2023-031 Bijlage 1 - Voorlopige Jaarstukken 2022.pdf
Tekst van het document
Dit is een vervolg op het plan uit 2019 en beschrijft de wijze waarop de gemeente Nijkerk voor de komende jaren de ondermijnende criminaliteit gaat aanpakken. Het uitgangspunt hiervan is dat we onverminderd blijven inzetten op het bestrijden van witwassen, fraude, hennep-, drugs- en mensenhandel. Daarnaast is het afgelopen jaar ingezet op het weerbaar maken van bestuur en burgers door onder andere voorlichting bij scholen via Halt. Voor de bestrijding van georganiseerde criminaliteit hebben we een aantal instrumenten ter beschikking, waaronder de Wet Bibob. In 2022 is het vernieuwde Bibob-beleid vastgesteld. Door branches aan te merken als kwetsbaar voor ondermijnende activiteiten in het kader van de Wet Bibob, kunnen we er op toezien. In deze lijn werken we ook aan het voorkomen van misstanden en fraude in de zorg. De gemeente Nijkerk heeft zich daarom aangesloten bij het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ). Het IKZ zorgt voor verrijking van de signalen over fraude en misbruik. Via het IKZ hebben toezichthouders, opsporingsdiensten, gemeenten en uitvoeringsorganisaties hun krachten gebundeld. Hierdoor kunnen ze binnen de wettelijke kaders meer informatie delen, waarmee effectiever kan worden opgetreden tegen zorgfraude.
6.2
Doelstellingen en prestaties
Coronapandemie Het managen van de coronacrisis is in het eerste deel van 2022 grotendeels gerealiseerd vanuit de bestaande formatie. Dit betekende een hoge mate van een verzwaring en uitbreiding van de al geplande en reguliere opgaven, waardoor deze (deels) werden uitgesteld of getemporiseerd. De werkzaamheden rondom het coronavirus zijn in 2022 flink afgenomen. De besmettingen daalden en ook het aantal patiënten in de ziekenhuizen nam af. In samenspraak met de VGGM werden de samenkomsten en werkzaamheden met betrekking tot het coronavirus afgeschaald. Toch is het virus nog altijd aanwezig en blijven we samen met alle partners alert op mogelijke uitbraken om hier snel op te kunnen acteren.
39
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Programma 6
Veilig
Oekraïne In 2022 heeft de gemeente Nijkerk ook te maken gekregen met de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. In het voorjaar verplaatsen veel vluchtelingen zich richting de West-Europese landen om daar bescherming te zoeken. Door deze plotselinge ontwikkeling werd er in korte tijd veel gevraagd van de gemeente Nijkerk en ook van team Veiligheid. Team Veiligheid had de leiding bij het opzetten van een projectgroep om de vluchtelingenstroom in goede banen te leiden. Daarnaast was er intensief contact met de Veiligheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) die een coördinerende rol vervuld in het geheel. Nadat de eerste stappen warengenomen en een goede basis voor de opvang was gelegd zijn de eerste vluchtelingen opgevangen in de Gemeentelijke Opvang Locaties (GOO). Daarnaast is er een extern coördinator aangesteld die het verdere verloop van de crisis overneemt van team Veiligheid. In 2023 is team Veiligheid nog steeds betrokken bij het project, maar richten de werkzaamheden zich puur op het adviseren rond het thema veiligheid.
Onderwerp
Ambitie
Wat hebben we bereikt
V1
Veiligheid en Veiligheidsgevoel
Vanuit een goed evenwicht tussen preventie, handhaving en zorg zetten wij ons in voor vergroting van het veiligheidsgevoel van de inwoners. Criminaliteit, discriminatie en overlast gevend gedrag worden aangepakt.
In samenwerking met het Zorg- en Veiligheidshuis is gewerkt aan het samenbrengen van het zorg- en veiligheidsdomein, zowel lokaal als regionaal. Zo is er een start gemaakt met de aanpak gericht op jongeren die af dreigen te glijden richting criminaliteit. In 2022 is de Veiligheidsmonitor afgerond. De resultaten hiervan worden gebruikt bij de aanpak van overlast in wijken en de zullen ook gebruikt worden bij het opstellen van het nieuwe Integrale Veiligheidsplan 2024-2027. Er is gewerkt aan een compleet overzicht van de mogelijkheden om cameratoezicht op verschillende locaties toe te passen. Dit overzicht is aan de raad voorgelegd voor verdere besluitvorming.
V2
Drank en drugs
We geven prioriteit aan de preventie en bestrijding van dranken drugsmisbruik. We bewaken de voortgang van lopende maatregelen en intensiveren waar nodig.
In samenwerking met o.a. de politie zijn bestuurlijke maatregelen genomen naar aanleiding van druggerelateerde overtredingen. Zo zijn er 4 lasten onder dwangsom opgelegd en 2 sluitingen op basis van de Wet Damocles verricht. Ook is er voorlichting gegeven op scholen aan jongeren over de gevolgen van drank- en drugsgebruik.
V3
Sociale veiligheid
We zetten ons in voor vergroting van de sociale veiligheid op straat. We stimuleren maatschappelijke initiatieven en maatregelen die hieraan bijdragen.
De wijkgerichte aanpak in Paasbos is in 2022 afgerond. Met een 0 meting en een vervolgonderzoek zijn de effecten van de genomen maatregelen onderzocht. Hieruit blijkt dat de maatregelen hebben bijgedragen aan het verbeteren van de leefbaarheid in Paasbos. Hiermee is de projectmatige aanpak van Paasbos beëindigd. Nieuwe maatregelen worden genomen vanuit de reguliere inzet op veiligheid en het veiligheidsgevoel.
V6
Veiligheid kwetsbare groepen
Onveiligheid bij kwetsbare groepen in de samenleving, waaronder jeugd, verwarde personen wordt zo veel mogelijk voorkomen.
Voor bepaalde groepen in de samenleving is het van belang dat de overheid de veiligheid extra waarborgt. In de combinatie van zorg en veiligheid geven we hier invulling aan.
40
J a a r s t u k k e n
Onderwerp
2 0 2 2
Programma 6
Ambitie
Veilig
Wat hebben we bereikt De complexiteit van thema’s als huiselijk geweld, radicalisering en jeugdcriminaliteit is bovendien dusdanig dat het aanvliegen vanuit één perspectief nooit recht kan doen aan de kern van het probleem. Hierbij is het continu zoeken naar een balans tussen enerzijds de zorg voor het individu, en anderzijds de bescherming van de samenleving. Zo is er een convenant opgesteld dat regelt dat de politie alle meldingen van verward gedrag (‘E33 meldingen’) mag delen met de gemeente, om een integrale aanpak te vergemakkelijken. Om de veiligheid van de jeugd te beschermen hebben we preventieve activiteiten opgezet met stichting Halt. Daarnaast zijn in 2022 meerdere keren bestuurlijke maatregelen ingezet om kwetsbare jongeren die in het criminele circuit dreigden te komen de kans te geven hun risicovol gedrag te veranderen.
Ondermijning
Een gerichte en daadkrachtige aanpak van ondermijning vinden we belangrijk.
In 2022 is intern het lokale ondermijningsoverleg weer opgestart. In dit overleg worden signalen gedeeld, wordt casuïstiek besproken en indien nodig worden casussen regionaal opgeschaald naar het RIEC. In 2022 zijn samen met interne - en externe partners twee integrale controles gehouden naar aanleiding van ondermijningssignalen. Het Bibob beleid is in 2022 geactualiseerd en vastgesteld. Dit geeft de gemeente meer mogelijkheden om het faciliteren van ondermijnende activiteiten te voorkomen. Daarnaast is het Plan van aanpak Ondermijning geactualiseerd. Dit naar aanleiding van de Weerbaarheidsscan die in het eerste kwartaal van 2022 is gehouden door het RIEC. Hierin is onder andere het vergroten van de bewustwording opgenomen. Ook is met het vergroten van de interne bewustwording een start gemaakt, onder andere door het opnemen van het thema in het onboardingsprogramma voor nieuwe medewerkers.
41
J a a r s t u k k e n
6.3
2 0 2 2
Programma 6
Veilig
Beleidskader
Nota/plan
Planperiode
Vastgesteld
Bestemmingsplannen en beeldkwaliteitsplannen
Doorlopend
Doorlopend
Algemene Plaatselijke Verordening Nijkerk 2021
Doorlopend
2021
Handhavingsbeleid onrechtmatige bewoning recreatieverblijven
Doorlopend
2015
Regionaal Crisisplan Gelderland Midden
2020 - 2023
2020
Drank en horeca nalevingsbeleid
2013 en verder
2013
Evenementenbeleid gemeente Nijkerk
2020 en verder
2020
Drank- en Horecaverordening Nijkerk 2014
2014 en verder
2014
Nota Preventie- en handhavingsplan alcohol gemeente Nijkerk
2014 - 2019
2014
Integraal Veiligheidsprogramma Nijkerk 2019-2022 (IVP)
2019 - 2022
2019
Visiedocument Dialoog V&H: “Nijkerk veilig en leefbaar voor ons allemaal
2017-2021
2017
Uitwerkingsdocument Dialoog V&H
2017-2021
2017
Beleidsregel Bibob Nijkerk 2016
Doorlopend
2022
Beleidsregel Wet Aanpak Woonoverlast gemeente Nijkerk 2020
Doorlopend
2020
Damoclesbeleid gemeente Nijkerk 2021
Doorlopend
2021
6.4
Samenwerkingsverbanden
Verbonden partijen
Doelstelling
VGGM (brandweer)
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden zet op efficiënte wijze haar middelen in voor een optimale waarborging van de kwaliteit van het leven, in casu de veiligheid en de gezondheid, van de inwoners van het verzorgingsgebied. De dienst is dé wettelijk aangewezen hulpverleningsorganisatie op het terrein van brandweer, volksgezondheid en rampen.
Omgevingsdienst de Vallei (OddV)
De vijf gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel en Wageningen en de provincie Gelderland hebben samen Omgevingsdienst de Vallei opgericht (OddV). In de Omgevingsdienst de Vallei werken deze partijen nauw samen op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving. De volgende doelstellingen gelden voor: •
Vergunningverlening Vergunningaanvragen moeten binnen de wettelijke termijnen worden afgehandeld en meldingen moeten beoordeeld worden op juistheid en volledigheid.
•
Het, in overeenstemming met het milieubeleid van de deelnemende gemeenten, bevorderen van de kwaliteit van de leefomgeving door het voorkomen van nieuwe geluidshindersituaties en het saneren van bestaande geluidshindersituaties.
•
Het, met behulp van de Kwaliteitscriteria, verbeteren van de lucht-, bodem- en waterkwaliteit.
•
Het voorkomen van hinder van bedrijven die binnen de grenzen van de deelnemende gemeenten zijn gelegen.
Toezicht en handhaving Het Programma Handhaving zet zich in voor een zodanige naleving van de wettelijke voorschriften dat de kwaliteit van de leefomgeving (veiligheid, leefbaarheid en duurzaamheid) optimaal wordt bevorderd. RIEC (Regionale Informatie en Expertise Centrum) OostNederland
Het Regionale Informatie en Expertisecentrum (RIEC) is een samenwerkingsverband tussen verschillende veiligheidspartijen, o.a.: gemeenten, politie, belastingdienst, de Nederlandse arbeidsinspectie en de FIOD. Het RIEC richt zich op de aanpak van ondermijning. Dit doen ze door een taak te vervullen op het gebied van de informatievoorziening over de aanpak van ondermijning. Daarnaast worden casussen integraal behandeld.
42
J a a r s t u k k e n
Zorg en Veiligheidshuis West Veluwe Vallei
6.5
2 0 2 2
Programma 6
Veilig
Het Zorg en Veiligheidshuis West Veluwe Vallei is een netwerk van de gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Renkum, Scherpenzeel en Wageningen met de justitiële diensten en zorgpartners met als doel om complexe veiligheidsproblemen aan te pakken. De focus ligt daarbij op complexe, domein overstijgende problematiek en personen met een hoog veiligheidsrisico. Alle ketenpartners bundelen samen met de professionals van het Veiligheidshuis hun krachten en creëren slimme verbindingen om samen toe te werken naar de beste oplossingen in complexe domein overstijgende problematiek.
Wat heeft het gekost? Begroting 2022 primair
Begroting 2022 na wijziging
Rekening 2022
Lasten
4.014
4.080
4.140
60 N
Baten
77
77
90
13 V
-3.937
-4.003
-4.050
47 N
Veilig (bedragen x € 1.000 V=voordeel N=nadeel)
Saldo programma
6.6
Verschil Begroting na wijziging en rekening
Uitvoeringsinformatie
Bij het programma Veilig horen de volgende taakvelden; per taakveld is het saldo van lasten en baten voor 2022 vermeld in afgeronde bedragen (x € 1.000). Taakveld
Omschrijving taakveld
Saldo in euro’s
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
3.067
1.2
Openbare orde en veiligheid
983
Totaal
6.7
4.050
Beleidsindicatoren
Indicator
Htv
Eenheid
2020
2021
2022
Bron
1. Winkeldiefstal
1.
aantal per 1.000 inwoners
1,2
1,7
-*
CBS
2. Geweldsmisdrijven
1.
aantal per 1.000 inwoners
2,2
2,3
-*
CBS
3. Diefstal uit woning
1.
aantal per 1.000 inwoners
2,1
2,0
-*
CBS
4. Vernieling en beschadigingen ( in de openbare ruimte)
1.
aantal per 1.000 inwoners
3,8
5,7
-*
CBS
5. Verwijzingen Halt
1.
aantal per 1.000 jongeren
7
5
-*
Bureau Halt
1. Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. 2. Het aantal gewelds- en seksuele misdrijven, per 1.000 inwoners. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). 3. Het aantal diefstallen uit woningen, per 10.000 inwoners.
43
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Programma 6
Veilig
4. Het aantal vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag, per 1.000 inwoners. Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. 5. Het aantal verwijzingen naar Halt, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 12-18 jaar. * Gegevens nog niet bekend
44
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Programma 7
Organisatie en Financiën
Programma 7 Organisatie en Financiën 7.1
Inleiding en ontwikkelingen
Dit programma gaat met name in op de wijze waarop het bestuur en de organisatie de afgelopen periode hebben gewerkt. Het is in zeker opzicht een bijzondere periode geweest door de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022. Om de raad in nieuwe samenstelling te voorzien van informatie voor de onderhandelingen heeft de organisatie het Overdrachtsdocument gemaakt. Vanuit het perspectief van de organisatie zijn in dat document de belangrijkste ontwikkelingen die spelen geschetst. Belangrijk ankerpunt voor de tweede helft van het jaar -en de komende jaren - is het coalitieakkoord ‘Samen wonen, samen werken, samen leven” dat is gesloten tussen de partijen die na de verkiezingen in de periode 2022-2026 het college van B en W vormen. Dit coalitieakkoord is vertaald in de Ontwikkelagenda die in december van het jaar is aangeboden aan de gemeenteraad. We zijn transparant en te volgen in ons handelen. Door verdere ontwikkeling van het proces van monitoring en control maken we inzichtelijk wat we doen De open bestuursstijl is gecontinueerd. Daar hoort nog steeds onlosmakelijk bij een goede bewaking van en verantwoording over onze gezamenlijke inspanningen en de bijbehorende resultaten. Daartoe is een nieuw team ingericht, het team Regie en Control en is de functie van concern controller ingericht en ingevuld.
Twee belangrijke stappen in het versterken van het proces van monitoring en control en de doorontwikkeling daarvan. Het concernplan uit 2021 had een looptijd tot in 2022. Er is voor gekozen om de prioriteit te leggen bij het uitwerken van het coalitieakkoord in de Ontwikkelagenda boven het actualiseren van het concernplan. Vertaling van de Ontwikkelagenda in concernplan en teamplannen vindt in de loop van 2023 plaats. We versterken het integraal werken en investeren waar nodig in ambtelijke capaciteit, kwaliteit en vitaliteit Maatschappelijke vraagstukken vragen een integrale benadering, zowel inhoudelijk als in processen. Daarnaast blijven er nieuwe ontwikkelingen komen die speciale aandacht vragen. Illustratief voor een vraagstuk dat op de gewenste manier is opgepakt is de opvang van vluchtelingen uit de Oekraïne. Er is op een integrale wijze vanuit de organisatie samengewerkt met inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen om de noodzakelijke opvangt te realiseren. De gemeente Nijkerk is een lerende organisatie in ontwikkeling. In 2022 is het organisatiebesluit en de implementatie van de nieuwe organisatiestructuur voorbereid en gerealiseerd. In de paragraaf bedrijfsvoering gaan we dieper in op de doorontwikkeling van de organisatie. Er wordt onderkend dat investeren in de ambtelijke capaciteit, kwaliteit en vitaliteit nodig is.
In 2022 is een aantal acute knelpunten opgelost. De structurele doorwerking daarvan kan plaatsvinden na behandeling van de Ontwikkelagenda in de gemeenteraad. We hebben de ambitie en zien de financiële ruimte in exploitatie en vermogen om in de gemeente Nijkerk te investeren Bij het opstellen van de programmabegroting 2022-2025 kwam het saldo licht positief uit van € 0,2 mln. in 2022 oplopend tot 0,9 mln. in 2025. Op dat moment een uitkomst met weinig mogelijkheden van aanzienlijke beleidsuitbreidingen maar ook niet direct een budgettair probleem bij de eerste de beste tegenwind. Zowel in de eerste als tweede bestuursrapportage zijn wij geconfronteerd met een aantal tegenvallers als gevolg van m.n. prijsstijgingen. Deze extra uitgaven werden o.a. gecompenseerd door extra
45
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Programma 7
Organisatie en Financiën
inkomsten vanuit het Rijk. Deze budgettaire effecten hebben geleid tot een gewijzigde begroting 2022 met geprognotiseerd overschot van ca € 5,0 miljoen na vaststelling van de tweede bestuursrapportage. Het structurele begrotingssaldo laat met ingang van 2026 een minder rooskleurig beeld zien. De reden hiervoor is de onduidelijkheid die er op dit moment nog is over de herijking van het Gemeentefonds. In het onderdeel ‘jaarrekening’ van dit document wordt de analyse van de uiteindelijke gunstigere uitkomst van het begrotingsjaar 2022 gepresenteerd. Overige ambities We blijven investeren in onze lobby om in regionale netwerken Nijkerk nog beter op de kaart te zetten en onze positie te verstevigen. Door actief een bijdrage te leveren in de verschillende regio’s aan de uitvoering van de strategische agenda’s willen we kansen pakken. We richten ons op de thema’s wonen, economie en duurzaamheid. Met een gerichte aanpak willen we het lokale voorzieningenniveau handhaven en uitbouwen.
46
J a a r s t u k k e n
7.2
2 0 2 2
Programma 7
Organisatie en Financiën
Doelstellingen en prestaties
Kode
Onderwerp
Ambitie
Wat hebben we bereikt
F1
Lastendruk laag
We houden de lastendruk voor onze inwoners laag en wij verhogen de tarieven jaarlijks met de inflatieindex
De beleidsarme programma-begroting 2023-2026 is in lijn met dit principe. In de Coelo-atlas (landelijk inzicht lokale lasten) staan wij de laatste jaren in de top van gemeenten met lage lokale lasten. Dit is niet zonder meer de ambitie van het college voor de komende jaren. Met het oog op de ontwikkeling van de financiële positie (uitkering gemeentefonds) en de te realiseren maatschappelijke opgaven wordt in 2023 opnieuw tegen het licht gehouden.
F3
Investeringsprogramma
Wij hebben de ambitie en zien de financiële ruimte in exploitatie en vermogen om in de gemeente Nijkerk te investeren. We gaan uitwerken voor welke gebieden en in welke mate dat nodig en verantwoord is. Creatieve oplossingen en alternatieve financieringsmogelijkheden maken daar nadrukkelijk deel van uit.
De actualisering van het investeringsprogramma wordt meegenomen in de nadere uitwerking van de ontwikkelagenda in 2023.
7.3
Beleidskader
Nota/plan
Planperiode
Vastgesteld
Coalitieakkoord “Verbinden met ambitie”
2018 - 2022
2018
Coalitieakkoord “Samen wonen, samen werken, samen leven”
2022 – 2026
2022
Verordening gegevensverstrekking basisregistratie personen
2014 – en
2014
Mijlpalenplan doorontwikkeling organisatie
2020 – 2024
2020
Regeling zonder meer ‘Samenwerking bedrijfsvoering”
2017 – en
2016
47
J a a r s t u k k e n
7.4
2 0 2 2
Programma 7
Organisatie en Financiën
Samenwerkingsverbanden
Verbonden partijen
Doelstelling
GBLT
GBLT is de samenwerking op het gebied van uitvoering van de WOZ en de heffing en invordering van gemeentelijke belastingen. Meer informatie is opgenomen in de paragraaf Lokale Heffingen.
BLNP
BLNP is de samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering. Meer informatie is opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering.
7.5 Wat heeft het gekost Begroting 2022 primair
Begroting 2022 na wijziging
Rekening 2022
Lasten
15.132
21.089
18.358
2.731 V
Baten
626
1.163
1.585
422 V
-14.506
-19.926
-16.773
3.153 V
Organisatie en Financiën (bedragen x € 1.000 V=voordeel N=nadeel)
Saldo programma
Verschil Begroting na wijziging en rekening
7.6 Uitvoeringsinformatie Bij het programma Organisatie en Financiën horen de volgende taakvelden; per taakveld is het saldo van lasten en baten voor 2022 vermeld in afgeronde bedragen (x € 1.000). Taakveld
Omschrijving taakveld
0.1
Bestuur
0.2
Burgerzaken
456
0.4
Overhead*
14.336
Totaal
Saldo in euro’s 1.981
16.773
* De overheadskosten worden doorberekend op basis van een opslag op de aan de investeringen en bouwgrond toegerekende loonkosten. Deze kosten worden jaarlijks aan het eind van het jaar extracomptabel toegerekend.
48
J a a r s t u k k e n
7.7
2 0 2 2
Programma 7
Organisatie en Financiën
Beleidsindicatoren
Indicator
Htv
Eenheid
2022
Bron
1. Formatie
0.
Fte per 1.000 inwoners
6,7
Rekening 2022
2. Bezetting
0.
Fte per 1.000 inwoners
6,5
Rekening 2022
3. Apparaatskosten
0.
Kosten per inwoner
645
Rekening 2022
Apparaatskosten is het totaal van de loonkosten van de gehele organisatie en de kosten van overhead (taakveld 0.4) 4. Externe inhuur
0.
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
24,4
Rekening 2022
5. Overhead
0.
% van totale lasten
11,6
Rekening 2022
7.8
Klachten, ombudsman en bezwaarschriften
Klachten Bij een goede dienstverlening hoort een klantgerichte afhandeling van klachten. De gemeente heeft een officiële klachtenprocedure, voor het geval iemand vindt dat de gemeente tekortschiet in haar dienstverlening, of ergens onvoldoende over communiceert. Klachten geven aanwijzingen hoe de dienstverlening kan worden verbeterd. In 2022 zijn in totaal 115 klachten ingediend. Vaak kon de klacht worden opgelost door samen met de klager te zoeken naar een oplossing voor het probleem, in een aantal gevallen middels huisbezoeken. Ook zijn klachten opgelost door het geven van extra uitleg. In een aantal gevallen zijn excuses aangeboden. De wettelijke termijn voor het behandelen van klachten is zes weken. Deze termijn kan met vier weken worden verlengd. In de meeste gevallen kon de klacht binnen deze termijn worden afgehandeld. Gemiddeld genomen, kostte het behandelen van een klacht ongeveer zes weken. Gemeentelijke Ombudsman Als iemand van mening is dat de gemeente niet goed met de klacht is omgegaan, is het mogelijk daarover te klagen bij de gemeentelijke ombudsman die Nijkerk samen met Bunschoten en Putten heeft ingesteld. Bij de gemeentelijke ombudsman waren op 1 januari 2022 twee klachten uit voorgaande jaren in behandeling. In 2022 heeft de gemeentelijke ombudsman dertien nieuwe klachtzaken over de gemeente Nijkerk ontvangen.
Behandeling klachten door de gemeentelijke ombudsman in 2022 Bij twee zaken werd de klacht aan de gemeente doorgestuurd omdat een klacht eerst bij de gemeente moet worden ingediend. Bij een aantal zaken verwees de gemeentelijke ombudsman klagers door naar het juiste loket. Bij één zaak is klager doorverwezen naar de Nationale Ombudsman omdat de klacht gericht was tegen de Omgevingsdienst de Vallei. Bij vijf klachten heeft de ombudsman uitleg gegeven en de mogelijkheden van zienswijzen, bezwaar en beroep met klager besproken.
Aantal zaken 2 5 1 5
49
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Programma 7
Behandeling klachten door de gemeentelijke ombudsman in 2022 Bij één zaak werd de klacht niet behandeld omdat het een bevoegdheid van de raad is. De ombudsman mag niet oordelen over vastgesteld beleid of vast te stellen beleid. Bij één zaak heeft de ombudsman geconstateerd dat de gemeente goed gehandeld heeft en heeft de klacht ongegrond verklaard. Totaal
Organisatie en Financiën
Aantal zaken 1 1 15*
*Er zijn 2 klachten die nog in behandeling zijn en waarover de gemeentelijke ombudsman in het jaarverslag 2023 bericht. Bezwaarschriften Het aantal bezwaarschriften is sterk gestegen in vergelijking met 2021. In 2022 zijn 140 bezwaarschiften ingediend (in 2021 waren dit er 86). Dit in tegenstelling tot voorgaande jaren waarin de aantallen juist daalden. Een oorzaak hiervoor is niet duidelijk. De bezwaren betreffen diverse gebieden. Hieronder staat een globaal overzicht. De commissie bezwaarschriften brengt zelf uitgebreider verslag uit. Overzicht bezwaarschriften 2021
Aantal
Advies commissie: besluit (deels) herzien*
10
Advies commissie: besluit ongewijzigd laten*
68
Advies commissie: niet-ontvankelijk*
2
Totaal (behandeld) in de commissie*
80
Behandeld zonder commissie
51
Nog in behandeling
9
Totaal
Onderverdeling naar vakgebied
140
Aantal
Ruimte (omgevingsvergunningen en handhaving)
86
Sociale Zekerheid (Participatiewet)
30
Welzijn (Wmo/Jeugdwet)
8
Overig (o.a. laadpalen, APV/bijzondere wetten, veiligheid)
16
Totaal
140
50
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen 8.1
Inleiding en ontwikkelingen
In aanvulling op de programma’s geeft dit hoofdstuk een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. De algemene dekkingsmiddelen, zoals het Gemeentefonds, worden niet als baten in de diverse programma’s opgenomen. Inzicht in de baten is echter essentieel voor de raad. Daarom maakt het hoofdstuk algemene dekkingsmiddelen ook onderdeel uit van het onderdeel programma's. De voorgaande zeven programma’s omvatten alle baten en lasten die nodig zijn voor de realisering van die programma’s. Specifieke gemeentelijke heffingen zoals het rioolrecht en de afvalstoffenheffing zijn opgenomen bij de baten van het betreffende programma. Hetzelfde gebeurt met de specifieke uitkeringen. Het BBV schrijft verder in artikel 8 voor dat in de begroting een bedrag wordt opgenomen voor onvoorziene uitgaven. Het bedrag voor onvoorzien kan, volgens de voorschriften, worden geraamd voor de begroting in zijn geheel of per programma. Er is voor gekozen om de post onvoorzien voor de begroting in zijn geheel op te nemen.
8.2
Overzicht algemene dekkingsmiddelen
Overzicht algemene dekkingsmiddelen De belangrijkste onderdelen van het overzicht algemene dekkingsmiddelen zijn voorgeschreven. Het gaat daarbij om: a. lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is. Dit zijn met name de OZB, de toeristenbelasting en de hondenbelasting, b. algemene uitkeringen (gemeentefonds), c. dividend, d. saldo van de financieringsfunctie, e. overige algemene dekkingsmiddelen. Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien
Begroting 2022 primair
Begroting 2022 na wijziging
(bedragen x € 1.000 V=voordeel N=nadeel) Algemene dekkingsmiddelen
Lokale heffingen (OZB)
Rekening 2022
Verschil Begroting na wijziging en rekening
10.207
10.369
10.404
35
V
Lokale heffingen (overige belastingen)
150
150
171
21
V
Algemene uitkering Gemeentefonds
62.082
71.909
72.365
456
V
Dividend
320
437
437
0
-
Saldo financieringsfunctie
799
884
698
186
N
73.558
83.749
84.075
326
V
Totaal algemene dekkingsmiddelen Onvoorzien en Vpb Onvoorzien
24
24
2
22
V
Vennootschapsbelasting
200
200
114
86
V
Totaal Onvoorzien en Vpb
224
224
116
108
V
51
J a a r s t u k k e n
8.3
2 0 2 2
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen
Toelichting
Hieronder wordt in het kort het beleid ten aanzien van de onderwerpen in tabel Algemene dekkingsmiddelen toegelicht. Lokale heffingen Het beleid over de lokale heffingen wordt uitvoeriger beschreven in de paragraaf Lokale heffingen van deze rekening. Gemeentefonds Het gemeentefonds kent drie soorten uitkeringen: 1) de algemene uitkering, 2) decentralisatieuitkeringen en 3) integratie-uitkeringen. De algemene uitkering Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten met maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor. De maatstaven kunnen voortdurend aan veranderingen onderhevig zijn. Daarnaast wordt de ontwikkeling van de algemene uitkering voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven (netto gecorrigeerde rijksuitgaven; NGRU). Volgens de normeringssystematiek (trap op trap af) hebben wijzigingen in de rijksuitgaven direct invloed op de omvang van de algemene uitkering. De jaarlijkse toename of afname van het gemeentefonds, voortvloeiend uit de normeringssystematiek, wordt het accres genoemd.
De inkomsten van de algemene uitkering zijn gebaseerd op de decembercirculaire 2022 en de specificatie van het Rijk van februari 2022 voor de uitkering over het boekjaar 2022. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen Deze uitkeringen maken net als de algemene uitkering deel uit van het gemeentefonds, maar hebben een eigen verdeling. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen zijn net als de algemene uitkering vrij besteedbaar en er vindt geen verantwoording naar het Rijk plaats, zoals bij specifieke uitkeringen wel het geval is. Veel van de uitkeringen zijn verbonden met een zeker doel. Vanuit dat perspectief kan de bestedingsvrijheid formeel niet, maar materieel wel begrensd zijn. Dividend De gemeente Nijkerk heeft aandelen in Alliander, Vitens en BNG. In 2022 is € 437.000 aan dividend ontvangen. Op de aandelen van Vitens is net als in 2020 geen dividend uitgekeerd over 2021. Saldo van de financieringsfunctie Het betreft hier het saldo van enerzijds de gecalculeerde rentelast en anderzijds de aan diverse programma’s doorberekende rentelast. Op basis van de door de raad vastgestelde financiële spelregels wordt de rente doorbelast aan de diverse programma’s. Hierdoor ontstaat een rekenkundig nadeel van € 0,2 miljoen. Dit is een gevolg van doorbelasting van rente op basis van het voorcalculatorische rente omslagrente in plaats van de werkelijke omslagrente.
Het is geen echt budgettair nadeel. EMU-saldo Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Van dit maximale tekort van 3% van Nederland is 2,5% voor de rijksoverheid en 0,5% voor de decentrale overheden. De EMU-systematiek werkt echter op een andere manier dan het baten-lastenstelsel dat decentrale overheden hanteren. Investeringen en uitgaven die worden gedekt uit reserves tellen bijvoorbeeld niet mee in de uitkomst in het baten-lastenstelsel, maar tellen wel door in het EMU-saldo. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben. Onvoorzien
52
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen
Voor onvoorzien is een bedrag opgenomen van € 1,50 per woning.
8.4
Wat heeft het gekost? Begroting 2022 primair
Begroting 2022 na wijziging
Rekening 2022
Algemene dekkingsmiddelen
13
-71
13
84 N
Algemene en overige uitkeringen gemeentefonds
5
5
5
0N
920
1.841
243
1.598 V
938
1.775
261
1.514 V
Algemene dekkingsmiddelen
10.697
10.976
11.116
140 V
Algemene en overige uitkeringen gemeentefonds
62.082
71.909
72.365
456 V
218
218
360
142 V
Baten
72.997
83.103
83.841
738 V
Saldo programma
72.059
81.328
83.580
2.252 V
Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien (bedragen x € 1.000 V=voordeel N=nadeel)
Overige baten en lasten Lasten
Overige baten en lasten
8.5
Verschil Begroting na wijziging en rekening
Uitvoeringsinformatie
Bij Algemene dekkingsmiddelen onvoorzien horen de volgende taakvelden; per taakveld is het saldo van lasten en baten voor 2022 vermeld in afgeronde bedragen (x € 1.000). Taakveld
Omschrijving taakveld
0.5
Treasury
-1.135
0.61
OZB woningen
-6.097
0.62
OZB niet-woningen
-4.307
0.64
Belastingen overig
321
0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
0.8
Overige baten en lasten
-117
0.9
Vennootschapsbelasting (Vpb)
114
Totaal
Saldo in euro’s
-72.359
-83.580
53
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Paragrafen De paragrafen: een dwarsdoorsnede Naast de zeven programma’s en het hoofdstuk ‘Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien’ bestaat het jaarverslag uit een aantal paragrafen. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van het jaarverslag, bezien vanuit een bepaald perspectief. Doel van de paragrafen is om onderwerpen die op meerdere programma’s betrekking hebben, te bundelen in een kort overzicht. Dat geeft de gemeenteraad extra inzicht. Via de paragrafen legt het college nadrukkelijk aan de raad verantwoording af over de realisering van het beleid voor de diverse beheersmatige aspecten.
Het gaat vooral om de beleidslijnen van het beheersproces waarbij sprake kan zijn van een grote financiële impact, een grote politieke betekenis of een aanzienlijk belang voor de realisatie van de programma’s. Het is van belang dat de raad inzicht heeft in en overzicht heeft over deze onderwerpen. De paragrafen in de begroting en rekening geven de raad een instrument om de beleidskaders van deze diverse onderdelen vast te stellen en om de uitvoering te controleren. Aantal paragrafen In artikel 26 van het BBV staat dat in het jaarverslag dezelfde paragrafen moeten worden opgenomen als in de begroting. In de begroting waren de volgende (verplicht voorgeschreven) paragrafen opgenomen: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid Indeling per paragraaf Elke paragraaf begint met een weergave van de voorschriften en de doelstelling van de paragraaf. Dit wordt gevolgd door een uiteenzetting over de uitvoering van het gemeentelijk beleid.
54
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Paragraaf 1 Lokale heffingen
Paragraaf 1 Lokale heffingen 1.1
Wettelijk kader
Voorgeschreven is dat de paragraaf lokale heffingen ten minste bevat: de geraamde inkomsten het beleid ten aanzien van de lokale heffingen een overzicht op hoofdlijnen van kostendekkendheid van de diverse heffingen en de bijbehorende beleidsuitgangspunten een aanduiding van de lokale lastendruk een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid De paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op zowel de heffingen waarvan de besteding is gebonden (specifieke heffingen), als op de heffingen waarvan de besteding ongebonden is (algemene dekkingsmiddelen). De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van gemeenten en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Een overzicht van de lokale heffingen en daarmee meer inzicht is daarom van belang voor de gemeenteraad. Een aanduiding van de lokale lastendruk is van belang voor de integrale afweging tussen beleid en inkomsten. Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid maakt het beeld van de lokale lasten compleet. Uitgangspunt in de regelgeving is dat tarieven voor een rechtstreekse dienstverlening niet meer mogen opbrengen dan zij aan werk kosten. Er is geen winstdoelstelling voor deze tarieven. Deze uitgangspunten hebben vooral gevolgen voor het tarievenbeleid van retributies in het algemeen en de tarieven van de afvalstoffenheffing en van het rioolrecht.
Bij het onderdeel tarievenbeleid retributies komen wij hierop terug.
55
J a a r s t u k k e n
1.2
2 0 2 2
Paragraaf 1 Lokale heffingen
Beleid en inkomsten
De inkomsten uit lokale heffingen zijn in 2022 € 20,1 miljoen. De opbouw is als volgt: bedragen x € 1 miljoen Rek. 2022
Rek. 2021
Rek. 2020
OZB woningen
6,1
5,8
5,4
OZB niet-woningen
4,3
4,0
4,0
Parkeerbelastingen
0,3
0,2
0,2
Rioolheffing
2,2
2,2
2,1
Afvalstoffenheffing
3,4
3,2
3,3
Precariobelasting***)
0,0
1,9
1,9
Overige*)
0,7
0,6
0,4
17,0
17,9
17,3
Leges
2,1
1,9
2,2
Lijkbezorgingsrechten
0,8
0,7
0,5
Overige**)
0,2
0,2
0,2
3,1
2,8
2,9
20,1
20,7
20,2
Belastingen
Totaal belastingen Retributies en leges
Totaal retributies en leges Totaal lokale heffingen * hondenbelasting, forensenbelasting, toeristenbelasting, BIZ-bijdragen ** haven-, kade- en liggelden *** vanaf 2022 is de precariobelasting vervallen
56
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Paragraaf 1 Lokale heffingen
Heffen Een paar ontwikkelingen willen we in het bijzonder schetsen.De inkomsten uit toeristenbelasting zijn ook in 2022 weer boven verwachting. Burgers konden er weer op uittrekken en hebben dit massaal, ook in eigen land, gedaan. Dit overtrof de raming. Verder lijkt het thuiswerken een blijvertje. De verwachting was dat de diftar-opbrengst (diftar: gedifferentieerde tarieven) weer op het niveau van voor corona zou uitkomen. De extra opbrengst afvalstoffen spreekt deze aanname tegen. De opbrengst voor de hondenbelasting stabiliseert zich. En deel van de extra inkomsten van de WOZ, afvalstoffenheffing en rioolheffing laat zich eveneens verklaren door areaaluitbreidingen (groei van de gemeente). Innen In en na de coronajaren 2020 en 2021 maar ook in 2022 zijn de afboekingen oninbaar relatief beperkt gebleven. Het aantal faillissementen, ook na de afbouw van de steunmaatregelen, was eveneens laag. Het aantal verzoeken om kwijtschelding nam toe, echter ten opzichte van belastingjaar 2021 is er sprake van een lichte daling in het aantal huishoudens dat voor kwijtschelding in aanmerking komt (433 versus 450) tegen een vergelijkbaar bedrag van totaal € 64.000. Ten aanzien van de oninbaarheid verwachten we, vooral op de langere termijn, een toename van de oninbaarheid.
Dit omdat de effecten van de hoge inflatie en de gestegen energielasten voor de huishoudens kunnen zorgen voor een afname van de financiële buffers, alle overheidsmaatregelen ten spijt. De verwachting is dat dit effect vanaf 2023 zichtbaar zal worden. Kinderopvangtoeslagenaffaire De gederfde belastinginkomsten voor de gemeenten als gevolg van de kwijtgescholden bedragen, worden door het Rijk vergoed. De VNG heeft overeenstemming bereikt met het ministerie van BZK over een regeling. Er zijn ook afspraken gemaakt over een vergoeding voor de uitvoeringskosten. De gemeenten konden hiervoor een declaratie indienen met behulp van de gegevens van GBLT. Ook onze gemeente heeft dit gedaan. De gederfde inkomsten zijn opgenomen in de belastingverantwoording. Voor Nijkerk gaat het om een bedrag van € 1.336 over de jaren 2020 en eerder. WOZ-bezwaren Het aantal formele WOZ-bezwaren lag in 2022 onder het aantal van vorig jaar (610 stuks versus 682 stuks). Het aantal NCNP-bezwaren bleef in 2022 gelijk in vergelijking met 2021 (384). Dit in tegenstelling met de landelijke trend waar deze juist steeg. Hiervan werd in 2022 56% afgewezen en 44% toegekend (vergelijk 2021: 60% afgewezen en 40% toegekend). Het toekenningspercentage van de NCNP-bezwaarmakers is dus licht gestegen in 2022. Hier is verder geen onderzoek door GBLT naar gedaan.
Ook in 2022 is gekozen voor een light variant van informeel contact. Dit houdt in dat persoonlijke hulp beschikbaar is wanneer iemand bezwaar wil maken tegen de WOZ-waarde. In zo’n geval biedt GBLT klanten de mogelijkheid voor ondersteuning om stap voor stap te helpen bij het maken van bezwaar. Dit gebeurt nadat eerst informatie is verschaft over de totstandkoming van de WOZ-waarde. Het is een positieve ontwikkeling dat het aantal formele bezwaren daalt. Dit geldt echter niet voor het aantal NCNP-bezwaren, ondanks alle inspanningen. Dit is in lijn met landelijk beeld. Precario leidingen voor exploitatie nutswerken op gemeentegrond Met ingang van 2015 is precariobelasting geheven op het transport van energie (met name elektriciteit en gas). Nutsbedrijven die kabels en leidingen in/boven de grond van de gemeente hebben kregen een aanslag. De opbrengst is afhankelijk van de totale lengte van deze netwerken. Per 1 juli 2017 heeft het Kabinet de precariobelasting voor nutswerken afgeschaft. Heffing en inning bleef mogelijk tot uiterlijk 1-1-2022. Dit betekent dat eind 2021 voor het laatst is geheven en geïnd. De opbrengst precarioheffing, in 2021 ruim € 1,9 miljoen, is toegevoegd aan de reserve precariobelasting en vervolgens doorgestort naar de algemene reserve, in overeenstemming met het amendement dat is aangenomen bij de behandeling van de begroting 2020.
57
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Paragraaf 1 Lokale heffingen
Heffing bijdrage Bedrijfsinvesteringszone In 2021 is bij meerderheid van stemmen van de Hoevelakense ondernemers, via een draagvlakmeeting, besloten tot voortzetting van de bijdrage Bedrijfsinvesteringszone (BIZ). Hondenbelasting De gemeenteraad heeft bij de behandeling van de begroting 2020 het tarief voor de hondenbelasting ingaande 2020 verlaagd op basis van de werkelijke kosten die hieraan toe te rekenen zijn. In de commissie van 6 oktober 2022 is het hondenbeleid van Nijkerk in de commissie besproken voorafgaand aan de raadsbehandeling die in 2023 volgt. Tarievenbeleid belastingen Het beleid van de gemeente is om de lastendruk voor burgers laag te houden. Daarom bleef de tariefstijging in de regel beperkt tot alleen een inflatiecorrectie. Ten opzichte van 2021 zijn de tarieven van de diverse belastingen verhoogd om de effecten van de loon- en prijsontwikkelingen op te vangen. Voor 2022 is deze stijging beperkt tot 1,4%. Daarnaast is de OZB overeenkomstig het dekkingsplan van de begroting 2020 met 2,0% extra (totaal 3,4%) verhoogd. Hiermee is een extra opbrengst van € 200.000 gegenereerd. Tarievenbeleid retributies Voor de inkomsten uit retributies is met kostprijsdekkende tarieven gerekend.
In artikel 212 van de Gemeentewet is voorgeschreven dat de gemeenteraad via de financiële verordening regels stelt voor de wijze van kostprijsbepaling van de gemeentelijke diensten en producten. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met het Besluit begroting en verantwoording. De systematiek van toerekenen van kosten wordt uitgevoerd in overeenstemming met de financiële verordening en de belastingverordeningen. Bij de bepaling van de kostprijs worden de bijdragen aan en van reserves overigens meegenomen.
58
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Paragraaf 1 Lokale heffingen
Financiële verordening, 2019, Artikel 16 Lokale heffingen Bij de begroting en de jaarstukken neemt het college in de paragraaf lokale heffingen, naast de verplichte onderdelen op grond van artikel 10 van het BBV, in ieder geval de kostentoerekening op van de geraamde rente- en overheadkosten aan de rechten en heffingen waarmee kosten in rekening worden gebracht. Kostendekkendheid leges In 2022 heeft een rekenkameronderzoek plaatsgevonden naar de kostendekkendheid van de algemene legesverordening. De bevindingen en aanbevelingen zijn met uw raad gedeeld. Naar aanleiding hiervan heeft uw raad een besluit genomen ten aanzien van het uitgangspunt van Nijkerk voor de legesheffing: 100% kostendekkendheid tenzij. Afgesproken is dat In 2023 de kostendekkendheid, mede in BLNP-verband, verder uitgewerkt zal worden. Dit zal leiden tot een presentatie in het derde kwartaal van 2023, vóór de vaststelling van de nieuwe legestarieven 2024, van de kostendekkendheid van de huidige legesheffing. Leges nieuwe Omgevingswet 2023 en Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (WKB) In samenwerking met de OddV-partners is in 2022 in een ambtelijke werkgroep gekomen tot een nieuwe legesberekening voor de leges op grond van de Omgevingswet. Dit inclusief een tarief voor de milieuleges, die de nieuwe wet weer toestaat. In de novemberraad van 2022 heeft u hiertoe een voorstel bereikt.
In november is echter bekend geworden dat het Rijk de invoering wederom uitstelt. De legesverordening was dusdanig opgesteld dat hier rekening mee is gehouden; de oude geïndexeerde tarieven 2022 blijven dus ook voor 2023 van kracht. Nu al is duidelijk dat de effecten op voorhand niet geheel zijn te overzien. Via tijdsmonitoring (met name bij de OddV) zal het beeld, met name de tijdsbesteding, naar verwachting scherper worden en mogelijk leiden tot aanpassingen. Afvalstoffenheffing De tarieven voor diftar zijn in 2022 trendmatig verhoogd met 1,4% (bron: voorjaarsnota, raad van 1 juli 2021). In het voorjaar van 2022 heeft de gemeente Nijkerk onderzoek gedaan naar de samenstelling van het restafval. Daarbij bleken nog grote hoeveelheden groente-, fruit- en etensresten (GFE) in het restafval te zitten. Een online-enquête in 2022 wees uit dat er bij de inwoners behoefte is aan meer informatie over het scheiden van afval en grondstoffen en de verwerking ervan. Ook is in 2022 is een aanbesteding gedaan voor de begeleiding bij het opstellen van het nieuwe beleidsplan 2024-2028. Rioolheffing Voor 2022 is het tarief geïndiceerd met de inflatiecorrectie 1,4% (bron: voorjaarsnota, raad van 1 juli 2021).
1.3
Lokale lastendruk
Voor de bepaling van de lastendruk wordt gekeken naar de lastendruk voor een huishouden en per woningtype. Hierin worden betrokken de OZB voor woningen, de afvalstoffenheffing inclusief de opbrengsten vanwege afvoer van het afval en de rioolheffing. Wij sluiten hierbij aan bij de definitie welke door het COELO wordt gebruikt. Zie hiervoor ook de bijlage met beleidsindicatoren. In 2022 is de gemeente Nijkerk voor de eigenaar van een woning op het gebied van de lokale lastendruk nummer 4 op de ranglijst van de goedkoopste gemeenten. Bij de huurders is de gemeente Nijkerk nummer 2 op de ranglijst van de goedkoopste gemeente. Dit betekent dat Nijkerk ondanks de boventrendmatige verhoging van de OZB op ramingsbasis nog steeds tot de goedkopere gemeenten van Nederland behoort.
59
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Paragraaf 1 Lokale heffingen
Vergelijkingstabel lokale lastendruk per huishouden:
2022
Stijging 2022-2021
2021
Meerpersoonshuishouden eigenaar woning
679
6%
640
Eenpersoonshuishouden eigenaar woning
658
9%
606
Meerpersoonshuishouden huurder
191
-9 %
210
Eenpersoonshuishouden huurder
170
-3 %
175
Bron 2021: COELO: Atlas van de lokale lasten 2022 Verwachte (te) lage raming afvalstoffenheffing leidt tot negatief percentage huurders.
1.4
Kwijtschelding
In de gemeente Nijkerk bestaat de mogelijkheid om geheel of gedeeltelijk kwijtschelding te verkrijgen van de aanslag voor de afvalstoffenheffing (gedeeltelijk), de OZB en de rioolheffing (gedeeltelijk). Om daarvoor in aanmerking te komen mag het inkomen niet hoger liggen dan 100% van het bijstandsniveau en vindt er een vermogenstoets plaats. Ook wordt bij de toetsing rekening gehouden met de netto kosten van kinderopvang. Aan mensen die een bijstandsuitkering ontvangen wordt de kwijtschelding, na toetsing van de voorwaarden, automatisch toegekend. De heffing en invordering van de meeste belastingen wordt uitgevoerd door GBLT, het Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn te Zwolle. Dit belastingkantoor heeft een koppeling met het Landelijke Inlichtingenbureau. Dit bureau beheert een landelijke database waarin de inkomensgegevens van alle belastingplichtigen zijn opgeslagen. Door gebruik te maken van deze gegevens wordt het toekennen van automatische kwijtschelding verder vergemakkelijkt voor de belastingplichtige. Het aantal binnengekomen kwijtscheldingsverzoeken voor 2022 laat net als in 2021 wederom een (lichte) stijging zien. GBLT doet er veel aan om de doelgroep te bereiken. In 2018 is een vereenvoudiging voor de klant doorgevoerd om kwijtschelding aan te vragen: de verkorte aanvraag (kwijtschelding 2.0).
Om dit mogelijk te maken zijn de processen aangepast en verfijnd. Dit met als resultaat dat efficiënter met de klant wordt gecommuniceerd. Ook vanuit het oogpunt van sociaal incasseren is er meer aandacht voor de mogelijkheid om eenvoudig kwijtschelding aan te vragen. Als gevolg hiervan zien we gemiddeld over de jaren genomen een autonome groei van het aantal (toegewezen) verzoeken. Totaal werd in 2022 een bedrag aan € 64.000 kwijtgescholden (vergelijk 2021 € 59.000). In 2022 heeft Nijkerk (via GBLT) aan 433 (in 2021, 450) belastingplichtigen kwijtschelding verleend.
1.5
Uitvoering belastingverordeningen door GBLT
Het college heeft de heffing en de invordering van een aantal gemeentelijke belastingen overgedragen aan GBLT. Het is een samenwerkingsverband van vijf waterschappen en zeven gemeenten (naast Nijkerk zijn dat Bunschoten, Dalfsen, Dronten, Leusden Ommen en Zwolle). GBLT verzorgt voor de gemeente de volgende belastingen: onroerendezaakbelastingen hondenbelasting afvalstoffenheffing forensenbelasting rioolheffing toeristenbelasting heffing BIZ-bijdrage centrum Hoevelaken
60
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2
Paragraaf 1 Lokale heffingen
De belastingplichtigen van Nijkerk ontvingen ook in 2022 van GBLT een gecombineerde aanslag, waarop zowel de gemeentelijke heffingen als de waterschapheffingen waren vermeld. GBLT droeg er zorg voor dat de informatie op de website van GBLT en de telefonische bereikbaarheid op orde zijn om de vragen van de burgers te kunnen beantwoorden. De afhandeling van bezwaar- en beroepschriften tegen de gemeentelijke heffingen die door GBLT worden uitgevoerd, vond plaats vanuit GBLT.
1.6
Overzicht verordeningen
De verordeningen met daarin de diverse tarieven worden jaarlijks bij afzonderlijk raadsbesluit gewijzigd dan wel opnieuw vastgesteld. De raadsbesluiten worden integraal bekendgemaakt in het elektronisch gemeenteblad, door plaatsing op de website www.officielebekendmakingen.nl. De actuele en vorige versies van de verordeningen zijn te vinden op www.overheid.nl/lokale wet- en regelgeving.
61
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan in welke mate financiële tegenvallers (risico’s) opgevangen kunnen worden. Daarmee geeft de paragraaf aan hoe robuust de financiële positie is. De paragraaf weerstandsvermogen bevat volgens het Besluit begroting en verantwoording (BBV) een inventarisatie van de weerstandscapaciteit en een inventarisatie van de risico’s. Ook zijn de verplichte kengetallen opgenomen met daarbij een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
2.1 Kengetallen financiële positie De kengetallen geven een globaal beeld van de financiële positie. Voor de eerste globale beoordeling wordt aangesloten bij de zogeheten signaleringswaarden die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De kengetallen zijn ingedeeld in drie categorieën, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal
Categorie A
Categorie B
Categorie C
Netto schuldquote zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
Netto schuldquote met correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
Structurele exploitatieruimte
> 0%
> 0%
< 0%
Grondexploitatie
< 20%
20 - 35%
> 35%
Belastingcapaciteit Woonlasten meerpersoonshuishouden
< 95%
95 - 105%
> 105%
Uitkomsten In onderstaande tabel zijn de kengetallen opgenomen. Naast het opnemen van de tabel wordt een beoordeling gegeven van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot financiële positie. Omschrijving
Nettoschuldquote
JR
BGR
JR
2021
2022
2022
49%
75%
45%
51%
75%
47%
41%
32%
42%
De nettoschuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat bij leningen er onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald wordt bij de berekening van de nettoschuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De wijze waarop de nettoschuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden wordt berekend is gelijk aan de nettoschuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totaal vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente.
62
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Omschrijving
Structurele exploitatieruimte
JR
BGR
JR
2021
2022
2022
-0,6%
-0,8%
4,25%
23%
22%
22%
82%
82%
75%
Het financiële kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Grondexploitatie Het financiële kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Belastingcapaciteit Woonlasten meerpersoonshuishouden De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. Bij woonlasten gaat het om de OZB, de afvalstoffenheffing en rioolrechten.
2.2 Bepaling structurele ruimte in jaarrekening Voor de beoordeling van robuustheid van de gemeentelijke financiën is het van belang om inzicht te hebben in de structurele exploitatieruimte in de jaarrekening. Voor 2022 is deze € 5,7 miljoen positief. In onderstaande tabel vindt u de opbouw en de vergelijking met de jaarrekening van vorig dienstjaar. Bepaling structurele ruimte (bedragen x € 1.000, bedrag met een minteken betekent een nadeel)
Rekening 2021
Rekening 2022
2.459
10.723
Saldo incidentele baten en lasten (b)
-1.235
-6.582
Incidenteel rekeningresultaat (c)
4.530
4.013
Saldo incidentele reserves
-166
7.590
Structurele ruimte in exploitatie (a-b-c-d)
-670
5.702
Saldo rekening (a) Gecorrigeerd met:
2.3 Inventarisatie van de structurele en incidentele weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden van de gemeente om onverwachte en substantiële tegenvallers te dekken. Bijvoorbeeld de algemene reserve en de reserve grondexploitatie, maar ook de onbenutte belastingcapaciteit. Hierbij onderscheiden we incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit is bedoeld om rekeningtekorten, calamiteiten en incidentele tegenvallers op te vangen. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de exploitatie op te vangen.
63
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
2.4 Incidenteel Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een ratio. Met behulp van dit verhoudingsgetal wordt bepaald of het incidenteel weerstandsvermogen toereikend is. De gemeente Nijkerk streeft naar een ratio van tenminste 0,8. Het beschikbare weerstandsvermogen is ruim voldoende om de benoemde risico’s af te dekken. Weerstandsvermogen
Rekening
(bedragen x € 1.000)
2022
Beschikbare weerstandscapaciteit
37.679 +
Gewogen risico’s
9.709-
Weerstandscapaciteit
27.970 +
Ratio weerstandsvermogen (Beschikbare weerstandscapaciteit/ gewogen risico’s)
3,9
De beschikbare weerstandscapaciteit wordt bepaald met behulp van de algemene reserve en de reserve grondexploitatie en bij de rekening het rekeningresultaat. Overige reserves betreffen bestemmings- / egalisatiereserves; deze worden niet ingezet om algemene risico’s op te vangen. Beschikbare weerstandscapaciteit
Rekening
(bedragen x € 1.000) Algemene reserve
2022 (saldo t+4)
Rekeningsaldo 2022 Reserve bouwgrondexploitatie Totaal
16.536 10.723
(saldo t)
10.420 37.679
64
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Inventarisatie risico’s Ten opzichte van de voorgaande planning en control documenten zijn verschillende wijzigingen in het risicoprofiel opgetreden. Dit heeft geleid tot een stijging van het risicoprofiel met € 2,2 miljoen ten opzichte van de begroting 2023. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de toename van het risicoprofiel van de grondexploitatie. Gewogen risico’s
Rekening
(bedragen x € 1.000, -/- = voordeel)
2022
Subtotaal Grote Kans (GK) = 75% risico
0
Omgevingswet
300
Nog zeer onzeker is wat de financiële gevolgen zijn na de invoering per 1-1-2024 van de Omgevingswet. Verwachting is in het begin wat hogere kosten die in de tijd uitvlakken. Subtotaal Middelgrote kans (MK) = 50% risico
300
Planschade
250
Gebleken is dat n.a.v. vaststelling van bestemmingsplannen het risico bestaat op een planschadeclaim. Vooralsnog is nog geen claim ingediend op basis waarvan planschade uitgekeerd dient te worden. In het algemeen hebben wij dit risico bij de bouwlocaties bij de ontwikkelaar neergelegd. Cybercriminaliteit
250
Gemeenten worden steeds vaker getroffen door cybercriminaliteit. Dit levert een risico op onze bedrijfsvoering. Garantstelling leningen
500
Subtotaal Kleine Kans (KK) = 25% risico
1.000
Totaal Risico’s vermogen
1.300
Gewogen risico’s grondexploitatie*
6.734
Structurele risico’s begrotingsjaar 2023
1.675
Totaal risico’s
9.709
* Bron: MPG 2023 bij jaarrekening 2022
2.5 Structureel Beschikbare weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit wordt gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit en onbenutte budgettaire capaciteit. Onbenutte budgettaire capaciteit De onbenutte budgettaire capaciteit wordt bepaald door de post onvoorzien en het saldo van de begroting over de jaren 2023-2026. De uitkomst van de onbenutte budgettaire capaciteit bedraagt: Onbenutte budgettaire capaciteit
2023
2024
2025
2026
24
24
24
24
Saldo programmabegroting 2023-2026 na Ontwikkelagenda
-362
2.177
2.626
854
Totaal
-338
2.201
2.650
878
(+ = budgettaire ruimte) (bedragen x € 1.000) Onvoorzien
65
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Onbenutte belastingcapaciteit Bij de bepaling van de onbenutte belastingcapaciteit wordt gekeken naar de ruimte die aanwezig is om de OZB-tarieven nog te verhogen. Hiertoe wordt het maximaal toegestane tarief vergeleken met de tarieven van de gemeente Nijkerk. Voor de maximale tarieven wordt uitgegaan van de normen volgens het redelijk peil zoals dat wordt gehanteerd voor de toelating tot artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Dit redelijk peil wordt jaarlijks gepubliceerd in de meicirculaire van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Op basis van de laatst beschikbare gegevens (meicirculaire 2022) is dit 0,1729% van de totale WOZ-waarde. De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Om dat te kunnen beoordelen moet duidelijk zijn welke eigen inkomsten daarbij worden betrokken en wat een redelijk peil is. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: de onroerendezaakbelastingen (OZB); de rioolheffingen; de afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten. Bij gemaximaliseerd tarief bedraagt de OZB-opbrengst in voor de gemeente Nijkerk € 15,6 miljoen. De huidige raming van de OZB-opbrengst bedraagt € 10,9 miljoen. Dit brengt de onbenutte belastingcapaciteit op een bedrag van € 4,7 miljoen.
De onbenutte belastingcapaciteit wordt voor de provincie in de monitoring steeds belangrijker. Daarnaast is het een ijkpunt voor het financieel beleid dat de gemeente Nijkerk voert. Onbenutte belastingcapaciteit
2023
2024
2025
2026
-4.700
-.4.700
-4.700
-4.700
(bedragen x € 1.000) Onbenutte belastingcapaciteit
Specifieke risico’s In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de specifieke risico’s die een structureel effect kunnen hebben binnen de exploitatie. Gewogen risico’s
2023
2024
2025
2026
150
150
150
150
600
600
600
600
Subtotaal Grote Kans (GK) = 75% risico
750
750
750
750
WW-verplichtingen
150
150
150
150
(bedragen x € 1.000) -/- = voordeel Renterisico De rente is in 2022 gaan stijgen, dit hebben we meegenomen bij de bepaling van het risicoprofiel. Een stijging van de rente heeft uiteraard een effect op onze rentelast. Een stijging van 1% kost ons ca. € 100.000. Wij gaan uit van een stijging van 2%. Inflatie De hoge inflatie heeft een kostenverhogend effect op onze uitgaven in 2023. Daarnaast zal de nieuwe CAO voor gemeenteambtenaren ook leiden tot hogere uitgaven. Binnen onze begroting hebben wij nog € 800.000 beschikbaar om dit risico op te vangen. Wij verwachten in totaal een risico van ongeveer € 1,6 miljoen.
Wij zijn eigen risicodrager voor de WW-verplichtingen
66
J a a r s t u k k e n
2 0 2 2 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Gewogen risico’s
2023
2024
2025
2026
275
275
275
275
Subtotaal Middelgrote Kans (MK) = 50% risico
425
425
425
425
Sociaal domein
500
500
500
500
500
500
500
500
1.675
1.675
1.675
1.675
(bedragen x € 1.000) -/- = voordeel Arbeidsmarkt De druk op de arbeidsmarkt is hoog. Het is voor ons steeds moeilijker om kwaliteit binnen te halen voor het budget wat wij daarvoor hebben. Wij verwachten dat dit een opwaartse druk geeft op het personeelsbudget.
Het open-eind-karakter van de diverse regelingen waaronder met name de uitgaven Jeugdhulp staan onder druk. Daarnaast zorgt de toekomst van de sociale werkvoorziening, de toename van het aantal statushouders en de grilligheid van de hoogte van de rijksbijdragen voor onzekerheid. Door de inspanningen van het taskforce sociaal domein wordt geprobeerd de voortdurende stijging van de uitgaven te duiden, en waar mogelijk terug te dringen. Subtotaal Kleine Kans (KK) = 25% risico Totaal Risico’s exploitatie