2022-069 Bijlage 1 - Programmabegroting 2023-2026.pdf
Tekst van het document
Omgevingsdienst de Vallei (OddV)
De vijf gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel en Wageningen en de provincie Gelderland hebben samen Omgevingsdienst de Vallei opgericht (OddV). In de Omgevingsdienst de Vallei werken deze partijen nauw samen op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving. De volgende doelstellingen gelden voor: ➢ Vergunningverlening • Vergunningaanvragen moeten binnen de wettelijke termijnen worden afgehandeld en meldingen moeten beoordeeld worden op juistheid en volledigheid.
➢
Gemeente Nijkerk
•
Het, in overeenstemming met het milieubeleid van de deelnemende gemeenten, bevorderen van de kwaliteit van de leefomgeving door het voorkomen van nieuwe geluidshindersituaties en het saneren van bestaande geluidshindersituaties.
•
Het, met behulp van de kwaliteitscriteria, verbeteren van de lucht-, bodem- en waterkwaliteit.
•
Het voorkomen van hinder van bedrijven die binnen de grenzen van de deelnemende gemeenten zijn gelegen. Toezicht en handhaving • Het programma Handhaving zet zich in voor een zodanige naleving van de wettelijke voorschriften dat de kwaliteit van de leefomgeving (veiligheid, leefbaarheid en duurzaamheid) optimaal wordt bevorderd.
pagina 43
Programmabegroting 2023
RIEC (Regionale Informatie en Expertise Centrum) Oost-Nederland
Het Regionale Informatie en Expertisecentrum (RIEC) is een samenwerkingsverband tussen verschillende veiligheidspartijen, o.a.: gemeenten, politie, belastingdienst, de Nederlandse arbeidsinspectie en de FIOD. Het RIEC richt zich op de aanpak van ondermijning. Dit doen ze door een taak te vervullen op het gebied van de informatievoorziening over de aanpak van ondermijning. Daarnaast worden casussen integraal behandeld.
6.6 Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten en baten opgenomen die aan het programma Veilig verbonden zijn. -/- = nadeel Lasten Baten Saldo programma
2023 3.631 77 -3.554
2024 3.481 77 -3.403
2025 3.466 77 -3.389
2026 3.465 77 -3.388
Budget Bij het programma Veilig horen de volgende taakvelden. Ter indicatie zijn per taakveld de lasten en baten voor 2023 vermeld, in afgeronde bedragen. Taakveld
Omschrijving taakveld
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
1.2
Openbare orde en veiligheid
Gemeente Nijkerk
(bedragen x € 1.000)
pagina 44
lasten
baten
saldo
2.704
70
-2.634
927
7
-920
3.631
77
-3.554
Programmabegroting 2023
Programma 7
Organisatie en Financiën
7.1 Inleiding en ontwikkelingen Dit programma gaat met name in op de wijze waarop het bestuur en de organisatie de komende periode gaan werken. De organisatieontwikkeling en de nieuwe huisvesting komen elders aan de orde, in de paragraaf bedrijfsvoering. De wijze van werken volgt uit het coalitieakkoord 2022 – 2026 (Samen wonen, samen leven, samen werken). Dit akkoord is geen breuk met de vorige bestuursperiode maar bouwt voort op de fundamenten die in die periode gelegd zijn. Wel wordt nadrukkelijker gekeken naar de langere termijn om vanuit dat perspectief de noodzakelijke en gewenste keuzes voor Nijkerk van de toekomst te kunnen doen. Die aanpak krijgt concrete vorm in de ontwikkelagenda die separaat aan u aangeboden wordt.
We zijn transparant en te volgen in ons handelen. Door verdere ontwikkeling van het proces van monitoring en control maken we inzichtelijk wat we doen. Bij een open bestuursstijl hoort onlosmakelijk een goede bewaking van en verantwoording over onze gezamenlijke inspanningen en de bijbehorende resultaten. Wij versterken daarom het proces van monitoring & control de komende jaren verder. Hiermee willen wij nog beter inzicht krijgen in de feitelijke ontwikkelingen en de daarop noodzakelijke bijstellingen in onze aanpak. Vanaf 2019 is gewerkt aan basiskwaliteit van data, informatie en rapportages. Dat zal ook in de komende jaren nog de nodige inzet vergen. Met de gemeenteraad willen wij middels een groeimodel komen tot een relevante set van indicatoren.
We versterken het integraal werken en investeren waar nodig in capaciteit, kwaliteit en vitaliteit. De gemeente Nijkerk is een lerende organisatie. Dit betekent dat we onze organisatie doorontwikkelen op basis van de immer veranderde omgeving en omstandigheden. In de paragraaf bedrijfsvoering gaan we dieper in op de doorontwikkeling van de organisatie. Het is noodzakelijk de komende periode te investeren in de organisatie, in mensen, techniek en processen. We hebben de ambitie en zien de financiële ruimte in exploitatie en vermogen om in de gemeente Nijkerk te investeren. Uit onze recente P&C-documenten en onze brief over de meicirculaire blijkt dat onze huidige structurele budgettaire en vermogenspositie voldoende ruimte biedt om te investeren in de Nijkerkse samenleving, ondanks de verwachte daling van de inkomsten die wij vanuit het Rijk ontvangen in 2026. Via onze (nog op te stellen) ontwikkelagenda gaan wij in samenspraak met uw raad onderzoeken op welke wijze de gemeente Nijkerk deze ruimte effectief kan inzetten om de ambities uit het coalitieakkoord te kunnen uitvoeren. Uitgangspunt hierbij is dat onze budgettaire en vermogenspositie gezond blijft en dat de lokale lastendruk voor de Nijkerkse samenleving niet onnodig wordt verhoogd. Overige ambities We blijven investeren in onze regionale netwerken om een goede positie te behouden in de regio.
Door actief een bijdrage te leveren in de verschillende regio’s aan de uitvoering van de strategische agenda’s willen we kansen pakken. We richten ons op de thema’s wonen, economie en duurzaamheid. Met een gerichte aanpak willen we het lokale voorzieningenniveau handhaven en uitbouwen. Het gaat dan om voorzieningen in Sport, Welzijn, Cultuur en Zorg. We gaan actief voorsorteren op de gevolgen van de groei die onze gemeente doormaakt.
Gemeente Nijkerk
pagina 45
Programmabegroting 2023
7.2 Te monitoren doelen Voor dit programma gaat het om het volgende: Ambitie
Wat gaan we doen?
Wij gaan zorgvuldig om met de middelen van de gemeente.
Via de gemeentebegroting en binnen de reguliere P&C-cyclus neemt de gemeenteraad hierover besluiten.
Wij hebben de ambitie en zien de financiële ruimte in exploitatie en vermogen om in de gemeente Nijkerk te investeren. We gaan uitwerken voor welke gebieden en in welke mate dat nodig en verantwoord is.
Via de gemeentebegroting en binnen de reguliere P&C-cyclus neemt de gemeenteraad hierover besluiten.
7.3 Beleidsindicatoren De verplichte beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit programma zijn de volgende: Indicator
Taakveld
eenheid
Nijkerk
Jaar
Bron
1. Formatie
0. Bestuur en ondersteuning
Fte per 1.000 inwoners
6,9
2023
Begroting 2023
2. Bezetting
0. Bestuur en ondersteuning
Fte per 1.000 inwoners
6,3
2023
Begroting 2023
3. Apparaatskosten
0. Bestuur en ondersteuning
Kosten per inwoner
664
2023
Begroting 2023
Externe inhuur
0. Bestuur en ondersteuning
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
3,2
2023
Begroting 2023
Overhead
0. Bestuur en ondersteuning
% van totale lasten
10,6
2023
Begroting 2023
(kst. gemeentelijke org.)
1. Formatie in fte van de eigen organisatie per duizend inwoners. 2. Het aantal werkelijk ingevulde formatieplaatsen (fte) in de eigen organisatie per duizend inwoners. 3. De noodzakelijke kosten voor het uitvoeren van de organisatorische taken (o.a. kosten van salarissen, huisvesting, automatisering en overige kosten) per inwoner. 4. De kosten van de externe inhuur (bijvoorbeeld uitzendkrachten en detachering) uitgedrukt in een percentage van de totale loonsom plus de totale kosten van de inhuur van externen. 5. De kosten van overhead (kosten voor ondersteuning die niet rechtstreeks aan het primaire proces zijn toe te rekenen) uitgedrukt als een percentage van de totale lasten.
7.4 Beleidskaders Nota/plan
Planperiode
Jaar vaststelling
Coalitieakkoord “Samen wonen, samen werken, amen leven
2022 – 2026
2022
Verordening gegevensverstrekking basisregistratie personen
2014 – en verder
2014
Mijlpalenplan doorontwikkeling organisatie
2020 – 2024
2020
Gemeente Nijkerk
pagina 46
Programmabegroting 2023
Nota/plan
Planperiode
Regeling zonder meer ‘Samenwerking bedrijfsvoering’
2017 – en verder
Jaar vaststelling 2016
Informatieveiligheids- en privacybeleid BLNP
2020 -- en verder
2020
7.5 Samenwerkingsverbanden Verbonden partijen
Doelstelling
GBLT
GBLT is de samenwerking op het gebied van uitvoering van de WOZ en de heffing en invordering van gemeentelijke belastingen. Meer informatie is opgenomen in de paragraaf Lokale Heffingen.
BLNP
BLNP is de samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering. Meer informatie is opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering.
7.6 Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten en baten opgenomen die aan het programma Organisatie en Financiën verbonden zijn. -/- = nadeel Lasten Baten Saldo programma
2023 17.364 683 -16.681
2024 17.208 1.011 -16.197
2025 17.201 1.004 -16.197
2026 17.267 1.091 -16.177
Budget Bij het programma Organisatie en Financiën horen de volgende taakvelden. Ter indicatie zijn per taakveld de lasten en baten voor 2023 vermeld, in afgeronde bedragen. Taakveld
Omschrijving taakveld
(bedragen x € 1.000) lasten
baten
saldo -2.132
0.1
Bestuur
2.132
0
0.2
Burgerzaken
876
445
-431
0.4
Overhead
14.356
238
-14.118
17.364
683
-16.681
Gemeente Nijkerk
pagina 47
Programmabegroting 2023
Programma 8 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien 8.1 Inleiding en ontwikkelingen In aanvulling op de programma’s geeft dit hoofdstuk een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. De algemene dekkingsmiddelen, zoals het gemeentefonds, worden niet als baten in de diverse programma’s opgenomen. Inzicht in de baten is echter essentieel voor de raad. Daarom maakt het hoofdstuk algemene dekkingsmiddelen ook onderdeel uit van het onderdeel programma's. De voorgaande zeven programma’s omvatten alle baten en lasten die nodig zijn voor de realisering van die programma’s. Specifieke gemeentelijke heffingen zoals het rioolrecht en de afvalstoffenheffing zijn opgenomen bij de baten van het betreffende programma. Hetzelfde gebeurt met de specifieke uitkeringen. Het BBV schrijft in artikel 8 voor dat in de begroting een bedrag wordt opgenomen voor onvoorziene uitgaven. Het bedrag voor onvoorzien kan, volgens de voorschriften, worden geraamd voor de begroting in zijn geheel of per programma. Er is voor gekozen om de post onvoorzien voor de begroting in zijn geheel op te nemen.
8.2 Overzicht algemene dekkingsmiddelen De belangrijkste onderdelen van het overzicht algemene dekkingsmiddelen zijn voorgeschreven. Het gaat daarbij om: a. lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is. Dit zijn met name de OZB, de precariobelasting, de toeristenbelasting en de hondenbelasting, b. algemene uitkeringen (gemeentefonds), c. dividend, d. saldo van de financieringsfunctie, e. overige algemene dekkingsmiddelen. Tabel Specificatie algemene dekkingsmiddelen BATEN
(bedragen x € 1.000) 2023
2024
2025
2026
10.892
10.942
11.002
11.062
169
169
169
169
Algemene dekkingsmiddelen Lokale heffingen (OZB) Lokale heffingen (overige belastingen) Gemeentefonds
70.329
71.692
71.801
65.623
Dividend
350
350
350
350
Saldo financieringsfunctie
470
399
503
709
82.210
83.552
83.825
77.913
24
24
24
24
Totaal algemene dekkingsmiddelen LASTEN Onvoorzien
8.3 Toelichting Hieronder wordt in het kort het beleid ten aanzien van de onderwerpen uit de tabel toegelicht. Lokale heffingen Het beleid over de lokale heffingen wordt uitvoeriger beschreven in de paragraaf Lokale heffingen van deze begroting. Gemeentefonds Het gemeentefonds kent drie soorten uitkeringen: • de algemene uitkering • decentralisatie- en integratie-uitkeringen
Gemeente Nijkerk
pagina 48
Programmabegroting 2023
De algemene uitkering Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten met maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor. De maatstaven kunnen voortdurend aan veranderingen onderhevig zijn. Daarnaast wordt de ontwikkeling van de algemene uitkering voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven (netto gecorrigeerde rijksuitgaven; NGRU). Volgens de normerings-systematiek (trap op-trap af) hebben wijzigingen in de rijksuitgaven direct invloed op de omvang van de algemene uitkering. De jaarlijkse toename of afname van het gemeentefonds, voortvloeiend uit de normeringssystematiek, wordt het accres genoemd. De raming van de algemene uitkering is gebaseerd op de Meicirculaire 2022. Herijking verdeling Gemeentefonds met ingang van 2023 Er heeft inmiddels een herijking van de verdeling van het gemeentefonds plaatsgevonden. In de maartbrief heeft het rijk aangegeven dat de nieuwe verdeling van het Gemeentefonds per 1 januari 2023 wordt ingevoerd. De negatieve herverdelingseffecten zijn gemaximaliseerd tot € 7,50 per inwoner in 2023, € 22,50 per inwoner in 2024 en € 37,50 vanaf 2025.
Bij de definitieve doorrekening van de herijking door het Rijk in de Meicirculaire 2022 komen wij er definitief uit als een nadeelgemeente met een nadeel van € 42 per inwoner. De effecten van deze herijking zijn in deze meerjarenbegroting verwerkt. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen Deze uitkeringen maken, net als de algemene uitkering, deel uit van het gemeentefonds, maar hebben een eigen verdeling. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen zijn net als de algemene uitkering vrij besteedbaar en er vindt geen verantwoording naar het Rijk plaats, wat bij specifieke uitkeringen wel het geval is. Veel van de uitkeringen zijn verbonden met een zeker doel. Vanuit dat perspectief kan de bestedingsvrijheid formeel niet, maar materieel wel begrensd zijn. In 2023 zijn enkele integratie-uitkeringen overgeboekt naar de algemene uitkering. Dividend De gemeente Nijkerk heeft aandelen in Alliander, Vitens en BNG. Voor de aandelen van Alliander en de BNG gezamenlijk wordt een opbrengst geraamd van € 350.000 per jaar. Vanaf 2021 ontvangen we voorlopig geen dividend meer van Vitens. Voor de rente van de in 2021 verstrekte lening aan Alliander wordt gezien het beperkte risico (Alliander heef de hoogste rating namelijk triple A) en de materialiteit van het bedrag geen reserve opgenomen.
Saldo van de financieringsfunctie Het betreft hier het saldo van enerzijds de gecalculeerde rentelast en anderzijds de aan diverse programma’s doorberekende rentelast. De gecalculeerde netto rentelast voor 2023 is € 1,3 miljoen. Op basis van de door de raad vastgestelde financiële spelregels is € 1,8 miljoen doorbelast aan de diverse programma’s. Hierdoor ontstaat een rekenkundig voordeel van € 0,5 miljoen. Dit is een gevolg van enerzijds de toerekening van de rente aan voorzieningen conform de vernieuwde BBV en anderzijds de doorbelasting van rente op basis van de voorcalculatorische omslagrente in plaats van de werkelijke omslagrente. Het is geen echt budgettair voordeel. EMU-saldo Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Van dit maximale tekort van 3% van Nederland is 2,5% voor de rijksoverheid en 0,5% voor de decentrale overheden. De EMU-systematiek werkt echter op een andere manier dan het baten-lastenstelsel dat decentrale overheden hanteren. Investeringen en uitgaven die worden gedekt uit reserves tellen bijvoorbeeld niet mee in de uitkomst in het baten-lastenstelsel, maar tellen wel door in het EMU-saldo. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben.
Gemeente Nijkerk
pagina 49
Programmabegroting 2023
8.4 Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten en baten opgenomen die verbonden zijn aan Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. -/- = nadeel Lasten Baten Saldo programma
2023 4.101 81.804 77.704
2024 3.739 83.217 79.479
2025 3.685 83.386 79.702
2026 3.528 77.268 73.740
Budget Bij Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien horen de volgende taakvelden. Ter indicatie zijn per taakveld de lasten en baten voor 2023 vermeld, in afgeronde bedragen. Taakveld
Omschrijving taakveld
(bedragen x € 1.000) lasten
baten
saldo
-405
415
820
0.5
Treasury
0.61
OZB woningen
0
6.412
6.412
0.62
OZB niet-woningen
0
4.480
4.480
0.64
Belastingen overig
587
169
-418
0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
5
70.329
70.324
0.8
Overige baten en lasten
3.714
0
-3.714
0.9
Vennootschapsbelasting
200
0
-200
4.101
81.804
77.704
10.916
13.093
2.176
15.017
94.897
79.880
0.10
Mutaties reserve
De baten van de belastingen overig wijken af van de lokale heffingen (overig) in de tabel specificatie algemene dekkingsmiddelen. Dit komt doordat de gemeente Nijkerk op programma 5 de inkomsten vanwege de toeristenen de forensenbelasting verantwoord. Volgens het BBV maken deze onderdeel uit van de algemene dekkingsmiddelen en moeten ze worden verantwoord via de tabel specificatie algemene dekkingsmiddelen.
Gemeente Nijkerk
pagina 50
Programmabegroting 2023
Paragrafen De paragrafen: zeven dwarsdoorsneden Naast de zeven programma’s en het hoofdstuk Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien bestaat de begroting uit een aantal paragrafen. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting, bezien vanuit een bepaald perspectief. Doel van de paragrafen is om inzicht te geven in aspecten die op meerdere programma’s betrekking hebben. Via de paragrafen kan de raad ook beleidsuitgangspunten vaststellen voor beheersmatige aspecten. Het gaat met name om de beleidslijnen van het beheersproces waarbij sprake kan zijn van grote financiële impact, een grote politieke betekenis of een aanzienlijk belang voor de realisatie van de programma’s. Doel van de paragrafen is de raad een instrument te geven om de beleidskaders van deze diverse onderdelen vast te stellen en om de uitvoering te kunnen controleren. Thema’s van de paragrafen De volgende paragrafen zijn voorgeschreven. 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid
Gemeente Nijkerk
pagina 51
Programmabegroting 2023
Paragraaf 1 1.1
Lokale heffingen
Wettelijk kader
Voorgeschreven is dat de paragraaf lokale heffingen ten minste bevat: ▪ de geraamde inkomsten ▪ het beleid ten aanzien van de lokale heffingen ▪ een overzicht op hoofdlijnen van kostendekkendheid van de diverse heffingen en de bijbehorende beleidsuitgangspunten ▪ een aanduiding van de lokale lastendruk ▪ een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid De paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op zowel de heffingen waarvan de besteding is gebonden (specifieke heffingen), als op de heffingen waarvan de besteding ongebonden is (algemene dekkingsmiddelen). De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van gemeenten en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Een overzicht van de lokale heffingen en daarmee meer inzicht is daarom van belang voor de raad. Een aanduiding van de lokale lastendruk is van belang voor de integrale afweging tussen beleid en inkomsten. Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid maakt het beeld van de lokale lasten compleet. Uitgangspunt in de regelgeving is dat tarieven voor een rechtstreekse dienstverlening niet meer mogen opbrengen dan zij aan werk kosten. Er is geen winstdoelstelling voor deze tarieven. Deze uitgangspunten hebben vooral gevolgen voor het tarievenbeleid van retributies in het algemeen en de tarieven van de afvalstoffenheffing en van het rioolrecht.
Bij het onderdeel tarievenbeleid retributies komen wij hierop terug.
1.2
Beleid en inkomsten
De inkomsten uit lokale heffingen worden in 2023 geraamd op € 20,3 miljoen. De opbouw is als volgt: bedragen x € 1 miljoen 2021
2022
2023
Belastingen OZB woningen
5,6
6,4
6,4
OZB niet woningen
4,1
4,5
4,5
Parkeerbelastingen
0,4
0,4
0,4
Rioolheffing
2,2
2,2
2,2
Afvalstoffenheffing
3,0
3,4
3,4
Precariobelasting
1,8
-
-
Overige *)
0,4
0,5
0,5
Totaal belastingen
17,5
17,4
17,4
Leges
2,0
2,0
2,0
Lijkbezorgingsrechten
0,6
0,6
0,6
Overige **)
0,2
0,2
0,3
Totaal retributies en leges
2.8
2,8
2,9
Totaal lokale heffingen
20,3
20,2
20,3
Retributies en leges
* hondenbelasting, forensenbelasting, toeristenbelasting ** haven-, kade- en liggelden
Precario leidingen voor exploitatie nutswerken op gemeentegrond Gemeente Nijkerk
pagina 52
Programmabegroting 2023
Met ingang van 2015 wordt precariobelasting geheven op het transport van energie (met name elektriciteit en gas). Nutsbedrijven die kabels en leidingen in/boven grond van de gemeente hebben, krijgen een aanslag. De opbrengst is afhankelijk van de totale lengte van deze netwerken. Per 1 juli 2017 heeft het Kabinet de precariobelasting voor nutswerken afgeschaft. Precariobelasting voor terrassen e.d. blijft wel bestaan. Het kabinet heeft gekozen voor een overgangstermijn tot 1 januari 2022, zodat daarmee de effecten kunnen worden opgevangen van de inkomstenderving die zijn veroorzaakt door deze afschaffing. Deze periode kan worden verkort bij een grotere hervorming/verruiming van het gemeentelijk belastinggebied door het Rijk. Het overgangsrecht geldt alleen als een gemeente, zoals Nijkerk heeft gedaan, in 2015 daadwerkelijk inkomsten genoot van deze belasting. Onder de overgangsregeling kan een gemeente maximaal heffen naar het tarief dat gold op 10 februari 2016; de datum van de brief waarin de minister van BZK het wetsvoorstel voor afschaffing van de precariobelasting heeft aangekondigd. De opbrengst precarioheffing, voor Nijkerk ongeveer € 1,8 miljoen, wordt toegevoegd aan de reserve precariobelasting en vervolgens doorgestort naar de Algemene Reserve, in overeenstemming met het amendement dat is aangenomen bij de behandeling van de begroting 2020.
Eind 2021 is er nog geheven over 2021 (de heffing vindt jaarlijks achteraf plaats). Daarna is deze belasting en de daarmee gemoeide inkomsten vervallen. Heffing bijdrage bedrijfsinvesteringszone Na een zorgvuldige voorbereiding en nauwe samenwerking met de Ondernemersvereniging Hoevelaken is met ingang van 2017 besloten tot invoering van een bijdrage bedrijfsinvesteringszone voor het centrum van Hoevelaken. De door de gemeente, via dienstverlening door GBLT, te heffen bijdragen worden via een subsidie uitgekeerd aan de Stichting Centrum Hoevelaken. De verordening heeft een geldigheidsduur tot 2022. Eind 2021 is, in goed overleg met het Stichtingsbestuur, opnieuw gestemd. De uitslag van de stemming was dat de looptijd opnieuw met vijf jaar wordt verlengd tot en met 2025. In 2017 en daarna in 2019 is een draagvlakmeting onder de centrumondernemers van Nijkerk gehouden. Hierin speelde de gemeente een faciliterende rol. Uit de uitslag van beide stemmingen bleek dat voor invoering van de bijdrage bedrijfsinvesteringszone in Nijkerk vooralsnog onvoldoende draagvlak is. Hondenbelasting In het (oude) coalitieakkoord “Verbinden met ambitie” was opgenomen dat Nijkerk de inkomsten van de hondenbelasting wil besteden aan de bestrijding van overlast en het faciliteren van het hondenuitlaatbeleid. In de voorjaarsnota 2019 is dit met ingang van de begroting 2020 geeffectueerd.
Dit is de reden dat het tarief voor 2020 met 40% (€ 100.000) gedaald is. Voor de goede orde: de hondenbelasting is niet gemaximeerd als kostendekkende heffing, wat de rioolrechten wel zijn. Ook is de hondenbelasting vrij besteedbaar. Toeristenbelasting Evenals voor 2022 zal ook voor 2023 de voorlopige aanslag toeristenbelasting in september worden opgelegd. Na de coronajaren waarin de opbrengst verrassend genoeg niet daalde a.g.v. “vakantie in eigen land” lijken de prognoses voor 2023 ook positief. Als gevolg van de personele bezetting op Schiphol en de dure brandstofprijzen is de verwachting dat vakantie in eigen land, wederom aan populariteit toeneemt. Vooralsnog is de verwachting dat, de prognose einde belastingjaar in de lijn ligt met de kerncijferbegroting zoals afgegeven door GBLT aan gemeente Nijkerk. De opbrengst bedraagt € 307.000.
Tarievenbeleid belastingen Het beleid van de gemeente is om de lastendruk voor burgers laag te houden. Daarom bleef de tariefstijging in de regel beperkt tot alleen een inflatiecorrectie. Ten opzichte van 2020 werden de tarieven van de diverse belastingen verhoogd met niet meer dan nodig is om de effecten van de loon- en prijsontwikkelingen op te vangen. Voor 2023 is deze stijging berekend op 2,6% (exclusief de OZB). De tariefstijging OZB wordt in 2023 4,5%. Dit is de som van 2,6% inflatieontwikkeling en 1,9% om de begrote meeropbrengst in 2023, zoals besloten in het dekkingsplan van de programmabegroting 2020-2023, van € 200.000 te realiseren.
Gemeente Nijkerk
pagina 53
Programmabegroting 2023
WOZ/OZB Met ingang van 2022 gebruiken alle gemeenten andere gegevens over gebouwen en woningen in de basisregistratie (BAG). Deze basisregistratie wordt onder andere gebruikt om de WOZ-waardering te bepalen. Tot dan werd gebruik gemaakt van de inhoud van woningen (m3). Vanaf 2022 moest ook Nijkerk de gebruikersoppervlakte (m2) gaan gebruiken. Dit is een regeling van het Rijk met als doel aan te sluiten bij de praktijk dat de waarde van de woning veel meer afhankelijk is van het gebruikersoppervlak dan van de inhoudsmaat. Hierdoor gaan de WOZ-waarderingen van woningen beter aansluiten bij de praktijk van de markt. De WOZ-waarde van de woningen komt tot stand door modelmatige vergelijking van de woningen met andere woningen in dezelfde buurt, waarvan een recente verkoopprijs beschikbaar is. Daarom is de waarde van de woningen dus niet of nauwelijks verander bij de overgang van waarderen op inhoud naar gebruikersoppervlakte. Wel kan logischerwijs de zogenaamde mutatiedetectie (een inhaalslag die gelijktijdig is gestart om op basis van luchtfoto’s onder meer vergunningsvrije objecten in kaart te brengen) van invloed zijn op de hoogte van de aanslag, Vanaf het belastingjaar 2020 wordt de waardering naar gebruikersoppervlakte in Nijkerk gebruikt als basis voor de belastingheffing 2020. Zo ook voor 2023 en verdere jaren.
In het dekkingsplan van de begroting 2020 is besloten om de OZB over de jaren 2021 t/m 2023 met € 600.000 te verhogen. Voor 2023 betekent dit een extra raming van € 200.000. No Cure No Pay (NCNP) In 2020 heeft het GBLT een pilot gehouden bij de gemeente Leusden en Nijkerk met als doel om NCNP-bezwaar te voorkomen. Burgers konden een afspraak maken met een taxateur bij de gemeente. Deze pilot is onderbroken door de coronacrisis. In 2021 was het mogelijk om direct telefonisch informeel bezwaar te maken bij de taxateur van GBLT. Dit is vanwege de vele positieve reacties in 2022 geeffectueerd. Wel is gebleken dat op piek momenten niet direct contact met de taxateur kan worden verkregen. Daarom is besloten dat deze de klant terugbelt. Ook in 2023 zal deze werkwijze worden gecontinueerd met als doel; een goede uitleg leidt hopelijk tot minder bezwaar van de klant en minder kosten voor de gemeente(n). Corona en belastingheffing en inning Zowel in 2020 als in 2021 is er coulant omgegaan met ondernemers die als gevolg van corona in betalingsproblemen kwamen. Individueel maatwerk in de vorm van uitstel van belastingen is verleend. In 2022 leek dit niet meer nodig, hopelijk ook in 2023 niet, als gevolg van het verloop van de pandemie. Mocht dit wel zo zijn dan gaan zowel GBLT als wij hier wederom uiterst zorgvuldig mee om.
Tarievenbeleid retributies Voor de inkomsten uit retributies wordt met kostprijsdekkende tarieven gerekend. In artikel 212 van de Gemeentewet is voorgeschreven dat de gemeenteraad via de financiële verordening regels stelt voor de wijze van kostprijsbepaling van de gemeentelijke diensten en producten. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met het Besluit Begroting en Verantwoording. De systematiek van toerekenen van kosten wordt uitgevoerd conform de Financiële Verordening en de belastingverordeningen. Bij de bepaling van de kostprijs worden de bijdragen aan en van reserves overigens mee genomen. Rapportage Rekenkamer ‘Leges in Nijkerk; wie betaalt de rekening’ van 2022 In de commissie van 9 juni 2022 is de rapportage Rekenkamer ‘Leges in Nijkerk: wie betaalt de rekening’ besproken. In deze rapportage zijn de volgende conclusies gedaan: • niet alle leges zijn 100% kostendekkend; de inzichtelijkheid voor de raad is beperkt; • er is weinig regie op de totstandkoming van de legestarieven; • er is een beperkte informatievoorziening aan de raad dus ook beperkt sturingsmogelijkheid; • er is geen expliciet raadsbesluit genomen waarin het gewenste uitgangspunt van 100% kostendekkendheid is vastgelegd.
Gemeente Nijkerk
pagina 54
Programmabegroting 2023
Verder heeft de Rekenkamer de volgende aanbevelingen gedaan: • een raadsbesluit waarin 100% kostendekkendheid uiteen wordt gezet is gewenst; • meer regelmaat in het actualiseren van de tarieven meer dan de jaarlijkse inflatiecorrectie; • op geaggregeerd niveau percentage kostendekkendheid vermelden in de paragraaf lokale heffingen; • het percentage van kostendekkendheid in paragraaf lokale heffingen (op geaggregeerd niveau ) vermelden. Naar aanleiding heeft uw raad afgesproken dat opeenvolgend de griffie een raadsbesluit voorbereid waarin een opdrachtformulering aan het college n.a.v. deze rapportage van de raad volgt. Er volgt ook een raadsadvies waarin wij samen met uw raad het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid wordt geformuleerd voor de leges. Dit uitganspunt is “100% kostendekkend, tenzij. De Omgevingswet en de legesheffing worden via een separaat voorstel behandeld in uw raad. Uw raad heeft begrip getoond dat gelet op het vergevorderde stadium van voorbereiding van de begroting 2023 en het onderzoek naar software en/of andere vorm van implementatie van inzichtelijkheid van kostendekking voor het eerst in de begroting 2024 een duurzame (geaggregeerde) vorm van informatievoorziening het licht ziet. De regie hiertoe hebben wij onmiddellijk opgepakt.
Net als voorheen zullen wij bij tussentijdse wijzigingen van de aan de legesverordening verbonden verordeningen uw raad gelijktijdig informeren over de consequenties ten aanzien van de kostendekkendheid. Eens per vier à vijf jaar zullen wij sowieso de verordeningen hierop doorlopen en actualiseren. Deze termijn hebben wij gekozen omdat deze aansluit bij de beheerplannen die op een aantal legsverordeningen van toepassing zijn.
Omgevingswet WKB De inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet is uitgesteld tot 1 januari 2023. Er is meer tijd nodig om het Digitale Stelsel Omgevingswet opgeleverd, ingeregeld en stabiel werkend te krijgen. Ambtelijk is er hard gewerkt om in OddV verband de juiste afspraken te maken die nodig zijn voor een (geharmoniseerde) juiste uitvoering. Nieuw is de mogelijkheid om milieuleges te heffen. Daarnaast is de hele tarieventabel op de schop gegaan, rekening houdend met nieuwe elementen als omgevingstafel etc. Ook de Wet Kwaliteitsborging Bouwen (WKB), die eveneens per januari 2023 wordt ingevoerd zal effect hebben op de bedrijfsvoering van de omgevingsdienst en ook met onze legesopbrengst. Deze wet regelt dat het toezicht op de uitvoering van de gemeentelijk vergunning ook door een marktpartij (kwaliteitsborger) kan plaatsvinden. Bij de oplevering van het Bouwwerk moet de aannemer aantonen dat aan de regelgeving is voldaan. De pilot, verplicht voor tien procent van de afgegeven vergunningen in de gemeente, zal eerst eenvoudige vergunningen betreffen. Dit houdt dan in dat de gemeente geen toezicht op dat deel van de vergunningverlening meer hoeft uit te voeren. De gemeente blijft wel bevoegd gezag, dus moet de initiatiefnemer verantwoording afleggen aan de gemeente.
Hiermee ontstaat een samenspel tussen marktpartijen (aannemer en kwaliteitsborger), de (soms particuliere) initiatiefnemer en de gemeente. Hoe deze marktwerking zal uitpakken is op het moment van de invoering ongewis. De omgevingsdienst heeft zich voorbereid door het aanleggen van een flexibele schil. Het zal zeker twee jaar duren voordat dit beeld helder is. Een evaluatiemoment zal daarna plaatsvinden. Op basis van de huidige inzichten van de Omgevingswet en de WKB wordt u een in deze begroting 2023 een nieuwe legestarievenlijst voorgelegd. Op basis van opgedane ervaringscijfers zullen de lasten en baten gemonitord worden ter bepaling van de kostendekkendheid. Eerder al in 2022 bent u in een afzonderlijk raadsvoorstel hierover geïnformeerd.
Afvalstoffenheffing De tarieven voor de diftar worden met 3,0% trendmatig verhoogd om kostendekkend te blijven. Rioolheffing Voor 2023 wordt het tarief geïndiceerd met de inflatiecorrectie.
Gemeente Nijkerk
pagina 55
Programmabegroting 2023
1.3
Lokale lastendruk
Voor de bepaling van de lastendruk wordt gekeken naar de lastendruk van een huishouding en per woningtype. Hierin worden de OZB voor woningen, de afvalstoffenheffing inclusief de opbrengsten vanwege afvoer van het afval en de rioolheffing betrokken. Wij sluiten aan bij de definitie die het COELO gebruikt. Zie hiervoor ook de bijlage met beleidsindicatoren. De mutaties voor een meerpersoonshuishouden eigenaar woning in onderstaande tabel worden veroorzaakt door een stijging van de OZB met € 16, een stijging van het rioolrecht met € 3 en een stijging van de afvalstoffenheffing met € 7. De mutatie voor een meerpersoonshuishouden huurder wordt veroorzaakt door de afvalstoffenheffing. Vergelijkingstabel lokale lastendruk per huishouden:
Stijging 2023-2022
2023
Meerpersoonshuishouden eigenaar woning Eenpersoonshuishouden eigenaar woning Meerpersoonshuishouden huurder Eenpersoonshuishouden huurder
705 680 197 175
3,8% 3,3% 3,0% 3,0%
2022 679 658 191 170
Bron 2022: COELO: Atlas van de lokale lasten 2022
1.4
Kwijtschelding
In de gemeente Nijkerk bestaat de mogelijkheid om geheel of gedeeltelijk kwijtschelding te krijgen van de aanslag voor de afvalstoffenheffing (gedeeltelijk), de ozb en de rioolheffing (gedeeltelijk). Om daarvoor in aanmerking te komen, mag het inkomen niet hoger zijn dan honderd procent van het bijstandsniveau en vindt er een vermogenstoets plaats. Ook wordt bij de toetsing rekening gehouden met de netto kosten van kinderopvang. Aan mensen die een bijstandsuitkering ontvangen wordt de kwijtschelding, na toetsing van de voorwaarden, automatisch toegekend. De heffing en invordering van de meeste belastingen worden uitgevoerd door GBLT. Dit belastingkantoor heeft een koppeling met het Landelijke Inlichtingenbureau. Dit bureau beheert een landelijke database waarin de inkomensgegevens van alle belastingplichtigen zijn opgeslagen. Door gebruik te maken van deze gegevens wordt het toekennen van automatische kwijtschelding verder vergemakkelijkt voor de belastingplichtige. We houden er rekening mee dat in 2023 in totaal € 64.000 wordt kwijtgescholden.
1.5
Uitvoering belastingverordeningen door GBLT
Het college heeft de heffing en de invordering van een aantal gemeentelijke belastingen overgedragen aan de gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn te Zwolle (verder: GBLT). GBLT is een samenwerkingsverband van vijf waterschappen en zeven gemeenten (naast Nijkerk zijn dat Bunschoten, Dalfsen, Ommen, Dronten, Leusden en Zwolle). GBLT verzorgt voor de gemeente de volgende belastingen: onroerendezaakbelastingen hondenbelasting afvalstoffenheffing forensenbelasting rioolheffing toeristenbelasting heffing BIZ-bijdrage centrum Hoevelaken De belastingplichtigen van Nijkerk ontvangen van GBLT een gecombineerde aanslag, waarop zowel de gemeentelijke heffingen als de waterschapsheffingen zijn vermeld. GBLT draagt er zorg voor dat de informatie op de website van GBLT en de telefonische bereikbaarheid op orde zijn om de vragen van de burgers te kunnen beantwoorden. De afhandeling van bezwaar- en beroepschriften tegen de gemeentelijke heffingen die door GBLT Gemeente Nijkerk
pagina 56
Programmabegroting 2023
worden uitgevoerd, gebeurt door GBLT. Met ingang van 2020 zijn de verordeningen van de gemeentelijke GBLT partners geharmoniseerd. Dit leidt voor Nijkerk tot enkele geringe aanpassingen. Als basis is namelijk de VNG modelverordening gehanteerd per belastingsoort.
1.6
Overzicht verordeningen
De verordeningen met daarin de diverse tarieven worden jaarlijks bij afzonderlijk raadsbesluit gewijzigd dan wel opnieuw vastgesteld. De raadsbesluiten worden integraal bekendgemaakt in het elektronisch gemeenteblad, door plaatsing op de website www.officielebekendmakingen.nl. De actuele en vorige versies van de verordeningen zijn te vinden op www.overheid.nl/lokale wet- en regelgeving. Vanaf 2015 is er om efficiency redenen voor gekozen niet telkens geheel nieuwe verordeningen vast te stellen, maar de besluitvorming waar mogelijk te gieten in de vorm van een wijzigingsverordening.
Gemeente Nijkerk
pagina 57
Programmabegroting 2023
Paragraaf 2
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
2.1 Inleiding Deze paragraaf geeft een beeld van het risicoprofiel van de gemeente Nijkerk. Dit doen we door de financiële risico's af te zetten tegen de beschikbare buffers om deze op te vangen. Ook is in deze paragraaf een aantal financiële kengetallen opgenomen.
2.2 Kaderstelling − −
Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Nota Risicomanagement
2.3 Inventarisatie van de structurele en incidentele weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden van de gemeente om onverwachte en substantiële tegenvallers te dekken. Bijvoorbeeld de algemene reserve en de reserve grondexploitatie, maar ook de onbenutte belastingcapaciteit. Hierbij onderscheiden we incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit is bedoeld om rekeningtekorten, calamiteiten en incidentele tegenvallers op te vangen. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de exploitatie op te vangen.
2.4 Incidenteel De beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen ten opzichte van de laatste berekening (Jaarstukken 2020), maar nog ruim boven de gestelde norm van 0,8. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het verslechterde risicoprofiel van de bouwgrondexploitatie. Weerstandsvermogen Overeenkomstig de Nota risicomanagement wordt het weerstandsvermogen uitgedrukt in een ratio. Met behulp van dit verhoudingsgetal wordt bepaald of het incidenteel weerstandsvermogen toereikend is. De gemeente Nijkerk streeft naar een ratio van tenminste 0,8.
Verloop ratio weerstandsvermogen 12,0 10,0
Ratio
8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 REK 2019
BGR21
REK 2020 Ratio
Gemeente Nijkerk
pagina 58
BGR22
REK 2021
BGR23
Streefratio
Programmabegroting 2023
Bedragen x € 1.000
Begroting 2022
Rekening 2021
Begroting 2023
Beschikbare weerstandscapaciteit
24.034
30.157
28.112
Gewogen risico’s
3.042
2.968
7.572
Overschot (+)/ tekort (-) weerstandscapaciteit
20.992
27.189
20.540
7,9
10,2
3,7
Ratio weerstandsvermogen * * Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit /gewogen risico’s
Weerstandscapaciteit De beschikbare capaciteit wordt bepaald met behulp van de algemene reserve en de reserve grondexploitatie. Overige reserves betreffen bestemmings-/egalisatiereserves. Deze worden niet ingezet als weerstandsvermogen. Bij de bepaling van de omvang van de algemene reserve is geen rekening gehouden met claims uit het PRMI van 2024. Hierover moet immers nog besluitvorming door de raad plaatsvinden. Reserve
Begroting
Rekening
Begroting
Bedragen x € 1.000
2022
2021
2023
Algemene reserve (saldo t+4) (inclusief reserve precariobelasting)
10.819
16.094
17.444
Reserve bouwgrondexploitatie (saldo t)
13.215
14.063
10.668
Totaal weerstandscapaciteit
24.034
30.157
28.112
Inventarisatie incidentele risico’s Het verschil ten opzichte van de jaarstukken 2021 wordt voornamelijk veroorzaakt door de coronapandemie niet meer te zien als een financieel risico en het structurele risico over 2022 te beschouwen als een risico dat, in afwachting van de te nemen beheersmaatregelen, in 2022 eenmalig moet worden afgedekt door de weerstandscapaciteit. Dit is overeenkomstig de werkwijze die de provincie toepast bij de beoordeling van het gemeentelijk weerstandsvermogen. Bedragen x € 1.000 Risico’s vermogen Gewogen risico’s grondexploitatie* Totaal risico’s * Bron: MPG (zie ook paragraaf Grondbeleid) Gewogen risico’s - incidenteel Bedragen x € 1.000, -/- = voordeel Er zijn geen risico’s met een grote kans Grote Kans (GK) = 75% risico
Begroting
Rekening
Begroting
2022
2021
2023
2.465
2.475
2.975
577
493
4.597
3.042
2.968
7.572
Begroting 2022
Rekening 2021
Begroting 2023
0
0
0
0
0
0
600
600
300
200
200
200
800
800
500
715
650
650
Risico’s Middelgrote kans: Omgevingswet Nog zeer onzeker is wat de financiële gevolgen zijn na de invoering per 1-1-2023 van de omgevingswet. Verwachting is in het begin wat hogere kosten die in de tijd uitvlakken. Via de septembercirculaire komt hiervoor extra compensatie. FLO Brandweer Op verzoek van de gemeente Nijkerk voert de VGGM de FLO-overgangsregeling uit. De onzekerheid van de hoogte wordt veroorzaakt door individuele keuzemogelijkheden die de regeling biedt met betrekking tot de omvang van non-activiteitsverlof. Middelgrote Kans (MK) = 50% risico Risico’s Kleine kans: Garantstellingleningen
Gemeente Nijkerk
pagina 59
Programmabegroting 2023
Gewogen risico’s - incidenteel
Begroting 2022
Rekening 2021
Begroting 2023
250
250
250
Kleine Kans (KK) = 25% risico
965
900
900
Structureel risico begrotingsjaar
700
775
1.575
2.465
2.475
2.975
Bedragen x € 1.000, -/- = voordeel Planschade Gebleken is dat n.a.v. vaststelling van bestemmingsplannen het risico bestaat op een planschadeclaim. Vooralsnog is nog geen claim ingediend op basis waarvan planschade uitgekeerd dient te worden. In het algemeen hebben wij dit risico bij de bouwlocaties bij de ontwikkelaar neergelegd.
Met ingang van de begroting 2022 beschouwen wij het structurele risico van de jaarschijf (2023) als een risico dat incidenteel moet worden afgedekt door onze weerstandscapaciteit. Totaal
2.5 Structureel Weerstandsvermogen Wanneer de structurele weerstandscapaciteit wordt afgezet tegen de exploitatierisico’s ontstaat het volgende beeld: Weerstandsvermogen
2023
2024
2025
2026
x € 1.000
x € 1.000
x € 1.000
x € 1.000
Onbenutte budgettaire capaciteit
2.052
4.613
4.811
-1.109
Onbenutte belastingcapaciteit
5.400
5.200
5.200
5.200
Exploitatierisico’s
-1.575
-1.575
-1.575
-1.575
Totaal
5.877
8.238
8.436
2.516
Onbenutte budgettaire capaciteit De onbenutte budgettaire capaciteit wordt bepaald door de post onvoorzien en het saldo van de begroting over de jaren 2023-2026. De uitkomst van de onbenutte budgettaire capaciteit bedraagt: Onbenutte budgettaire capaciteit
2023
2024
2025
2026
x € 1.000
x € 1.000
x € 1.000
x € 1.000
24
24
24
24
Saldo programmabegroting 2023-2026
2.028
4.589
4.787
-1.133
Totaal
2.052
4.613
4.811
-1.109
Onvoorzien
Onbenutte belastingcapaciteit Bij de bepaling van de onbenutte belastingcapaciteit wordt gekeken naar de ruimte die nog aanwezig is om de OZB-tarieven te verhogen. Hiertoe wordt het maximaal toegestane tarief vergeleken met de tarieven van de gemeente Nijkerk. Voor de maximale tarieven wordt uitgegaan van de normen volgens het "redelijk peil" zoals dat wordt gehanteerd voor de toelating tot artikel 12 van de Financiële verhoudingswet. Dit redelijk peil wordt jaarlijks gepubliceerd in de meicirculaire van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Op basis van de laatst beschikbare gegevens (meicirculaire 2022) is dit 0,1729% van de totale WOZ-waarde. De Financiële-verhoudingswet bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Om dat te kunnen beoordelen moet duidelijk zijn welke eigen inkomsten daarbij worden betrokken en wat een redelijk peil is. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: − de onroerendezaakbelastingen (OZB); − de rioolheffingen; − de afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten. Gemeente Nijkerk
pagina 60
Programmabegroting 2023
Bij gemaximaliseerd tarief bedraagt de OZB-opbrengst voor de gemeente Nijkerk € 15,6 miljoen. De huidige raming van de OZB-opbrengst bedraagt € 10,2 miljoen. Dit brengt de onbenutte belastingcapaciteit op een bedrag van € 5,4 miljoen. De onbenutte belastingcapaciteit wordt voor de provincie in de monitoring steeds belangrijker. Daarnaast is het een ijkpunt voor het financieel beleid dat de gemeente Nijkerk voert. Specifieke risico’s In volgende tabel is een overzicht opgenomen van de specifieke risico’s die een structureel effect kunnen hebben binnen de exploitatie. Gewogen risico’s – structureel -/- = voordeel
2023
2024
2025
2026
x € 1.000
x € 1.000
x € 1.000
x € 1.000
0
0
0
0
50
50
50
50
275
275
275
275
600
600
600
600
150
150
150
150
1.075
1.075
1.075
1.075
500
500
500
500
Parkeerbelasting Mogelijk risico. Kleine Kans (KK) = 25% risico
p.m.
p.m
p.m.
p.m.
500
500
500
500
Risico’s exploitatie
1.575
1.575
1.575
1.575
Er zijn geen risico’s in de categorie grote kans Grote kans (GK) = 75% risico Risico’s Middelgrote kans: Renterisico Het renteniveau ligt laag. Voor de komende tijd ligt een rentestijging dan ook meer voor de hand dan een verdere daling. Een stijging van de rente heeft uiteraard ook effect op onze rentelast. Een stijging van 1,00% kost ons ± € 100.000. Arbeidsmarkt De druk op de arbeidsmarkt is hoog. Het is voor ons steeds moeilijker om kwaliteit binnen te halen voor het budget wat wij daarvoor hebben. Wij verwachten dat dit een opwaartse druk geeft op het personeelsbudget. Inflatie De inflatie is momenteel hoog. In deze begroting hebben wij hiervoor structureel middelen voor afgezonderd. WW-verplichtingen Onze bedrijfsvoering brengt het risico van WW-verplichtingen met zich mee. Middelgrote kans (MK) = 50% risico Risico’s kleine kans: Sociaal domein Het open-eind-karakter van de diverse regelingen waaronder met name de uitgaven Jeugdhulp en Wmo staan onder druk. Daarnaast zorgt de toekomst van de sociale werkvoorziening, de toename van het aantal statushouders en de grilligheid van de hoogte van de rijksbijdragen voor onzekerheid. Door de inspanningen van de taskforce sociaal domein wordt geprobeerd de voortdurende stijging van de uitgaven te duiden, en waar mogelijk terug te dringen
2.6 Kengetallen financiële positie De kengetallen geven een globaal beeld van de financiële positie. Voor de eerste globale beoordeling wordt aangesloten bij de zogeheten signaleringswaarden die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De kengetallen zijn ingedeeld in drie categorieën, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest.
Gemeente Nijkerk
pagina 61
Programmabegroting 2023
Kengetal
Categorie A
Categorie B
Categorie C
Zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90-130%
>130%
met correctie doorgeleende gelden
< 90%
90-130%
>130%
Solvabiliteitsratio
>50%
20-50%
<20%
Structurele exploitatieruimte
>0%
=0%
<0%
Grondexploitatie
<20%
20-35%
>35%
Belastingcapaciteit “Woonlasten meerpersoonshuishouden”
<95%
95-105%
>105%
Netto schuldquote
Uitkomsten In onderstaande tabel zijn de kengetallen opgenomen. Naast het opnemen van de tabel wordt een beoordeling gegeven van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot financiële positie. Omschrijving
JR 2021
BGR 2022
BGR 2023
MJB 2024
MJB 2025
MJB 2026
Netto schuldquote
51%
75%
76%
60%
50%
44%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
49%
75%
76%
60%
50%
44%
Solvabiliteitsratio
41%
32%
29%
32%
38%
39%
Structurele exploitatieruimte
--0,6%
-0,8%
0,3%
2,0%
2,3%
-2,1%
Grondexploitatie
23%
22%
26%
19%
9%
3%
Belastingcapaciteit “Woonlasten meerpersoonshuishouden”
82%
82%
76%
76%
76%
76%
Het negatieve structurele begrotingssaldo in 2026 wordt veroorzaakt door de keuze om diverse investeringen, zoals het PRMI met maatschappelijk en economisch te dekken door aanwending van de reserve investeringen economisch nut en de reserve investeringen maatschappelijk nut.
Gemeente Nijkerk
pagina 62
Programmabegroting 2023
Paragraaf 3
Onderhoud kapitaalgoederen
3.1 Inleiding Het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte, onder andere wegen, riolering, openbare verlichting, groen en gebouwen, legt een steeds groter beslag op een substantieel deel van de financiële middelen in de gemeentebegroting. Het onderhoud van deze goederen is van groot belang voor het zo goed mogelijk functioneren van de gemeente op vele terreinen. Daarom is het belangrijk dat de kaders voor het beheer van kapitaalgoederen meerjarig zijn vastgesteld en de financiële gevolgen inzichtelijk zijn en worden vertaald in de programmabegroting. In deze paragraaf gaan we in op relevante ontwikkelingen voor de begroting 2023. Het gaat in deze paragraaf om een dwarsdoorsnede van de begroting. Lasten van onderhoud kunnen in diverse programma’s voorkomen. Met vastgestelde beleids- en beheerplannen is inzichtelijk wat de toekomstige investeringen zijn om de kapitaalgoederen in stand te houden. In het algemeen worden de jaarlijkse lasten behorende bij jaarlijks fluctuerende kosten van groot onderhoud constant gehouden door gebruik te maken van een voorziening. Een helder en volledig overzicht is van belang voor een goed inzicht in de financiële positie.
3.2 Beleidskader Het onderhoud van bovengenoemde kapitaalgoederen gebeurt aan de hand van beheerplannen. Een beheerplan wordt elke vijf jaar herzien. In deze paragraaf ‘Onderhoud kapitaalgoederen’ geven we verder een overzicht van de bestaande en geplande beheerplannen en de financiële consequenties inclusief de vertaling daarvan in de begroting (meerjarig). Elk beheerplan bevat het uitgewerkte beleidskader voor het betreffende onderwerp en een gedetailleerde planning van de kostendekking. In het vervolg van deze paragraaf worden de hoofdlijnen daarvan samengevat.
3.3 De beheerplannen per categorie Per categorie kapitaalgoederen zijn er één of meer beheerplannen. Hierin zijn de uitgangspunten voor het beheer beschreven. De beheerplannen geven inzicht in de financiële gevolgen op korte en langere termijn. 3.3.1
Wegen
Beheerplan Wegen De doelstelling van dit beheerplan is het in stand houden van de openbare wegen die in beheer zijn bij de gemeente Nijkerk. De wegbeheerder is verantwoordelijk voor een optimaal beheer en onderhoud van de verhardingen, zodat de wegen hun functie kunnen vervullen. Optimaal beheer vraagt een afweging tussen de technische minimumeisen, de wensen van de inwoners en het beschikbare budget. Op basis van het beheerplan wegen wordt in 2023 klein en groot onderhoud uitgevoerd aan de verharding in de gemeente Nijkerk. Vanuit wegbeheer worden in 2023 bijdragen gedaan aan integrale projecten zoals de Hoefslag, de Watergoorweg, de wijk Rensselaer en de wijk Campenbuurt, waarvan de uitvoering in 2023 start. Beheerplan Openbare verlichting Het beheerplan openbare verlichting bevat de inhoudelijke doelstellingen die met openbare verlichting worden nagestreefd, zoals verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Het beheerplan beschrijft daarnaast de technische en economische uitgangspunten die de gemeente hanteert bij het beheer van de openbare verlichting en de bijbehorende financiële consequenties. Uitvoering wordt gegeven aan vervanging en het groot onderhoud volgens het beheerplan Openbare verlichting. In het kader van duurzaamheid wordt zowel bij nieuwe projecten en vervanging, als bij groot onderhoud projecten, ledverlichting toegepast.
Gemeente Nijkerk
pagina 63
Programmabegroting 2023
Beheerplan Straatmeubilair en verkeersvoorzieningen Het beheerplan Straatmeubilair en verkeersvoorzieningen schept een kader voor een verantwoorde, eenduidige keuze en inrichting van straatmeubilair en verkeersvoorzieningen in de openbare ruimte. Door deze voorziening is het groot onderhoud gewaarborgd. In 2023 worden objecten kwalitatief beoordeeld en indien nodig vervangen. Beheerplan infrastructurele kunstwerken In dit beheerplan is het beheer en onderhoud aan bruggen, vlonders, tunnels en viaducten opgenomen. Het beheerplan wordt herzien in 2023. Door de groei van de gemeente Nijkerk, zoals Doornsteeg, Spaanse Leger en woonpark Hoevelaken zijn (en worden er) nieuwe civiele kunstwerken aangelegd waardoor structureel hogere uitgaven nodig zijn om de infrastructurele kunstwerken te kunnen beheren en onderhouden. 3.3.2
Water
Beheerplan Haven en sluis Bij de actualisatie en vaststelling van het beheerplan zijn beslissingen genomen over de instandhouding van een aantal infrastructurele voorzieningen voor de beroepsvaart en de recreatie. Voor de instandhouding van deze voorzieningen is groot onderhoud of vervanging gepland waaraan op basis van inspectie uitvoering wordt gegeven. Het gaat in 2023 om de vervanging van de slagboomkasten, vier sluisdeuren en het uitvoeren van schilderwerk. Beheerplan Bermen en watergangen Bij de vaststelling van het beheerplan zijn beslissingen genomen over het beheer en onderhoud van bermen, wateren en duikers. Aan de hand van gehouden inspecties zijn de daaruit voortkomende werkzaamheden voor de komende jaren gepland. Het gaat onder andere om maaibeheer en (verplicht) slootonderhoud waarbij er aandacht is voor het vergroten van de biodiversiteit. 3.3.3
Groen
In 2023 wordt verdere invulling gegeven aan de uitvoering van het effectgericht-beheer, in overeenstemming met de Visie Openbare Ruimte. Dit betekent dat de basis op orde blijft en er ingespeeld wordt op de wensen en behoeften van de burger. Na vaststelling van het groenbeheerplan en hondenbeleidsplan wordt gestart met de uitvoering. Voorbeelden hiervan zijn het beheer van monumentale bomen, het kruidenbeheer en het vergroten en monitoren van de biodiversiteit. Beheerplan Groen Er wordt rekening gehouden met de opgaven die op ons afkomen, zoals de gevolgen van klimaatverandering, de verhouding tussen recreatieve ruimte en bebouwd gebied, en de vraag van inwoners en organisaties om mee te praten en eigen initiatieven te stimuleren en te faciliteren. In het groenbeleid zijn richtlijnen opgenomen hoe we omgaan met de gevolgen van klimaatverandering, het zogenaamde “snippergroen”, monumentale bomen en plagen en ziekten. In 2023 worden plannen die voortkomen uit het geactualiseerde groenbeleidsplan verder uitgewerkt. Op basis van de uitgevoerde inspecties op de technische staat van het groen en breed gedragen wensen van burgers, worden diverse groenrenovaties voorbereid en uitgevoerd. Voor een aantal projecten wordt de groenrenovatie integraal uitgevoerd in combinatie met het groot onderhoud van wegen en/of riolering.
Integraal worden de wijken Rensselaer en de Campenbuurt in 2023 aangepakt. Speelruimteplan In 2023 wordt het nieuwe speelruimteplan afgerond.
Gemeente Nijkerk
pagina 64
Programmabegroting 2023
Hondenbeleid Het hondenbeleidsplan is in 2022 geactualiseerd; de implementatie zal in 2023 plaatsvinden. Beheerplan begraafplaatsen In 2022 is gestart met de uitvoering van het vastgestelde beleid. In 2023 wordt dit voortgezet: •
uitbreiding op de begraafplaatsen in Nijkerkerveen en Nijkerk realiseren;
•
contact opnemen met de rechthebbenden van de graven met een onbepaalde termijn, en met hen gesprekken voeren over het onderhoudsrecht;
•
een beheerplan ‘gemeentelijke monument, begraafplaats in Nijkerk’ opstellen;
•
de biodiversiteit op de begraafplaatsen vergroten;
•
de opslagterreinen in Nijkerk en Hoevelaken aanpassen in nauw overleg met de omwonenden;
•
ruimingsplan begraafplaats Nijkerk opstellen.
3.3.4
Riolering
Beheerplan Riolering Het Gemeentelijk Rioleringsplan is vanaf 2023 onderdeel van het “programma water” van de Omgevingsvisie. Het groot onderhoud aan de riolering en de wateropgaven vanuit de zorgplicht voor hemelwater en grondwater worden uitgevoerd. De werkzaamheden hebben met name betrekking op vervanging van de riolering, verbetermaatregelen in het rioleringssysteem, het afkoppelen van verharde oppervlakte, het aanpakken van wateroverlastlocaties en maatregelen in het kader van klimaatadaptatie. 3.3.5
Gebouwen
Beheerplan Gemeentelijke gebouwen De gemeente Nijkerk heeft 28 gebouwen, 6 sporthallen, kleedkamervoorzieningen van 6 sportverenigingen en een zwembad in eigendom. Het beheer en de exploitatie van de sporthallen en het zwembad is uitbesteed. De doelstelling van het beheerplan is om de conditie van de gemeentelijke gebouwen te bewaken, achterstallig onderhoud te voorkomen en inzicht te hebben in de noodzakelijke instandhoudingkosten over een langere periode. De meerjarenonderhoudsbegroting (MOB) die deel uitmaakt van het beheerplan strekt zich uit over een periode van twintig jaar. In 2023 vindt er naast regulier gebouw onderhoud verduurzaming plaats aan de sporthallen De Slag en Ridderspoor in Hoevelaken en sporthal Corlaer in Nijkerk . Overzicht beheerplannen en planperiodes Categorie
Beheerplan
Planperiode (huidig)
Wegen
Wegen
2019-2023
2024
Infrastructurele kunstwerken
2016-2020
2023
Openbare verlichting
2021-2025
2025
Verkeersvoorzieningen en straatmeubilair
2021-2025
2025
Havens
2021-2025
2025
Bermen en watergangen
2022-2026
2026
Groen
2012-2033
2022
Speelvoorzieningen
2012-2032
2022
Begraafplaatsen
2021-2025
2025
Riolering
Riolering (GRP)
2018-2027
2023
Gebouwen
Openbare gebouwen
2019-2038
2024
Water
Groen
Gemeente Nijkerk
pagina 65
Jaar herziening
Programmabegroting 2023
In onderstaande tabel staat een resumé van alle voorzieningen die een een-op-een relatie hebben met het (groot) onderhoud van kapitaalgoederen. Stand per 1 januari
(bedragen x € 1.000)
Voorziening
2023
2024
2025
2026
beheerplan wegen
1.688
2.847
2.452
2.128
beheerplan kunstwerken beheerplan riolering
306
294
288
-165
8.241
7.662
7.043
6.392
beheerplan Groen: plantsoenen
56
24
-107
-238
beheerplan Groen: speelterreinen
531
460
415
387
beheerplan Groen: begraafplaatsen
25
46
67
29
beheerplan haven-, kade- en sluiswerken
124
145
150
23
beheerplan straatmeubilair en verkeersvoorzieningen
291
372
453
533
beheerplan bermen, water en duikers
188
196
204
213
1.821
1.792
1.603
1.458
beheerplan gebouwen
Gemeente Nijkerk
pagina 66
Programmabegroting 2023
Paragraaf 4
Financiering
4.1 Wettelijk kader De paragraaf financiering bevat in elk geval de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille. Artikel 17 van de Financiële verordening bevat de uitgangspunten en richtlijnen waaraan het college zich heeft te houden bij het aantrekken en uitzetten van geldmiddelen. Dit artikel is nader uitgewerkt in het Financieringsstatuut, vastgesteld door het college. De paragraaf Financiering in de begroting en het jaarverslag gaan in op de (verwachte) financieringspositie van de gemeente en het bijbehorende risicoprofiel.
4.2 Financieringspositie De financieringspositie per 1 januari verloopt volgens de begroting over de jaren 2023 tot en met 2026 als volgt: 2023 een financieringstekort van € 61,7 miljoen 2024 een financieringstekort van € 67,1 miljoen 2025 een financieringstekort van € 60,6 miljoen 2026 een financieringstekort van € 42,3 miljoen De financieringspositie wordt bepaald door te kijken in welke mate de boekwaarde vaste activa en de voorraden grond worden gefinancierd met eigen vermogen (reserves) en lang vreemd vermogen (langlopende geldleningen en voorzieningen). Het is een hulpmiddel om te kijken welke financieringsbehoefte de gemeente de komende jaren heeft. Hiermee kunnen we een inschatting maken van de verwachte rentelasten of baten in de komende jaren. In tegenstelling tot de liquiditeitspositie gaat het hier niet om daadwerkelijke geldstromen. De werkelijke financieringspositie en de daarbij behorende financieringsbehoefte zijn op de korte termijn beheersbaar. Inzicht op langere termijn is vaak afhankelijk van diverse grote investeringen. Als gevolg van procedures, planning, andere deelnemers in projecten, enz. is dit minder goed voorspelbaar/stuurbaar. Hierbij kan onder meer worden gedacht aan uitgaven in verband met de bouwgrondexploitatie.
4.3 Liquiditeitspositie Door een goed beheer van de dagelijkse saldi wordt gestreefd naar een optimaal rendement en wordt erop toegezien dat de liquiditeitspositie steeds voldoende is om te garanderen dat de gemeente aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen. Ter ondersteuning van een en ander worden maandelijks liquiditeitsprognoses opgesteld. In het algemeen wordt geprobeerd het financieringstekort op te lossen door het aantrekken van kort geld. Dit is niet altijd mogelijk in verband met de zogenaamde kasgeldlimiet. De door het Rijk vastgestelde kasgeldlimiet is 8,5% van de lasten van deze begroting. Het doel van de kasgeldlimiet is om de directe gevolgen van een snelle rentestijging te beperken. Gemeenten mogen hun financieringsbehoeften slechts voor een beperkt bedrag met kort geld (looptijd < 1 jaar) financieren. In de exploitatiebegroting is rekening gehouden met de rentelasten van het financieringstekort. Daarbij wordt een financieringstekort tot de kasgeldlimiet tegen de rente kort geld (0,5%) meegenomen, de eventuele rest wordt meegenomen tegen de rente lang geld. Voor 2023 schatten wij de rente voor lang geld in op 1,3%. Ervaring uit het verleden heeft geleerd dat als gevolg van goed liquiditeitsbeheer deze keuze verantwoord is. De renteontwikkeling houden we kritisch in de gaten.