2023-051 Bijlage - Kadernota 2024.pdf
Tekst van het document
Kadernota 2024
1
K a d e r n o t a
2 0 2 4
Inleiding
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ............................................................................................................................ 3 1.1 Uitgangssituatie Kadernota 2024 ................................................................................................... 3 1.2 Inhoud en leeswijzer ...................................................................................................................... 5
2.
Actuele ontwikkelingen met financiële gevolgen......................................................... 6 2.1 Financieel perspectief na 1e Berap ................................................................................................ 6 2.2 Financiële effecten Kadernota 2024 .............................................................................................. 6 2.3 Belangrijke uitgangspunten............................................................................................................ 7 2.4 Loon- en prijsontwikkelingen.......................................................................................................... 8 2.5 Risico’s ........................................................................................................................................... 9 2.6 Overige financiële aandachtspunten ............................................................................................. 9 2.7 Transformatieplan taakveld Sociaal ............................................................................................. 10 2.8 Programma ruimtelijke en maatschappelijke investeringen (PRMI) 2024 ................................... 10 2.9 Resultaat jaarrekening 2022 en ontwikkeling algemene reserve ................................................ 11
3.
Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven .................................... 12 3.1 Programma 1: Perspectief Ruimte ............................................................................................... 13 3.2 Programma 2: Perspectief Sociaal .............................................................................................. 20 3.3 Programma 3: Perspectief Veilig ................................................................................................. 24 3.4 Programma 4: Perspectief Dienstverlening ................................................................................. 26 3.5 Financiële consequenties maatschappelijke opgaven ................................................................ 28
4.
Veranderend samenspel tussen inwoners en overheid ............................................ 33
5.
Afweging ambities en mogelijkheden ......................................................................... 35 5.1 Kernboodschap afweging ambities en mogelijkheden ................................................................ 35 5.2 Een ongunstig financieel beeld voor de Kadernota 2024 ............................................................ 35 5.3 Uitvoering Ontwikkelagenda in 2024 ........................................................................................... 36 5.3 Heroverweging ambities en mogelijkheden in 2024 en 2025 ...................................................... 39 5.4 Recapitulatie en voorstel voor besluitvorming ............................................................................. 42
Bijlage: Inspanningen en activiteiten voor de komende jaren ............................................. 43
2
K a d e r n o t a
2 0 2 4
Inleiding
1. Inleiding Begin 2023 is onze Ontwikkelagenda 2023-2026 gepresenteerd en vastgesteld. De Ontwikkelagenda schetst het beeld van de bestuurlijke inzet voor de jaren 2023-2026 ter uitvoering van het coalitieprogramma ‘Samen wonen, samen werken, samen leven’. In de Ontwikkelagenda zijn de volgende uitgangspunten voor die uitvoering geformuleerd: • • • • • •
Werken vanuit trots op onze gemeente en gemeenschap. Overgang van beheer naar ontwikkelgemeente. Rekening houden met een samenleving in voortdurende verandering. Bewegen naar een samenwerkende gemeente die uitdaagt en ruimte biedt. Van stapeling van opgaven naar slimme, samenhangende aanpakken. Toepassen van scherpe keuzes en prioriteitstellingen.
Bij de vormgeving van onze inspanningen hebben we vier perspectieven geformuleerd: ruimtelijk, sociaal, veiligheid en dienstverlening. Binnen en vanuit die perspectieven hebben we acht maatschappelijke opgaven geformuleerd. Daarmee hebben we vooral ook invulling willen geven aan de noodzakelijke integraliteit in onze inspanningen als bestuur en organisatie. Deze opgaven zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Alle inwoners doen mee en horen er bij. Mensen hebben een bodem in hun bestaan. Een thuis voor iedereen! We delen de ruimte eerlijk en optimaal. Een bloeiende economie in een vitale samenleving. Duurzaamheid is onze sleutel naar de toekomst. Een veilige samenleving maken we samen. Hoe maken we het samen mogelijk?
In de Ontwikkelagenda is aangegeven dat we onze vele ambities en uitdagingen als Nijkerk moeten waarmaken binnen een onzeker en veranderlijk kader. Die onzekerheid en veranderlijkheid speelt in voortdurende mate in de wereld om ons heen: internationaal, landelijk, regionaal en ook plaatselijk. Ook speelt dit wat betreft de wisselende beleids- en financiële kaders waarin we ons werk moeten doen. Om goed om te kunnen gaan met deze situatie geven we in de kadernota aan te willen investeren in onze organisatie. Zodat we stabiliteit en continuïteit in de uitvoering van taken kunnen versterken en borgen. We hebben ook aangegeven dat we samen met de gemeenteraad een manier van sturen willen ontwikkelen die past bij dit onzeker en veranderlijk kader. Hierin willen we stap voor stap kunnen (bij)sturen op onze inzet bij de uitvoering van de maatschappelijke opgaven. Dit vanuit een bredere langetermijnvisie op de ontwikkeling van Nijkerk. We hebben daarvoor een viertal 'knoppen’ benoemd (ambities, risico’s, uitgaven, inkomsten), die in elke situatie in een passende combinatie kunnen worden toegepast. En dit in goede afweging en samenspel met de gemeenteraad. De jaarlijkse kadernota zien wij daarvoor als een belangrijk moment en instrument.
1.1 Uitgangssituatie Kadernota 2024 De vaststelling van de Ontwikkelagenda ligt nog geen half jaar achter ons. Toch zien we al veel veranderingen en verschuivingen op allerlei terreinen die de uitvoering van de maatschappelijke opgaven in Nijkerk beïnvloeden. Daarnaast zien we dat belangrijke financiële parameters (rente, inflatie) hun invloed doen gelden op onze financiële huishouding. We ervaren dat de Rijksoverheid nog geen duidelijkheid heeft kunnen geven over de lange termijnontwikkeling van de ondersteuning van de gemeenten (gemeentefonds). Tegelijkertijd verzet het Rijk in de eigen Voorjaarsnota financieel al wel bakens voor de komende jaren (bezuinigingen en ombuigingen). Dit betekent dat het financiële perspectief dat we in de Ontwikkelagenda schetsten aanzienlijk moet worden bijgesteld in negatieve zin.
3
K a d e r n o t a
2 0 2 4
Inleiding
Beleidsmatige en inhoudelijke kaders (wonen, ontwikkeling landelijk gebied, jeugdzorg, vluchtelingen, etc.) zijn ook in voortdurende verandering en stellen ons voor nieuwe vragen en uitdagingen in de komende jaren. Concreet zien we dat bijvoorbeeld bij de ontwikkelingen rond Knooppunt Hoevelaken en in de aankondiging van een mogelijke nieuwe kazerne in Zeewolde. Beslissingen die grotendeels buiten onze eigen invloedssfeer liggen, maar wel grote invloed kunnen hebben op onze planvorming en gebiedsontwikkeling in Nijkerk. Onze keuze voor stevige bijdragen in de woningbouwontwikkeling en onze ambities voor een sociaal Nijkerk brengen ons ook in het brandpunt van al die ontwikkelingen, bijvoorbeeld als het gaat om de ontwikkelingen op de woningmarkt. We zullen ons daartoe moeten verhouden en er een antwoord op vinden. Bij de opstelling van de Ontwikkelagenda hebben wij aangegeven dat wij in het proces naar de Kadernota 2024 ruimte willen zoeken om aanvullende financiële middelen te besteden aan activiteiten, om ons de komende jaren voor te kunnen bereiden op de groei- en ontwikkelambitie op de langere termijn (vanaf 2030). Daarvoor zijn toen de volgende activiteiten aangegeven: A) de uitvoering van de economische visie; B) realisatie zachte/harde plancapaciteit 15 à 20 ha bedrijfsterrein en ondersteuning toekomstbestendige bedrijfsterreinen (TBB); C) extra inzet lobby o.a.
binnenhalen gelden (cofinanciering) mobiliteit/ verstedelijking, agendering projecten, belangen; D) extra inzet landbouw in combinatie met opgaven op het vlak van water (o.a. ten behoeve van het Nationaal Programma Landelijk Gebied, Regionaal Perspectief Landelijk Gebied, stikstof en regionale adaptatieplannen); E) duurzaamheid (opgaven met betrekking tot energiearmoede, opstart energie-alliantie, netcongestie); F) gebiedsvisies Stationsgebied/Luxool, Slichtenhorst, in combinatie met mobiliteitsstudies oostzijde Nijkerk. Door prioriteit te geven aan deze projecten kunnen we nu niet starten met de gebiedsvisies Stadshaven West en Nijkerkerveen/Holkerveen; G) mobiliteits- en daaraan gekoppelde investeringsvraagstukken rondom Stadshaven en Hoevelaken; H) project monument/noodbestuurspost. Deze dus nog openstaande projecten/activiteiten (de zogenaamde A-H lijst) hebben een plek gekregen als voorstellen in deze kadernota voor 2024 en verder. Het betreft veelal incidentele uitgaven. De financiële effecten hiervan worden in hoofdstuk 2 en 3 ook benoemd. In hoofdstuk 5 wordt aangegeven hoe de financiële effecten van alle voorstellen uit deze kadernota in het totale financiële beeld passen.
We kiezen bij de uitvoering van de Ontwikkelagenda voor een manier van werken waarin onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties een belangrijke meedenkende en soms meebepalende rol moeten hebben. We geloven dat we daarmee betere plannen en resultaten voor Nijkerk kunnen realiseren. Tegelijk vraagt het een andere manier van procesvoering en omgang, ook met onze eigen routines. We nemen waar dat de ingezette ontwikkeling en versterking van onze ambtelijke organisatie wordt gehinderd door de situatie op de arbeidsmarkt en ook door incidentele oorzaken op het gebied van personeelsverloop en ziekteverzuim. Er is sprake van een grote werkdruk, in sommige situaties op en soms over de grens van het toelaatbare, en op cruciale posten van fikse kwetsbaarheid. Voor een deel verschillen we daarin niet van andere gemeenten in Nederland, maar voor een deel zijn er ook specifieke vraagstukken die om aandacht vragen. Dit stelt eisen en grenzen aan de wijze waarop en het tempo waarin veel van onze ambities daadwerkelijk kunnen worden waargemaakt. Al met al is de route die vanuit de Ontwikkelagenda is uitgezet niet eenvoudiger geworden. Met name het financieel perspectief voor de lange termijn is substantieel negatiever en onzekerder geworden. We stevenen af op financieel zwaar weer.
4
K a d e r n o t a
2 0 2 4
Inleiding
Tegelijk worden met veel energie en creativiteit projecten in gang gezet en nieuwe initiatieven genomen en ondersteund. Op dit moment zijn we als gemeente op veel terreinen van betekenis voor onze inwoners. Ook zijn we voortdurend aan de slag met verbetering en versterking van onze dienstverlening. Deze kadernota beoogt om, zoals ook in de Ontwikkelagenda is geprobeerd, balans te vinden tussen enerzijds behoedzaamheid in het omgaan met risico’s en financiën en anderzijds voortvarendheid als het gaat om de ambities en plannen die we voor onze inwoners willen realiseren.
1.2 Inhoud en leeswijzer Deze kadernota start met een weergave van de financiële situatie van de gemeente in hoofdstuk 2. Daarin zijn de resultaten van de eerste Bestuursrapportage (1 e Berap) als startpunt genomen. De 1e Berap wordt gelijktijdig met deze kadernota aan de gemeenteraad aangeboden. Hoofdstuk 3 beschrijft de voortgang in de uitvoering van de acht maatschappelijke opgaven. Dit binnen het kader van de nieuw voorgestelde programma-indeling van de Begroting 2024 e.v., waarbij wordt gewerkt vanuit integrale perspectieven en integrale maatschappelijke opgaven. Deze mogelijk nieuwe programma-indeling wordt uitgangspunt voor het begrotingsproces en planning- en controlproces in de komende jaren. Hoofdstuk 4 gaat in op de ontwikkeling in het denken over het veranderend samenspel tussen samenleving en overheid. En de inzet die daarvoor de komende periode (verder) nodig is. In hoofdstuk 5 gaan we in op de manier waarop we onze ambities in balans kunnen brengen met de financiële en personele mogelijkheden in de komende jaren. Daarbij gaan we in op de mogelijke toepassing van de ‘knoppen’ die in de Ontwikkelagenda zijn geïntroduceerd voor het sturen op risico’s, uitgaven, inkomsten en ambities bij de uitvoering van het coalitieakkoord. Hierbij schetsen we ook keuzemogelijkheden om met deze ‘knoppen’ tot een goede afweging te komen op basis van een goede dialoog.
We zetten in op een fundamentele afweging daarover in de Kadernota 2025. Dan verwachten we te beschikken over de solide (lange termijn) gegevens en kunnen we ook op een verantwoorde en onderbouwde wijze scenario’s en keuzes voorleggen. Tot slot wordt in de bijlage een overzicht gegeven van geplande werkzaamheden voor de komende jaren.
5
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Actuele ontwikkelingen met financiële gevolgen
2. Actuele ontwikkelingen met financiële gevolgen In dit hoofdstuk geven we de financiële ontwikkelingen uit deze kadernota weer en het effect daarvan op het begrotingssaldo. Het valt op dat het financiële beeld van de gemeente Nijkerk steeds slechter wordt. Onderaan de streep is het begrotingssaldo nu in ieder jaar negatief. Het structurele begrotingssaldo, op basis waarvan de provincie beoordeelt of er preventief toezicht wordt ingesteld, laat in 2024 en 2025 nog een licht positief saldo zien. In 2026 en 2027 gaat deze echter aanzienlijk de min in. Er zullen dus maatregelen moeten worden genomen om dit negatieve begrotingssaldo om te buigen tot een positief saldo. Om te voorkomen dat we onder preventief toezicht komen te staan en niet langer de baas zijn over onze eigen financiën.
2.1 Financieel perspectief na 1e Berap Voorafgaand aan deze Kadernota 2024 wordt de 1e Berap 2023 door de gemeenteraad behandeld. In de 1e Berap 2023 worden de financiële ontwikkelingen, die voortvloeien uit bestaand beleid of ontwikkelingen waar we geen invloed op hebben, verwerkt, met uitzondering van een tweetal incidentele voorstellen. Hierbij valt te denken aan gestegen lasten voor onderhoud van bestaand areaal, gestegen energiekosten of hogere baten voor de diensten die we aan inwoners aanbieden. De uitkomsten uit de 1e Berap vormen het startpunt voor de Kadernota 2024. De toelichting en onderbouwing van de voorstellen die in de 1e Berap zijn verwerkt, kunt u in dat document vinden.
2.2 Financiële effecten Kadernota 2024 In hoofdstuk 3 van deze kadernota vindt u een overzicht van alle voorstellen die in dit document zijn opgenomen. Deze worden per voorstel onderbouwd en toegelicht. Deze voorstellen gezamenlijk vergen € 2,5 miljoen begrotingsruimte in 2024 en € 2,4 miljoen begrotingsruimte in het laatste begrotingsjaar, 2027. Een verder specificatie van het financiële effect van de voorstellen op het begrotingssaldo vindt u in het overzicht dat hieronder is weergegeven. Hierbij valt op dat de voorstellen die in deze kadernota zijn opgenomen in ieder jaar een negatief begrotingssaldo opleveren. Figuur 1 Financieel overzicht Kadernota 2024 (x € 1000): saldo -/- = nadeel
2024 saldo
2025 saldo
2026 saldo
2027 saldo
Begrotingssaldo voor Kadernota 2024 Autonoom Beleid Prijs Raadsbesluit Verbonden partijen Openstaande voorstellen Ontwikkelagenda
791 0 -349 -560 -44 -396 -1.199
1.195 0 91 -560 -193 -396 -971
-378 0 -311 -710 -364 -396 -670
-200 -164 -462 -710 -514 -396 -122
Totale afwijking kadernota
-2.548
-2.029
-2.451
-2.368
Begrotingssaldo na Kadernota 2024 Structureel begrotingssaldo na Kadernota 2024
-1.757 260
-834 515
-2.829 -2.903
-2.568 -3.058
Structureel versus incidenteel saldo De begroting bevat zowel incidentele als structurele baten en lasten. De structurele baten en lasten zijn regel (ze omvatten het overgrote deel van de begroting) en de incidentele baten en lasten vormen de uitzondering op die algemene regel. Structurele baten en lasten zijn de baten en lasten die in beginsel jaarlijks in de begroting en meerjarenraming zijn opgenomen. Het saldo van die incidentele en structurele baten en lasten leidt tot een incidenteel en een structureel begrotingssaldo. Het verschil tussen beide saldi is meestal een onttrekking of storting in de reserves. 6
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Actuele ontwikkelingen met financiële gevolgen
Autonoom Autonome bijstellingen zijn financiële bijstellingen waar op basis van het huidige beleid van de gemeente geen keuze in te maken is. Of dit zijn bijstellingen als gevolg van veranderende wetgeving of gerechtelijke uitspraken. Beleid Dit betreft bijstellingen die volgen uit het toepassen van het beleid dat op dit moment door de gemeenteraad is vastgesteld. Deze bijstellingen niet verwerken zou betekenen dat de gemeente afwijkt van het door haarzelf vastgestelde beleid. Prijs Door inflatie en loonontwikkelingen veranderen de marktprijzen die wij moeten betalen om onze wettelijke taken en ons beleid uit te voeren. Vanwege de globale ontwikkelingen is dit thema op dit moment actueler dan ooit. Wij moeten deze effecten dus verwerken in de begroting om te voorkomen dat we bij de jaarrekening voor verrassingen komen te staan. Raadsbesluit Dit betreft onderwerpen waarover de gemeenteraad al een besluit heeft genomen, maar waarvan de meerjarige financiële effecten nog niet in de begroting zijn verwerkt. Verbonden partijen Als gemeente zijn we deelnemer in een aantal gemeenschappelijke regeling en verbonden partijen, die voor ons taken uitvoeren die efficiënter of effectiever in dat verband kunnen worden verricht. Voorafgaand aan het opstellen van de gemeentelijke kadernota presenteren deze gemeenschappelijke regelingen hun begrotingen voor het aankomende begrotingsjaar.
De financiële effecten die uit deze begrotingen volgen moeten wij in onze kadernota verwerken, zodat onze kadernota een getrouw beeld geeft van de beschikbare financiële ruimte. Openstaande voorstellen Ontwikkelagenda Dit zijn de voorstellen die wel in de Ontwikkelagenda benoemd zijn, maar waar destijds nog geen middelen voor waren (zogenaamde A-H lijst, zie hoofdstuk 1). Dit zijn met name personele lasten die nodig zijn om de ambities die zijn opgenomen om de Ontwikkelagenda en het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) te kunnen realiseren. Het grootste deel van deze lasten is incidenteel, maar er zit ook een structurele component aan deze lijst.
2.3 Belangrijke uitgangspunten Bij het opstellen van deze kadernota is een aantal keuzes gemaakt, die gevolgen hebben voor het financiële perspectief van de gemeente. Om de financiële overzichten goed te kunnen interpreteren is het noodzakelijk deze keuzes te benoemen en toe te lichten. Hieronder wordt dat voor de keuzes met de grootste financiële impact gedaan: •
•
Het financieel verwerken van de zogenaamde ‘Openstaande voorstellen Ontwikkelagenda’. In verband met de ambities die we hebben, voornamelijk op het gebied van ruimte en wonen, is het noodzakelijk dat ook de personele capaciteit beschikbaar is om die ambities te kunnen verwerkelijken. Daarom hebben we ervoor gekozen deze (voornamelijk personele) budgetten in de kadernota op te nemen. Als we hier financieel geen rekening mee houden bestaat de kans dat we onze ambities niet kunnen waarmaken. Het gaat om structurele lasten van € 0,1 miljoen en in de jaren 2024 t/m 2026 incidentele lasten van in totaal € 1,5 miljoen. In deze kadernota is rekening gehouden met een compensatie op de algemene uitkering van het gemeentefonds in 2024 en 2025 van € 0,4 miljoen en een korting op de algemene uitkering van het gemeentefonds in 2026 en verder, in verband met de Hervormingsagenda Jeugd. Een eerdere korting op de algemene uitkering is reeds in de begroting verwerkt. Met de Hervormingsagenda Jeugd hangen ook mogelijke besparingen samen. Deze zijn nog niet financieel verwerkt in het begrotingssaldo, maar hierop wordt verder ingegaan in hoofdstuk 5.
7
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Actuele ontwikkelingen met financiële gevolgen
Figuur 2 Structureel begrotingssaldo per jaar Structureel begrotingssaldo (x € 1000): saldo -/- = nadeel Stand Ontwikkelagenda
2024
2025
3.055
3.514
228
397
-6
-6
-6
-6
Mutatie 1e Berap 2023
-1.380
-1.425
-1.226
-1.226
Mutatie Kadernota 2024
-1.409
-1.568
-1.899
-2.223
260
515
-2.903
-3.058
-2.548
-2.029
-2.451
-2.368
-1.139 -1.409
-461 -1.568
-552 -1.899
-145 -2.223
Mutatie raad maart
Structureel begrotingssaldo na kadernota Totale afwijking kadernota waarvan: incidenteel structureel
2026
2027
In bovenstaand overzicht is het verloop van het structurele begrotingssaldo te zien. Hierin valt op dat het begrotingssaldo van licht positief het eerstkomende begrotingsjaar (2024) naar stevig negatief gaat in het laatste begrotingsjaar (2027). De huidige verwachting is dat dit beeld niet door externe factoren, denk hierbij aan een hogere uitkering vanuit het gemeentefonds, positiever gaat worden. Als dit inderdaad werkelijkheid wordt, dan betekent dit dat we in de nabije toekomst onder preventief toezicht kunnen komen te staan vanuit de provincie. Dat heeft tot gevolg dat we vooraf toestemming moeten hebben van de provincie voordat we uitgaven kunnen doen. Dat beperkt de slagkracht van de gemeente ten zeerste. Daarom wordt in hoofdstuk 5 een procesvoorstel gedaan, om ervoor te zorgen dat we dit negatieve begrotingssaldo ombuigen naar zwarte cijfers.
2.4 Loon- en prijsontwikkelingen De cijfers die hieronder zijn weergegeven zijn in de cijfers van deze kadernota verwerkt. Deze zijn dus al meegenomen aan het aan u gepresenteerde saldo na verwerking van alle voorstellen. Figuur 3 Loon- en prijsontwikkelingen (x € 1000): saldo -/- = nadeel
2024
2025
2026
2027
Prog.
tv
Onderwerp
saldo
saldo
saldo
saldo
5
3.4
Loon-prijs toeristen- en forensenbelasting
15
15
15
15
a.d
0.61 OZB-woningen
275
275
275
275
a.d.
0.62 OZB-niet woningen
195
195
195
195
a.d.
0.64 Hondenbelasting
5
5
5
5
a.d.
0.7
Algemene uitkering
1.790
1.790
1.570
1.570
a.d.
0.8
Stelpost loon-prijspeilontwikkeling
-3.490
-3.490
-3.420
-3.420
-1.210
-1.210
-1.360
-1.360
Totaal
8
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Actuele ontwikkelingen met financiële gevolgen
Bij de stijging van de uitgaven wordt gerekend met de volgende parameters: • • • • • •
Prijspeil: 3,9% (€ 2.010.000) Loonvoet: 5,2% (€ 1.480.000) Rente (kort geld) 2,5% Rente (lang geld) 3,0% Rente investeringen (in t+1): 2,5% Dekking incidentele uitgaven (die niet worden geactiveerd) door reserves: 2,5%
Het structurele effect van de aanpassing van het renteniveau is verwerkt in de 1e Berap 2023. Deze parameters zijn gebaseerd op het Centraal Economisch Plan 2023 van het CPB gepubliceerd in maart 2023. De tariefstijging vanwege inflatie voor de belastingen is 4,3%. Dit is het gewogen gemiddelde van de loon-en prijsstijgingen. De ontwikkeling van het loon- en prijspeilaspect in de algemene uitkering is gebaseerd op de calculatie op de nieuwsbrief van PAUW (leverancier van calculatiesoftware voor de algemene uitkering) van 31 maart 2023. Dit is een voorlopige inschatting. Bij de meicirculaire komt er meer duidelijkheid. Per saldo eindigt het saldo van loon-en prijspeilontwikkelingen negatief met € 1.210.000 in 2024.
2.5 Risico’s Er zit nog een aantal risico’s in de financiële overzichten uit deze kadernota, die niet met het blote oog waarneembaar zijn. Om u een getrouw beeld te geven van de financiële situatie van de organisatie, benoemen we deze in deze paragraaf. Hierbij is het goed om op te merken dat het ofwel niet mogelijk is om deze risico’s te beperken, ofwel dat deze risicobeperkende maatregelen al zijn genomen. • •
•
Er is nog een te realiseren besparing op de lasten van € 0,6 miljoen in de begroting 2024 vanuit de Taskforce taakveld Sociaal. De verwachting is dat dit gehaald wordt, maar er is een kleine kans dat een deel niet gerealiseerd wordt. Hierover meer in paragraaf 2.7. Er is nog geen duidelijkheid over de financiering van gemeentes vanuit het gemeentefonds vanaf 2026. Voorlopig lijkt 2026 te zijn afgehecht en heeft het Rijk gecommuniceerd dat er over 2027 en verder op een later moment duidelijkheid komt. De bedragen (€ 0,9 miljoen) die we hiervoor in de begroting hebben staan zijn dus allerminst zeker. Er is een besparing op de energielasten opgenomen in de begroting van € 0,75 miljoen in totaal ten opzichte van wat er oorspronkelijk in de begroting was opgenomen. Dit is een positieve bijstelling ten opzichte van de hoge energieprijzen waarmee in 2022 rekening werd gehouden. De verwachting is dat dit wel wordt gerealiseerd, maar in de huidige vluchtige wereld blijft dat een financieel risico.
2.6 Overige financiële aandachtspunten We zijn in deze financiële paragraaf uitgegaan van de onderwerpen waarover bij het moment van opstellen van de kadernota duidelijkheid was. Deze zijn zo veel mogelijk in dit document verwerkt. We weten echter dat er nog ontwikkelingen volgen met een (mogelijk) financieel effect na het opstellen van dit document. Daar kunnen we geen rekening mee houden in deze kadernota. Dit zijn in ieder geval de volgende onderwerpen: •
Meicirculaire - Naar verwachting wordt eind mei 2023 de meicirculaire door het ministerie van financiën gepubliceerd. Deze heeft naar verwachting financiële effecten voor de gemeente Nijkerk. Hiervan is echter al een inschatting gemaakt bij de maartcirculaire en die effecten zijn wel in deze kadernota verwerkt. De financiële gevolgen van de meicirculaire worden bij het opstellen van de begroting 2024 verwerkt. We streven ernaar om de effecten van de meicirculaire aan u mee te delen voor de behandeling van deze kadernota in de gemeenteraad. Zodat hierover het gesprek kan worden aangegaan op basis van de meest actuele financiële inzichten. 9
K a d e r n o t a
•
•
•
2 0 2 4 Actuele ontwikkelingen met financiële gevolgen
Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) - Eind 2023 neemt het college een besluit over het meerjareninvesteringplan. Dit besluit heeft mogelijk een effect op de begroting, door de afschrijvings- en rentelasten als gevolg van de voorgenomen investeringen. Een voorlopige grove inschatting van de hieruit voortvloeiende kapitaallasten is € 1,5 - € 2 miljoen per jaar. Over de financiële verwerking en dekking hiervan wordt bij de Kadernota 2025 een besluit aan de gemeenteraad gevraagd. Benchmark bedrijfsvoering - In 2023 wordt een benchmark op de bedrijfsvoering van de gehele organisatie uitgevoerd. De uitkomsten daarvan kunnen leiden tot keuzes ten aanzien van de bedrijfsvoering. De financiële gevolgen hiervan worden verwerkt op het moment dat hierover meer duidelijkheid is. De verwachting is dat de resultaten van deze benchmark aan de gemeenteraad worden meegegeven voor de behandeling van deze kadernota. SPUK - Een steeds meer door het Rijk gehanteerde financieringsmethode zijn specifieke uitkeringen (SPUK). De gemeente Nijkerk is scherp op de beschikbaarheid van deze SPUK’s en probeert zo veel mogelijk van het al bestaande beleid aan deze uitkeringen toe te rekenen. Op deze manier kunnen we voor een deel van de lasten in de begroting dekken door een incidentele rijksbijdrage.
2.7 Transformatieplan taakveld Sociaal In de vorige collegeperiode is vanaf het kalenderjaar 2021 een omvangrijk maatregelenpakket van bezuinigingen en besparingen samengesteld van totaal € 2,6 miljoen structureel. Dit om de destijds steeds stijgende kosten in het taakveld Sociaal te beteugelen. De primaire opdracht van de Taskforce is overzichtelijk: het terugbrengen van de kostenoverschrijding binnen het beschikbare budget. Dit maatregelpakket van bezuinigingen en besparingen leidde tot een directe neerwaartse bijstelling van budgetten in de gemeentelijke meerjarenbegroting. De besparingsmaatregelen waren vooral bedoeld om in de uitvoering anders te werken. Werkwijzen zijn aangepast, nieuwe contracten zijn gesloten. De maatregelen van de taskforce zijn inmiddels verweven geraakt in de reguliere dagelijkse werkprocessen. Uit de jaarrekening 2022 blijkt dat de besparingsopgave voor 2022 is gerealiseerd. In de prognose voor 2023 en volgende jaren zet deze trend zich naar verwachting door. Dit vooral door de verschuiving van geïndiceerde zorg naar meer inzet van het sociaal team Nijkerk. Hierdoor is/wordt vanaf 2024 de tasforce besparing behaald. We kunnen daarom stellen dat de Taskforce zijn nut heeft bewezen. We zijn op koers naar een financieel bestendig taakveld Sociaal.
2.8 Programma ruimtelijke en maatschappelijke investeringen (PRMI1) 2024 In de raadsvergadering van november 2020 zijn de projecten ruimtelijke en maatschappelijke investeringen 2021-2025 vastgesteld. Beschikbaarstelling van elke jaarschijf moet via een apart beslispunt voorgelegd worden aan de raad. Voor 2024 staan een aantal projecten in deze planning voor een totaalbedrag van € 1.822.500. Een gedeelte van deze projecten zijn een voortzetting van de projecten die in 2021/2023 opgestart zijn. Dat zijn zes projecten voor in totaal € 572.500. Wij stellen voor deze € 572.500 in de kadernota op te nemen, conform het raadsbesluit. Vanuit het PRMI (2024) worden voor deze kadernota geen nieuwe projecten opgevoerd. In het PRMI voor 2022 t/m 2024 staan investeringen in De Stuw (€ 2.800.000) en de aanpak van het warmtevraagstuk voor de wijken Renselaer en Campenbuurt (€ 1.500.000) gepland. Deze projecten zullen via een afzonderlijk raadsvoorstel aan u voorgelegd worden. Voor de investering voor De Stuw is door de raad afgelopen januari de tweede kaderstelling dorpshuis Hoevelaken vastgesteld en een voorbereidingskrediet van € 500.000 beschikbaar gesteld. Bij de definitieve kredietaanvraag wordt het gehele bedrag, inclusief de kosten van het voorbereidingskrediet, ten laste van de reserve PRMI gebracht.
1
De naam van dit Programma wordt veranderd in Meerjaren Investeringsprogramma (MIP)
10
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Actuele ontwikkelingen met financiële gevolgen
In onderstaand overzicht is het totaalbeeld van het toekomstig beslag op de reserve PRMI weergegeven. Deze reserve wordt gevoed door een dotatie vanuit de algemene reserve ter hoogte van het investeringsbedrag tot een maximum van € 14.350.000, zoals vastgesteld in het raadsvoorstel van november 2020, nr. 77. Figuur 4 Toekomstig beslag op de reserve PRMI Projecten Beschikbaar Via voorjaarsnota gevolg van beschikbaarstelling in voorgaand jaar Via voorjaarsnota, nieuwe projecten Middels apart raadsvoorstel Totaal
2021 € 2.440.000
€ 2.440.000
2022
2023
2024
2025
€ 1.330.000
€ 875.000
€ 572.500
€ 45.000
€ 1.002.500
€ 1.630.000
€ 1.900.000*
€ 1.900.000*
€ 1.250.000*
€ 1.250.000*
€ 4.232.500
€ 4.405.000
€ 1.822.500
€ 1.450.000
€ 155.000
Specificatie: •
2022 = warmtevraagstuk wijk Rensselaer en Campenbuurt € 500.000 + De Stuw € 1.400.000.
•
2023 = warmtevraagstuk wijk Rensselaer en Campenbuurt € 500.000 + De Stuw € 1.400.000.
•
2024 = warmtevraagstuk wijk Rensselaer en Campenbuurt € 500.000 + Paasbos € 250.000.
•
toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen € 500.000.
•
2025 = toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen € 500.000 + Paasbos € 250.000
Voor een totaal bedrag van € 6.300.000 zijn wel middelen vanuit de algemene reserve gereserveerd in het PRMI voor de bovengenoemde projecten, maar zijn nog niet beschikbaar gesteld door de raad. Hierover volgt nog een voorstel.
2.9 Resultaat jaarrekening 2022 en ontwikkeling algemene reserve De jaarrekening 2022 laat naar alle waarschijnlijkheid incidenteel een groot positief resultaat zien van € 10,7 miljoen. Op het moment van schrijven is de accountantscontrole nog in volle gang, dus hierover bestaat nog geen zekerheid. Naar aanleiding van de accountantscontrole kunnen nog mutaties in het resultaat volgen. Naar verwachting wordt € 3,1 miljoen van dit resultaat toegevoegd aan de algemene reserve. Omdat hierover nog geen besluit is genomen door de gemeenteraad wordt voor het verloop van de algemene reserve nog uitgegaan van het saldo zonder toevoeging van het resultaat bij de jaarekening 2022. Hieronder laten we het verloop van de algemene reserve zien, uitgaande van de financiële ontwikkelingen, zoals deze in deze kadernota zijn opgenomen. De andere effecten op het verloop van het saldo van de algemene reserve zijn ook verwerkt in deze tabel. Bij deze tabel is het goed om te bedenken dat er toekomstige ontwikkelingen van invloed zijn op het verloop van de stand van de algemene reserve, waar op dit moment nog geen inzicht in is. Over de stand in de toekomst is dus allerminst zekerheid. Het verloop op basis van huidige inzichten ziet er als volgt uit: Figuur 5 Verloop stand algemene reserve Datum
Stand (bedragen x € 1000)
31-12-2022
8.769
31-12-2023
9.197
31-12-2024
7.270
31-12-2025
6.373
31-12-2026
3.500
31-12-2027
638
11
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
3. Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven Om herkenbaar aan te sluiten bij de Ontwikkelagenda stelt het college een indeling van vier programma’s voor die aansluiten bij de vier Perspectieven uit de Ontwikkelagenda (Perspectieven Ruimte, Sociaal, Veilig en Dienstverlening). Op 1 juni 2023 wordt een voorstel hiertoe in de raad besproken. De acht maatschappelijke opgaven zoals die zijn opgenomen in de Ontwikkelagenda hebben ieder binnen één van de vier programma’s een plaats gekregen. Programma 4: Perspectief Dienstverlening is gezien het specifieke karakter opgedeeld, waarbij onder 4.2 ‘Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien’ is opgenomen. Dit omdat deze geen goede aansluiting heeft bij de maatschappelijke opgave 4.1 ‘Hoe maken we het mogelijk’. De taakvelden conform BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) hebben een zo goed mogelijk aansluiting gekregen bij de maatschappelijke opgaven.
Per programma worden de maatschappelijke opgaven uit de Ontwikkelagenda beschreven en uitgewerkt aan de hand van de volgende onderwerpen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen. 3. Voornemens en voorstellen voor 2024 en verder. 4. Gevolgen financiën en organisatie.
12
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
3.1 Programma 1: Perspectief Ruimte Opgave 1.1 Een thuis voor iedereen! Thuis is waar je woont en leeft. Een thuis blijven bieden aan alle inwoners van Nijkerk is moeilijk omdat er een enorme druk op de woningmarkt is. We zetten vanuit onze Woonvisie de komende jaren in op het bouwen van nieuwe woningen en het verkrijgen van een betere balans tussen vraag en aanbod. We bieden op die manier kansen aan eigen inwoners en ruimte voor buurtschappen. We zetten onder andere in op alternatieve en flexibele woonvormen. Er zal wel sprake zijn van een gestage, maar niet per se van een regelmatige groei van het aanbod van woningen; daarvoor zijn de marktomstandigheden te onvoorspelbaar. Het is ook van belang dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig, liefst in hun eigen woonomgeving, wonen en verblijven. Dat past in het toekomstbestendig en betaalbaar houden van ons sociale stelsel. In dat kader is het van belang dat we de komende jaren, samen met onze ketenpartners, inzetten op inclusieve wijken. Dit vraagt een extra inzet op het gebied van lobby. Met onze bouwopgave en met de ontwikkeling in bestaande buurten en wijken kunnen we nieuwe vormen van ‘samen wonen en samen leven’ ontwikkelen. Het gaat daarbij niet alleen om fysieke en ruimtelijke aanpakken, maar vooral ook om groepen mensen blijvend op elkaar te betrekken en daarvoor de sociale infrastructuur te scheppen en te versterken.
Dit willen we bereiken We willen bereiken dat Nijkerk een plek is en blijft waar het voor alle inwoners in alle levensfasen en omstandigheden fijn is om te wonen en te leven. Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen Er zijn inmiddels vastgestelde Woondeals regio Amersfoort en regio Foodvalley. Daarin is de ambitie hoog. Tegelijkertijd koelt de markt af en zien we dat de complexiteit bij de totstandkoming van bestemmingsplannen toeneemt. We verwachten te kunnen blijven voldoen aan de ambities vanuit de woonvisie. Daarbij gelden de volgende kanttekeningen: • Er is meer aandacht nodig voor klimaatadaptief / energieneutraal bouwen. • Eco-ontwikkelingen en meer aandacht voor bodem en water geeft risico op vertragingen. • Stikstofruimte om te kunnen bouwen is een voorwaarde. • Aanpak knooppunt Hoevelaken wordt vertraagd (zie maatschappelijke opgave 1.2). Dit heeft ook consequenties voor het onderliggend wegennet, voor de ontwikkeling van de locaties Klaarwater en Euretco, en voor de leefbaarheid in de kernen. • Het energienet moet de extra aantallen woningen aankunnen. De Woonzorgvisie 2.0 wordt de komende twee jaar in samenspraak met de regio en provincie conform nieuwe wet- en regelgeving opgesteld. Met specifiek aandacht voor: • Vergrijzing vraagt om levensloopbestendige woningen.
• Kleinschalige woonvoorzieningen voor wonen met begeleiding voor uit huis geplaatste jongeren, jonge alleenstaande asielzoekers, kwetsbare ouderen die niet alleen kunnen/willen wonen. • Inrichting woonwijken. Denk aan zaken als toegankelijkheid en begaanbaarheid voor mensen die minder goed ter been zijn, jeugd die de ruimte krijgt, ruimte voor mantelzorg. • Specifieke doelgroepen de gelegenheid geven mee te praten met gemeente en woningcorporaties/ontwikkelaars over woonwensen en -behoeftes. • Landelijk programma ‘Een thuis voor iedereen’. Hierbij ook specifiek het doel om in 2030 geen dakloosheid meer te hebben (Housing First). Algemene opgaves en ontwikkeling in de volkshuisvesting die ook onze aandacht zullen vragen: • Meer betaalbare woningen nodig voor lagere inkomens. Ook specifiek duurzame woningen om energiekosten te drukken. • Vraag naar betaalbare woningen voor starters (jongeren), eenpersoonshuishoudens, kleine gezinnen. • Bouw van voor senioren geschikte woningen, zodat die kunnen doorstromen en (sociale) huurwoningen vrijkomen voor bovengenoemde groepen. 13
K a d e r n o t a
• • • •
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
Druk op de sociale huurvoorraad neemt verder toe: verdubbelde taakstelling huisvesting statushouders t.o.v. 2022. Ook meer alleenstaande statushouders. Daardoor veel meer woningen nodig. Uitdaging om de regulier woningzoekenden ook kansen te bieden gezien de toenemende vraag van statushouders, uitstromers uit instellingen, e.d. Ook huisvesting van asielzoekers gevraagd (Spreidingswet). Realiseren opgave huisvesting arbeidsmigranten.
Er is een wet Versterking regie op de volkshuisvesting in voorbereiding. Deze verplicht onder andere tot het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma per 1 januari 2026. Daaruit vloeien veel nieuwe verplichtingen voor gemeenten voort, onder andere het opstellen van een huisvestingsverordening. Dit gaan we ervoor doen We zien onze groeiambitie niet als doel op zich, maar als middel om de kwaliteit van wonen en leven voor onze inwoners verder te kunnen ontwikkelen. De activiteiten daartoe aangegeven in de Ontwikkelagenda blijven in stand, met een aanscherping en aanvulling op enkele aspecten. 1. We geven aandacht aan de huidige projecten die in de pijplijn zitten (conform projectenlijst en woningbouwprognose). We prioriteren onze investeringen in mobiliteit om deze ontwikkelingen te kunnen blijven faciliteren (denk o.a. aan Klaarwater, Stadshaven en oostzijde Nijkerk). 2. Kerkplein en Stadshaven zijn complexe projecten, maar hebben onze prioriteit. 3. We realiseren 400 tot 500 flexibele woonlocaties voor specifieke doelgroepen. We onderzoeken en benutten de mogelijkheden om woningen zo veel mogelijk toe te wijzen aan inwoners uit onze eigen gemeente. 4. We stellen een nieuwe huisvestingsverordening op waarin we alle mogelijkheden benutten om woningen toe te wijzen aan de eigen inwoners. 5.
We spreken met projectontwikkelaars in anterieure overeenkomsten zelfbewoningsplicht af. 6. We werken mee aan aanvragen voor de ontwikkeling van premantelzorgwoningen. Hiervoor is de beleidsregel premantelzorgwoning opgesteld. We evalueren de huidige leeftijdsgrens en passen deze waar mogelijk aan. 7. We komen met een herziening van de nota grondbeleid om situationeel grondbeleid mogelijk te maken. Hiermee hebben we de keuze tussen passief, faciliterend en actief grondbeleid, afhankelijk van de positie op het speelveld. 8. Tweejaarlijks actualiseren we onze prestatieafspraken met de woningcorporatie. 9. De welstandsnota wordt herzien in samenhang met het programma omgevingskwaliteit vanuit de omgevingsvisie. 10. We ontwikkelen nieuw erfgoedbeleid, ook hiervoor geldt de samenhang met het programma omgevingskwaliteit. 11. We komen met een herziening van het startersleningenbeleid. 12. Met betrekking tot wonen/woondeals/verstedelijkingsstrategieën nemen we actief deel aan de regio Amersfoort en de regio Foodvalley. 13. We bereiden besluitvorming voor over de opstelling van een huisvestingsprogramma (waarschijnlijk per 1 januari 2026) op grond van de (in voorbereiding zijnde) Wet versterking regie volkshuisvesting.
Gevolgen financiën en organisatie Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave verwachten we de volgende financiële consequenties voor 2024 e.v., zoals nader toegelicht in paragraaf 3.5 ‘Financiële consequenties Maatschappelijke opgaven’: • Verruiming van de startersregeling in 2024 en 2025. Opgave 1.2 We delen de ruimte eerlijk en optimaal De groei en ontwikkeling van Nijkerk geeft meer druk en competitie op de schaarse ruimte. We moeten daarin keuzes maken en tegelijk het veelvormige karakter van Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken bewaken en bewaren. Dit geldt in het bijzonder voor ons vitale en robuuste buitengebied waar een rijke schakering van functies haar plek heeft en ook moet houden. De gevolgen van de ontwikkeling van landelijke functies (landbouw, recreatie, natuur en landschap) moeten we goed begeleiden en inpassen. Dit zal meer capaciteit en inzet vragen, wat nu al 14
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
merkbaar is vanuit ondernemers en inwoners in het buitengebied. Ook zal er op sommige plekken een goede afweging moeten plaatsvinden tussen meer landelijke functies en hun ruimtevraag enerzijds en ruimtelijke behoeften voor woningbouw en bedrijfsontwikkeling anderzijds. Dit willen we bereiken We willen bereiken dat de ruimte in Nijkerk voor de korte en zeker voor de lange termijn optimaal wordt verdeeld en ingericht. Vanuit openheid, transparantie en betrokkenheid van belanghebbenden zullen we soms lastige en pijnlijke keuzes moeten maken. Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen • We merken dat onze ruimtelijke ontwikkeling sterk afhankelijk is van autonome ontwikkelingen in de markt (o.a. rente) en keuzes op andere niveaus (o.a. Rijk). Zo blijkt dat we voor de ontwikkeling van knooppunt Hoevelaken met een verdere horizon rekening moeten houden. Dit heeft bijvoorbeeld gevolgen voor de woningbouwprojecten die op langere termijn gepland staan en investeringen op het gebied van ov en fietsverbindingen. • Recent heeft Defensie aangekondigd mogelijk een nieuwe kazerne in Zeewolde te ontwikkelen. De ontwikkeltijd is nog ruim tien jaar, maar bij positieve besluitvorming zullen we ook in de komende jaren hier wellicht al rekening mee moeten houden. • Daarnaast is er een kans dat het station Nijkerk de status van Regiopoort krijgt.
Dit betekent dat treinen met een hogere frequentie gebruik gaan maken van het station Nijkerk en er aanpassingen nodig zijn. Het woonmilieu van gebiedsontwikkelingen die nabij het station Nijkerk liggen, krijgen hierdoor mogelijk een ander karakter. • De ontwikkelingen op het gebied van stikstof, natuurbeleid en mogelijke uitkoopregelingen van agrarische bedrijven kunnen invloed hebben op de ruimtelijke keuzes en mogelijkheden. • De energietransitie en de ontwikkeling van duurzame energie vragen de komende jaren ook veel ruimte. • Er zijn veel woningen nodig voor doelgroepen zoals arbeidsmigranten, spoedzoekers en vluchtelingen; dat vraagt extra ruimte. • De capaciteiten van het huidige elektriciteitsnet zijn niet altijd voldoende voor de transportvraag van elektriciteit: netcongestie. Het stroomnet van TenneT en netbeheerder Liander moet verzwaard worden door het bouwen van een nieuw onderstation, het verdubbelen van het aantal middenspanningsruimtes in wijken en door het verzwaren van stroomkabels in de grond. Daarnaast neemt de productie van duurzame energie (zon, wind, bodem) toe. Door opslag van energie (accu’s, waterstof) kan vraag en aanbod aan stroom meer op elkaar afgestemd worden. Dit gaan we ervoor doen We zullen de groei van onze gemeente blijven bezien vanuit het perspectief van een sociaal, ondernemend en leefbaar Nijkerk.
De activiteiten voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave zoals aangegeven in de Ontwikkelagenda blijven in stand, wel is een aanscherping en nadere prioriteitstelling in van planvorming nodig en aanvulling op enkele aspecten. 1. In samenhang met het mobiliteits/bereikbaarheidsvraagstuk aan de oostzijde van Nijkerk wordt een samenhangende visie ontwikkeld voor de omgeving Slichtenhorst, Station Nijkerk/Luxool/Bronswerk. 2. We stellen een Omgevingsvisie 2.0 op, inclusief gezondheid, bodem en landelijk gebied, en een Mobiliteitsvisie 2.0. 3. We zetten in op het uitwerken van de mogelijkheden van het station Nijkerk als Regiopoort en het treffen van no-regretmaatregelen in verband met het rijksbesluit van het uitstellen van investeringen in knooppunt Hoevelaten. 4. We zetten in op een intensievere lobby richting provincie en Rijk om doelstellingen ten aanzien van woningbouw en infrastructuur mogelijk te maken. 5. We nemen het initiatief voor het realiseren van de hiervoor noodzakelijke fiets/autoinfrastructuur, deelmobiliteit en verbetering van het openbaar vervoer. 6. We ontwikkelen tot 2030 15 à 20 ha bedrijfsterrein. 7. We stellen in samenhang met het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied een lokaal programma landelijk gebied op. Met betrekking tot het landelijk gebied werken we nauw samen binnen de regio Foodvalley.
Daarnaast zijn we agendalid in de regio Amersfoort. 8. We zijn ons ervan bewust dat voor de uitvoering van de transitie landelijk gebied het Rijk heeft aangegeven dat bodem en water sturend gaan worden. Dit vereist extra inzet vanuit planologie en casemanagement voor de uitvoering. 15
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
9. Samen met de inwoners, stakeholders en bedrijven onderzoeken we de mogelijkheden voor het plaatsen van minimaal twee windturbines in onze gemeente. Hierbij gaan we nadrukkelijk onderzoek doen naar de effecten op de gezondheid van onze inwoners, de leefbaarheid in de wijken en de effecten op de flora en fauna en het landschap. 10. We zetten als college allereerst in op het benutten van alle bestaande daken voor het leggen van zonnepanelen. 11. Daarnaast gaan we met de grondeigenaren in de aangewezen zoekgebieden en de omwonenden in gesprek om te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om 40 ha zonneweides te realiseren. We werken verder aan het omgevingsplan. Via de pilot Hoevelaken doen we hiermee onze eerste ervaringen op. 12. We maken een nieuw totaaloverzicht en totaalafweging van onze ruimtelijke en maatschappelijke investeringen via de actualisatie van het MIP (Meerjaren Investeringsprogramma). 13. Met het oog op de bereikbaarheid van Nijkerk is het van belang om meer in te zetten op goede ov en snelle fietsverbindingen naar station en voor het woon-werkverkeer, conform het STOMPprincipe.
Gevolgen financiën en organisatie Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave verwachten wij de volgende financiële consequenties voor 2024 e.v., zoals nader toegelicht in paragraaf 3.5 ‘Financiële consequenties Maatschappelijke opgaven’: • Hondenuitlaatbeleid: op 20 april 2023 vastgesteld in de raad. • Bloemrijke akkerranden: op 30 maart 2023 vastgesteld in de raad. • Biodiversiteit projecten: incidenteel - dekking door externe subsidies. • Knooppunt Hoevelaken: Rijkswaterstaat past tegelijkertijd met de reconstructie van het knooppunt Hoevelaken de plannen rondom station Hoevelaken aan conform de wensen van Nijkerk en provincie Gelderland. De bijdrage van Nijkerk hiervoor wordt geschat op € 300.000. • Bijdrage Regio Amersfoort: uitbreiding formatie op regiobureau. • Gebiedsvisies Stationsgebied/Luxool en Slichtenhorst. • Mobiliteitsvraagstukken Stadshaven en Hoevelaken • Skatepark Corlaerpark: afhankelijk van keuze raad. Als er sprake is van een investering dan wordt deze opgenomen in het MIP. Opgave 1.3 Een bloeiende economie in een vitale samenleving Nijkerk heeft een erkend sterk bedrijfsleven. Innovatiekracht en ondernemerschap zijn een stabiele basis onder een vitale economie, met sterke lokale en regionale uitstraling. In onze Economische visie wordt het belang van onze economische sector geplaatst binnen het kader van de ontwikkeling van onze samenleving.
Bloei van de economie en bloei van ons verenigingsleven, van de leefbaarheid in onze centra, brede welvaart en inkomenszekerheid voor onze inwoners en de instandhouding van voorzieningen gaan hand in hand. De uitdagingen daarvoor worden groter in de komende jaren. Door de transities (stikstof, energie, circulariteit) in het landelijk gebied en met name de agrarische sector en het agrifoodcluster, het toenemend belang van duurzame ontwikkeling en de druk op de ruimte komen verdienmodellen en economische processen onder druk. Ook de algemene economische vooruitzichten zijn minder rooskleurig dan de afgelopen jaren. Dit vraagt van ons dat we nog meer naast onze ondernemers gaan staan, belemmeringen wegnemen en ons bedrijfsleven ondersteunen in het benutten van kansen. Dit willen we bereiken We willen bereiken dat we de ‘gouden wisselwerking’ tussen onze bloeiende economie en onze vitale samenleving behouden en waar mogelijk duurzaam versterken in steeds uitdagender tijden. De economische visie uit 2021 biedt daarbij een goed richtsnoer, dat we overigens in nieuwe en wisselende omstandigheden toepassen.
16
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen Bedrijven zorgen voor levendigheid, banen en inkomsten. Dit zorgt ervoor dat de gemeente aantrekkelijk is om in te wonen, te werken en te bezoeken. De Nijkerkse economie ontwikkelt zich goed, maar we moeten de zeilen bijzetten om dit ook in de nabije toekomst zo te houden. Bedrijven hebben te maken met hoge inkoop- en productiekosten, energiecongestie, stikstofproblematiek, tekorten op de arbeidsmarkt, een veranderende vraag na de coronaperiode en schaarste aan ruime. Door samen te gaan werken kunnen ondernemers een aantal uitdagingen beter het hoofd bieden. Denk hierbij aan Smart Energy hubs (SEH), het werven van personeel in de foodsector, het samen versterken van de marketing, promotie en verbinding van het vrijetijdsaanbod en het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen. De gemeente wil deze processen faciliteren en stimuleren, met oog voor ieders rol en verantwoordelijkheden. Dit gaan we ervoor doen De activiteiten voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave zoals aangegeven in de Ontwikkelagenda blijven in stand, waarbij de verdere invulling steeds concreter wordt: 1. We stellen een uitvoeringsprogramma economische visie op, voeren de visie op de vrijetijdseconomie uit en blijven investeren in onze centrumgebieden, de verdere uitbouw van het food production cluster en de verbinding tussen binnenstad en randmeer.
2. We zetten in op de ontwikkeling van toekomstbestendige bedrijfsterreinen en stellen hiervoor een plan op. 3. We realiseren 15 à 20 ha bedrijfsterrein tot 2030. 4. We gaan de innovatiekracht in onze (maak)industrie versterken door een betere koppeling aan te brengen met/in de kennisas regio Foodvalley. 5. We richten ons op slimme combinaties van ruimtelijke ontwikkeling van werkgelegenheid en mobiliteit rondom knooppunten (station Nijkerk, Hoevelaken). 6. Op het vlak van duurzaamheid willen we verdere stappen zetten en o.a. samen met de netbeheerders afspraken maken over congestiemanagement. Ook gaan we een Smart Energy hub verkennen om de transitie naar waterstof voor de energie-intensieve bedrijven en de transportsector in te zetten. Gevolgen financiën en organisatie Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave verwachten wij de volgende financiële consequenties voor 2024 e.v., zoals nader toegelicht in paragraaf 3.5 ‘Financiële consequenties Maatschappelijke opgaven’: • Bijdrage Regio Foodvalley. • Uitvoeren economische visie. • Realisatie zachte/harde plancapaciteit 15 à 20 ha bedrijfsterrein. • Ondersteuning toekomstbestendige bedrijfsterreinen (TBB).
Opgave 1.4 Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst Een duurzame toekomst is alleen mogelijk als we fors schakelen in onze bijdrage aan de klimaatopgaven en in de verzekering en versterking van biodiversiteit. We willen dit doen als goed voorouder van onze kinderen en (achter)kleinkinderen. Per 2050 willen we als gemeente klimaatneutraal zijn. Daartoe zetten we in op het verminderen van het energieverbruik en de (grootschalige) opwek van duurzame energie. Dat kan alleen slagen als de opbrengsten hiervan ook in onze gemeente neerslaan en de inwoners zich mede daardoor eigenaar kunnen voelen van deze transitie. Een duurzame toekomst is alleen mogelijk als we onze economisch basis kunnen blijven vernieuwen en versterken. Werk en inkomen blijft een sleutelfactor in een solide samenleving, maar zal wel op een nieuwe manier worden vormgegeven. Een nieuwe manier met nieuwe activiteiten en nieuwe vormen van arbeid en arbeidsdeling. We zetten in op een circulaire economie en minder restafval, op duurzame en actieve mobiliteit en het verbeteren van biodiversiteit in de woonwijken en op bedrijfsterreinen.
17
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
Dit willen we bereiken Wij willen bereiken dat onze inwoners een prettige, duurzame fysieke leefomgeving ervaren, waar het goed wonen, werken en verblijven is. Duurzame groei is passend bij de maat en schaal van de gemeente, waarbij voorzieningen (onderwijs, sport, sociaal, etc.), mobiliteit, recreatie, werkgelegenheid zich in verhouding ontwikkelen. Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen De Rijksoverheid gaat strengere eisen stellen aan panden en productieprocessen: • Grote bedrijven of energie-intensieve bedrijven hebben een energiebesparingsplicht. • Kantoren moeten in 2023 voldoen aan energielabel C en in 2030 aan energielabel A. • Per 1 januari 2030 worden wettelijke eisen gesteld aan de verhuur van corporatiewoningen en private huurwoningen. • Vanaf 2026 wordt de hybride warmtepomp de nieuwe standaard. • Ook utiliteitsgebouwen met slechte energielabels (E, F en G) worden aangepakt. Daarnaast worden de volgende ontwikkelingen verwacht: • Bedrijven hebben de wens om uit te breiden, nieuw te vestigen of productieprocessen te elektrificeren. Door netcongestie kunnen bedrijven de capaciteit in bestaande energiecontracten niet uitbreiden en worden nieuwe bedrijven niet beleverd met elektriciteit.
Door op bedrijventerreinen samen energie op te wekken, op te slaan, onderling te verdelen en slim energie (balans tussen vraag en aanbod realiseren) te gebruiken komt er meer ruimte om een deel van deze wensen te vervullen. Deze nieuwe vorm van samenwerken leidt tot het ontwikkelen van een Energie Hub. Dit is het doel van het project Energie-Alliantie. • Nijkerk participeert in het opstellen van de RES 3.0 in regioverband. • Het besparen van energie door het aanpassen van het ‘energiegedrag’ is belangrijk maar zeer complex. De doelstelling uit de Routekaart Energieneutraal Nijkerk zijn:
18
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
Om de doelstelling voor de opwek van 2030 te halen moeten we starten met het voorbereiden van zoekgebieden voor aanvullende zonnevelden. Dit wordt in samenhang met de omgevingsvisie 2.0 voorbereid. Om de doelstelling voor energieverbruik in 2030 te halen moet het verbruik per jaar met bijna 3% dalen. Dit gaan we ervoor doen De activiteiten voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave zoals aangegeven in de Ontwikkelagenda vragen verdere aanscherping en uitwerking: 1. We stellen een meerjarig actieplan energie op, op basis van doelen van de Routekaart Energieneutraal Nijkerk 2050. 2. We schrijven een paragraaf ‘duurzaamheid en wonen’ als onderdeel van de te actualiseren woonvisie. Dit om te borgen dat nieuwbouwprojecten en inbreidingsprojecten op moment van realisatie moeten voldoen aan dan geldende en maatschappelijk geaccepteerde bouwvoorschriften, met het laagst mogelijke energieverbruik en hoogst mogelijke energieopwek 3. We stellen een mobiliteitsplan 2.0 op dat het STOMP als uitgangspunt heeft en het autogebruik in Nijkerk vermindert. In dit plan wordt in het centrum en in woonwijken gewerkt aan een gedifferentieerd parkeerbeleid. 4. We starten een energiealliantie op met bedrijfsterreinen. Hierin willen we samen met het bedrijfsleven beschikbare elektriciteit slim benutten en samen duurzame energie opwekken, opslaan en onderling delen. 5.
Samen met het bedrijfsleven zetten we een isolatiecampagne op om eigenaren te stimuleren kantoor- en utiliteitspanden te verduurzamen. 6. We stellen een actieplan circulaire economie op in 2023. 7. We actualiseren de visie op het Hoevelakense bos. 8. Vanuit de omgevingsvisie 1.0 volgen diverse programma’s: programma water, programma mobiliteit, programma omgevingskwaliteit, programma inbreiding wonen en werken en het MIP. 9. Het opstellen van een uitvoeringsprogramma Warmte (in het verlengde van de vastgestelde warmtevisie). Gevolgen financiën en organisatie Voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave verwachten wij de volgende financiële consequenties voor 2024 e.v., zoals nader toegelicht in paragraaf 3.5 ‘Financiële consequenties Maatschappelijke opgaven’: • • •
Verordening Toekomstbestendig Wonen Gelderland: uitbreiding bestaand beleid. Circulaire economie: middelen bedoeld voor acties die volgen uit het actieplan circulaire economie. Voor projectinvesteringen wordt een koppeling gemaakt met het MIP.
19
K a d e r n o t a
2 0 2 4 Voorstellen bij programma’s en maatschappelijke opgaven
3.2 Programma 2: Perspectief Sociaal Opgave 2.1 Alle inwoners doen mee en horen er bij We staan er voor dat iedere inwoner van Nijkerk gelijke kansen heeft en dat iedereen kan meedoen. Om onze inwoners te ondersteunen in de bevordering van de zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid zetten we veel van de al ingezette lijnen voort. We zetten in op gezondheidsbevordering en preventie. We werken vanuit de filosofie van ‘Positieve gezondheid’ en ‘Health in all policies’. In dat kader werken we aan een toereikend aanbod van kunst en cultuur, sport, inclusief onderwijs, welzijn, zorg en ondersteuning. In lijn met de ontwikkeling en groei van de bevolking. We werken eveneens aan het aanbrengen van meer samenhang tussen alle activiteiten die plaatsvinden. Daarnaast streven we naar een groter bereik van deze voorzieningen, waarbij we speciale aandacht geven aan onze jeugd en onze ouderen. Intimidatie en discriminatie gaan we zichtbaar tegen. Dit willen we bereiken We willen bereiken dat we een inclusieve samenleving zijn, waarin mensen dezelfde kansen en mogelijkheden hebben ongeacht hun achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur, ziekte of beperking. Je hoort er gewoon bij, er is geen onderscheid. Mensen houden rekening met elkaar en er zijn geen drempels om mee te doen.
Stand van zaken en belangrijke ontwikkelingen De werkvelden die met deze maatschappelijke opgaven verbonden zijn, zijn sterk in ontwikkeling op landelijk en lokaal niveau. Op landelijk niveau zijn er belangrijke ontwikkelingen: • Het Integraal Zorgakkoord (IZA) heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Om dit te bereiken zijn er afspraken gemaakt tussen het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en een groot aantal partijen in de zorg om de zorg toekomstbestendig te maken. Dit akkoord zal ook gevolgen hebben voor de preventieve gezondheidstaak van de gemeente en de verbindingsfunctie tussen arbeidsmarkt, gezondheid en sociaal domein. • Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In dit landelijk akkoord is de ambitie vastgelegd om in 2040 een gezonde generatie te hebben. Dit is in lijn met onze ambitie. Ook hierin speelt preventie een belangrijke rol. • De Hervormingsagenda Jeugd inclusief bezuinigingen jeugdzorg (waarvan een deel recent is uitgesteld door het Rijk). De gevolgen zijn nog niet volledig uitgekristalliseerd. Wel is duidelijk dat dit grote gevolgen zal hebben voor zowel de lokale uitvoering van de jeugdzorg als de regionale samenwerking op het gebied van inkoop. Dit gaat veel impact hebben op wat we als gemeente mogelijk niet (meer) voor ouders en kinderen kunnen doen.