uit deze kadernota, met een aangepaste planning van bestuurlijke onderwerpen voor de jaren 2023-2026. Deze uitvoering plaats te laten vinden binnen het uitgangspunt van een sluitende structurele begroting in 2024 en van een structureel tekort van maximaal € 3,1 miljoen in 2027, exclusief kapitaallasten voor investeringen voor nieuwe investeringen vanaf 2025, bij een risico in het kader van de uitkering gemeentefonds van ca. € 900.000. Het college te verzoeken - indien nodig - nadere keuzes voor te leggen bij de Begroting 2024 om binnen dit bestedingsplafond te blijven. In te stemmen met de inzet om de te verwachten bezuinigingen op de jeugdzorg per saldo volledig te compenseren in de structurele uitgaven. Met dien verstande dat hiervoor een nader te bepalen periode van ingroei komt en er ook zeker in geïnvesteerd zal moeten worden om dit te bereiken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=53409378-b923-470a-9476-97e1aa3ea356